Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 7:14

«Διότι λιώνω», λέει, «τους βώλους του χώματος, ξύνοντας τον ιχώρα». Οι σάρκες του γεννούσαν ιχώρες και σκουλήκια, και αυτό γινόταν αδιάκοπα. Βλέπεις πώς ο καθένας μας παραλύει ακούγοντας αυτά; Και αν είναι ανυπόφορο να τα ακούει κανείς, είναι άραγε ανεκτό να τα βλέπει; Και αν το να τα βλέπεις είναι ανυπόφορο, πόσο μάλλον το να τα υπομένεις. Αλλά όμως ο δίκαιος τα υπέφερε, και όχι για δύο ή τρεις ημέρες, αλλά για πολύ καιρό, και δεν αμάρτησε, ούτε καν με τα χείλη του. Ποια παρόμοια ασθένεια έχεις να μου αναφέρεις, που να προκαλεί τόσους πολλούς πόνους; Διότι δεν ήταν αυτό χειρότερο από ακρωτηριασμό; «Διότι νιώθω ως δυσωδία», λέει, «την τροφή μου». Και όχι μόνο αυτό, αλλά ούτε εκείνο που για τους άλλους αποτελεί ανάπαυση, δηλαδή η νύχτα και ο ύπνος, του έφερνε κάποια παρηγοριά, αλλά ήταν σκληρότερο από κάθε βασανιστήριο. Και άκουσέ τον να λέει: «Γιατί με φοβίζεις με ενύπνια, και με τρομοκρατείς με οράματα; Αν γίνει πρωί, λέω: Πότε θα έρθει το βράδυ;» Και πάσχοντας τέτοια δεινά δεν γόγγυσε. Και το φοβερό δεν ήταν μόνο αυτό, αλλά και η κακή γνώμη των πολλών· διότι εξαιτίας αυτών που έπασχε, τον θεωρούσαν πλέον ένοχο για μύρια κακά. Αυτό άλλωστε του έλεγαν και οι φίλοι του: «Δεν τιμωρήθηκες αντάξια για τα όσα αμάρτησες».

Είπα: θα με παρηγορήσει η κλίνη μου, δηλαδή· «θα λάβω την παρηγοριά από τον ύπνο». 7,14 «Γιατί με εκφοβίζεις στα όνειρα και με καταπλήσσεις στα οράματα;» Και αυτό, λοιπόν, ήταν ενέργεια του διαβόλου· διότι ο Θεός δεν του επέφερε τίποτα, αλλά τα πάντα προέρχονταν από το χέρι του διαβόλου. 7,15α «Θα απαλλάξεις δε», λέει, «τη ζωή μου από το πνεύμα μου, και την ψυχή μου από το σώμα», 15β «και τα οστά μου από τον θάνατο». 7,16α «Διότι δεν θα ζήσω αιώνια, για να δείξω μακροθυμία». 16β «Απομακρύνσου από εμένα, διότι ο βίος μου είναι κενός». Με το να λέει σχεδόν: «θανάτωσέ με», αυτά εκφράζει. «Ιδού τα φορτικά λόγια». Τι το φορτικό έχουν; Εξέφρασε τη συμφορά του και ζήτησε θάνατο και λύτρωση. Διότι δεν θα ζήσω αιώνια, λέει, για να μακροθυμήσω. Βλέπεις πώς είχε στερηθεί και αυτήν την ελπίδα; Διότι, ποιος είναι ο χρόνος μου, λέει, ώστε να υπομένω; Βλέπεις πώς αυτό περισσότερο από όλα τον αναστάτωνε, το ότι δεν προσδοκούσε καμία μεταβολή, ή κι αν ακόμη επρόκειτο να συμβεί, ότι θα ήταν σύντομη; Διότι δεν θα ζήσω αιώνια, λέει· ώστε αν το γνώριζε αυτό, θα έδειχνε μακροθυμία. Απομακρύνσου, λέει, από εμένα, διότι ο βίος μου είναι κενός. Φαίνεται αυτό να είναι βαρύ, αλλά ας το εξετάσουμε. Τι σημαίνει, δηλαδή; Αυτό ακριβώς που λέει και ο Δαβίδ: Απομάκρυνε από εμένα τη μάστιγά σου. «Διότι είναι κενός», λέει, «ο βίος μου. Αρκεί και αυτός ως τιμωρία για εμένα. Μήπως είμαι εγώ κάτι σπουδαίο», λέει, «ώστε να υποφέρω αυτά τα δεινά;»

«Και πολλούς», λέει, «τους διαπαιδαγώγησε μέσω ονείρων, και τους γλίτωσε από πόλεμο και μάχη, ενώ τους παρέδωσε σε άλλη τιμωρία». Αυτό που λέει, έχει την εξής έννοια: «Αν δεν απολάμβανες τη δική Του πρόνοια, δεν θα είχες χαθεί; Δεν θα είχες πέσει σε πόλεμο και σε μάχη; Επομένως, ας είναι ακριβώς αυτό για εσένα τεκμήριο της πρόνοιας, το ότι, παλεύοντας με τόση νόσο και αρρώστια, δεν πέθανες, ενώ θα μπορούσες πολλές φορές να έχεις πεθάνει και χωρίς αυτή την αρρώστια, εάν Εκείνος σε είχε εγκαταλείψει». Και λες: «Γιατί δεν εισακούς τη δικαιοσύνη μου σε κάθε μου λόγο; Διότι ο Κύριος μιλάει μία φορά». Δηλαδή: «Δεν ακούει και διαπαιδαγωγεί για το κάθε τι ξεχωριστά, αλλά γνώρισμα του Θεού είναι να πράττει κάτι άπαξ και όχι λίγο-λίγο. Πολλές φορές συμβούλευσε μέσω ονείρων, μέσω ενυπνίων». Επειδή έλεγε: «Γιατί με εκφοβίζεις στα ενύπνια και με καταπλήσσεις στα οράματα;». «Ιδού», λέει, «όλα αυτά τα κατεργάζεται ο Ισχυρός, τρεις οδούς με τον άνθρωπο, για να επιστρέψει την ψυχή του». Τι σημαίνει το «τρεις»; «Πολλάκις», λέει, «δεν παύει ο Θεός να μας συγκρατεί, προνοώντας για εμάς, ώστε να κάνει την ψυχή μας καλύτερη». «Λες», λέει, «ότι άδικα και επιπόλαια ο Παντοκράτωρ θα διαταράξει το δίκαιο». Ο Παύλος αναφέρει: «Διότι πώς θα κρίνει ο Θεός τον κόσμο;». Δες πώς από αλλού αποδεικνύει το δίκαιό Του: «Δημιούργησε τη γη και τον ουρανό και όλα τα άλλα. Μήπως τάχα τα έργα Του είναι ξένα προς Αυτόν, ώστε να μας αδικήσει;».

Στην περίπτωση όμως του Ιώβ τότε το λιμάνι έγινε σκόπελος, το φάρμακο κατέστη πληγή, και η παρηγορία αποτέλεσε μια προσθήκη δυσβάσταχτης οδύνης, και η θύελλα γινόταν φοβερότερη μέσα σε εκείνη (τη νύχτα) που παρέχει γαλήνη σε όλους τους ανθρώπους· και ενώ απέφευγε την ημέρα σαν να διέφευγε από τα κύματα, εξαιτίας εκείνων των αβάσταχτων οδυνών, συναντούσε τρικυμίες, και στρόβιλους, και υφάλους, και σπιλάδες, έτσι ώστε να αναζητά πάλι τα κύματα της ημέρας· και καθώς του ήταν βαρύ το παρόν, επιθυμούσε το απόν, προσπαθώντας, εξαιτίας των πόνων, να επισπεύσει το πέρασμα του χρόνου. Γι' αυτό ακριβώς και ο ίδιος, διηγούμενος αυτό το πρωτοφανές πάθος, φώναζε λέγοντας: «Εάν κοιμηθώ, λέγω: Πότε θα γίνει ημέρα; Εάν σηκωθώ, λέγω: Πότε θα έρθει το βράδυ;». Για ποιον λόγο, πες μου; Διότι την ημέρα, βεβαίως, εύλογα αναζητάς τη νύχτα, επειδή παρέχει σε όλους απαλλαγή από τους καθημερινούς κόπους· όταν όμως βρίσκεσαι στη νύχτα, και στη γαλήνη και στη λήθη εκείνων των πόνων και των φροντίδων, γιατί πάλι αναζητάς την ημέρα, πες μου; Διότι η νύχτα μού είναι πιο δυσβάσταχτη από την ημέρα· επειδή δεν μου παρέχει απαλλαγή από τους πόνους, αλλά επιδείνωση, και θορύβους, και ταραχές. Και διηγούμενος ακριβώς αυτό, έλεγε: «Με εκφοβίζεις με ενύπνια, και με οράματα με καταπλήσσεις»· διότι αυτό τον τρόμαζε, το να βλέπει φοβερές όψεις κατά τη διάρκεια της νύχτας, και να υπομένει αφόρητο φόβο, και πολλή ταραχή, και κατάπληξη· και (η νύχτα) που στους άλλους δόθηκε για ανάπαυση, σε τούτον ήταν μάλλον επιδείνωση των συμφορών.

Μπορεί επίσης να δηλώνει την υπερβολική οδύνη, και το ότι οι πόνοι του έφτασαν μέχρι θανάτου. Όσο για τη φράση, «Ελαφρύτερος από δρομέα», σημαίνει ότι, όπως ακριβώς εκείνοι, προτού καν σταθούν, απομακρύνονται με άλμα· έτσι και η δόξα, προτού καν φτάσει, πετάει μακριά. «Έχει χαθεί», λέει, «ο βίος μου μέσα σε κενή ελπίδα». Γιατί; Επειδή ταλαιπωρήθηκα και δεν έλαβα κανέναν μισθό· επειδή βρίσκομαι μέσα σε συμφορές, και δεν έχω κανένα καλό τέλος. Έπειτα, αφήνοντας τη συζήτηση με τους φίλους του, στρέφεται στο εξής, ενδιαμέσως, σε προσευχή και λέει: «Διότι, εάν ο άνθρωπος κατέβει στον άδη, δεν πρόκειται πλέον να ανέβει, ούτε πρόκειται να επιστρέψει στον δικό του οίκο, ούτε ο τόπος του πρόκειται να τον αναγνωρίσει πια». Αξίζει μάλιστα γι' αυτόν τον λόγο να θαυμάζουμε τον δίκαιο, επειδή, αν και δεν γνώριζε τίποτα περί αναστάσεως, ενώ πονούσε, υπέμενε τα πάντα με γενναιότητα. Διότι το ότι δεν γνώριζε κάτι σαφές περί του μυστηρίου της εκ νεκρών παλιγγενεσίας, είναι φανερό από το εξής: Σε εκείνον που κατήλθε μία φορά, λέει, διά του θανάτου στον άδη, δεν επιτρέπεται πλέον, αφού αναζήσει, να επιστρέψει στον δικό του οίκο· αλλά ούτε και ανάμνησή του πρόκειται να διασωθεί, καθώς γίνεται άφαντος από τους ζωντανούς· διότι είναι αδύνατον αυτός που πέθανε να αναστηθεί. «Είπα ότι η κλίνη μου θα με παρακαλέσει (παρηγορήσει). [Ο δε Σύμμαχος: θα παρηγορήσει.] Και θα απευθύνω ιδιαιτέρως λόγο προς τον εαυτό μου στο κρεβάτι μου. [Ο δε Θεοδοτίων: Θα με υποβαστάξει στην περισυλλογή μου η κλίνη μου.] Με εκφοβίζεις με ενύπνια και με οράματα με καταπλήσσεις».

Διότι το ότι υπέμενε χειρότερα δεινά κατά τους ύπνους του, άκουσέ το από τα δικά του λόγια: «Γιατί με εκφοβίζεις με ενύπνια και με καταπλήσσεις με οράματα;». Ποιος σιδερένιος άνθρωπος, ποιο διαμάντι, θα μπορούσε να υπομείνει τόσα δεινά; Διότι, αν και το καθένα από αυτά από μόνο του είναι αφόρητο, αναλογίσου πόση ταραχή προκάλεσαν όταν συνέπεσαν όλα μαζί. Αλλά παρ' όλα αυτά εκείνος τα υπέμεινε όλα, και σε όλα όσα του συνέβησαν δεν αμάρτησε ούτε καν με τα χείλη του· και αυτά τα υπέμενε χωρίς να έχει κανένα διάλειμμα από τις συμφορές του, αλλά και τη νύχτα και την ημέρα ταραζόταν από τα δεινά. Παραλείπω να αναφέρω τα δεινά της ημέρας, αλλά ούτε και η νύχτα τού παρείχε κάποια ανάπαυλα. Γι' αυτό έλεγε: «Με οράματα με καταπλήσσεις», και τον ίδιο τον καιρό της ανέσεως, λέω, όταν δηλαδή περιμένω να στοχαστώ λίγο με τους λογισμούς μου και να βρω ύπνο και ανάπαυση, φοβερά όνειρα ορθώνονται μπροστά μου. Αυτό άλλωστε συμβαίνει μάλιστα και φυσιολογικά σε όσους δοκιμάζονται κατά τη διάρκεια της ημέρας, όπως ανέφερε κάπου και ο σοφός Εκκλησιαστής: «Διότι το όνειρο έρχεται μέσα από το πλήθος των πειρασμών». Είναι δε φυσικό και ο διάβολος να του παρουσίαζε κάποια φοβερά φαντάσματα, για να τον κατατρομάζει και να τον ταράζει κατά τον ύπνο του. Ο δε μακάριος αυτός, μην έχοντας ακόμη πληροφορηθεί ότι είχε ζητηθεί από τον διάβολο, νόμιζε ότι ο Θεός επέφερε σε αυτόν και αυτά και τα βάσανα. Ήταν όμως τελικά και αυτό έργο της ενέργειας του διαβόλου· διότι ο Θεός δεν του επέφερε τίποτα, αλλά τα πάντα προέρχονταν από το χέρι του διαβόλου.

Διότι το ότι υπέμενε ακόμη πιο σκληρά δεινά κατά τη διάρκεια του ύπνου του, άκουσε τι λέει: «Γιατί με τρομάζεις στους ύπνους μου και με καταπτοείς με οράματα;» Ποιος σιδερένιος άνθρωπος, ποιος αδάμαντας θα μπορούσε να υπομείνει τόσα δεινά; Διότι, αν το καθένα από αυτά από μόνο του είναι αφόρητο, αναλογίσου πόση ταραχή προκάλεσαν όταν συνέπεσαν όλα μαζί.

Εάν σηκωθώ, λέγω: Πότε θα έλθει η εσπέρα; Για ποιον λόγο, πες μου; Διότι κατά την ημέρα, ευλόγως επιζητάς τη νύχτα· επειδή εσπέρα ονομάζει τη νύχτα, καθώς αυτή παρέχει σε όλους την απαλλαγή από τα δεινά της ημέρας. Όταν, όμως, έλθει η νύχτα, και μαζί της η γαλήνη και η λήθη εκείνων των οδυνών και των φροντίδων, γιατί επιζητάς και πάλι την ημέρα; Επειδή η νύχτα μού είναι πιο οδυνηρή από την ημέρα· διότι δεν μου παρέχει απαλλαγή από τους πόνους, αλλά επιδείνωση και θορύβους και ταραχές. Και εξιστορώντας αυτό ακριβώς έλεγε: «Με φοβίζεις με ενύπνια, και με καταπλήσσεις με οράματα». Διότι κατατρομαζόταν, βλέποντας φοβερές όψεις μέσα στη νύχτα και υπομένοντας αφόρητο φόβο, μεγάλη ταραχή και κατάπληξη.

ΤΙΤΛΟΣ Ε΄. — Περί των θλιβομένων, και των μεριμνώντων, και περί λύπης. «Γιατί άραγε δόθηκε φως σε όσους ζουν μέσα στην πικρία, και ζωή στις ψυχές που βρίσκονται σε οδύνη; Σε αυτούς που ποθούν τον θάνατο και δεν τον βρίσκουν. Ο θάνατος είναι για τον άνθρωπο ανάπαυση.» «Με εκφοβίζεις με όνειρα και με τρομάζεις με οράματα.»