Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 41:15

Αφού ο Χριστός τους διόρθωσε, επιτιμώντας το πάθος της φιλοδοξίας, και προσέφερε τον εαυτό του ως παράδειγμα, έδωσε στους μαθητές και ένα τρίτο βοήθημα, μέσω των προκείμενων αναγνωσμάτων. Διότι διδάσκει ότι είναι αναγκαίο να έχουμε ταπεινό φρόνημα, εφόσον είμαστε ένα τίποτα όσον αφορά την ανθρώπινη φύση και την ευκολία της διάνοιάς μας να ολισθαίνει, αλλά στηριζόμαστε και είμαστε αυτό που είμαστε εξαιτίας του και από αυτόν. Επομένως, δεν πρέπει να καυχόμαστε τόσο για τον εαυτό μας, όσο για τα δικά του χαρίσματα. Και αν κάποιος αποκτήσει αυτή τη διάθεση, ποια θέση θα βρει μέσα του η επιθυμία να υπερέχει των άλλων; Γι' αυτόν τον λόγο, αφήνει τους άλλους μαθητές και απευθύνεται στον ίδιο τον κορυφαίο, και του λέει ότι «Πολλές φορές θέλησε ο Σατανάς να σας κοσκινίσει σαν το σιτάρι», που σημαίνει να σας δοκιμάσει και να σας πειράξει. Διότι είναι συνήθεια του Σατανά να επιτίθεται σε όσους ευδοκιμούν πνευματικά. Έτσι ζήτησε τον Ιώβ, αλλά νικήθηκε από τη δική του υπομονή. Όμως υπερτερεί της ανθρώπινης φύσης, επειδή αυτή είναι ασθενής, ενώ εκείνος είναι φοβερός και ανελέητος. Όπως ακριβώς λέει γι' αυτόν η Ιερά Γραφή, η καρδιά του έχει σκληρύνει σαν πέτρα και στέκεται σαν αμόνι που δεν σφυρηλατείται.

Και αν κάποιος ήθελε να μάθει την αιτία, θα ανέφερα αμέσως αυτά που φαίνονται σωστά σε κάποιους, και τα οποία εμείς οι ίδιοι θεωρούμε ότι είναι ορθά. Διότι κάποιοι λένε ότι ο κασσίτερος αποτελεί κράμα χαλκού και μολύβδου· και εξαιτίας αυτής της αιτίας ούτε στερείται παντελώς της σκληρότητας, ούτε βέβαια παύει να έχει και μαλακότητα. Έτσι, κατά κάποιον παρόμοιο τρόπο, και εμείς εννοούμε τη σύνθεση του Εμμανουήλ, τόσο από την άθραυστη θεότητα όσο και από την, τρόπον τινά, ευπαθή ανθρωπότητα. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι λέγεται πως και ο αδάμας συνθλίβεται εύκολα με τον μόλυβδο, μολονότι δεν επιδέχεται να πάθει κάτι τέτοιο από άλλη ύλη. Λέμε, λοιπόν, ότι μολονότι ο Χριστός είναι εξαιρετικά αγαθός και παντοδύναμος, και δεν έχει καμία σκληρότητα ως Θεός, συντρίβει σαν αδάμαντα τον σατανά, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Η καρδιά του έχει σκληρυνθεί σαν πέτρα, και στέκεται σαν αμόνι ανήλατο». Φαίνεται όμως και σε άλλους ότι ο κασσίτερος, ή έστω γενικώς ο μόλυβδος, χρησιμοποιείται αναγκαστικά για τον καθαρισμό άλλης ύλης μέσω της φωτιάς, και μάλιστα για όσους συνηθίζουν να κατεργάζονται τον άργυρο, το υλικό αυτό είναι και χρήσιμο και αναγκαίο. Και πράγματι, είπε κάπου ο Θεός μέσω της φωνής του Ιερεμία, δηλώνοντας πάλι το ίδιο πράγμα αινιγματικά: «Ο φυσητήρας καταναλώθηκε από τη φωτιά, ο μόλυβδος εξέλιπε, εις μάτην ο αργυροκόπος κατεργάζεται τον άργυρο, οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν».

Έπειτα βασανίστηκε με τρεις άλλες πληγές, και μετά βίας συγκατατέθηκε, λέγοντας ότι θα τους αφήσει ελεύθερους· πιάστηκε όμως και πάλι να ψεύδεται. Διότι «είναι ψεύτης, και δεν στέκεται στην αλήθεια», σύμφωνα με τα λόγια του Σωτήρα. Έστειλε λοιπόν ο Θεός στους Αιγυπτίους σφοδρότατο χαλάζι, όπως τους είχε απειλήσει και πράγματι το έπραξε, καθώς και την ακρίδα την «αγρολέτειραν» (καταστροφέα των αγρών), αν πρέπει να χρησιμοποιήσουμε μια έκφραση δανεισμένη από τους Έλληνες. Τότε λοιπόν, τότε μετά βίας οι άλλοτε φοβεροί και αλύγιστοι υπερασπιστές της βδελυρότητας του Φαραώ άρχισαν να καταφέρονται έντονα εναντίον του, λέγοντας: «Μέχρι πότε θα είναι για εμάς αυτό παγίδα; Εξαπόστειλε τους ανθρώπους, για να λατρεύσουν τον Κύριο τον Θεό τους. Ή μήπως θέλεις να καταλάβεις ότι καταστράφηκε η Αίγυπτος;» Και από αυτό πάλι οδηγούμαι στη σκέψη ότι ίσως ο Σατανάς είναι κατά κάποιον τρόπο ανώτερος από τις δυνάμεις που υπόκεινται σε αυτόν, ως προς τα πράγματα στα οποία του ταιριάζει να νικά. Διότι αυτές, όπως φαίνεται, είναι μεν υπερβολικά σκληρές και εντελώς αμείλικτες, έστω κι αν αργά και με δυσκολία θα μπορούσαν να φθάσουν σε μια μέτρια συναίσθηση της θείας οργής· αυτός όμως υπερέχει σε υπερβολική αγριότητα και έχει σκληρυνθεί στο έπακρο. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Η καρδιά του έχει σκληρυνθεί σαν πέτρα, και στέκεται σαν άκμονας ασφυρηλάτητος». Αφού λοιπόν έγινε πάρα πολύ μεγάλη κατακραυγή εναντίον του, είπε μετά βίας στον Μωυσή και στη συνοδεία του: «Πηγαίνετε και λατρεύστε τον Κύριο τον Θεό σας. Ποιοι όμως είναι αυτοί που θα πορευτούν;»

Αλλά «επί τηγάνου», λέει, και μάλιστα «ζυμωμένη με λάδι, και σε κομμάτια θα την προσφέρει»· όπου το τηγάνι, όπως νομίζω, υποδηλώνει αινιγματικά σε εμάς το επώδυνο, το ότι έχει ζυμωθεί με λάδι την πλούσια ιλαρότητα, και τα κομμάτια το οιονεί τρυφερό και ευδιάθρυπτο της καρδιάς των αγίων. Διότι είναι αναπόφευκτο να ακολουθεί την εντελώς και ολοκληρωτικά άγια ζωή, το να βρίσκεται μέσα σε πόνους, η αφθονία της ελπίδας στον Θεό, και η πλήρης συντριβή· διότι καθόλου δεν της ταιριάζει η σκληρότητα. Διότι έχει γραφτεί ότι «Καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει». Αντιθέτως, η καρδιά του διαβόλου είναι σκληρή σαν πέτρα, και σαν αμόνι που δεν σφυρηλατείται· διότι έτσι λέει η Ιερή Γραφή. Και ο νόμος εκτείνεται παντοτινά, εκπληρούμενος μέσα από τις διαδοχές των ιερέων· διότι πρέπει να ακολουθούν τα κατορθώματα των προκατόχων τους, και να αναδεικνύονται μιμητές της δόξας των πατέρων, βαδίζοντας στα ίχνη της δικής τους λατρείας, και προσφέροντας την πιο αγαπητή στον Θεό ευωδία, όχι μερικώς, αλλά ολοκληρωτικά.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Δ' ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΩΤΙΖΟΜΕΝΟΥΣ Που συντάχθηκε στα Ιεροσόλυμα, ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΔΕΚΑ ΔΟΓΜΑΤΩΝ. Και ανάγνωσμα από την προς Κολοσσαείς επιστολή: Προσέχετε μήπως σας παραπλανήσει κανείς μέσω της φιλοσοφίας και της κενής απάτης, σύμφωνα με την παράδοση των ανθρώπων, σύμφωνα με τα στοιχεία του κόσμου, και τα εξής. Η κακία μιμείται την αρετή, και το ζιζάνιο προσπαθεί να εκληφθεί ως σιτάρι, εξομοιούμενο μεν κατά το σχήμα με το σιτάρι, αλλά ελεγχόμενο από τη γεύση του από όσους διαθέτουν διάκριση. Και ο Διάβολος μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός, όχι για να επανέλθει εκεί όπου ήταν (διότι, έχοντας αποκτήσει καρδιά σκληρή σαν ασφυρηλάτητο αμόνι, έχει πλέον αμετανόητη την προαίρεσή του), αλλά για να περιβάλει εκείνους που ζουν ισάγγελο βίο με το σκοτάδι της πνευματικής τυφλότητας και με τη λοιμώδη κατάσταση της απιστίας. Πολλοί λύκοι περιφέρονται με ενδύματα προβάτων, έχοντας μεν ενδύματα προβάτων, αλλά όχι και τα ανάλογα νύχια και δόντια· αντίθετα, φορώντας το ήμερο δέρμα και εξαπατώντας τους άκακους με την εμφάνιση, χύνουν από τα δόντια τους το φθοροποιό δηλητήριο της ασέβειας. Έχουμε λοιπόν ανάγκη από τη θεία χάρη, και από νηφάλια διάνοια, και από οφθαλμούς που βλέπουν καθαρά, ώστε ούτε να φάμε το ζιζάνιο ως σιτάρι και να βλαφθούμε από άγνοια, ούτε να εκλάβουμε τον λύκο ως πρόβατο και να γίνουμε θήραμά του, ούτε να υπολάβουμε τον ολεθροποιό Διάβολο ως αγαθό άγγελο και να καταβροχθιστούμε.

Διότι, όπως ακριβώς το σκληρό σίδερο που δεν χρησιμεύει για να γίνει σκεύος, μετατρέπεται σε αμόνι, ώστε με αυτό να κατασκευαστούν άλλα σκεύη —εξάλλου, στο βιβλίο του Ιώβ λέγει γι' αυτόν: «στέκεται σαν αμόνι αλύγιστο»— έτσι και ο πονηρός δεν καταδικάστηκε αμέσως από τότε στη γέεννα, αλλά, αφού εξαπάτησε τον άνθρωπο, αφέθηκε για κάποιους καιρούς και χρόνους να δοκιμάσει και να γυμνάσει όλη την ανθρώπινη κτίση, ώστε να γίνει φανερό, αφού δοκιμαστεί μέσω αυτού το αυτεξούσιο των ανθρώπων, ποιοι αγάπησαν τον Θεό και δεν απέκτησαν κοινωνία μαζί του, αλλά υπέμειναν κάθε πειρασμό που τους επιβλήθηκε μέσω αυτού και ευαρέστησαν περισσότερο τον Θεό, όπως φανερώνεται από τους αγίους που μνημονεύονται στις Άγιες Γραφές. Γι' αυτό και ειπώθηκε εξαρχής στον Αδάμ από τον Θεό: «Από κάθε δέντρο στον παράδεισο μπορείς να τρως ελεύθερα· όμως από το δέντρο της γνώσεως του καλού και του πονηρού, μόνο από αυτό να μη φας· διότι την ημέρα που θα φας από αυτό, θα πεθάνεις», υποδηλώνοντας ότι ήδη υπήρχε κάποιος από τον οποίο δεν έπρεπε να γευτεί. Διότι ο Θεός, προφυλάσσοντας εκ των προτέρων τον άνθρωπο, του έθεσε την εντολή για τη ζωή του —αφού, σύμφωνα με την πιο μυστική ερμηνεία, ο λόγος της Γραφής έχει περίπου αυτό το νόημα: νοουμένων των δέντρων του νοερού παραδείσου ως των αγίων δυνάμεων, και του ίδιου εκείνου δέντρου της γνώσεως του καλού και του κακού, εμποδίστηκε από αυτό από τον Θεό, δηλαδή να μην έχει καμία απολύτως κοινωνία με αυτό, αλλά να είναι κοινωνός και φίλος και συνόμιλος όλων των άλλων.