Πατερικές αναφορές στο ΙΩΗΛ 3:2

Επομένως, την απόλυτη αλήθεια ας την γνωρίζει ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος γνωρίζει τα πάντα· διότι δεν πρέπει να αποτολμούμε με υπερβολική περιέργεια να προσεγγίζουμε τα υπέρτερα από εμάς. Πλην όμως, στον βαθμό που είναι δυνατόν να το εξετάσει κανείς με ευσεβείς λογισμούς, κάτι τέτοιο συνέβη σε εμάς. Διότι αυτό το λογικό ον πάνω στη γη, δηλαδή ο άνθρωπος, δημιουργήθηκε εξαρχής εν αφθαρσία. Και ως αίτιο της αφθαρσίας του και της παραμονής του σε κάθε αρετή αναδεικνυόταν η ενοίκηση σε αυτόν του Πνεύματος από τον Θεό. «Διότι εμφύσησε στο πρόσωπό του πνοή ζωής», όπως είναι γραμμένο. Αλλά, έχοντας αποκλίνει προς την αμαρτία εξαιτίας εκείνης της αρχαίας απάτης, και έπειτα λίγο-λίγο λαμβάνοντας μεγάλη ροπή προς αυτήν στα μετέπειτα, μαζί με τα άλλα αγαθά υπέστη και την απώλεια του Πνεύματος, και έτσι λοιπόν δεν βρέθηκε μόνο υποκείμενος στη φθορά, αλλά έγινε και επιρρεπής προς κάθε αμαρτία. Επειδή όμως ο Δημιουργός των πάντων αποφάσισε, πράττοντας άριστα, «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν τω Χριστώ», και θέλησε να επαναφέρει την ανθρώπινη φύση στην αρχαία της κατάσταση, υπόσχεται, μαζί με τα άλλα, να χορηγήσει ξανά σε αυτήν και το Άγιο Πνεύμα· διότι δεν ήταν δυνατόν να επανέλθει με διαφορετικό τρόπο στην ακλόνητη κατάσταση των αγαθών. Καθορίζει λοιπόν τον καιρό της καθόδου του Πνεύματος σε εμάς, και δίνει την εξής υπόσχεση λέγοντας: «Εκείνες τις ημέρες (τις ημέρες του Σωτήρα μας, δηλαδή) θα εκχέω (από το Πνεύμα μου, δηλαδή) επί πάσαν σάρκα».

Και ο Ιωήλ λέγει: Εγώ θα οδηγήσω όλα τα έθνη και θα έλθω σε κρίση μαζί τους. Και μπροστά του θα υπάρχει πυρ καταναλίσκον, και πίσω του φλόγα που αναφλέγεται· και πίσω του πεδίο αφανισμού. Και πάλι λέγει: Από το πρόσωπό του θα συντριβούν οι λαοί.

Γιατί σε απασχολεί αυτό; Διότι το ζητούμενο είναι να αποδειχθεί ότι υπάρχει· το πού όμως βρίσκεται και σε ποιον τόπο, μην το ερευνάς. Διότι μερικοί, πλάθοντας μύθους, λένε ότι η γέεννα βρίσκεται στην κοιλάδα του Ιωσαφάτ, πράγμα το οποίο έχει ειπωθεί για κάποιον παρελθοντικό πόλεμο. Επειδή πράγματι στην κοιλάδα του Ιωσαφάτ, τιμωρώντας με δίκαιη κρίση τους εχθρούς, τους εξολόθρευσε ολοσχερώς, και τα όπλα τους επήρκεσαν στους κατοίκους της Ιερουσαλήμ για καύσιμη ύλη επί επτά χρόνια. Και τώρα αυτό το συνδέουν με τη γέεννα· η Γραφή όμως δεν λέει κάτι τέτοιο. Και σε ποιον τόπο, λέει, θα βρίσκεται; Κάπου έξω, όπως τουλάχιστον εγώ νομίζω, από ολόκληρο αυτόν τον κόσμο. Διότι, όπως ακριβώς οι φυλακές και τα ορυχεία των βασιλέων βρίσκονται πολύ μακριά, έτσι και η γέεννα βρίσκεται κάπου έξω από αυτήν την οικουμένη. Ας μην αναζητούμε, λοιπόν, πού βρίσκεται, αλλά πώς θα την αποφύγουμε, ούτε, επειδή ο Θεός δεν τιμωρεί τους πάντες εδώ, εξαιτίας αυτού να μην πιστεύουμε σε όσα πρόκειται να συμβούν. Διότι είναι φιλάνθρωπος και μακροθυμεί· και γι' αυτό προς το παρόν απειλεί, και δεν τιμωρεί αμέσως. «Διότι δεν θέλω», λέει, «τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει». Εάν όμως δεν υπάρχει θάνατος του αμαρτωλού, τότε είναι περιττό αυτό που ειπώθηκε.

Αναπαύθηκε, λοιπόν, δηλαδή έπαυσε, όταν ήρθε εκείνος, μετά τον οποίο, κατά τους χρόνους αυτής της οικονομίας του που συντελέστηκε ανάμεσα στους ανθρώπους, έπρεπε αυτά να παύσουν από εσάς, και αφού βρήκαν σε αυτόν ξανά ανάπαυση, όπως είχε προφητευτεί ότι θα γίνουν δώρα, τα οποία δίνει από τη χάρη της δυνάμεως εκείνου του πνεύματος σε όσους πιστεύουν σε αυτόν, ανάλογα με το πόσο άξιο γνωρίζει τον καθένα. Ότι είχε προφητευτεί πως αυτό επρόκειτο να γίνει από αυτόν μετά την ανάληψή του στον ουρανό, το είπα ήδη και το λέω πάλι. Είπε λοιπόν: Ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους υιούς των ανθρώπων. Και πάλι σε άλλη προφητεία έχει λεχθεί: Και θα συμβεί μετά από αυτά, θα εκχέω το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα και στους δούλους μου και στις δούλες μου, και θα προφητεύσουν.

Ο δε παράκλητος Θεός, που αναβλύζει διαπαντός από την αέναη πηγή και καταλήγει σε πηγή, ο βασιλιάς του παντός, «το πνεύμα της αληθείας, το πανταχού παρόν και τα πάντα πληρούν», το ευθές, το ηγεμονικό, αυτό που καθαίρει και ποτίζει και φωτίζει και αγιάζει τους άξιους του, αυτό που διά των πύρινων γλωσσών υπερφυώς εξόπλισε τους αγίους μαθητές και αγράμματους αλιείς και τους εξαπέστειλε «στην πρώτη θάλασσα» και «στην έσχατη θάλασσα» και στα πέρατα της οικουμένης, ώστε «εκείνοι στους οποίους δεν αναγγέλθηκε κάτι γι' αυτόν, να δουν, και εκείνοι που δεν έχουν ακούσει, να κατανοήσουν», αυτό που θεϊκώς εκχύθηκε από τον Θεό «επί πάσαν σάρκα» δούλων και δουλίδων, πρεσβυτέρων και νεανίσκων για προφητείες και οράσεις, εσύ λοιπόν, Παράκλητε αγαθέ, πρωτίστως καθάρισέ μας, σε ικετεύουμε, φώτισέ μας, πότισέ μας με τα ζωηρά σου νάματα.