Πατερικές αναφορές στο ΙΩΗΛ 2:16

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΕΡΙ ΝΗΣΤΕΙΑΣ ΛΟΓΟΣ Γ΄. Ο καιρός της νηστείας και του ιλασμού δεν είναι μόνο καιρός αποχής από τις τροφές, αλλά και απαλλαγής από τις αμαρτίες. Αφού, λοιπόν, απαλλάξουμε τους εαυτούς μας από κάθε αμαρτία, ας νηστεύσουμε με προθυμία, γνωρίζοντας ότι η νηστεία έχει ανακαλέσει ακόμη και απόφαση του Θεού. Ο εκκλησιαστικός, λοιπόν, νόμος προαναγγέλλει τη νηστεία, τοποθετώντας ως τον πιο μεγαλόφωνο κήρυκα τον προφητικό και αποστολικό χορό. Και αυτός δεν προσκαλεί μόνο τους άνδρες και τους ηλικιωμένους, αλλά και τις γυναίκες και τα παιδιά· στους μεν ανανεώνοντας τη νεότητα, στις δε μεταβάλλοντας τη φύση σε ανδρική αρετή. «Διότι εν Χριστώ Ιησού δεν υπάρχει άρσεν και θήλυ». Ως έπαθλα δε για όσους αγωνίζονται προσφέρει τη βασιλεία των ουρανών, και αειθαλή στέφανο, και ζωή αιώνια, εάν νηστεύσουμε με αγιοσύνη, σύμφωνα με τον μακάριο προφήτη Ιωήλ που λέει: «Αγιάστε νηστεία, κηρύξτε θεραπεία, συγκεντρώστε νήπια που θηλάζουν μαστούς· ιερείς, κλάψτε ενώπιον του θυσιαστηρίου· συγκαλέστε τους πρεσβυτέρους. Ας εξέλθει η νύμφη από τον παστό της, και ο νυμφίος από τον κοιτώνα του». Διότι είναι άγιος ο τρόπος της νηστείας, όταν προσφέρεται αγίως στον άγιο Θεό από αγίους. Όλους, λοιπόν, τους καλεί ο κήρυκας στον αγώνα. Υπάρχει βέβαια μεγάλη διαφορά σε όσους αγωνίζονται, και ως προς τον βίο και ως προς την ηλικία. Όμως ο αγώνας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες και προς τα πνευματικά της πονηρίας.

Σαλπίστε με σάλπιγγα στη Σιών, καθιερώστε νηστεία, κηρύξτε ιερή σύναξη, συγκεντρώστε τον λαό, αγιάστε την Εκκλησία, επιλέξτε τους πρεσβυτέρους, συγκεντρώστε τα νήπια που θηλάζουν, ας εξέλθει ο νυμφίος από τον κοιτώνα του και η νύφη από τον νυμφικό της θάλαμο.

Αυτό λέω ότι σημαίνει το να μετανοεί κανείς για τις κακίες. Ο Προφήτης δε, ανακόπτοντας ωφέλιμα την απερίσκεπτη απόφαση εκείνων που έχουν απελπιστεί για τη σωτηρία τους, λέει: «Ποιος ξέρει, ίσως μετανοήσει (ο Θεός) και αφήσει πίσω του ευλογία», δηλαδή θα δώσει σε αυτούς που επιστρέφουν τη δυνατότητα να μετάσχουν σε ευλογία, ώστε να του προσφέρουν ξανά σπονδή και θυσία, και γεμάτοι χαρά και αγαλλίαση να προσφέρουν τις ευχαριστίες τους. «Σαλπίστε με σάλπιγγα στη Σιών, καθιερώστε νηστεία, κηρύξτε θεραπεία, συγκεντρώστε τον λαό, αγιάστε την εκκλησία, συγκεντρώστε πρεσβυτέρους, συγκεντρώστε τα νήπια που θηλάζουν, ας εξέλθει ο νυμφίος από τον κοιτώνα του και η νύμφη από τον παστό της. Ανάμεσα στον πρόναο και το θυσιαστήριο θα κλάψουν οι ιερείς που λειτουργούν στον Κύριο και θα πουν: Σπλαχνίσου, Κύριε, τον λαό σου και μην παραδώσεις την κληρονομιά σου σε ονειδισμό, ώστε να τους εξουσιάσουν τα έθνη, για να μην πουν ανάμεσα στα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους;» Πολύ καλά και με αυτά τους εξεγείρει σε μετάνοια, και ωφέλιμα προστάζει να μην αφήνουν ανεκμετάλλευτο κανέναν τρόπο προσπάθειας προς αυτόν τον σκοπό. Διότι είπε ότι πρέπει, χρησιμοποιώντας λαμπρό και διαπεραστικό κήρυγμα, να καθιερώσουν νηστεία και να κηρύξουν θεραπεία (εξευμενισμό), και να συγκεντρώσουν στην εκκλησία αυτούς που οφείλουν να θεραπεύσουν, προφανώς δηλαδή τον λυπημένο Θεό των όλων.

Δεν φάνηκε ακόμα το δικό σου δάκρυ, και ο Θεός έχει ήδη αποδειχθεί φιλεύσπλαχνος. Αυτός, λοιπόν, που δεν αρνείται να ελεήσει αυτούς που δεν έχουν κλάψει ακόμα, πώς δεν θα ευφράνει εύκολα όσους μετανοούν; Ας ακούσουν, επομένως, οι Πατέρες που βρίσκονται ανάμεσά σας, οι πατέρες των αγίων θυσιαστηρίων, οι ιερείς και οι λειτουργοί. «Σαλπίστε με σάλπιγγα στη Σιών, αγιάστε νηστεία, κηρύξτε θεραπεία, συγκεντρώστε τον λαό, αγιάστε την Εκκλησία, εκλέξτε πρεσβυτέρους· συγκεντρώστε τα νήπια που θηλάζουν μαστούς. Ας βγει ο νυμφίος από τον νυμφώνα του και η νύφη από τον παστό της. Ανάμεσα στον πρόναο και στο θυσιαστήριο θα κλάψουν οι ιερείς που λειτουργούν στον Κύριο και θα πουν: Σπλαχνίσου, Κύριε, τον λαό σου και μην παραδώσεις την κληρονομιά σου σε ονειδισμό, για να μην πουν ανάμεσα στα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους;» Έτσι, όταν Τον πλησιάσουμε χωρίς καθυστέρηση, θα μας δεχτεί και θα μας ελεήσει πλουσιοπάροχα λέγοντας: «Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ». Μήπως θα είναι με κάποιον τρόπο σκληρός απέναντί μας Εκείνος «ο οποίος», σύμφωνα με τον Παύλο, «δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας;» Επειδή λοιπόν οι παλαιότεροι βρίσκονταν σε τέτοιες αμαρτίες, επικρατούσε, για να το πω έτσι, ο διάβολος σε ολόκληρη την υφήλιο. Και κυριαρχούσε έτσι πάνω μας η αμαρτία, και κατέστρεφε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, ώστε να μη φαίνεται πουθενά αυτός που πράττει το αγαθό· μάλλον δε γενικά «δεν υπήρχε», όπως λέει ο Ψαλμωδός, «ούτε ένας».

Κερδίστε τις ψυχές σας με δάκρυα· σταματήστε την οργή, βελτιώνοντας τις πράξεις σας. Αγιάστε νηστεία, κηρύξτε θεραπεία· αυτά σας παραγγέλλει, μαζί με εμάς, ο μακάριος Ιωήλ. Συγκεντρώστε τους πρεσβυτέρους, τα νήπια που θηλάζουν, ηλικία αξιολύπητη και προπάντων άξια της φιλανθρωπίας του Θεού. Γνωρίζω δε, τι παραγγέλλεται και σε εμένα, τον λειτουργό του Κυρίου, και σε εσάς που έχετε αξιωθεί την ίδια δόξα: να εισέλθουμε με σάκους πένθους και να θρηνούμε νύχτα και μέρα ανάμεσα στον πρόναο και το θυσιαστήριο, αξιολύπητοι στην όψη, και ακόμη πιο αξιολύπητοι στις κραυγές, ικετεύοντας θερμά και για τους εαυτούς μας και για τον λαό, χωρίς να φειδόμαστε τίποτε, ούτε κόπο ούτε λόγο, με τα οποία εξιλεώνεται ο Θεός, λέγοντας: «Σπλαχνίσου, Κύριε, τον λαό σου, και μην παραδώσεις την κληρονομία σου σε ονειδισμό», και όσα ακολουθούν στη δέηση· νιώθοντας τόσο μεγαλύτερη θλίψη, όσο μεγαλύτερο είναι και το αξίωμά μας, εκπαιδεύοντας μέσα από το δικό μας παράδειγμα τον λαό προς την κατάνυξη και τη διόρθωση της κακίας, ώστε να ακολουθήσει η μακροθυμία του Θεού και η αναστολή της μάστιγας.

Κάποτε, λοιπόν, όταν πείνα κατέλαβε τους Ιουδαίους, και μεγάλη ξηρασία επικρατούσε στη χώρα, και όλα είχαν εξαντληθεί, ο μεν ένας από τους προφήτες έλεγε: «Σκίρτησαν οι δαμάλεις στις φάτνες τους, έκλαψαν τα κοπάδια των βοδιών, διότι δεν υπήρχε βοσκή· όλα τα κτήνη της πεδιάδας έστρεψαν το βλέμμα τους προς εσένα, διότι ξεράθηκαν οι πηγές των υδάτων»· ο δε άλλος, θρηνώντας για τα δεινά της ανομβρίας, έλεγε πάλι κάπως έτσι: «Τα ελάφια γέννησαν στον αγρό και εγκατέλειψαν τα μικρά τους, διότι δεν υπήρχε χορτάρι· οι άγριοι όνοι στάθηκαν στις ρεματιές, ρούφηξαν τον αέρα σαν τα φίδια· έσβησαν τα μάτια τους, διότι δεν υπήρχε χόρτο». Γι' αυτόν τον λόγο και σήμερα ακούσατε τον Ιωήλ να λέει: «Ας εξέλθει ο νυμφίος από τον κοιτώνα του και η νύμφη από τον νυμφικό της θάλαμο, συγκεντρώστε νήπια που θηλάζουν μαστούς». Διότι, για ποιον λόγο, πες μου, καλεί τη νηπιακή ηλικία σε ικεσία; Δεν είναι ολοφάνερο ότι γίνεται για αυτήν ακριβώς την αιτία;

Εάν όμως επιμένει κάποιος να ρωτά πάλι, γιατί ο ίδιος ο Μωυσής απομάκρυνε τους Ιουδαίους από αυτήν τη συνεύρεση, θα του έλεγα τούτο: ότι, αν και ο γάμος είναι τίμιος, μπορεί να φτάσει μόνο μέχρι του σημείου να μη μολύνει εκείνον που τον χρησιμοποιεί, το να καθιστά όμως τους ανθρώπους αγίους δεν ανήκει πλέον στη δική του δύναμη, αλλά στην παρθενία. Και για να βεβαιωθείς ότι δεν παρήγγειλαν αυτά μόνο ο Μωυσής ούτε ο Παύλος, άκου τι λέει ο Ιωήλ: «Αγιάστε νηστεία, κηρύξτε θεραπεία, συγκεντρώστε την εκκλησία, συγκεντρώστε τους πρεσβυτέρους». Αλλά ίσως ρωτάς τούτο, πού έδωσε την εντολή να απέχουν από τη γυναίκα; «Ας εξέλθει», λέει, «ο νυμφίος από τον κοιτώνα του και η νύμφη από τον παστό της». Διότι αυτό είναι μεγαλύτερο και από το μωσαϊκό πρόσταγμα. Εάν λοιπόν ο νυμφίος και η νύμφη, στους οποίους ακμάζει η επιθυμία, στους οποίους σφριγά η νεότητα και των οποίων ο πόθος είναι ακάθεκτος, δεν πρέπει να συνέρχονται κατά τον καιρό της νηστείας και της προσευχής, πόσο μάλλον οι υπόλοιποι που δεν έχουν τόση ανάγκη για σαρκική μίξη; Διότι εκείνος που προσεύχεται όπως πρέπει και νηστεύει, οφείλει να αποβάλει κάθε βιωτικό πόθο, κάθε φροντίδα και περισπασμό, και αφού συγκεντρώσει καλά τον εαυτό του από παντού, έτσι να προσέρχεται στον Θεό. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε είναι καλή η νηστεία, επειδή περικόπτει τις φροντίδες της ψυχής, και αναστέλλοντας τη ραθυμία που περιβάλλει τον νου, στρέφει ολόκληρη τη διάνοια προς τον εαυτό της.

Πρέπει δε να σημειώσουμε και τούτο, ότι όπως πρέπει να γίνεται νηστεία την Τετάρτη, την Παρασκευή και τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή από τα φαγητά, έτσι πρέπει να γίνεται νηστεία και από τις ηδονές της σάρκας. Γι' αυτό ούτε γάμοι πρέπει να τελούνται αυτές τις ημέρες, διότι ο θείος Παύλος παραγγέλλει να μην συνευρίσκονται τα ανδρόγυνα τον καιρό της προσευχής και της νηστείας: «Μην αποστερείτε ο ένας τον άλλον, παρά μόνο με κοινή συμφωνία για ορισμένο χρόνο, για να αφοσιωθείτε στη νηστεία και την προσευχή». Και ο θείος Χρυσόστομος, φέρνοντας ως μαρτυρία το ρητό του Ιωήλ που λέγει «Αγιάστε νηστεία..... ας εξέλθει ο νυμφίος από τον κοιτώνα του και η νύμφη από τον παστό της», αναφέρει ότι οι νεόνυμφοι, που έχουν ακμαία την επιθυμία, σφριγηλή τη νεότητα και αχαλίνωτο τον πόθο, δεν πρέπει να συνευρίσκονται σε καιρό νηστείας και προσευχής· πόσο μάλλον τα άλλα ανδρόγυνα, που δεν υφίστανται τόση πίεση από τη σάρκα, δεν πρέπει να συνευρίσκονται; (Στον Λόγο περί Παρθενίας). Επομένως, όπως ο Βαλσαμών λέγει ότι τα ανδρόγυνα, τα οποία δεν εγκρατεύονται τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, όχι μόνο δεν πρέπει να κοινωνήσουν το Πάσχα, αλλά και να τους επιβάλλονται επιτίμια, με τον ίδιο τρόπο και τα ανδρόγυνα, που συνευρίσκονται την Τετάρτη και την Παρασκευή, πρέπει να διορθώνονται με επιτίμια.