Πατερικές αναφορές στο ΙΩΗΛ 2:14

Πρέπει λοιπόν εμείς, σε ημέρες οργής, δηλαδή όταν καταπονούμαστε από τους φόβους των πειρασμών, να μην αδιαφορούμε πέφτοντας σε ραθυμία, αλλά μάλλον να πενθούμε και να προσερχόμαστε δακρυσμένοι στον φιλάγαθο Θεό, και ταλαιπωρώντας τους εαυτούς μας με τους κόπους της νηστείας να ζητούμε να ελεηθούμε, ανακράζοντας εκείνον τον λόγο δια της φωνής του Ψαλμωδού: «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και συγχώρεσε όλες τις αμαρτίες μου». Επειδή δε ο προφήτης αναφέρει σχετικά με αυτά ότι ο Κύριος Σαβαώθ κάλεσε κατά την ημέρα εκείνη σε κλαυθμό και κοπετό, σε ξύρισμα της κεφαλής και σε ζώσιμο με σάκκους, θεώρησα αναγκαίο να συνυφάνω στους λόγους αυτούς τις φωνές του Μιχαίου, ή μάλλον αυτές που προήλθαν από τον Θεό μέσω του προφήτη. Είναι δε γραμμένα ως εξής: «Και τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας: Επιστρέψτε σε εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία, με κλαυθμό και με κοπετό, και σχίστε τις καρδιές σας και όχι τα ενδύματά σας, και επιστρέψτε στον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και ανακαλεί την απόφασή του για τις συμφορές. Ποιος γνωρίζει εάν θα επιστρέψει και θα μετανοήσει, και θα αφήσει πίσω του ευλογία, θυσία και σπονδή για τον Κύριο τον Θεό μας;»

Και ήταν πάρα πολύ σοφός ο θεσπέσιος Δαβίδ όταν αναφωνούσε προς τον Θεό: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί μπροστά στην οργή σου;». <«Και τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας, επιστρέψτε σε μένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία και με κλάμα και με οδυρμό, και σχίστε τις καρδιές σας και όχι τα ενδύματά σας· και επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και ανακαλεί τις τιμωρίες. Ποιος ξέρει αν θα αλλάξει γνώμη και θα ανακαλέσει την απόφασή του και θα αφήσει πίσω του ευλογία, θυσία και σπονδή στον Κύριο τον Θεό μας;»> Από αυτά θα μπορούσες να κατανοήσεις, και μάλιστα πολύ καθαρά, πως για κανέναν άλλο λόγο δεν εξύψωνε τον τόνο των λόγων του, και τους προαναγγέλλει σκληρή και εντελώς δυσβάσταχτη συμφορά, παρά μόνο για να τους μεταπείσει τελικά ώστε να φτάσουν στη μετάνοια. Διότι δεν τους αφήνει να απελπιστούν· αντίθετα τους διαβεβαιώνει, και μάλιστα πολύ καθαρά, ότι εάν επιλέξουν να φρονούν τα βέλτιστα, και να διορθώσουν τους δρόμους τους έστω και αργότερα προς το αρεστό στον Θεό, θα σταματήσουν οπωσδήποτε τα δεινά της οργής, και η κατάστασή τους θα μεταβληθεί σε πλούσια ευημερία. Το ποιος θα μπορούσε να είναι ο τρόπος της επιστροφής τους και της ικεσίας τους, το καθιστά σαφές λέγοντας τα εξής: «Και τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας, επιστρέψτε σε μένα με όλη σας την καρδιά».

Αυτό λέω ότι σημαίνει το να μετανοεί κανείς για τις κακίες. Ο Προφήτης δε, ανακόπτοντας ωφέλιμα την απερίσκεπτη απόφαση εκείνων που έχουν απελπιστεί για τη σωτηρία τους, λέει: «Ποιος ξέρει, ίσως μετανοήσει (ο Θεός) και αφήσει πίσω του ευλογία», δηλαδή θα δώσει σε αυτούς που επιστρέφουν τη δυνατότητα να μετάσχουν σε ευλογία, ώστε να του προσφέρουν ξανά σπονδή και θυσία, και γεμάτοι χαρά και αγαλλίαση να προσφέρουν τις ευχαριστίες τους. «Σαλπίστε με σάλπιγγα στη Σιών, καθιερώστε νηστεία, κηρύξτε θεραπεία, συγκεντρώστε τον λαό, αγιάστε την εκκλησία, συγκεντρώστε πρεσβυτέρους, συγκεντρώστε τα νήπια που θηλάζουν, ας εξέλθει ο νυμφίος από τον κοιτώνα του και η νύμφη από τον παστό της. Ανάμεσα στον πρόναο και το θυσιαστήριο θα κλάψουν οι ιερείς που λειτουργούν στον Κύριο και θα πουν: Σπλαχνίσου, Κύριε, τον λαό σου και μην παραδώσεις την κληρονομιά σου σε ονειδισμό, ώστε να τους εξουσιάσουν τα έθνη, για να μην πουν ανάμεσα στα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους;» Πολύ καλά και με αυτά τους εξεγείρει σε μετάνοια, και ωφέλιμα προστάζει να μην αφήνουν ανεκμετάλλευτο κανέναν τρόπο προσπάθειας προς αυτόν τον σκοπό. Διότι είπε ότι πρέπει, χρησιμοποιώντας λαμπρό και διαπεραστικό κήρυγμα, να καθιερώσουν νηστεία και να κηρύξουν θεραπεία (εξευμενισμό), και να συγκεντρώσουν στην εκκλησία αυτούς που οφείλουν να θεραπεύσουν, προφανώς δηλαδή τον λυπημένο Θεό των όλων.

«Ποιος γνωρίζει», λέγει, «εάν θα επιστρέψει, και θα μετανοήσει, και θα αφήσει πίσω του ευλογία;» Εγώ το γνωρίζω αυτό σαφώς, όντας εγγυητής της φιλανθρωπίας του Θεού. Και εγκαταλείποντας την οργή, η οποία του είναι παρά φύσιν, θα στραφεί προς εκείνο που του είναι κατά φύσιν, το έλεος. Διότι προς την πρώτη εξαναγκάζεται από εμάς, ενώ προς το δεύτερο έχει φυσική κλίση. Και εάν πατάσσει όταν εξαναγκάζεται, πώς δεν θα δείξει άφεση όταν ενεργήσει σύμφωνα με τη φύση του; Αρκεί μόνο να ελεήσουμε τους ίδιους τους εαυτούς μας, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δίκαιη ευσπλαχνία του Πατέρα. Ας σπείρουμε με δάκρυα, για να θερίσουμε με αγαλλίαση. Ας γίνουμε Νινευίτες και όχι Σοδομίτες. Ας θεραπεύσουμε την κακία, ας μην καταστραφούμε μαζί με την κακία. Ας ακούσουμε τον Ιωνά να κηρύττει, για να μην κατακλυστούμε από πυρ και θειάφι. Κι αν εξέλθουμε από τα Σόδομα, ας ανεβούμε στο όρος, ας καταφύγουμε στη Σηγώρ, ας εισέλθουμε μαζί με τον ήλιο που ανατέλλει. Ας μη σταθούμε πουθενά σε ολόκληρη τη γύρω περιοχή· ας μην κοιτάξουμε πίσω μας, ας μην παγώσουμε γινόμενοι στήλη άλατος, μια στήλη πραγματικά αθάνατη, η οποία αποτελεί κατηγορία για την ψυχή που επιστρέφει στην κακία.

Εσύ, όμως, αναζήτησέ μου επιπλέον και εκείνο, το «ποιος θα απατήσει τον Αχαάβ;» και το «ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευθεί προς τον λαό;». Διότι δίνει μεν την εντύπωση ότι είναι δυνατόν να αναχθεί σε κάποιο από τα προηγουμένως διευκρινισμένα, όμως στην πραγματικότητα δεν βρίσκει τέτοια διέξοδο, αλλά μάλλον διασώζει τον τύπο μιας προτρεπτικής έννοιας παρά κάποιου άλλου πράγματος. Και το «ποια είναι η δύναμή μου, ώστε να υπομένω; Ή ποιος είναι ο χρόνος μου, ώστε να αντέχω;», πώς δεν θα επιζητήσει κάποιο διαφορετικό νόημα, μέσω του οποίου δεν θα κακοποιήσει την ίδια του την πρόθεση; Διότι αυτός που έχει καταπονηθεί από την ταλαιπωρία, θέλοντας να παραστήσει το βραχύ, το άτονο και το ολιγοχρόνιο του βίου και της δύναμης, μέσω αυτών των ρημάτων φανερώνει ταυτόχρονα τόσο εκείνα όσο και τον νου που θρηνεί και έχει απηυδήσει εξαιτίας τους. Εξάλλου, και το «ποιος άραγε θα γνώριζε πώς να τον βρω;» και το «ποιος ξέρει αν θα επιστρέψει;», τα οποία έχουν λεχθεί ως έκφραση απορίας, εάν εκληφθούν με αυτόν τον τρόπο, διόλου δεν θα συσκοτίσουν το νόημα και σε καμία αμφιβολία δεν θα εμπλέξουν τον ακροατή. Εάν, όμως, απομακρυνθούν από μια τέτοια σημασία, τότε δεν θα τον γεμίσουν με μικρότερη αμηχανία από ό,τι θα ήθελε να δηλώσει η ορθότητα του νοήματος. Και όχι μόνο αυτές, αλλά και πολλές άλλες διαφορές της προκείμενης λέξης, οι οποίες έχουν παραλειφθεί, θα μπορούσε να βρει σε αφθονία όποιος επιθυμεί μελετώντας την Αγία Γραφή, τις οποίες δεν είναι καθόλου δύσκολο έργο ούτε ο ίδιος να εντοπίσει ούτε στους άλλους να αποκαλύψει.