Πατερικές αναφορές στο ΙΩΗΛ 3:4

Ότι ο Πατέρας ονομάζει τον Υιό Κύριο, και ο Απόστολος αποκαλεί το Πνεύμα και Κύριο και Θεό, όπως ακριβώς και τον Υιό. Διότι λέγει τα εξής: «Και θα συμβεί μετά από αυτά: Θα εκχύσω από το Πνεύμα μου επάνω σε κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν οι υιοί σας και οι θυγατέρες σας, και οι πρεσβύτεροί σας θα δουν ενύπνια, και οι νεανίσκοι σας θα δουν οράματα. Ακόμη και στους δούλους μου και στις δούλες μου, εκείνες τις ημέρες, θα εκχύσω από το Πνεύμα μου επάνω σε κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν, και θα δώσω τέρατα ψηλά στον ουρανό, και σημεία κάτω στη γη, αίμα, και πυρ, και ατμό καπνού. Ο ήλιος θα μεταστραφεί σε σκοτάδι, και η σελήνη σε αίμα, προτού έλθει η ημέρα του Κυρίου, η μεγάλη και επιφανής. Και θα συμβεί, καθένας ο οποίος θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου, θα σωθεί».

Ο ήλιος θα μετατραπεί σε σκοτάδι, και η σελήνη σε αίμα. Κυρίλλου. Εξαιτίας των ασεβειών των Ιουδαίων, αυτών δηλαδή που έγιναν ενάντια στον Χριστό, δυσανασχέτησε και η ίδια η φύση των στοιχείων, και η κτίση θρήνησε τρόπον τινά, βλέποντας τον δικό της Δεσπότη να υβρίζεται.

Διότι ολόκληρη η χώρα τους ραντιζόταν με αίμα· επρόκειτο δε να κατακαεί μαζί με τις πόλεις και αυτός ο περίφημος ναός, και τα σπίτια να καπνίζουν γκρεμισμένα. Το ότι δε και πριν από τη μεγάλη και επιφανή ημέρα, κατά την οποία θα στηθεί για όλους το θείο βήμα του Χριστού, ο οποίος θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, θα συμβούν αυτά στους Ιουδαίους, το προανήγγειλε λέγοντας: «Πριν έλθει η μεγάλη και επιφανής ημέρα του Κυρίου». Ακόμη δε, και η σάρκα μου θα κατασκηνώσει με ελπίδα.

Ότι δε πριν από τη μεγάλη και επιφανή ημέρα, κατά την οποία θα στηθεί για όλους το θείο βήμα του Χριστού, ο οποίος θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, τέτοια πράγματα θα συμβούν στους Ιουδαίους, το προανήγγειλε λέγοντας πριν έλθει η ημέρα του Κυρίου η μεγάλη και επιφανής. Πρέπει δε να σημειωθεί επιπλέον, ότι και ο ίδιος ο Κύριός μας, όταν ρωτήθηκε από τους σοφούς αποστόλους για τα περί της συντέλειας του αιώνος και για την καταστροφή των Ιεροσολύμων, ανέμειξε τα σημεία, ώστε ίσως πλέον να αγνοείται ποια ακριβώς επρόκειτο να συμβούν. <Και θα συμβεί, καθένας που θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου, θα σωθεί· διότι στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ θα υπάρχει αυτός που διασώζεται, όπως ακριβώς είπε ο Κύριος, και εκείνοι που ευαγγελίζονται, τους οποίους ο Κύριος έχει προσκαλέσει.> Λέει, λοιπόν, ότι εξάπαντος και οπωσδήποτε, εξαιτίας των ανοσιουργημάτων των Ιουδαίων, θα υπάρξουν στον ουρανό και στη γη τα σημεία και τα τέρατα. Παρόλα αυτά όμως, θα τους προσφέρονται αυτά που πηγάζουν από την αγαθότητα του Θεού, δηλαδή η σωτηρία μέσω της πίστεως, η δικαίωση εν Χριστώ, ο αρραβώνας του Πνεύματος, ο αγιασμός, η ελπίδα της βασιλείας των ουρανών, καθώς ο Θεός τούς έχει συγχωρήσει χωρίς μνησικακία και τα εγκλήματα εναντίον του Χριστού.

«Γρήγορα και ταχέως θα ανταποδώσω την πράξη σας στα κεφάλια σας, διότι πήρατε το ασήμι μου και το χρυσάφι μου, και τα εκλεκτά μου και τα καλά τα εισαγάγατε στους ναούς σας, και τους υιούς του Ιούδα και τους υιούς του Ισραήλ τούς πουλήσατε στους υιούς των Ελλήνων, για να τους εκδιώξετε από τα όριά τους». Ως όριο δε εκείνων που κατάγονται από τον Ισραήλ, σωματικό μεν είναι η Ιουδαία, ψυχικό δε ο νόμος, έξω από τα οποία βρέθηκαν πουλημένοι αθέμιτα στους υιούς των Ελλήνων. Αυτό δε το έπραξαν οι Τύριοι μαζί με τους άλλους, έχοντας λησμονήσει την ίδια τη διαθήκη των αδελφών.

Διότι η Τύρος «και η Σιδώνα και ολόκληρη η Γαλιλαία των αλλοφύλων» προσκυνούσαν τα έργα των ίδιων τους των χεριών, και υπήρχαν ανάμεσά τους καθιδρύματα, βωμοί και τεμένη αναρίθμητων δαιμόνων.

Άκου τον προφήτη Δαβίδ που λέει: «Κατ' αρχάς εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα καταστραφούν, αλλά εσύ παραμένεις». Αλλά θα πει κάποιος: «Δες, λέει σαφώς ότι θα καταστραφούν». Άκου όμως πώς εννοεί το ότι θα καταστραφούν. Είναι φανερό από τα εξής: «και όλοι θα παλιώσουν σαν ρούχο, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν». Διότι, όπως γίνεται λόγος για την απώλεια του ανθρώπου, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί, «δείτε πώς χάθηκε ο δίκαιος και κανείς δεν το συλλογίζεται στην καρδιά του», και μάλιστα ενώ προσδοκάται η ανάσταση, με τον ίδιο τρόπο προσδοκούμε και κατά κάποιον τρόπο μια ανάσταση των ουρανών. «Ο ήλιος θα μετατραπεί σε σκοτάδι και η σελήνη σε αίμα». Ας διδαχθούν όσοι έχουν επιστρέψει από τους Μανιχαίους και ας μη θεοποιούν πλέον τους φωστήρες, ούτε να νομίζουν ασεβώς ότι αυτός ο ήλιος, που πρόκειται να σκοτεινιάσει, είναι ο Χριστός. Και πάλι άκου τον Κύριο που λέει: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, τα λόγια μου όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν». Διότι τα δημιουργήματα δεν είναι ισότιμα με τα λόγια του Δεσπότη.

Και ο Δαβίδ στον <β΄> ψαλμό λέει: Ο Κύριος είπε προς εμένα: Υιός μου είσαι εσύ, σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης. Και πάλι ο ίδιος στον <οε΄> ψαλμό λέει: Η γη φοβήθηκε και ησύχασε, όταν εγέρθηκε ο Θεός για κρίση, προκειμένου να σώσει τους πράους της γης· διότι η ενδόμυχη σκέψη του ανθρώπου θα σε δοξολογήσει. <ϙε΄> ότι ο ήλιος και η σελήνη θα σκοτεινιάσουν — ο Ιωήλ λέει: Θα δώσω τέρατα επάνω στον ουρανό και κάτω στη γη, αίμα και φωτιά και ατμό καπνού· και ο ήλιος θα μεταστραφεί σε σκοτάδι και η σελήνη σε αίμα, προτού να έλθει η ημέρα του Κυρίου η μεγάλη και επιφανής· και καθένας ο οποίος θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου θα σωθεί.

Και λίγο παρακάτω: «Ο ήλιος θα μεταστραφεί σε σκοτάδι και η σελήνη σε αίμα, πριν έλθει η ημέρα του Κυρίου, η μεγάλη και επιφανής». Δεν είπε: Την ημέρα μου. «Και θα συμβεί, όποιος επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου, να σωθεί». Και δεν είπε: Το όνομά μου. Και πάλι: «Ο Κύριος επέβλεψε από τον ουρανό στη γη, για να δει τον στεναγμό των δεσμωτών, για να ελευθερώσει τους υιούς των καταδικασμένων σε θάνατο, για να αναγγελθεί στη Σιών το όνομα του Κυρίου». Δεν είπε: Το όνομά του.

Διότι περί της αναστάσεως των απανταχού ανθρώπων και της βασιλείας των αγίων λέγει ο Δανιήλ: «Και πολλοί από εκείνους που κοιμούνται στο χώμα της γης θα εξεγερθούν, αυτοί εις ζωήν αιώνιον και οι άλλοι εις ονειδισμόν και εις αισχύνην αιώνιον». Ο δε Ησαΐας λέγει: «Θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη». Και ο Κύριός μας λέγει: «Πολλοί κατά την ημέρα εκείνη θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν». Διότι τότε θα ηχήσει η σάλπιγγα και θα ξυπνήσει τους κεκοιμημένους από τα κατώτατα της γης, δικαίους και αμαρτωλούς. Και κάθε φύση και γλώσσα και έθνος και φυλή θα αναστηθούν «εν ριπή οφθαλμού» και θα παρασταθούν στο πρόσωπο της γης, αναμένοντας την έλευση του δίκαιου και φοβερού Κριτή με φόβο και ανεκδιήγητο τρόμο. Διότι ο πύρινος ποταμός θα εξέλθει με θυμό σαν άγρια θάλασσα, και θα κατακάψει όρη και βουνά και θα αφανίσει τη θάλασσα και θα διαλύσει τον αιθέρα από την πύρωση σαν κερί. Τα άστρα του ουρανού θα πέσουν, «ο ήλιος θα μεταστραφεί σε σκότος και η σελήνη σε αίμα». Ο ουρανός θα τυλιχθεί σαν βιβλίο, και ολόκληρη η γη θα κατακαεί εξαιτίας των έργων που έγιναν σε αυτήν, τα οποία διέφθειραν οι άνθρωποι με πορνείες, με μοιχείες και με ψεύδη και ακαθαρσίες και με ειδωλολατρίες και με φόνους και με μάχες. Διότι θα γίνει «νέος ουρανός και νέα γη».

Η δε πληγή έπεσε σε όλα τα πρωτότοκα, επειδή διεκδικώντας για τους εαυτούς τους τα πρωτεία του χρόνου, είχαν τα έργα της δουλείας στην ειδωλολατρία ως τα αρχαιότερα όλων. Σκοτεινή και νυχτερινή ήταν η πληγή, διότι σκοτεινοί και σκυθρωποί, αγέλαστοι, χωρίς φέγγος και άγριοι είναι οι τόποι τιμωρίας των σκοτεινών έργων και των δαιμόνων· διότι λέει: «Θα δώσω τέρατα στον ουρανό και επί της γης, αίμα, φωτιά και καπνό· ο ήλιος θα μεταστραφεί σε σκοτάδι και η σελήνη σε αίμα, προτού έλθει η ημέρα του Κυρίου η μεγάλη και επιφανής», και: «Αλίμονο, λέει, σε εκείνους που επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου· τι τη θέλετε εσείς αυτή την ημέρα του Κυρίου; Και αυτή είναι σκοτάδι και όχι φως. Όπως ακριβώς αν ένας άνθρωπος ξεφύγει από το πρόσωπο του λιονταριού και τον συναντήσει αρκούδα, και μπει στο σπίτι και στηρίξει τα χέρια του στον τοίχο και τον δαγκώσει φίδι· έτσι δεν είναι σκοτάδι η ημέρα του Κυρίου και όχι φως, και σκοτεινιά στην οποία δεν υπάρχει καμία λάμψη;» Το δε «αίμα ως σημείο» υποδηλώνει το έναιμο μυστήριο της σφραγίδας του Χριστού· ονομάζεται «σημείο», διότι δεν είναι ακόμη η ίδια η αλήθεια, αλλά το σημείο είναι σημείο της αλήθειας που πρόκειται να έλθει· διότι όσοι έχουν το σημείο του αίματος αποτυπωμένο και συγχρόνως χρισμένο επάνω στις ψυχές τους, όπως ακριβώς επάνω στα σπίτια, όλους αυτούς η ολέθρια πληγή θα τους προσπεράσει· «Διότι σε όσα σπίτια, λέει, δει το αίμα, θα σας σκεπάσω, και δεν θα πέσει σε εσάς πληγή εξολόθρευσης, όταν θα πλήττω τη γη της Αιγύπτου».

Και ο προφήτης για αυτήν ακριβώς την ημέρα έλεγε τα εξής: Ο ήλιος θα μεταστραφεί σε σκοτάδι και η σελήνη σε αίμα, προτού να έλθει η ημέρα του Κυρίου η μεγάλη και επιφανής. Αλλά για ποιον λόγο δεν ονομάζεται Επιφάνεια η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκε, αλλά η ημέρα κατά την οποία βαπτίσθηκε; Διότι αυτή είναι η ημέρα κατά την οποία βαπτίσθηκε και αγίασε τη φύση των υδάτων. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, τα μεσάνυχτα αυτής της εορτής, όλοι αντλούν νερό, μεταφέρουν τα νάματα στα σπίτια τους και τα φυλάσσουν για έναν ολόκληρο χρόνο, επειδή ακριβώς σήμερα αγιάσθηκαν τα ύδατα. Και το θαυμαστό σημείο γίνεται ολοφάνερο, καθώς η φύση των υδάτων αυτών δεν αλλοιώνεται από την πάροδο του χρόνου, αλλά για έναν ολόκληρο χρόνο, και πολλές φορές για δύο και τρία έτη, το νερό που αντλήθηκε σήμερα παραμένει ακέραιο και δροσερό, και μετά από τόσο πολύ χρόνο συναγωνίζεται τα νερά που μόλις έχουν αντληθεί από τις πηγές. Για ποιον λόγο, λοιπόν, ονομάζεται αυτή Επιφάνεια; Επειδή δεν έγινε σε όλους φανερός τότε που γεννήθηκε, αλλά όταν βαπτίσθηκε· διότι μέχρι αυτήν την ημέρα παρέμενε άγνωστος στους πολλούς. Και για το ότι οι πολλοί τον αγνοούσαν και δεν γνώριζαν ποιος ήταν, άκουσε τον Ιωάννη τον Βαπτιστή να λέει: Ανάμεσά σας στέκεται εκείνος, τον οποίον εσείς δεν γνωρίζετε.

Διότι ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι δικοί μου όμως λόγοι δεν πρόκειται να παρέλθουν. Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου. Ζω εγώ, ο οποίος δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού. Ακούσατε ότι ο Φιλάνθρωπος ορκίστηκε στον εαυτό του. Γι' αυτό προτρέπω τους πάντες: Ελάτε, τέκνα, ακούστε με· και όσο έχουμε καιρό, ας σπεύσουμε, πριν έλθει η μεγάλη ημέρα του Κυρίου. Ας προσέλθουμε έγκαιρα ενώπιόν του με εξομολόγηση. Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε. Διότι αυτός μας δημιούργησε, αυτός ας μας σπλαχνιστεί και ας μας ευλογήσει, ας κάνει να λάμψει το πρόσωπό του επάνω μας και ας μας ελεήσει· διότι αυτός είναι ο Θεός όσων μετανοούν, αυτός μας δέχεται όταν μετανοούμε, αυτός και θα μας ποιμάνει· σε αυτόν ανήκει η δόξα και η ισχύς και κάθε ευχαριστία, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.