Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 7:9

Αυτά λοιπόν απευθύνονται σε εκείνους τους απίστους, ενώ τα προερχόμενα από τους προφήτες σε εμάς που πιστεύουμε. Επειδή όμως μερικοί, χρησιμοποιώντας τους προφήτες, δεν πιστεύουν στα γεγραμμένα και μας προβάλλουν εκείνο το «δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση», και το «διότι, εάν κατεβεί ο άνθρωπος στον Άδη, δεν πρόκειται πλέον να ανεβεί», και το «δεν θα σε δοξάσουν οι νεκροί, Κύριε» (επειδή τα καλώς γεγραμμένα τα χρησιμοποιούν κακώς), είναι καλό, εν παρόδω και στο μέτρο του δυνατού, να τους απαντήσουμε τώρα.

Όσον αφορά δε το ρητό «εάν κατέβει άνθρωπος στον άδη, δεν πρόκειται πλέον να ανέβει», πρόσεξε τη συνέχεια. Διότι είναι γεγραμμένο: «δεν πρόκειται πλέον να ανέβει, ούτε πρόκειται να επιστρέψει στο δικό του σπίτι». Εφόσον δε όλος ο κόσμος θα παρέλθει και κάθε οικία θα καταστραφεί, πώς θα επιστρέψει στο δικό του σπίτι, όταν πλέον θα έχει δημιουργηθεί άλλη, καινούργια γη; Έπρεπε όμως αυτοί να ακούσουν τον Ιώβ που λέει: «Διότι για το δέντρο υπάρχει ελπίδα. Εάν κοπεί, θα ξανανθίσει, και ο βλαστός του δεν θα εκλείψει. Εάν η ρίζα του γεράσει μέσα στη γη, και ο κορμός του πεθάνει πάνω στην πέτρα, από τη μυρωδιά και μόνο του νερού θα ανθίσει, και θα βγάλει βλαστούς σαν νεόφυτο. Ο άνθρωπος όμως, όταν πεθάνει, χάθηκε; Και ο θνητός, όταν πέσει νεκρός, δεν υπάρχει πλέον;» Διότι, σχεδόν ελέγχοντας και επιτιμώντας (καθώς έτσι ερωτηματικά πρέπει να αναγνωστεί το «δεν υπάρχει πλέον»), λέει: άραγε, αφού το δέντρο όταν πέφτει ξανασηκώνεται, ο ίδιος ο άνθρωπος, για χάρη του οποίου δημιουργήθηκαν τα δέντρα, δεν ανασταίνεται;

Διότι αυτά τα λόγια αυτόν τον σκοπό είχαν· ήταν λόγια κάποιου που τα σκεφτόταν, τα συλλογιζόταν και τα είχε στον νου του. 7,8α 〈Δεν θα με παρατηρήσει το μάτι εκείνου που με βλέπει,〉 8β 〈τα μάτια σου θα στραφούν σε μένα και δεν θα υπάρχω πια,〉 7,9α 〈σαν το σύννεφο που διαλύθηκε από τον ουρανό.〉 9β 〈Διότι, εάν ο άνθρωπος κατέβει στον Άδη, δεν πρόκειται να ανεβεί πια,〉 7,10α 〈ούτε πρόκειται να επιστρέψει πια στο σπίτι του,〉 10β 〈ούτε θα τον αναγνωρίσει πλέον ο τόπος του.〉 7,11α 〈Γι' αυτό, λοιπόν,〉 λέει, 〈ούτε εγώ θα συγκρατήσω το στόμα μου ούτε τη διάνοιά μου,〉 11β 〈αλλά θα μιλήσω μέσα στη στενοχώρια του πνεύματός μου.〉 Πρόσεξε καταρχάς, πώς γνωρίζει να αναγνωρίζει τα λόγια του και σχεδόν ζητά απολογία από τους κριτές και αξιώνει να λάβει συγγνώμη, με τη δικαιολογία ότι δεν τα ξεστομίζει ο ίδιος, αλλά η θλίψη του. 7,11γ 〈Θα ανοίξω,〉 λέει, 〈το στόμα μου, κυριευμένος από την πίκρα της ψυχής.〉 7,12α 〈Μήπως είμαι θάλασσα ή δράκος,〉 12β 〈που έβαλες φρουρά εναντίον μου;〉 Δηλαδή: «Επειδή έχεις θέσει τόση φρούρηση γύρω μου». Και ως φρουρά εννοεί τον φόβο. 7,13α 〈Είπα: η κλίνη μου θα με παρηγορήσει,〉 13β 〈και θα αναπτύξω διάλογο με τον εαυτό μου, μόνος στο κρεβάτι μου.〉 Τον φόβο τον ονομάζει φρουρά.

Μπορεί επίσης να δηλώνει την υπερβολική οδύνη, και το ότι οι πόνοι του έφτασαν μέχρι θανάτου. Όσο για τη φράση, «Ελαφρύτερος από δρομέα», σημαίνει ότι, όπως ακριβώς εκείνοι, προτού καν σταθούν, απομακρύνονται με άλμα· έτσι και η δόξα, προτού καν φτάσει, πετάει μακριά. «Έχει χαθεί», λέει, «ο βίος μου μέσα σε κενή ελπίδα». Γιατί; Επειδή ταλαιπωρήθηκα και δεν έλαβα κανέναν μισθό· επειδή βρίσκομαι μέσα σε συμφορές, και δεν έχω κανένα καλό τέλος. Έπειτα, αφήνοντας τη συζήτηση με τους φίλους του, στρέφεται στο εξής, ενδιαμέσως, σε προσευχή και λέει: «Διότι, εάν ο άνθρωπος κατέβει στον άδη, δεν πρόκειται πλέον να ανέβει, ούτε πρόκειται να επιστρέψει στον δικό του οίκο, ούτε ο τόπος του πρόκειται να τον αναγνωρίσει πια». Αξίζει μάλιστα γι' αυτόν τον λόγο να θαυμάζουμε τον δίκαιο, επειδή, αν και δεν γνώριζε τίποτα περί αναστάσεως, ενώ πονούσε, υπέμενε τα πάντα με γενναιότητα. Διότι το ότι δεν γνώριζε κάτι σαφές περί του μυστηρίου της εκ νεκρών παλιγγενεσίας, είναι φανερό από το εξής: Σε εκείνον που κατήλθε μία φορά, λέει, διά του θανάτου στον άδη, δεν επιτρέπεται πλέον, αφού αναζήσει, να επιστρέψει στον δικό του οίκο· αλλά ούτε και ανάμνησή του πρόκειται να διασωθεί, καθώς γίνεται άφαντος από τους ζωντανούς· διότι είναι αδύνατον αυτός που πέθανε να αναστηθεί. «Είπα ότι η κλίνη μου θα με παρακαλέσει (παρηγορήσει). [Ο δε Σύμμαχος: θα παρηγορήσει.] Και θα απευθύνω ιδιαιτέρως λόγο προς τον εαυτό μου στο κρεβάτι μου. [Ο δε Θεοδοτίων: Θα με υποβαστάξει στην περισυλλογή μου η κλίνη μου.] Με εκφοβίζεις με ενύπνια και με οράματα με καταπλήσσεις».

ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. —Περί θανάτου και της καταστάσεως στον Άδη. «Εάν ο άνθρωπος κατέβει στον Άδη, δεν πρόκειται να ανέβει πλέον, ούτε πρόκειται να τον αναγνωρίσει ξανά ο τόπος του.» «Γη σκοτεινή και ζοφερή, γη αιώνιου σκότους, όπου δεν υπάρχει φως, ούτε μπορεί να δει κανείς ζωή θνητών.» «Δεν υπάρχει στον θάνατο κανείς που να σε μνημονεύει», και τα λοιπά. «Ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, με το να κατεβαίνω εγώ;» και τα λοιπά. «Μήπως θα διηγηθεί κανείς στον τάφο το έλεός σου;» και τα λοιπά. «Δεν θα σε δοξολογήσουν οι νεκροί, Κύριε, ούτε όλοι», και τα λοιπά. «Ποιος θα δοξολογήσει τον Ύψιστο στον Άδη; Από τον νεκρό, ως μη υπάρχοντα πλέον, χάνεται η δοξολογία.» «Δεν υπάρχει στον Άδη αναζήτηση της ζωής. Ω θάνατε, πόσο πικρή είναι η ανάμνησή σου σε άνθρωπο που ζει ειρηνικά με τα υπάρχοντά του, σε άνδρα αμέριμνο, που ευημερεί στα πάντα, και που έχει ακόμη τη δύναμη να τρέφεται! Ω θάνατε, καλή είναι η κρίση σου για άνθρωπο που στερείται και του οποίου μειώνεται η δύναμη, που βρίσκεται σε έσχατο γήρας, που μεριμνά για τα πάντα, που δυσανασχετεί και έχει χάσει την υπομονή.» «Ο Άδης και η απώλεια δεν χορταίνουν.» Τα δεινά στον Άδη δεν έχουν ως αίτιο τον Θεό, αλλά εμάς τους ίδιους. Ο Άδης είναι κοινό πανδοχείο, και εργαστήριο θρήνων.

Διότι, αναχωρώντας από αυτόν τον μοχθηρό βίο χωρίς την κάθαρση και τον αγιασμό, θα είμαστε κενοί και σαν να μην υπάρξαμε ποτέ. Γι' αυτό λέει: «Άφησέ με, για να αναπαυθώ προτού απέλθω και πλέον δεν θα υπάρχω». Διότι είναι ολοφάνερο ότι στον άδη δεν υπάρχει εξομολόγηση. Γι' αυτό λέει ο ίδιος προφήτης: «Μήπως θα διηγηθεί κανείς στον τάφο το έλεός σου και την αλήθειά σου στην απώλεια; Μήπως θα γίνουν γνωστά στο σκοτάδι τα θαυμάσιά σου και η δικαιοσύνη σου στη γη της λήθης;» Και ο Ησαΐας λέει: «Οι νεκροί δεν πρόκειται να δουν ζωή», και ο Εζεκίας: «Διότι δεν θα σε αινέσουν όσοι βρίσκονται στον άδη, ούτε οι νεκροί θα σε ευλογήσουν, 〈ούτε όσοι είναι στον άδη θα ελπίσουν στην ελεημοσύνη σου. Οι ζωντανοί θα σε ευλογήσουν〉, όπως ακριβώς κι εγώ». Και ο Ιώβ λέει: «Διότι, εάν ο άνθρωπος κατεβεί στον άδη, δεν πρόκειται πλέον να ανεβεί». 〈Βεβαίως, λοιπόν, νεκροί είναι εκείνοι που, επειδή είναι σαρκικοί, βρέθηκαν ανάξιοι της ενοικήσεως του ζωοποιού πνεύματος, και άδης που κυριαρχεί είναι ο χώρος της ματαιότητας, στον οποίο βρίσκεται το σκάμμα της αμαρτίας. Από εδώ, λοιπόν, ξεκινά το στάδιο του Χριστού, στο οποίο αν κανείς δεν αγωνιστεί νομίμως, δεν στεφανώνεται〉.