Πατερικές αναφορές στο ΙΩΗΛ 2:17

Τέτοιο, λοιπόν, είναι το παράνομο πρόσταγμα που εκδόθηκε από τον Κωνστάντιο. Στους λαούς, βέβαια, υπήρχε προθυμία για μαρτύριο και ακόμη μεγαλύτερο μίσος κατά της ασεβέστατης αίρεσης, όμως υπήρχε ταυτόχρονα πένθος για τις εκκλησίες και στεναγμός από όλους, οι οποίοι βοούσαν προς τον Κύριο: «Λυπήσου, Κύριε, τον λαό σου και μην παραδώσεις την κληρονομία σου σε ονειδισμό στους εχθρούς σου, αλλά σπεύσε να μας ελευθερώσεις από τα χέρια των ανόμων. Διότι, ιδού, δεν λυπήθηκαν τους δούλους σου και προετοιμάζουν την οδό για τον αντίχριστο». Διότι ποτέ δεν πρόκειται οι Μελιτιανοί να αντισταθούν σε αυτόν ούτε θα νοιαστούν για την αλήθεια ούτε θα θεωρήσουν φαύλο το να αρνηθούν τον Χριστό, όντας άνθρωποι που ποτέ δεν προσήλθαν με ειλικρίνεια στον Λόγο, αλλά προσαρμόζονται στα πάντα σαν τον χαμαιλέοντα και γίνονται μισθωτά όργανα εκείνων που ικανοποιούν τα συμφέροντά τους. Διότι ο σκοπός τους δεν αποβλέπει στην αλήθεια, αλλά προτιμούν από αυτήν την πρόσκαιρη ηδονή, και το μόνο που λένε είναι: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε».

Ας δεχτούμε και τον λόγο του προφήτη Ιωήλ, και ας τον κάνουμε πράξη, όπως προστάζει και μας καλεί να κλαίμε για όσους βρίσκονται στην απώλεια, λέγοντας: Ας εξέλθει ο νυμφίος από τον κοιτώνα του, και η νύμφη από τον παστό της. Ας κλάψουν οι ιερείς που λειτουργούν στο θυσιαστήριο, και ας πουν: Λυπήσου, Κύριε, τον λαό σου, και μην παραδώσεις την κληρονομιά σου σε ονειδισμό, ώστε να τους εξουσιάσουν τα έθνη, για να μην πουν ανάμεσα στα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους; Ίσως μάλιστα λεχθεί και για εμάς το: Και έδειξε ζήλο ο Κύριος για τον λαό του, και σπλαχνίστηκε τον λαό του. Και στους Θρήνους πάλι αναγράφεται: Τα τείχη της Σιών ας κατεβάσουν δάκρυα σαν χείμαρρο, ημέρα και νύχτα. Μήπως άραγε απευθύνεται σε τείχη ή σε λίθους, ή εξάπαντος σε εκείνους που αποτελούν τα άγια τείχη της Εκκλησίας; Διότι, ιδού, σε όλους αυτούς έχει εκπληρωθεί, καθώς έχυσαν παντού δάκρυα σαν χείμαρρους.

«Ανάμεσα στην κρηπίδα και το θυσιαστήριο θα κλάψουν οι ιερείς που λειτουργούν στον Κύριο, και θα πουν: Σπλαχνίσου, Κύριε, τον λαό σου, και μην παραδώσεις την κληρονομιά σου σε ονειδισμό, ώστε να την εξουσιάσουν τα έθνη, για να μην πουν ανάμεσα στα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους;» Ενώ λοιπόν ο Θεός εκείνον τον καιρό καλούσε σε κλάμα και θρήνο, και σε ξύρισμα του κεφαλιού και ζώσιμο με σάκκους, αυτοί επιδίδονταν σε διασκεδάσεις, εξάπτοντας εναντίον τους ακόμη περισσότερο σε ακάθεκτη οργή Εκείνον που έχει τη δύναμη και να καταστρέψει και να διασώσει. <Αυτά λέει ο Κύριος Σαβαώθ: Πήγαινε στο παστοφόριο προς τον Σομνά τον ταμία, και πες του: Τι κάνεις εσύ εδώ, και τι δουλειά έχεις εδώ; Διότι λάξευσες για τον εαυτό σου εδώ μνημείο, και έφτιαξες για τον εαυτό σου μνημείο σε ψηλό μέρος, και χάραξες για τον εαυτό σου κατοικία σε πέτρα;>

Αυτό λέω ότι σημαίνει το να μετανοεί κανείς για τις κακίες. Ο Προφήτης δε, ανακόπτοντας ωφέλιμα την απερίσκεπτη απόφαση εκείνων που έχουν απελπιστεί για τη σωτηρία τους, λέει: «Ποιος ξέρει, ίσως μετανοήσει (ο Θεός) και αφήσει πίσω του ευλογία», δηλαδή θα δώσει σε αυτούς που επιστρέφουν τη δυνατότητα να μετάσχουν σε ευλογία, ώστε να του προσφέρουν ξανά σπονδή και θυσία, και γεμάτοι χαρά και αγαλλίαση να προσφέρουν τις ευχαριστίες τους. «Σαλπίστε με σάλπιγγα στη Σιών, καθιερώστε νηστεία, κηρύξτε θεραπεία, συγκεντρώστε τον λαό, αγιάστε την εκκλησία, συγκεντρώστε πρεσβυτέρους, συγκεντρώστε τα νήπια που θηλάζουν, ας εξέλθει ο νυμφίος από τον κοιτώνα του και η νύμφη από τον παστό της. Ανάμεσα στον πρόναο και το θυσιαστήριο θα κλάψουν οι ιερείς που λειτουργούν στον Κύριο και θα πουν: Σπλαχνίσου, Κύριε, τον λαό σου και μην παραδώσεις την κληρονομιά σου σε ονειδισμό, ώστε να τους εξουσιάσουν τα έθνη, για να μην πουν ανάμεσα στα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους;» Πολύ καλά και με αυτά τους εξεγείρει σε μετάνοια, και ωφέλιμα προστάζει να μην αφήνουν ανεκμετάλλευτο κανέναν τρόπο προσπάθειας προς αυτόν τον σκοπό. Διότι είπε ότι πρέπει, χρησιμοποιώντας λαμπρό και διαπεραστικό κήρυγμα, να καθιερώσουν νηστεία και να κηρύξουν θεραπεία (εξευμενισμό), και να συγκεντρώσουν στην εκκλησία αυτούς που οφείλουν να θεραπεύσουν, προφανώς δηλαδή τον λυπημένο Θεό των όλων.

Λέγει μάλιστα ο Προφήτης ότι πρέπει και αυτό το ίδιο το ιερό και εκλεκτό γένος να ενωθεί με αυτούς που πενθούν, και μπροστά στις ίδιες τις κρηπίδες του ναού, και ανάμεσα στο θυσιαστήριο, να θρηνούν εκτενώς, κραυγάζοντας και λέγοντας: Σπλαχνίσου, Κύριε, τον λαό σου, και μην παραδώσεις την κληρονομιά σου σε ονειδισμό, ώστε να τους εξουσιάσουν τα έθνη, για να μην πουν ανάμεσα στα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους;

Δεν φάνηκε ακόμα το δικό σου δάκρυ, και ο Θεός έχει ήδη αποδειχθεί φιλεύσπλαχνος. Αυτός, λοιπόν, που δεν αρνείται να ελεήσει αυτούς που δεν έχουν κλάψει ακόμα, πώς δεν θα ευφράνει εύκολα όσους μετανοούν; Ας ακούσουν, επομένως, οι Πατέρες που βρίσκονται ανάμεσά σας, οι πατέρες των αγίων θυσιαστηρίων, οι ιερείς και οι λειτουργοί. «Σαλπίστε με σάλπιγγα στη Σιών, αγιάστε νηστεία, κηρύξτε θεραπεία, συγκεντρώστε τον λαό, αγιάστε την Εκκλησία, εκλέξτε πρεσβυτέρους· συγκεντρώστε τα νήπια που θηλάζουν μαστούς. Ας βγει ο νυμφίος από τον νυμφώνα του και η νύφη από τον παστό της. Ανάμεσα στον πρόναο και στο θυσιαστήριο θα κλάψουν οι ιερείς που λειτουργούν στον Κύριο και θα πουν: Σπλαχνίσου, Κύριε, τον λαό σου και μην παραδώσεις την κληρονομιά σου σε ονειδισμό, για να μην πουν ανάμεσα στα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους;» Έτσι, όταν Τον πλησιάσουμε χωρίς καθυστέρηση, θα μας δεχτεί και θα μας ελεήσει πλουσιοπάροχα λέγοντας: «Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ». Μήπως θα είναι με κάποιον τρόπο σκληρός απέναντί μας Εκείνος «ο οποίος», σύμφωνα με τον Παύλο, «δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας;» Επειδή λοιπόν οι παλαιότεροι βρίσκονταν σε τέτοιες αμαρτίες, επικρατούσε, για να το πω έτσι, ο διάβολος σε ολόκληρη την υφήλιο. Και κυριαρχούσε έτσι πάνω μας η αμαρτία, και κατέστρεφε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, ώστε να μη φαίνεται πουθενά αυτός που πράττει το αγαθό· μάλλον δε γενικά «δεν υπήρχε», όπως λέει ο Ψαλμωδός, «ούτε ένας».

ΠΘ΄. Ποιος θα αναφωνήσει: «Σπλαχνίσου, Κύριε, τον λαό σου και μην παραδώσεις την κληρονομία σου σε ονειδισμό, ώστε να την εξουσιάζουν τα έθνη»; Ποιος Νώε, και Ιώβ, και Δανιήλ θα προσευχηθεί για εμάς, οι οποίοι συμπροσεύχονται και συγκαταλέγονται μεταξύ των δικαίων, ώστε να κοπάσει έστω και λίγο ο πόλεμος για εμάς, ώστε να βρούμε τον εαυτό μας, ώστε να γνωρίσουμε επιτέλους ο ένας τον άλλον, για να μην είμαστε πια, αντί για έναν Ισραήλ, Ιούδας και Ισραήλ, ούτε πια Ροβοάμ και Ιεροβοάμ, ούτε πια Ιερουσαλήμ και Σαμάρεια, οι οποίες εν μέρει παραδίδονται εξαιτίας των αμαρτιών τους και εν μέρει θρηνούνται;

Κερδίστε τις ψυχές σας με δάκρυα· σταματήστε την οργή, βελτιώνοντας τις πράξεις σας. Αγιάστε νηστεία, κηρύξτε θεραπεία· αυτά σας παραγγέλλει, μαζί με εμάς, ο μακάριος Ιωήλ. Συγκεντρώστε τους πρεσβυτέρους, τα νήπια που θηλάζουν, ηλικία αξιολύπητη και προπάντων άξια της φιλανθρωπίας του Θεού. Γνωρίζω δε, τι παραγγέλλεται και σε εμένα, τον λειτουργό του Κυρίου, και σε εσάς που έχετε αξιωθεί την ίδια δόξα: να εισέλθουμε με σάκους πένθους και να θρηνούμε νύχτα και μέρα ανάμεσα στον πρόναο και το θυσιαστήριο, αξιολύπητοι στην όψη, και ακόμη πιο αξιολύπητοι στις κραυγές, ικετεύοντας θερμά και για τους εαυτούς μας και για τον λαό, χωρίς να φειδόμαστε τίποτε, ούτε κόπο ούτε λόγο, με τα οποία εξιλεώνεται ο Θεός, λέγοντας: «Σπλαχνίσου, Κύριε, τον λαό σου, και μην παραδώσεις την κληρονομία σου σε ονειδισμό», και όσα ακολουθούν στη δέηση· νιώθοντας τόσο μεγαλύτερη θλίψη, όσο μεγαλύτερο είναι και το αξίωμά μας, εκπαιδεύοντας μέσα από το δικό μας παράδειγμα τον λαό προς την κατάνυξη και τη διόρθωση της κακίας, ώστε να ακολουθήσει η μακροθυμία του Θεού και η αναστολή της μάστιγας.

Αλλά «λυπήσου, Κύριε», λυπήσου και απάλλαξε από εκείνη την ανάγκη όσους πιστεύουν σε σένα και αξίωσέ μας, ως αγαθός, να συγκαταλεχθούμε στη χορεία των δικαίων σου μέσω της ειλικρινούς μετάνοιας και του «πλήθους του ελέους σου». Πρέπει όμως να μην αναφέρουμε τώρα πολλά και φρικτά περί της δευτέρας παρουσίας Του, μήπως, διαλύοντας τη χαρά της παρούσας εορτής, προκαλέσουμε πολλή κατήφεια στο πλήθος.

Τι είναι πιο ασεβές από αυτά; Ποιος από τους Ορθοδόξους έπραξε τέτοια πράγματα σε αιρετικό; Αλλά αυτά γίνονται για να φανεί και από αυτό πόσο μεγάλη είναι η ασέβεια των οπαδών της μοιχείας, και ποιος είναι μαθητής ποιου: μαθητής του Χριστού είναι αυτός που χτυπιέται μιμούμενος Εκείνον και το υπομένει, ενώ του διαβόλου είναι ο ιεράρχης που χτυπά με αυτόν τον τρόπο, θέλοντας να εκφοβίσει και να εκδικηθεί για τα προσωπικά του ζητήματα. Από τη μερίδα αυτού είθε να γλιτώσουμε, αδελφέ, και να βρεθούμε με τον πρώτο μαζί με όλους τους ευσεβείς. Και δες, Κύριε, Κύριε, αυτήν την κακοπάθεια και σπλαχνίσου τον λαό Σου, χαρίζοντας την ειρήνη της Ορθοδοξίας στην Εκκλησία μας. Διότι δεν έχουμε τίποτε άλλο να πούμε για τα παρόντα γεγονότα, παρά μόνο να τα υπομένουμε όλα με προθυμία υπέρ του ονόματός Του.

Διωγμός μας έχει καταλάβει, ω μακαριότατε, και μάλιστα ο βαρύτερος των διωγμών. Παλαιότερα, λοιπόν, ο Αχαάβ, αναζητώντας τον προφήτη Ηλία, λέγεται ότι πυρπόλησε κάθε τόπο, με την πυρπόληση να φανερώνει τον θυμό του ασεβούς. Τώρα όμως, αυτός που μοιάζει στον Αχαάβ και στο αξίωμα και στην καρδιά, δεν αναζητά με μανία μόνο την εικονιζόμενη μορφή του Ηλία, αλλά και τον ίδιο τον Δεσπότη του, τον Ιησού Χριστό, τον Κύριο και Θεό μας, την Θεοτόκο και κάθε άγιο, και όταν τους βρίσκει, τους εξαφανίζει με μεγάλο θυμό από κάθε πόλη και χώρα που βρίσκεται υπό την εξουσία του. Εξαιτίας αυτού, θυσιαστήρια έχουν κατασκαφεί, ναοί του Κυρίου έχουν βεβηλωθεί, τόσο ιδιωτικοί όσο και καθολικοί, και σε ανδρικά και σε γυναικεία μοναστήρια, είτε είναι παλαιοί είτε πρόσφατα ανεγερμένοι. Ελεεινό θέαμα, σαν να βλέπει κανείς ανθρώπους που τους έχουν εξορύξει τα μάτια, σαν κάποια τέρατα, έτσι είναι το να βλέπει κανείς τις εκκλησίες του Θεού στερημένες από τον οικείο τους διάκοσμο και να έχουν καταστεί άμορφες. Ποιος άκουσε ή είδε κάτι τέτοιο ανάμεσα σε εκείνους που ασέβησαν κατά το παρελθόν; Ίσως ο Άραβας που σας επιτίθεται, δείχνοντας κάποια αιδώ, να συμπεριφέρεται με πιο φιλόχριστο τρόπο σε αυτό το ζήτημα, αλλά όχι ο δικός μας Ταβεήλ. Σπλαχνίσου μας, Κύριε, και μην παραδώσεις τελειωτικά την κληρονομία σου σε ονειδισμό. Καίει τις μορφές στις εικόνες, αυτές στα ιερά αναθήματα, τα βιβλία που αναφέρονται σε αυτές, και χλευάζει, διακωμωδεί, και διασύρει ως βδελύγματα, ως μισητά στον Θεό, τα θεοφιλή και σωτήρια για τον κόσμο.

Προς το τέκνο Προτέριο. Πόσο βαριά είναι η επιστολή σου, τέκνο μου, η οποία αναγγέλλει τέτοια και τόσο μεγάλα γεγονότα, ώστε ακούγοντάς τα να καταπλαγούν οι ακοές μου και να αναστενάξω οδυνηρά. Αλλά, παρόλα αυτά, πρέπει να δείξουμε υπομονή και να προσευχηθούμε θερμά ώστε ο Θεός να γίνει ίλεως από φιλανθρωπία, να σπλαχνιστεί τις άγιες εκκλησίες και να μην παραδώσει την κληρονομία του σε όνειδος. Διότι, βεβαίως, ο καπνός είναι αγγελιαφόρος μεγάλης φωτιάς, η οποία, εάν δεν διασκορπιστεί από τις αύρες του Αγίου Πνεύματος, θα τα κατακάψει όλα. «Γρηγορείτε», λέει ο απόστολος, «στέκεστε σταθεροί στην πίστη, να είστε ανδρείοι, να κραταιώνεστε». Οι άνεμοι έπνευσαν, ήλθαν οι βροχές, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, προσκρούοντας με ορμή στην οικία. Μακάριος είναι εκείνος που είναι θεμελιωμένος πάνω στην πέτρα, δηλαδή τον Χριστό, ο οποίος δεν θα πτοηθεί, αλλά θα υπερισχύσει και μαζί με τον Χριστό θα νικήσει και μαζί με τους μάρτυρες θα συγχορεύει αιώνια. Πρέπει, λοιπόν, να έλθουν τα σκάνδαλα, για να γίνουν φανεροί οι δόκιμοι του Χριστού.

Ας γνωρίζουν λοιπόν αυτοί που σέρνουν με τη βία στη δική τους κοινωνία εκείνους που δεν το προαιρούνται, ότι ενεργούν κατά τρόπο ειδωλολατρικό, καθώς δεν προσφέρουν το εθελούσια θυσιασμένο σώμα του Χριστού, αλλά αντίθετα κάτι που δίνει την εντύπωση ειδωλοθύτου, λόγω του ακούσιου χαρακτήρα της θυσίας, όπως συμβαίνει στις φιλοδαιμονικές σπονδές εις βάρος τους. Και ο λόγος είναι αληθινός και η απόδειξη ολοφάνερη, όμως κανείς δεν ακούει. Αλλά σπλαχνίσου, Κύριε, σπλαχνίσου και μην παραδώσεις την κληρονομία σου σε τέλειο ονειδισμό, όπως είπε κάποιος από τους προφήτες. Τι όμως πρόκειται να πάθουμε εμείς, ω τριπόθητε και πανεύφημε; (Διότι θα το πω, έστω και αν ο λόγος ακούγεται κάπως σκληρός λόγω της φιλίας μας). Θα παρασυρθούμε ακόμη περισσότερο από τις περιστάσεις; Θα υποκύψουμε στην εξουσία περισσότερο από όσο πρέπει; Και πού είναι η φωνή του Κυρίου, που απαγορεύει τον ανθρώπινο φόβο και αντίθετα ορίζει αποκλειστικά τον φόβο του Θεού, ο οποίος έχει όλη την εξουσία και τη δύναμη να ρίξει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα του πυρός; Αλίμονο για την πτώση. Αλίμονο για τη δειλία απέναντι σε οποιοδήποτε πρόσωπο, και μάλιστα σε αυτό που φέρει το όνομα του χριστιανού.

Αρπάζονται πρόωρα και ξαφνικά άνδρες, γυναίκες, γέροντες, ηλικιωμένοι, παιδιά, βρέφη, κάθε αξιολύπητη ηλικία. Χωρίζεται η γυναίκα από τον άνδρα, ο αδελφός από τον αδελφό, η μητέρα από το παιδί. Άλλοι αποκεφαλίζονται μπροστά στους οικείους και συγγενείς τους, άλλοι κατασφάζονται κατά τις επιδρομές και πέφτουν σε οποιοδήποτε μέρος, χωρίς ίσως να αξιώνονται ούτε καν ταφής. Άλλοι κρατούνται σιδηροδέσμιοι και μεταφέρονται ελεεινά από τόπο σε τόπο, βασανισμένοι από την πείνα και τη δίψα, καταξεσκισμένοι από τα μαστιγώματα. Βλέπει η μητέρα το ίδιο της το παιδί, το οποίο γέννησε με κόπο, είτε να χτυπιέται, είτε να σφάζεται, είτε να ξεψυχά από τη δίψα ή την πείνα, και κανείς δεν τους ελεεί και πουθενά δεν υπάρχει φάρμακο βοηθείας. Και τα περισσότερα πρέπει μάλλον να τα αποσιωπούμε παρά να τα διαλαλούμε, καθώς είναι άξια θρήνου και σιωπής. Ω Κύριε, σώσε μας! Ω Κύριε, κατεύθυνέ μας σε καλό δρόμο! Σπλαγχνίσου, σπλαγχνίσου τον λαό Σου και μην παραδώσεις την κληρονομιά Σου σε ονειδισμό! «Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό Σου, λησμονείς τη φτώχεια μας και τη θλίψη μας, επειδή ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας, κόλλησε στη γη η κοιλιά μας; Ανάστα, Κύριε· βοήθησέ μας και λύτρωσέ μας ένεκα του ονόματός Σου».