Πατερικές αναφορές στο ΙΩΗΛ 2:13

Επιπλέον, η συνήθεια αυτή έχει αποδοκιμαστεί, ως μη προερχόμενη από τον νόμο και ως εντελώς ανώφελη. Γι' αυτό άλλωστε είπε στους Ιουδαίους ο Θεός των όλων, οι οποίοι επινοούσαν τέτοια πράγματα και απομακρύνονταν πολύ από την αληθινή ευσέβεια: «Επιστρέψτε σε εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία και κλάμα και θρήνο· και ξεσχίστε τις καρδιές σας, και όχι τα ιμάτιά σας.» Τώρα λοιπόν γιατί πειράζετε τον Θεό, επιβάλλοντας ζυγό στον τράχηλο των μαθητών, κ.λπ.

Πολύ ασφαλής είναι μια τέτοια πίστη. Αντιθέτως, εκείνη που δεν είναι έτσι, εύκολα και εύλογα θα μπορούσε να απορριφθεί, και μη έχοντας ως ρίζα την πλήρη βεβαιότητα, εξαλείφεται τάχιστα από την ανθρώπινη διάνοια. Γι' αυτό άλλωστε και ο ίδιος ο Σωτήρας στις παραβολές, όταν ομιλούσε για τον σπορέα, λέει: «αυτό που έπεσε πάνω στην πέτρα και δεν είχε ρίζα ξεράθηκε», εννοώντας αινιγματικά ως πέτρα τον σκληρυμένο νου, ο οποίος δεν έχει καμία απολύτως διάθεση να αποδεχθεί τον λόγο που σπάρθηκε άπαξ μέσα του. Επειδή ακριβώς αυτό είχαν πάθει από την υπερβολική τους αμάθεια οι ταλαίπωροι Ιουδαίοι, διδάσκονταν μέσω της φωνής του προφήτη: «Διαρρήξτε τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας». Διότι, όπως ακριβώς πριν από τη σπορά ο νόμος της γεωργίας συμβουλεύει ότι πρέπει η γη να οργώνεται από πριν με το άροτρο, έτσι νομίζω ότι και αυτοί που προσέρχονται για να δεχθούν τους θείους λόγους πρέπει να διανοίγουν από πριν, κατά κάποιον τρόπο, την καρδιά τους με την επιθυμία για αυτούς. Διότι, όταν γίνουν με αυτόν τον τρόπο αποδεκτοί, καθιστούν την ψυχή που τους κυοφορεί σαν μια καρποφόρα γη. Επομένως, με την πλήρη βεβαιότητα της πίστης δηλώνουν οι σοφότατοι μαθητές ότι έχουν γνωρίσει, και επιπλέον έχουν την απόλυτη πεποίθηση, ότι αυτός είναι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος. Και θα διαπιστώσεις ότι με πολλή σοφία είναι συνυφασμένος και πάλι ο σχετικός με αυτό λόγος· διότι δηλώνουν ότι και πιστεύουν και έχουν γνωρίσει, συνενώνοντας και τα δύο ταυτόχρονα.

Όμως λέμε τούτο, ότι ο θεσπέσιος Ευαγγελιστής εκπλήσσεται σφόδρα με την ασυνεσία των Ιουδαίων. Διότι, όπως επιβεβαιώνει η ίδια η εμπειρία των πραγμάτων, έχουν διάνοια παρόμοια με πέτρα ή σίδερο, η οποία έχει συνηθίσει να μην αποδέχεται απολύτως τίποτα από τα ωφέλιμα ακούσματα. Γι' αυτό ελέγετο προς αυτούς δια της φωνής του προφήτη Ιωήλ: «Διαρρήξτε τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας». Μου φαίνεται δε πάλι ότι καθόλου απερίσκεπτα δεν είπε ο συγγραφέας του βιβλίου, ότι ο Ιησούς τους είπε αυτή την παραβολή, αλλά αυτοί δεν κατάλαβαν, λέει, τι ήταν αυτά που τους έλεγε. Και το εκφράζει αυτό με όχι μικρή έμφαση. Διότι είναι σαν να έλεγε σαφώς: Τόσο πολύ απέχουν οι Φαρισαίοι από το να μπορούν να κατανοήσουν κάτι από τα αναγκαία, αν και παριστάνουν υπερβολικά τους σοφούς, ώστε δεν κατανόησαν αυτή την παραβολή, η οποία είναι τόσο προφανής και ξεκάθαρη, στην οποία δεν υπάρχει τίποτα το δυσχερές, τίποτα το περίπλοκο στο νόημα, τίποτα το δύσκολο στην κατανόηση.

Πρέπει λοιπόν εμείς, σε ημέρες οργής, δηλαδή όταν καταπονούμαστε από τους φόβους των πειρασμών, να μην αδιαφορούμε πέφτοντας σε ραθυμία, αλλά μάλλον να πενθούμε και να προσερχόμαστε δακρυσμένοι στον φιλάγαθο Θεό, και ταλαιπωρώντας τους εαυτούς μας με τους κόπους της νηστείας να ζητούμε να ελεηθούμε, ανακράζοντας εκείνον τον λόγο δια της φωνής του Ψαλμωδού: «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και συγχώρεσε όλες τις αμαρτίες μου». Επειδή δε ο προφήτης αναφέρει σχετικά με αυτά ότι ο Κύριος Σαβαώθ κάλεσε κατά την ημέρα εκείνη σε κλαυθμό και κοπετό, σε ξύρισμα της κεφαλής και σε ζώσιμο με σάκκους, θεώρησα αναγκαίο να συνυφάνω στους λόγους αυτούς τις φωνές του Μιχαίου, ή μάλλον αυτές που προήλθαν από τον Θεό μέσω του προφήτη. Είναι δε γραμμένα ως εξής: «Και τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας: Επιστρέψτε σε εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία, με κλαυθμό και με κοπετό, και σχίστε τις καρδιές σας και όχι τα ενδύματά σας, και επιστρέψτε στον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και ανακαλεί την απόφασή του για τις συμφορές. Ποιος γνωρίζει εάν θα επιστρέψει και θα μετανοήσει, και θα αφήσει πίσω του ευλογία, θυσία και σπονδή για τον Κύριο τον Θεό μας;»

Τότε ο αρχιερέας διέρρηξε τα ιμάτιά του, λέγοντας: «Εβλασφήμησε». Είπε δε και μέσω ενός από τους προφήτες ο Θεός των όλων προς αυτούς που κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ, ότι: «Σχίστε τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας». Διότι νόμιζαν ίσως ότι επιδεικνύουν ευσέβεια και ότι με τις ύψιστες τιμές ευφραίνουν τον Θεό, όταν στις εναντίον του δυσφημίες έσχιζαν τους χιτώνες τους, έστω και αν δεν έδιναν καμία σημασία σε όσα είχαν θεσπιστεί μέσω του Μωυσή.

Μήπως μπορεί να δώσει και άρτο; Και επιπλέον αυτών, κατασκεύασαν τον μόσχο όταν απουσίαζε ο Μωυσής, όμως ελεήθηκαν επειδή εκείνος παρακάλεσε. Δείξε λοιπόν ανοχή σε εμάς, λένε, αν και έχουμε σφάλλει πάρα πολλές φορές. «Διότι εσύ είσαι ο Πατέρας μας, επειδή ο Αβραάμ δεν μας γνώρισε και ο Ισραήλ δεν μας αναγνώρισε». Δεν αρνούνται τους πατέρες τους. Διότι αυτό δεν τους ωφελεί καθόλου ως προς τη μετάνοια. Διότι δεν έχουν αποβληθεί εξαιτίας τους, αλλά μάλλον αποδίδουν στον φιλάγαθο Θεό την υπεροχή της φιλοστοργίας, ακόμη και έναντι των κατά σάρκα πατέρων· διότι Εκείνος είναι Πατέρας των πατέρων. Διότι έχουμε γεννηθεί από αυτούς, λένε, όμως εκείνοι δεν μας έχουν δει. Εσύ όμως δεν έπαψες ποτέ να διατηρείς για εμάς τη φειδώ και την αγάπη που ταιριάζει σε έναν φιλόστοργο Πατέρα. Λύτρωσέ μας, λοιπόν· διότι το όνομά σου έχει επικληθεί σε εμάς· αφού αποτελούμε δικό σου κλήρο και λαό. Επειδή όμως, εξαιτίας της πολλής απείθειας και της σκαιότητας των τρόπων τους, εξύβρισαν τον Χριστό, εξέπεσαν από την πνευματική βεβαίως οικειότητα μαζί Του, και έγιναν αμέτοχοι των χαρισμάτων Του, και δεν γνώρισαν την οδό της ευαγγελικής πολιτείας· για αυτόν τον λόγο, και πολύ εύλογα, θρηνώντας λένε: «Γιατί μας άφησες να πλανηθούμε από την οδό σου και σκλήρυνες την καρδιά μας, ώστε να μην σε φοβόμαστε;» Διότι οι ίδιοι σκλήρυναν τις καρδιές τους. Γι' αυτό έχει ειπωθεί προς αυτούς μέσω της φωνής του προφήτη: «Διαρρήξτε τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας.»

Κάπως έτσι συνηθίζει μια κόρη νιόπαντρη να θρηνεί υπερβολικά τον νεκρό νυμφίο της και να δέχεται βαθιά μέσα της τις οξείες λύπες γι’ αυτόν, ώστε ο νους της να βρίσκεται πέρα από κάθε νουθεσία, και να μη της φαίνεται κανένας τρόπος αρκετός για να πενθήσει όπως πρέπει και όπως αρμόζει. Διότι είναι γνωστό ότι η γυναικεία φύση είναι φιλοδάκρυη και φιλοπένθη, περισσότερο μάλιστα από όλες εκείνη που βλέπει τον νυμφίο της, νέο και στην ακμή της ηλικίας του, να κείτεται ελεεινά πάνω στη νυφική κλίνη νεκρός και άπνους. Με αυτήν, λοιπόν, λέγει ότι πρέπει πολύ εύστοχα να παρομοιαστεί το πλήθος των Ιουδαίων· και να απομακρύνουν την οργή, και τη θεία κίνηση που έρχεται εναντίον τους σαν να μη συγκρατείται, να τολμήσουν να την ανακόψουν με θρήνους, διότι «χρηστός και επιεικής» είναι ο Δεσπότης των όλων, φιλάνθρωπος, «πολυέλεος και μετανοών επί ταῖς κακίαις», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Και ήταν πάρα πολύ σοφός ο θεσπέσιος Δαβίδ όταν αναφωνούσε προς τον Θεό: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί μπροστά στην οργή σου;». <«Και τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας, επιστρέψτε σε μένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία και με κλάμα και με οδυρμό, και σχίστε τις καρδιές σας και όχι τα ενδύματά σας· και επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και ανακαλεί τις τιμωρίες. Ποιος ξέρει αν θα αλλάξει γνώμη και θα ανακαλέσει την απόφασή του και θα αφήσει πίσω του ευλογία, θυσία και σπονδή στον Κύριο τον Θεό μας;»> Από αυτά θα μπορούσες να κατανοήσεις, και μάλιστα πολύ καθαρά, πως για κανέναν άλλο λόγο δεν εξύψωνε τον τόνο των λόγων του, και τους προαναγγέλλει σκληρή και εντελώς δυσβάσταχτη συμφορά, παρά μόνο για να τους μεταπείσει τελικά ώστε να φτάσουν στη μετάνοια. Διότι δεν τους αφήνει να απελπιστούν· αντίθετα τους διαβεβαιώνει, και μάλιστα πολύ καθαρά, ότι εάν επιλέξουν να φρονούν τα βέλτιστα, και να διορθώσουν τους δρόμους τους έστω και αργότερα προς το αρεστό στον Θεό, θα σταματήσουν οπωσδήποτε τα δεινά της οργής, και η κατάστασή τους θα μεταβληθεί σε πλούσια ευημερία. Το ποιος θα μπορούσε να είναι ο τρόπος της επιστροφής τους και της ικεσίας τους, το καθιστά σαφές λέγοντας τα εξής: «Και τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας, επιστρέψτε σε μένα με όλη σας την καρδιά».

Διότι, αν είναι αλήθεια ότι, και μόνο με το να ομολογούμε τις αμαρτίες μας, δικαιωνόμαστε από τον Θεό που μας σπλαχνίζεται, πώς θα μπορούσε κανείς να αμφιβάλλει ότι, καταπονώντας τον εαυτό μας με τους ασκητικούς κόπους και σαν να ζητούμε την τιμωρία μας, θα κερδίσουμε από τον Θεό την άφεση των αμαρτιών; Παραγγέλλει λοιπόν να πενθούμε και να διαρρηγνύουμε, όχι βέβαια τα ενδύματά μας, αλλά μάλλον να διανοίγουμε νοερά την καρδιά την άσπλαχνη και σκληρυμένη, στην οποία δεν εισχωρεί ο θείος φόβος. Γράφει εξάλλου στους Κορινθίους ο Παύλος: «Δεν στενοχωρείστε από εμάς, αλλά στενοχωρείστε στα δικά σας σπλάχνα. Ως ανταπόδοση γι' αυτό, σαν σε παιδιά μου μιλώ, πλατυνθείτε και εσείς». Πρέπει επομένως να διευρύνουμε την καρδιά μας για τον Θεό, και σχεδόν να διαρρηγνύουμε τον νου μας, ώστε να αποδεχθεί τα δικά Του. Διότι το να προσποιούμαστε λύπη σκίζοντας τα ενδύματά μας στα χαμένα και μάταια, δεν θα ωφελήσει σε τίποτα εκείνους που προτιμούν να το πράττουν αυτό· δεν θα επιφέρει όμως μικρό κέρδος το να ανοίγουμε την καρδιά μας και να εναποθέτουμε σε αυτήν ό,τι είναι αρεστό στον Θεό, διότι αυτό το έργο θα μας οδηγήσει προς τη σωτηρία. Και ότι δεν θα αποτύχουν στον σκοπό τους προσφέροντας ικεσίες, το επιβεβαιώνει λέγοντας ότι ο Δεσπότης των όλων είναι φιλάνθρωπος και πολυέλεος, οικτίρμων, αγαθός και μετανοεί για τις τιμωρίες. Διότι, ακόμη κι αν επέλεγε να ταλαιπωρήσει αυτούς που έχουν αμαρτήσει, εντούτοις θα είναι πράος, και όχι μετά από πολύ καιρό· καθώς εύκολα μεταβάλλει τη στάση Του στο να αποφασίζει τα ευεργετικά.

Αλλά συνηθίζουν κάποιοι, εάν τυχόν ελεγχθούν για τα σφάλματά τους από κάποιον από τους σοφούς, να περιορίζουν τον τρόπο της μετάνοιας μόνο μέχρι τα δάκρυα, και να ομολογούν μεν την αμαρτία, ζητώντας μόνο με αυτό τη συγχώρεση, χωρίς όμως να παύουν να πράττουν τα κακά που βρίσκονται μπροστά τους. Αυτό ακριβώς έκαναν ορισμένοι από τους Ισραηλίτες, ώστε κάποιες φορές να μη λυπούνται ούτε τα ίδια τους τα ρούχα. Αλλά τι λέει Εκείνος που βλέπει την καρδιά και τα νεφρά; «Επιστρέψτε σε εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία και με κλάμα και με θρήνο, και ξεσκίστε τις καρδιές σας και όχι τα ρούχα σας.» Ότι λοιπόν, χύνοντας απλώς δάκρυα από τα μάτια και υποκρινόμενοι με καλά λόγια, χωρίς ωστόσο να εγκαταλείπουν τα δικά τους θελήματα, δεν πρόκειται να κάνουν τον Κριτή ευμενή και πράο απέναντί τους, το διδάσκει λέγοντας: Στην εκκλησία του Κυρίου μην κλαίτε με δάκρυα. Μην κάνετε, λέει, σπίτι πένθους τον θείο ναό. Ούτε να δακρύζετε γι' αυτό, με σκοπό να φανεί μόνο ότι κλάψατε στον οίκο του Θεού, διότι κάτι τέτοιο είναι εντελώς ανώφελο. Ούτε βέβαια να λένε κάποιοι το εξής: Ο οίκος του Ιακώβ παρόργισε το Πνεύμα του Κυρίου. Διότι κανείς δεν θα μπορούσε στο ελάχιστο να αποσείσει τις κατηγορίες για τα σφάλματά του, ακόμη κι αν επέλεγε να χρησιμοποιήσει τέτοια καλά λόγια. Είναι άραγε αυτά τα έργα του;

Όσο για το να φυσάει κανείς στο πρόσωπο, λέγει ότι προέρχεται από ιουδαϊκή παράδοση και συνήθεια. Θα βρούμε μάλιστα ενίοτε και την αναφορά τέτοιων πράξεων καταγεγραμμένη στις θεόπνευστες Γραφές, όπως είναι το ότι οι Ιουδαίοι θεωρούσαν απαραίτητο να ξεσχίζουν τα ενδύματά τους σε περιπτώσεις βλασφημίας κατά του Θεού. Και πράγματι, ο Καϊάφας, όταν ο Χριστός έλεγε ότι είναι Υιός του Θεού, ξέσχισε το ένδυμά του, κραυγάζοντας και λέγοντας: «Εβλασφήμησε». Το ίδιο έπραξαν και οι θεσπέσιοι μαθητές Παύλος και Βαρνάβας. Διότι, όταν βρέθηκαν στη Λυκαονία, και επειδή απάλλαξαν κάποιον άρρωστο από την πάθησή του, γεγονός που φάνηκε παράδοξο σε όσους το έβλεπαν, οι θεατές του θαύματος ήθελαν να τους προσφέρουν θυσίες. Έλεγαν δηλαδή ότι «Οι θεοί πήραν μορφή ανθρώπων και κατέβηκαν σε εμάς». Και ονόμαζαν τον μεν Βαρνάβα Δία, τον δε Παύλο Ερμή, «επειδή αυτός», λέει, «ήταν εκείνος που είχε τον κύριο λόγο». Επειδή όμως αυτό που συνέβαινε αποτελούσε μια μορφή βλασφημίας, ξέσχισαν τα ενδύματά τους, ακολουθώντας ακόμη τις ιουδαϊκές παραδόσεις και τα άγραφα έθιμα. Έχει όμως κατακριθεί το έθιμο αυτό, καθώς δεν προέρχεται από τον νόμο και είναι παντελώς ανώφελο. Και βεβαίως ο Θεός των όλων είπε προς τους Ιουδαίους, οι οποίοι επινοούσαν τέτοια πράγματα και απομακρύνονταν πολύ από την αληθινή ευσέβεια: «Επιστρέψτε σε εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία, με κλάμα και με θρήνο, και ξεσχίστε τις καρδιές σας, και όχι τα ενδύματά σας».

«Ξεσκίστε τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας.» <Και θα κατοικήσει η Ιερουσαλήμ πάλι από μόνη της, και θα σώσει ο Κύριος τα σκηνώματα του Ιούδα όπως από την αρχή, ώστε να μη μεγαλύνεται το καύχημα του οίκου του Δαβίδ και η έπαρση εκείνων που κατοικούν στην Ιερουσαλήμ εις βάρος του Ιούδα.> Λέει ότι η Εκκλησία δεν θα βρίσκεται πάντοτε σε ταραχές, ούτε θα υπομένει ατελείωτους διωγμούς· αλλά θα ηρεμεί κατά καιρούς, και θα κατοικεί από μόνη της, δηλαδή απομονωμένη, χωρίς να την ενοχλεί κανείς, ούτε να της επιφέρει θλίψη, ούτε να της προκαλεί τρόμο, ούτε να της συσσωρεύει τη δυσθυμία από τους πειρασμούς· διότι ο Κύριος θα σώσει τα σκηνώματα του Ιούδα όπως από την αρχή. Διότι με αυτόν τον τρόπο θα υπερασπιστεί τις δικές του εκκλησίες, δηλαδή τα δικά του σκηνώματα, ο Κύριος των όλων, που είναι φανερό ότι είναι ο Χριστός, ώστε να τους αποδώσει ίση φροντίδα με εκείνη που είχε δοθεί παλαιότερα στους λυτρωμένους από την Αίγυπτο Ισραηλίτες. Διότι ο Θεός των όλων εξήγαγε τον Ισραήλ από τον οίκο της δουλείας, και «από σιδερένια κάμινο», καθώς είναι γεγραμμένο, και από την ανυπόφορη πλεονεξία, «με χέρι κραταιό και με βραχίονα υψηλό», όταν και τους διώκτες «τους καταπόντισε στην Ερυθρά θάλασσα· τους σκέπασε ο πόντος, και βυθίστηκαν σαν μολύβι σε ορμητικό νερό», ενώ οι λυτρωμένοι πέρασαν απέναντι. Και στύλος πυρός προπορευόταν αυτών τη νύχτα, δείχνοντας τον δρόμο, και την ημέρα κρεμόταν από πάνω τους νεφέλη.

Γι' αυτό λέει: «Ο πόνος μου είναι διαρκώς μπροστά μου»· ίσως ονομάζοντας πόνο την αφορμή του πόνου, δηλαδή την αμαρτία, την οποία δεν είναι άστοχο να αποκαλέσουμε τραύμα του νου και πληγή της καρδιάς. Το να θυμάται κανείς βέβαια πάντοτε την προσωπική του αμαρτία ταιριάζει στους αγίους. Εδώ λοιπόν λέει σαφώς εκείνο, το οποίο ειπώθηκε δια φωνής του Δαβίδ στο βιβλίο των Βασιλειών: «Ας πέσουμε στα χέρια του Κυρίου, και όχι στα χέρια των ανθρώπων»· διότι Εκείνος μεν είναι αγαθός και φιλεύσπλαχνος και γρήγορα μεταμελείται για τις τιμωρίες, σύμφωνα με τη Γραφή, ενώ οι άνθρωποι είναι σκληροί και ανήμεροι, και συχνά παρατείνουν την οργή τους σε υπέρμετρο βαθμό. Αποφεύγει λοιπόν ο Δαβίδ το να χαρούν κάποιοι από τους εχθρούς του, βλέποντάς τον να κλονίζεται και να πέφτει· διότι αυτό υποδηλώνει η φράση να κλονιστούν τα πόδια. Το να υπομείνει όμως τη μάστιγα, όταν ο Θεός τον πλήττει, το θεωρεί ευπρόσδεκτο, παρότι είναι πικρό, εξαιτίας της ωφέλειας που προκύπτει από την παιδαγωγία· διότι υποβάλλει τον εαυτό του στη μάστιγα, και διαβεβαιώνει ότι είναι πανέτοιμος να προχωρήσει σε αυτό. Αυτό αποτελεί επαρκή απόδειξη μιας φιλάρετης ψυχής, η οποία δυσφορεί πάρα πολύ για τα αμαρτήματα στα οποία τυχόν υπέπεσε παρασυρόμενη σε όσα δεν επιτρέπονται, ενώ από την άλλη πλευρά εντρυφά στα αγαθά έργα με μεγάλη ευχαρίστηση και προθυμία.

Μόλις τοποθέτησα τα δάχτυλα στις ζωηφόρες πληγές, θυμήθηκα ότι ο Θεός είναι αυτός που σαρκώθηκε· θυμήθηκα και, γεμάτος χαρά, θεολόγησα διπλά· δεν είπα μόνο «ο Κύριος», ούτε μόνο «ο Θεός», αλλά «ο Κύριός μου και ο Θεός μου», θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον για τον οποίο, λέει, έλεγε ο Μωυσής: «Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός σου· είναι Θεός των θεών και Κύριος των κυρίων»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον, τον οποίο ο Ωσηέ μάς υπαινίχθηκε με τον κάλαμο της προφητείας: «Επίστρεψε, Ισραήλ, στον Θεό σου, διότι ασθένησες εξαιτίας των αδικιών σου· πάρτε μαζί σας λόγια και επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον, για τον οποίο και ο Αμώς, μέσα στις προφητείες, κήρυττε τα εξής: «Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός, ο Παντοκράτορας· σε όλες τις πλατείες θα γίνει θρήνος, και σε όλους τους δρόμους θα ειπωθεί αλίμονο, αλίμονο»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον, για τον οποίο και ο Ιωήλ, ο άριστος προφήτης και θεολόγος, σάλπιζε αυτά: «Επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και ανακαλεί τις τιμωρίες για τα κακά»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον προς τον οποίο ο Ιωνάς έψαλε από την κοιλιά του κήτους: «Φώναξα μέσα στη θλίψη μου προς τον Κύριο τον Θεό μου»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον, τον οποίο ο Αβδιού υπαινίχθηκε λέγοντας: «Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός στην Ιδουμαία· άκουσα μήνυμα από τον Κύριο, και έστειλε αγγελιαφόρο στα έθνη»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον, όπως ο μέγιστος προφήτης Αββακούμ, ο οποίος, πριν από πολλές γενιές, θεολογώντας και αυτός για τον Χριστό, διακήρυττε τα εξής: «Δεν είσαι εσύ από την αρχή, Κύριε, ο Άγιος Θεός;»

Είπε επίσης κάποιος από τους Προφήτες: Στην εκκλησία του Κυρίου μην καταλαλείτε με δάκρυα, χωρίς να απορρίπτει τη μετάνοια και την εξομολόγηση προς τον Κύριο που προέρχεται από ταπεινή καρδιά. Αλλά ονομάζει καταλαλιά εναντίον του Κυρίου την προσποιητή με κακή πρόθεση δακρυολογία, λέγοντας ότι μια τέτοια μετάνοια είναι αβέβαιη. Και πάλι: Μη σχίζετε τα ιμάτιά σας, αλλά τις καρδιές σας. Διότι δεν θέλει να κενοδοξούμε, αλλά να μετανοούμε αληθινά.

«Και σε όσους από εσάς απομείνουν θα φέρω δειλία, και θα τους καταδιώκει ο ήχος φύλλου που παρασύρεται, και θα φεύγουν όπως από τον πόλεμο, και θα χαθούν ανάμεσα στα έθνη, και θα τους καταφάει η γη των εχθρών τους». Βλέπεις μέχρι πού εκτείνεται η οργή του Κυρίου; Αν και «είναι οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και αλλάζει γνώμη για τις κακίες των ανθρώπων», αυτό ισχύει για όσους μετανοούν και επιστρέφουν από τις πονηρίες τους. «Επιστρέψτε, λοιπόν, και θα επιστρέψω προς εσάς, λέει ο Κύριος». «Και θα επιστρέψεις», λέει, «προς τον Κύριο τον Θεό σου, και θα εισακούσεις τη φωνή του. Διότι ο Θεός, ο Κύριος ο Θεός σου, είναι οικτίρμων· και δεν θα σε εγκαταλείψει, ούτε θα σε εξολοθρεύσει, αλλά θα βρεις τον Κύριο τον Θεό σου βοηθό, όταν τον αναζητήσεις με όλη την καρδιά σου και με όλη την ψυχή σου μέσα στη θλίψη σου». Θα θλιβείς δε, εάν πεισθείς από τις δικές μου συμβουλές, όχι μόνο για όσα υποφέρεις, αλλά και για το ότι περιφρόνησες τις εντολές του Κυρίου και δεν φύλαξες τα προστάγματά του, γι' αυτό και παραδόθηκες σε αγιάτρευτες συμφορές· και θλιβόμενος, αφενός θα ζητήσεις την απαλλαγή από τα κακά, αφετέρου θα υποσχεθείς την τήρηση των εντολών, και την υπόσχεσή σου θα αποδείξεις ακέραιη μέσω των έργων, ώστε να λάβεις και την έμπρακτη θεία βοήθεια. Αλλά ποιες είναι οι εντολές του Κυρίου;

Να στενάζεις όταν αμαρτάνεις, όχι επειδή πρόκειται να τιμωρηθείς· διότι αυτό δεν είναι τίποτα· αλλά επειδή έφταιξες απέναντι στον Δεσπότη σου, ο οποίος είναι τόσο πράος, τόσο σε αγαπά και μεριμνά τόσο απόλυτα για τη σωτηρία σου, ώστε παρέδωσε ακόμη και τον Υιό Του για εσένα. Γι' αυτά να στενάζεις, και αυτό να το κάνεις συνεχώς· διότι αυτό είναι η εξομολόγηση. Μην είσαι τώρα χαρούμενος, αύριο σκυθρωπός, και έπειτα πάλι χαρούμενος, αλλά να παραμένεις πάντοτε στο πένθος και στη συντριβή του εαυτού σου. Διότι λέγει: «Μακάριοι όσοι πενθούν», δηλαδή όσοι το κάνουν αυτό συνεχώς. Να συνεχίσεις να το κάνεις αυτό διαρκώς, να προσέχεις τον εαυτό σου και να συντρίβεις την καρδιά σου, όπως ακριβώς θα πενθούσε κάποιος που έχασε το γνήσιο παιδί του. «Διερρήξτε», λέγει, «τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας». Διότι το διαρρηγμένο δεν μπορεί να επαρθεί· το συντετριμμένο δεν μπορεί να ανορθωθεί. Γι' αυτό, ο μεν λέγει: «Διερρήξτε», ο δε λέγει: «Καρδιά συντετριμμένη και τεταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει». Ακόμη κι αν είσαι σοφός, ακόμη κι αν είσαι πλούσιος, ακόμη κι αν είσαι ισχυρός, διάρρηξε την καρδιά σου, μην την αφήνεις να υψηλοφρονεί ούτε να φουσκώνει από υπερηφάνεια. Διότι το διαρρηγμένο δεν φουσκώνει, και ακόμη κι αν υπάρχει κάτι που πάει να το εξυψώσει, δεν μπορεί να συγκρατήσει τον αέρα επειδή είναι σκισμένο. Έτσι λοιπόν και εσύ, ταπεινοφρόνησε· αναλογίσου ότι ο τελώνης δικαιώθηκε από έναν μόνο λόγο· καίτοι βέβαια αυτό δεν ήταν καν ταπεινοφροσύνη, αλλά αληθινή ομολογία. Εάν λοιπόν αυτή έχει τόση δύναμη, πόσο μάλλον η ταπεινοφροσύνη;

Σχίσε, όπως διέταξε ο Προφήτης, την καρδιά σου και όχι τα ενδύματά σου. Κάλεσε τον Θεό εκ βαθέων· διότι, λέγει, «Εκ βαθέων έκραξά σοι, Κύριε». Άντλησε φωνή μέσα από τα βάθη της καρδιάς σου· κάνε την προσευχή σου μυστήριο. Δεν βλέπεις ότι και στα ανάκτορα κάθε θόρυβος απομακρύνεται και επικρατεί παντού βαθιά σιγή; Έτσι λοιπόν και εσύ, σαν να εισέρχεσαι σε ανάκτορα, όχι στα επίγεια, αλλά σε εκείνα που είναι πολύ πιο φοβερά από αυτά, δηλαδή στα επουράνια, δείξε μεγάλη ευπρέπεια. Διότι είσαι συγχορευτής των αγγέλων και κοινωνός των αρχαγγέλων, και ψάλλεις μαζί με τα Σεραφείμ. Και όλα αυτά τα πλήθη επιδεικνύουν μεγάλη ευταξία, ψάλλοντας με βαθύ ιερό δέος εκείνο το μυστικό μέλος και τους ιερούς ύμνους προς τον Βασιλέα των όλων Θεό. Σε αυτούς λοιπόν να αναμείξεις τον εαυτό σου όταν προσεύχεσαι, και να μιμηθείς τη μυστική τους ευπρέπεια. Διότι δεν προσεύχεσαι σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό που είναι πανταχού παρών, σε Εκείνον που ακούει πριν καν αρθρώσεις φωνή, σε Εκείνον που γνωρίζει τα απόκρυφα του νου. Αν προσεύχεσαι κατ' αυτόν τον τρόπο, θα λάβεις μεγάλο μισθό. Διότι, λέγει, ο Πατέρας σου που βλέπει στα κρυφά, θα σου το ανταποδώσει στα φανερά. Δεν είπε «θα σου το κάνει χάρη», αλλά «θα σου το ανταποδώσει». Διότι κατέστησε τον Εαυτό Του οφειλέτη σου, και εξαιτίας αυτού σε τίμησε με μεγάλη τιμή. Και επειδή Εκείνος είναι αόρατος, επιθυμεί να είναι τέτοια και η δική σου προσευχή.

Επειδή, λοιπόν, και τώρα έχει ενσκήψει χειμώνας, χειμώνας των ψυχών και όχι των καιρικών συνθηκών, ας σπείρουμε και εμείς σε τούτον τον χειμώνα, για να θερίσουμε το καλοκαίρι· ας σπείρουμε δάκρυα, για να θερίσουμε αγαλλίαση. Αυτός ο λόγος δεν είναι δικός μου· το παράγγελμα είναι προφητικό: «Εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα», λέει, «θα θερίσουν με αγαλλίαση». Η βροχή που πέφτει δεν κάνει τους σπόρους να θάλλουν και να αυξάνονται τόσο πολύ, όσο η βροχή των δακρύων ανασταίνει τον σπόρο της ευσέβειας και τον κάνει να βλαστάνει πλούσια. Αυτή η βροχή αποκαθαίρει την ψυχή, αρδεύει τη διάνοια και κάνει τη βλάστηση της διδασκαλίας να προκόψει γρήγορα. Για τον λόγο αυτό είναι αναγκαίο να ανοίξουμε βαθύ αυλάκι· διότι και αυτό ο προφήτης το συμβούλευσε, λέγοντας τα εξής: «Οργώστε για τον εαυτό σας χέρσα γη και μην σπέρνετε πάνω σε αγκάθια». Όπως ακριβώς, λοιπόν, εκείνος που βάζει το άροτρο ανασκάπτει τη γη από κάτω, προετοιμάζοντας ασφαλή φύλαξη για τους σπόρους, ώστε όταν πέσουν να μην μείνουν πάνω στην επιφάνεια, αλλά να φθάσουν στα ίδια τα σπλάχνα της γης και να ριζώσουν με ασφάλεια· έτσι είναι αναγκαίο να πράξουμε και εμείς, και χρησιμοποιώντας τη θλίψη σαν άροτρο, να ανασκάψουμε το βάθος της καρδιάς. Διότι αυτό προτρέπει και ένας άλλος προφήτης, λέγοντας: «Διαρρήξτε τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας».

Ας διαρρήξουμε, λοιπόν, τις καρδιές μας, ώστε, εάν υπάρχει κάποιο πονηρό ζιζάνιο και δόλιος λογισμός μέσα μας, να τον ξεριζώσουμε σύρριζα και να παραδώσουμε τους αγρούς καθαρούς στα σπέρματα της ευσέβειας. Διότι, εάν δεν οργώσουμε τώρα, εάν δεν σπείρουμε τώρα, εάν δεν δακρύσουμε τώρα, που είναι καιρός θλίψεως και νηστείας, πότε άλλοτε θα φθάσουμε σε κατάνυξη; Όταν θα υπάρχει άνεση και τρυφή; Αλλά αυτό είναι αδύνατον· διότι η άνεση και η τρυφή συνηθίζουν να οδηγούν στη ραθυμία, όπως ακριβώς η θλίψη επαναφέρει στον ζήλο και στρέφει πίσω στον εαυτό της τη διάνοια, η οποία περιπλανιόταν έξω και είχε αποσπαστεί σε πολλά.

«Εάν επιστρέψεις και ταπεινώσεις τον εαυτό σου ενώπιον του Κυρίου, και απομακρύνεις την αδικία από τη ζωή σου, ο Παντοκράτορας θα είναι βοηθός σου απέναντι στους εχθρούς· θα σε αποδώσει καθαρό σαν ασήμι δοκιμασμένο στη φωτιά, και στους δρόμους σου θα υπάρχει φως, επειδή ταπείνωσες τον εαυτό σου.» «Εάν αποστραφούν την αδικία, και υπακούσουν, και τον υπηρετήσουν, θα ολοκληρώσουν τις ημέρες τους μέσα σε αγαθά.» «Ο συνετός άνδρας αποκαλύπτει τις αμαρτίες του μπροστά στη σύναξη.» «Ελάτε να επιστρέψουμε προς τον Κύριο τον Θεό μας, διότι αυτός μας χτύπησε, και αυτός θα μας γιατρέψει· αυτός που μας πλήγωσε θα περιδέσει τις πληγές μας, θα μας θεραπεύσει μετά από δύο ημέρες, και την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε, και θα ζήσουμε ενώπιόν του, και θα τον γνωρίσουμε, και θα επιδιώξουμε διαρκώς να τον γνωρίζουμε.» «Επιστρέψτε σε εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία, με κλάμα και με θρήνο. Και ξεσκίστε τις καρδιές σας και όχι τα ενδύματά σας, και επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και ανακαλεί τις τιμωρίες.» «Επιστρέψτε σε εμένα, και εγώ θα επιστρέψω σε εσάς, λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας.» «Λουστείτε και γίνετε καθαροί· αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου. Πάψτε να πράττετε τις πονηρίες.»

{ "chunk_id": "", "translation": "Ας νηστέψουμε, για να τρυφήσουμε· ας μην τρυφήσουμε άκαιρα και πεινάσουμε πραγματικά· ας μη θρέψουμε τις καρδιές μας όπως «σε ημέρα σφαγής» κατά τη θεία Γραφή· ας μη ζήσουμε σπάταλα ως προς τη σάρκα και καταστρέψουμε την ψυχή. Ας ταπεινώσουμε μάλλον τους εαυτούς μας «με νηστεία και κλαυθμό και κοπετό» και ας διαρρήξουμε «τις καρδιές μας και όχι τα ιμάτιά μας», όπως είπε ο Ιωήλ, και όταν παρενοχλούμαστε από ακάθαρτους λογισμούς που μας παρασύρουν σε άτοπες πράξεις, ας ταπεινώσουμε την ψυχή μέσω της νηστείας κατά τον θείο Δαβίδ και ας προσέχουμε τον εαυτό μας, μήπως «βαρύνουν οι καρδιές μας από την κραιπάλη και τη μέθη», λέγει ο Κύριος. Υπάρχει όμως και μέθη χωρίς κρασί, η μία αγαθή όπως το «θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου», η άλλη δε πονηρή, στην οποία υπάρχει ασωτία. Διότι χαρακτηριστικό των άλογων ζώων είναι να βόσκουν διαρκώς, να είναι άπληστα και να μη γνωρίζουν ούτε νηστεία ούτε εγκράτεια, πράγμα που παθαίνουν και μερικοί από τους δικούς μας νεότερους μοναχούς· όσοι στο αρτοποιείο, όσοι στο μαγειρείο, όσοι στο κελάρι, όσοι στον κήπο και όσοι στην τράπεζα έτυχε ως νέοι να διακονούν, επειδή βρίσκουν πρόχειρα τα φαγητά, δεν θέλουν ούτε να ακούσουν ίχνος για νηστεία, και το να περιμένουν την ώρα της λειτουργίας και να λάβουν ευλογία και να ευλογηθούν και ύστερα έτσι να φάνε νηστικοί, ούτε καν τους περνά από τον νου [***" }

Διαβάζουμε στα Πατερικά κείμενα ότι ένας Αββάς έβλεπε τις ψυχές πώς κατεβαίνουν στον Άδη, όπως πέφτει το χιόνι στη γη καταμεσής του χειμώνα· και γιατί άραγε συμβαίνει αυτό; Όχι γιατί δεν εξομολογούνται οι Χριστιανοί (διότι σπάνια τυχαίνει να πεθάνει κανείς ανεξομολόγητος)· αλλά γιατί δεν εξομολογούνται σωστά, με την απόφαση να μην αμαρτήσουν πλέον· γιατί δεν σκίζουν την καρδιά τους με έναν αληθινό πόνο αποφασιστικής διόρθωσης, αλλά μόνο σκίζουν τα ιμάτιά τους, κατά τον Προφήτη, με έναν ψευδή και επίπλαστο πόνο: «Διαρρήξτε τις καρδιές σας, και όχι τα ιμάτιά σας».

Γι' αυτό ο Κύριος είπε αποφασιστικά ότι: «Εάν δεν μετανοήσετε, όλοι ομοίως θα απολεστείτε»· δηλαδή, εάν δεν μετανοείτε με τέτοιον δραστικό, άκρο και υπερφυσικό πόνο της καρδιάς σας, όλοι θα κολαστείτε. Γι' αυτό και το Άγιο Πνεύμα, θέλοντας να δείξει πόσο αναγκαίος είναι αυτός ο πόνος της καρδιάς για τη μετάνοια, πρώτα ζητά αυτόν τον πόνο από εκείνους που μετανοούν, λέγοντας μέσω του Προφήτη Ιωήλ: «Σχίστε τις καρδιές σας, και όχι τα ιμάτιά σας» και ύστερα ζητά τη μετάνοιά τους· διότι προσθέτει αμέσως μετά: «Και επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας». Βλέπεις, αδελφέ, ποια είναι η κανονική και έγκυρη εξομολόγηση; Βλέπεις ποια είναι η αληθινή μετάνοια;

Πώς όμως θα εξομολογηθώ; Μιμούμενος τον άσωτο, προσπίπτοντας και κραυγάζοντας προς τον Κύριο με συντετριμμένη καρδιά και πνεύμα ταπεινώσεως: αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, δέξου με, πατέρα, που μετανοώ. Πώς θα εξομολογηθώ; Απομακρυνόμενος από το παράπτωμα και αποστρεφόμενος με βδελυγμία το αμάρτημα. Διότι, «εάν επιστρέψεις και ταπεινώσεις τον εαυτό σου ενώπιον του Κυρίου και απομακρύνεις από τη ζωή σου την αδικία, ο Παντοκράτωρ θα είναι βοηθός σου»· και, «επιστρέψτε, και θα επιστρέψω σε εσάς, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ». Πώς θα εξομολογηθώ; Επιστρέφοντας με όλη μου την καρδιά και ταπεινωνόμενος με νηστεία, με θρήνο και με διάρρηξη της καρδιάς. Διότι, «τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας, επιστρέψτε προς εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία, με κλαυθμό και με θρήνο, και διαρρήξτε τις καρδιές σας και όχι τα ενδύματά σας, και επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος». Πώς θα εξομολογηθώ; Ελεώντας τον πτωχό και τον πένητα και συγχωρώντας τα σφάλματα του πλησίον. Διότι, λέει, «αυτός που ελεεί θα ελεηθεί»· και, «συγχωρήστε και θα σας συγχωρεθεί»· και, «η ελεημοσύνη του ανθρώπου είναι σαν σφραγίδα μαζί του»· και, «είναι δώρο αγαθό ενώπιον του Υψίστου για εκείνους που την πράττουν».

Διότι δεν είναι δυνατόν μέσα σε μία ώρα να γίνουμε και να είμαστε άγιοι, επειδή πρέπει, αρχίζοντας από τα μικρά, να ανέλθουμε με προκοπή στην αγιοσύνη και την καθαρότητα. Και ακόμη κι αν ζήσουμε χίλια χρόνια σε αυτόν τον βίο, ποτέ δεν θα μπορέσουμε να καταλάβουμε την τελειότητά της, αλλά πάντοτε, κάθε μέρα, σαν να κάνουμε αρχή, οφείλουμε να αγωνιζόμαστε σε αυτήν. Και αυτό πάλι ο ίδιος το φανέρωσε λέγοντας το εξής: «Τρέχω δε, μήπως και καταλάβω εκείνο, για το οποίο και καταλήφθηκα». Γι' αυτό, αδελφοί μου, προσέξτε, σας παρακαλώ, και ακούστε τα λόγια του ελάχιστου και αμαρτωλού αδελφού σας, και ελάτε να προσκυνήσουμε και να πέσουμε ενώπιον του αγαθού και φιλάνθρωπου Θεού μας. Ας παρουσιαστούμε εγκαίρως ενώπιον του προσώπου Του με εξομολόγηση και ας κλάψουμε ενώπιόν Του, ο οποίος μας έπλασε, διότι Αυτός είναι ο Κύριος και Θεός μας και εμείς λαός Του και πρόβατα της βοσκής Του, και δεν πρόκειται να αποστρέψει το πρόσωπό Του από εμάς. Μόνο ας μετανοήσουμε ολόψυχα και ας αποβάλουμε όχι μόνο τις κακές μας πράξεις, αλλά, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, ας εξαφανίσουμε και αυτούς τους ίδιους τους πονηρούς και ακάθαρτους λογισμούς της καρδιάς μας: «Ξεσκίστε», λέει, «τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας.» Διότι τι όφελος υπάρχει, πες μου, εάν διανείμουμε στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μας, αλλά δεν απέχουμε από το κακό ούτε μισήσουμε την αμαρτία;

Πώς έγιναν αυτά, Κύριε; Πώς μας παιδαγώγησες όχι με δίκαιη κρίση αλλά με θυμό, και η οργή σου φέρθηκε απότομα και εντελώς ξένα προς τους δικούς σου ανθρώπους, και εκδικούμενος πήρες πλήρη εκδίκηση και τα κατέστρεψες όλα; Και άλλοτε μεν κατέστρεψες το θυσιαστήριο του Ηλία με ουράνια φωτιά, η οποία διασκόρπισε και το χώμα, για να δοξάσεις τον δίκαιο, τώρα όμως παρέδωσες το άγιό σου θυσιαστήριο στη φωτιά, όχι για δική μας δόξα αλλά για βαθιά θλίψη. Αμαρτήσαμε, αλλά εσύ είσαι ανεξίκακος· αδικήσαμε, αλλά εσύ αλλάζεις γνώμη για τις κακίες των ανθρώπων, παραβλέπεις τις ανομίες και αγνοείς τις αμαρτίες. Πώς λοιπόν άδειασες πάνω μας όλο το κατακάθι της άκρατης χολής σου; Αλλά, αλίμονο, τι έπαθα! Παρασυρμένος από τον πόνο βγήκα έξω από τον εαυτό μου και θεωρώ τη συμφορά που μας βρήκε απαρηγόρητη.