Πατερικές αναφορές στο ΙΩΗΛ 2:12

Επιπλέον, η συνήθεια αυτή έχει αποδοκιμαστεί, ως μη προερχόμενη από τον νόμο και ως εντελώς ανώφελη. Γι' αυτό άλλωστε είπε στους Ιουδαίους ο Θεός των όλων, οι οποίοι επινοούσαν τέτοια πράγματα και απομακρύνονταν πολύ από την αληθινή ευσέβεια: «Επιστρέψτε σε εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία και κλάμα και θρήνο· και ξεσχίστε τις καρδιές σας, και όχι τα ιμάτιά σας.» Τώρα λοιπόν γιατί πειράζετε τον Θεό, επιβάλλοντας ζυγό στον τράχηλο των μαθητών, κ.λπ.

Πρέπει λοιπόν εμείς, σε ημέρες οργής, δηλαδή όταν καταπονούμαστε από τους φόβους των πειρασμών, να μην αδιαφορούμε πέφτοντας σε ραθυμία, αλλά μάλλον να πενθούμε και να προσερχόμαστε δακρυσμένοι στον φιλάγαθο Θεό, και ταλαιπωρώντας τους εαυτούς μας με τους κόπους της νηστείας να ζητούμε να ελεηθούμε, ανακράζοντας εκείνον τον λόγο δια της φωνής του Ψαλμωδού: «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και συγχώρεσε όλες τις αμαρτίες μου». Επειδή δε ο προφήτης αναφέρει σχετικά με αυτά ότι ο Κύριος Σαβαώθ κάλεσε κατά την ημέρα εκείνη σε κλαυθμό και κοπετό, σε ξύρισμα της κεφαλής και σε ζώσιμο με σάκκους, θεώρησα αναγκαίο να συνυφάνω στους λόγους αυτούς τις φωνές του Μιχαίου, ή μάλλον αυτές που προήλθαν από τον Θεό μέσω του προφήτη. Είναι δε γραμμένα ως εξής: «Και τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας: Επιστρέψτε σε εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία, με κλαυθμό και με κοπετό, και σχίστε τις καρδιές σας και όχι τα ενδύματά σας, και επιστρέψτε στον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και ανακαλεί την απόφασή του για τις συμφορές. Ποιος γνωρίζει εάν θα επιστρέψει και θα μετανοήσει, και θα αφήσει πίσω του ευλογία, θυσία και σπονδή για τον Κύριο τον Θεό μας;»

Διότι είναι γραμμένο: «Εταπείνωνα με νηστεία την ψυχή μου, και η προσευχή μου θα επιστρέψει στον κόρφο μου». Είπε επίσης και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία, και η σάρκα μου αλλοιώθηκε εξαιτίας της έλλειψης ελαίου»· και βεβαίως και ο ίδιος ο Θεός των όλων λέει: «Επιστρέψτε σε εμένα με νηστεία, με κλαυθμό και με κοπετό». Διότι ελεεί πρόθυμα εκείνους που με δική τους θέληση υφίστανται την ταπείνωση μέσω του πόνου της άσκησης. Αλλά είναι από τα πιο άτοπα πράγματα, εκείνοι που επιθυμούν να ελεηθούν να προκαλούν αντίθετα τον Νομοθέτη και να τον κινούν σε οργή με το να μην αγαπούν να πράττουν τίποτα από όσα έχουν προσταχθεί· διότι πρέπει να είναι απολύτως άγιοι εκείνοι που προσεγγίζουν τον Θεό, να διαπρέπουν σε αγαθοεργίες και να φαίνονται ελεύθεροι από κάθε ρύπο. Γι' αυτήν ακριβώς την αιτία λέει: Νηστέψατε μεν, εγώ όμως δεν είδα, δηλαδή, δεν έδωσα προσοχή· ταπεινώσατε τις ψυχές σας και δεν το γνώρισα, δηλαδή, δεν θεώρησα άξια κάποιας αμοιβής την ταπείνωσή σας· επειδή ακριβώς κατά τις ημέρες των νηστειών σας εκπληρώνετε τα δικά σας θελήματα.

Και ήταν πάρα πολύ σοφός ο θεσπέσιος Δαβίδ όταν αναφωνούσε προς τον Θεό: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί μπροστά στην οργή σου;». <«Και τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας, επιστρέψτε σε μένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία και με κλάμα και με οδυρμό, και σχίστε τις καρδιές σας και όχι τα ενδύματά σας· και επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και ανακαλεί τις τιμωρίες. Ποιος ξέρει αν θα αλλάξει γνώμη και θα ανακαλέσει την απόφασή του και θα αφήσει πίσω του ευλογία, θυσία και σπονδή στον Κύριο τον Θεό μας;»> Από αυτά θα μπορούσες να κατανοήσεις, και μάλιστα πολύ καθαρά, πως για κανέναν άλλο λόγο δεν εξύψωνε τον τόνο των λόγων του, και τους προαναγγέλλει σκληρή και εντελώς δυσβάσταχτη συμφορά, παρά μόνο για να τους μεταπείσει τελικά ώστε να φτάσουν στη μετάνοια. Διότι δεν τους αφήνει να απελπιστούν· αντίθετα τους διαβεβαιώνει, και μάλιστα πολύ καθαρά, ότι εάν επιλέξουν να φρονούν τα βέλτιστα, και να διορθώσουν τους δρόμους τους έστω και αργότερα προς το αρεστό στον Θεό, θα σταματήσουν οπωσδήποτε τα δεινά της οργής, και η κατάστασή τους θα μεταβληθεί σε πλούσια ευημερία. Το ποιος θα μπορούσε να είναι ο τρόπος της επιστροφής τους και της ικεσίας τους, το καθιστά σαφές λέγοντας τα εξής: «Και τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας, επιστρέψτε σε μένα με όλη σας την καρδιά».

Αλλά συνηθίζουν κάποιοι, εάν τυχόν ελεγχθούν για τα σφάλματά τους από κάποιον από τους σοφούς, να περιορίζουν τον τρόπο της μετάνοιας μόνο μέχρι τα δάκρυα, και να ομολογούν μεν την αμαρτία, ζητώντας μόνο με αυτό τη συγχώρεση, χωρίς όμως να παύουν να πράττουν τα κακά που βρίσκονται μπροστά τους. Αυτό ακριβώς έκαναν ορισμένοι από τους Ισραηλίτες, ώστε κάποιες φορές να μη λυπούνται ούτε τα ίδια τους τα ρούχα. Αλλά τι λέει Εκείνος που βλέπει την καρδιά και τα νεφρά; «Επιστρέψτε σε εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία και με κλάμα και με θρήνο, και ξεσκίστε τις καρδιές σας και όχι τα ρούχα σας.» Ότι λοιπόν, χύνοντας απλώς δάκρυα από τα μάτια και υποκρινόμενοι με καλά λόγια, χωρίς ωστόσο να εγκαταλείπουν τα δικά τους θελήματα, δεν πρόκειται να κάνουν τον Κριτή ευμενή και πράο απέναντί τους, το διδάσκει λέγοντας: Στην εκκλησία του Κυρίου μην κλαίτε με δάκρυα. Μην κάνετε, λέει, σπίτι πένθους τον θείο ναό. Ούτε να δακρύζετε γι' αυτό, με σκοπό να φανεί μόνο ότι κλάψατε στον οίκο του Θεού, διότι κάτι τέτοιο είναι εντελώς ανώφελο. Ούτε βέβαια να λένε κάποιοι το εξής: Ο οίκος του Ιακώβ παρόργισε το Πνεύμα του Κυρίου. Διότι κανείς δεν θα μπορούσε στο ελάχιστο να αποσείσει τις κατηγορίες για τα σφάλματά του, ακόμη κι αν επέλεγε να χρησιμοποιήσει τέτοια καλά λόγια. Είναι άραγε αυτά τα έργα του;

Όσο για το να φυσάει κανείς στο πρόσωπο, λέγει ότι προέρχεται από ιουδαϊκή παράδοση και συνήθεια. Θα βρούμε μάλιστα ενίοτε και την αναφορά τέτοιων πράξεων καταγεγραμμένη στις θεόπνευστες Γραφές, όπως είναι το ότι οι Ιουδαίοι θεωρούσαν απαραίτητο να ξεσχίζουν τα ενδύματά τους σε περιπτώσεις βλασφημίας κατά του Θεού. Και πράγματι, ο Καϊάφας, όταν ο Χριστός έλεγε ότι είναι Υιός του Θεού, ξέσχισε το ένδυμά του, κραυγάζοντας και λέγοντας: «Εβλασφήμησε». Το ίδιο έπραξαν και οι θεσπέσιοι μαθητές Παύλος και Βαρνάβας. Διότι, όταν βρέθηκαν στη Λυκαονία, και επειδή απάλλαξαν κάποιον άρρωστο από την πάθησή του, γεγονός που φάνηκε παράδοξο σε όσους το έβλεπαν, οι θεατές του θαύματος ήθελαν να τους προσφέρουν θυσίες. Έλεγαν δηλαδή ότι «Οι θεοί πήραν μορφή ανθρώπων και κατέβηκαν σε εμάς». Και ονόμαζαν τον μεν Βαρνάβα Δία, τον δε Παύλο Ερμή, «επειδή αυτός», λέει, «ήταν εκείνος που είχε τον κύριο λόγο». Επειδή όμως αυτό που συνέβαινε αποτελούσε μια μορφή βλασφημίας, ξέσχισαν τα ενδύματά τους, ακολουθώντας ακόμη τις ιουδαϊκές παραδόσεις και τα άγραφα έθιμα. Έχει όμως κατακριθεί το έθιμο αυτό, καθώς δεν προέρχεται από τον νόμο και είναι παντελώς ανώφελο. Και βεβαίως ο Θεός των όλων είπε προς τους Ιουδαίους, οι οποίοι επινοούσαν τέτοια πράγματα και απομακρύνονταν πολύ από την αληθινή ευσέβεια: «Επιστρέψτε σε εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία, με κλάμα και με θρήνο, και ξεσχίστε τις καρδιές σας, και όχι τα ενδύματά σας».

«Εάν επιστρέψεις και ταπεινώσεις τον εαυτό σου ενώπιον του Κυρίου, και απομακρύνεις την αδικία από τη ζωή σου, ο Παντοκράτορας θα είναι βοηθός σου απέναντι στους εχθρούς· θα σε αποδώσει καθαρό σαν ασήμι δοκιμασμένο στη φωτιά, και στους δρόμους σου θα υπάρχει φως, επειδή ταπείνωσες τον εαυτό σου.» «Εάν αποστραφούν την αδικία, και υπακούσουν, και τον υπηρετήσουν, θα ολοκληρώσουν τις ημέρες τους μέσα σε αγαθά.» «Ο συνετός άνδρας αποκαλύπτει τις αμαρτίες του μπροστά στη σύναξη.» «Ελάτε να επιστρέψουμε προς τον Κύριο τον Θεό μας, διότι αυτός μας χτύπησε, και αυτός θα μας γιατρέψει· αυτός που μας πλήγωσε θα περιδέσει τις πληγές μας, θα μας θεραπεύσει μετά από δύο ημέρες, και την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε, και θα ζήσουμε ενώπιόν του, και θα τον γνωρίσουμε, και θα επιδιώξουμε διαρκώς να τον γνωρίζουμε.» «Επιστρέψτε σε εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία, με κλάμα και με θρήνο. Και ξεσκίστε τις καρδιές σας και όχι τα ενδύματά σας, και επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και ανακαλεί τις τιμωρίες.» «Επιστρέψτε σε εμένα, και εγώ θα επιστρέψω σε εσάς, λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας.» «Λουστείτε και γίνετε καθαροί· αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου. Πάψτε να πράττετε τις πονηρίες.»

Αλλά τα αμαρτήματά μας δημιουργούν χάσμα ανάμεσα σε εμάς και στον Θεό· και εξαιτίας των αμαρτιών μας απέστρεψε το πρόσωπό Του, ώστε να μην ελεήσει. Γι' αυτό λέει: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί· αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας μπροστά από τα μάτια μου· σταματήστε τις πονηρίες σας· μάθετε να πράττετε το καλό, επιζητήστε τη δικαιοσύνη, σώστε τον αδικούμενο, κρίνετε δίκαια το ορφανό και δικαιώστε τη χήρα. Και ελάτε να ελεγχθούμε μεταξύ μας, λέει ο Κύριος· και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· εάν πάλι είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». Και: «Εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης. Διότι το στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά». Και πάλι μέσω του Ιωήλ: «Επιστρέψτε σε εμένα με όλη σας την καρδιά· με νηστεία, με κλάμα και με οδυρμό· σχίστε τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας. Διότι ο Κύριος είναι ελεήμων και οικτίρμων, και μετανοεί για τις συμφορές». Προς δε τον Ιεζεκιήλ λέει: «Υιέ ανθρώπου, πες στον οίκο Ισραήλ: "Έτσι μιλήσατε λέγοντας: Οι πλάνες μας και οι ανομίες μας βαραίνουν πάνω μας· και εξαιτίας τους λιώνουμε· πώς λοιπόν θα ζήσουμε;" Πες τους: "Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, δεν επιθυμώ τον θάνατο του ασεβούς, παρά μόνο το να αποστραφεί από τον δρόμο του και να ζήσει· με αληθινή επιστροφή αποστραφείτε από τον δρόμο σας· και γιατί να πεθάνετε, οίκε του Ισραήλ;"»

{ "chunk_id": "", "translation": "Ας νηστέψουμε, για να τρυφήσουμε· ας μην τρυφήσουμε άκαιρα και πεινάσουμε πραγματικά· ας μη θρέψουμε τις καρδιές μας όπως «σε ημέρα σφαγής» κατά τη θεία Γραφή· ας μη ζήσουμε σπάταλα ως προς τη σάρκα και καταστρέψουμε την ψυχή. Ας ταπεινώσουμε μάλλον τους εαυτούς μας «με νηστεία και κλαυθμό και κοπετό» και ας διαρρήξουμε «τις καρδιές μας και όχι τα ιμάτιά μας», όπως είπε ο Ιωήλ, και όταν παρενοχλούμαστε από ακάθαρτους λογισμούς που μας παρασύρουν σε άτοπες πράξεις, ας ταπεινώσουμε την ψυχή μέσω της νηστείας κατά τον θείο Δαβίδ και ας προσέχουμε τον εαυτό μας, μήπως «βαρύνουν οι καρδιές μας από την κραιπάλη και τη μέθη», λέγει ο Κύριος. Υπάρχει όμως και μέθη χωρίς κρασί, η μία αγαθή όπως το «θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου», η άλλη δε πονηρή, στην οποία υπάρχει ασωτία. Διότι χαρακτηριστικό των άλογων ζώων είναι να βόσκουν διαρκώς, να είναι άπληστα και να μη γνωρίζουν ούτε νηστεία ούτε εγκράτεια, πράγμα που παθαίνουν και μερικοί από τους δικούς μας νεότερους μοναχούς· όσοι στο αρτοποιείο, όσοι στο μαγειρείο, όσοι στο κελάρι, όσοι στον κήπο και όσοι στην τράπεζα έτυχε ως νέοι να διακονούν, επειδή βρίσκουν πρόχειρα τα φαγητά, δεν θέλουν ούτε να ακούσουν ίχνος για νηστεία, και το να περιμένουν την ώρα της λειτουργίας και να λάβουν ευλογία και να ευλογηθούν και ύστερα έτσι να φάνε νηστικοί, ούτε καν τους περνά από τον νου [***" }

Πώς όμως θα εξομολογηθώ; Μιμούμενος τον άσωτο, προσπίπτοντας και κραυγάζοντας προς τον Κύριο με συντετριμμένη καρδιά και πνεύμα ταπεινώσεως: αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, δέξου με, πατέρα, που μετανοώ. Πώς θα εξομολογηθώ; Απομακρυνόμενος από το παράπτωμα και αποστρεφόμενος με βδελυγμία το αμάρτημα. Διότι, «εάν επιστρέψεις και ταπεινώσεις τον εαυτό σου ενώπιον του Κυρίου και απομακρύνεις από τη ζωή σου την αδικία, ο Παντοκράτωρ θα είναι βοηθός σου»· και, «επιστρέψτε, και θα επιστρέψω σε εσάς, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ». Πώς θα εξομολογηθώ; Επιστρέφοντας με όλη μου την καρδιά και ταπεινωνόμενος με νηστεία, με θρήνο και με διάρρηξη της καρδιάς. Διότι, «τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας, επιστρέψτε προς εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία, με κλαυθμό και με θρήνο, και διαρρήξτε τις καρδιές σας και όχι τα ενδύματά σας, και επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος». Πώς θα εξομολογηθώ; Ελεώντας τον πτωχό και τον πένητα και συγχωρώντας τα σφάλματα του πλησίον. Διότι, λέει, «αυτός που ελεεί θα ελεηθεί»· και, «συγχωρήστε και θα σας συγχωρεθεί»· και, «η ελεημοσύνη του ανθρώπου είναι σαν σφραγίδα μαζί του»· και, «είναι δώρο αγαθό ενώπιον του Υψίστου για εκείνους που την πράττουν».