Πατερικές αναφορές στο ΙΩΗΛ 4:18

«Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου, διότι σε εσένα βρίσκεται η πηγή της ζωής»· και κάπου αλλού πάλι, «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού.» Μάλιστα, και μέσω της φωνής των προφητών λέει κάπου ο ίδιος ο Υιός, η πηγή κάθε αγαθού, το ζωοποιό νάμα που αναβλύζει από την ουσία του Πατέρα: «Ιδού, εγώ στρέφω προς αυτούς σαν ποταμός ειρήνης, και σαν χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών.» Είπε δε και ο προφήτης Ζαχαρίας ότι «Πηγή θα εξέλθει από τον οίκο του Κυρίου, και θα ποτίσει τον χείμαρρο των σχοίνων.» Και σε πάρα πολλά σημεία της θεόπνευστης Γραφής θα βρούμε τον Λόγο του Θεού να ονομάζεται πηγή και ποταμός.

Θα έλεγα δε ότι ίσως και στους Ιουδαίους, όταν επιστρέψουν προς τον Θεό στους έσχατους καιρούς του αιώνος, θα ταίριαζε να πουν αυτά τα λόγια, καθώς θα θλίβονται και θα οδύρονται από την έλλειψη των αγαθών. Διότι έχουν καταναλωθεί σε αυτούς σαν από φωτιά τα πνευματικά αγαθά, και η νοητή ακρίδα τα έχει καταφάγει, και στέρεψαν οι πηγές των υδάτων. Διότι «έδωσε εντολή στα σύννεφα να μη βρέξουν βροχή πάνω τους», σύμφωνα με το γεγραμμένο, και έχουν γίνει γη άβατη και άνυδρη, η οποία δεν θα κατοικηθεί. Για εμάς όμως, που έχουμε δικαιωθεί μέσω της πίστεως, προανήγγειλε ο Θεός, και υποδήλωσε ότι θα είναι πλουσιοπάροχη η χορηγία των χαρισμάτων διά του Χριστού, λέγοντας: «Εκείνη την ημέρα τα όρη θα σταλάξουν γλυκασμό, και οι λόφοι θα ρεύσουν γάλα, και όλες οι πηγές του Ιούδα θα αναβλύσουν ύδατα, και πηγή θα εξέλθει από τον οίκο του Κυρίου, και θα ποτίσει τον χείμαρρο των σχοίνων»· και μάλιστα και αλλού: «Εγώ Κύριος ο Θεός, εγώ ο Θεός του Ισραήλ θα εισακούσω, και δεν θα τους εγκαταλείψω, αλλά θα ανοίξω ποταμούς πάνω στα όρη, και πηγές στο μέσο των πεδιάδων, και τη διψασμένη γη σε υδραγωγούς»· επομένως, εμείς μεν βρισκόμαστε σε αυτά.

Διότι έχουν την καρδιά τους ασφαλή, όχι βατή, ούτε ιππήλατη στα ακάθαρτα πνεύματα, να μην υποχωρεί εύκολα στις προσβολές των παθών, να μην είναι μολυσμένη από τις ψευδείς δοξασίες εκείνων που διδάσκουν αιρέσεις, να μην κλονίζεται από τις απάτες των λογισμών, αλλά μάλλον να είναι σταθερή και πολύ καλά οχυρωμένη με τα δόγματα της αλήθειας. <Και κατά την ημέρα εκείνη, θα σταλάξουν τα όρη γλυκύτητα, και οι λόφοι θα αναβλύσουν γάλα, και όλες οι πηγές του Ιούδα θα τρέξουν ύδατα, και πηγή θα εξέλθει από τον οίκο του Κυρίου και θα ποτίσει τον χείμαρρο των σχοίνων.> Αφού λοιπόν η Ιερουσαλήμ αναδειχθεί άγια και δεν είναι πλέον προσπελάσιμη στους αλλογενείς, εξαιτίας του ότι κατασκήνωσε σε αυτήν ο Κύριος των όλων, και επειδή σπλαχνίστηκε τον δικό του λαό και τον ενδυνάμωσε, και τον ανέδειξε ανώτερο από όσους του αντιστάθηκαν, τότε ακριβώς τα όρη, λέει, θα σταλάξουν γλυκύτητα, και οι λόφοι θα αναβλύσουν γάλα, και οι πηγές του Ιούδα θα βγάλουν το δικό τους νάμα. Και ως «αφέσεις» (πηγές) νομίζω ότι εννοούνται οι εκροές των πηγών, ή, με άλλον τρόπο, αυτοί που θα ονομάζονταν οχετοί υδάτων. Και ως «όρη» θα μπορούσαν να νοηθούν εκείνοι που έχουν εξυψωθεί στο ύψος της αρετής και, με τα καυχήματα της ενάρετης ζωής, υπερβαίνουν το μέτρο των υπολοίπων ανθρώπων, οι περίοπτοι και περιφανείς, όπως ακριβώς ήταν οι μαθητές, και πριν από όλους τους άλλους ο Βαπτιστής, για τον οποίο ο Σωτήρας λέει: «Δεν έχει εμφανιστεί μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες μεγαλύτερος από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή».

Διότι λέει: «Φάνηκε καλό στο Άγιο Πνεύμα και σε μας, να μη σας επιβάλουμε κανένα πρόσθετο βάρος». Ακούς πώς η παραγγελία είναι κατάλληλη για νήπια, και χορηγείται σαν γάλα σε εκείνους που έχουν πιο αδύναμη πνευματική κατάσταση; Και ότι το νοητό νερό θα είναι άφθονο σε αυτούς που είναι «φυτεμένοι στον οίκο του Κυρίου», ώστε «να ανθίσουν στις αυλές του Θεού μας», ποτιζόμενοι βεβαίως από θεία νάματα, και τρεφόμενοι με τα λόγια που έρχονται άνωθεν και από τον ουρανό, το υποδηλώνει λέγοντας ότι όλες οι κοίτες του Ιούδα θα ρεύσουν νερά. Διότι και οι μακάριοι μαθητές ομολογούσαν ότι δέχονται την παράκληση από τον Θεό. Αλλά, οι μεν πρώτες πηγές των νοητών υδάτων, θα ήταν πάντως οι χορηγίες των αγαθών που δίνονται στους αγίους από τον Θεό διά του Πνεύματος· ως δεύτερες δε πηγές υδάτων βρίσκονται να είναι οι λόγοι τους προς εμάς, οι οποίοι μας γεμίζουν με πνευματικά χαρίσματα. Και η πηγή που εκπορεύεται από τον οίκο του Κυρίου, ποια άλλη θα μπορούσε να είναι εκτός από τον Χριστό; Διότι έτσι τον ονόμαζε και ο μακάριος μελωδός, λέγοντας προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Πόσο επλήθυνας το έλεός σου, Θεέ· και οι γιοι των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου, διότι σε σένα βρίσκεται η πηγή της ζωής». Επομένως, και πηγή ζωής και χείμαρρος είναι ο Χριστός.

ΙΖʹ. Ας αναγνωρίσουμε, όμως, την αιτία του κακού. Από πού ξεράθηκαν οι καλλιέργειες, ντροπιάστηκαν οι αποθήκες, και εξέλιπε η βοσκή των κοπαδιών, λιγόστεψαν τα ωραία της γης, και δεν γέμισαν οι πεδιάδες με ευφορία αλλά με κατήφεια; Δεν γέμισαν οι κοιλάδες με σιτάρι, αλλά με θρήνο· δεν έσταξαν τα όρη γλυκασμό, όπως θα συμβεί αργότερα στους δικαίους, αλλά έχασαν τον διάκοσμό τους, ατιμάστηκαν και δέχθηκαν, αντιθέτως, την κατάρα του Γελβουέ; Όλη η γη έγινε όπως ήταν εξαρχής, προτού στολιστεί με τις δικές της ομορφιές. Επισκέφθηκες βέβαια τη γη και την πότισες, αλλά με επίσκεψη οδυνηρή και μέθη ολέθρια. Αλίμονο στο θέαμα! Η ευφορία μας περιορίζεται πλέον στα ξερά καλάμια, η σπορά μόλις που αναγνωρίζεται από τα μικρά υπολείμματα, και με δυσκολία το θέρος μας καρποφορεί τις απαρχές για τον Κύριο, καθώς μετριέται περισσότερο με τους μήνες παρά με τα δεμάτια. Τέτοιος είναι ο πλούτος των ασεβών, τέτοιες είναι οι καλλιέργειες εκείνων που σπέρνουν κακώς· να προσδοκούν πολλά, σύμφωνα με την παλαιά κατάρα, και να συγκεντρώνουν λίγα· να σπέρνουν και να μη θερίζουν, να φυτεύουν και να μην τρυγούν· εκεί όπου εργάζονται δέκα ζευγάρια βοδιών, να παράγουν μόνο ένα κανάτι· και να ακούνε για την ευκαρπία των άλλων, ενώ οι ίδιοι πιέζονται από τη στέρηση. Από πού προέρχονται αυτά, και ποια είναι η αιτία της συντριβής; Ας μην περιμένουμε να ελεγχθούμε από άλλους· ας γίνουμε εμείς οι ίδιοι εξεταστές του εαυτού μας. Μεγάλο φάρμακο της κακίας είναι και η ομολογία, και η αποφυγή του σφάλματος. Εγώ πρώτος, όπως από πριν ανάγγειλα στον λαό μου, έχω εκπληρώσει το έργο του φρουρού. (

Ας αναγνωρίσουμε την αιτία του κακού: γιατί ξεράθηκαν οι καλλιέργειες, ντροπιάστηκαν οι αποθήκες, και εξέλιπε η βοσκή των ποιμνίων· λιγόστεψαν τα ωραία της γης· δεν γέμισαν οι πεδιάδες με ευφορία, αλλά με κατήφεια· δεν πλήθυναν οι κοιλάδες το σιτάρι, αλλά γέμισαν με θρήνο· δεν έσταξαν τα βουνά γλυκασμό, όπως θα γίνει αργότερα για τους δικαίους, αλλά αντίθετα δέχθηκαν την κατάρα του Γελβουέ. Τέτοιος είναι ο πλούτος των ασεβών. Τέτοιες είναι οι σοδειές εκείνων που σπέρνουν με κακία. Κάποιος ανάμεσά μας καταπίεσε τον φτωχό, και του άρπαξε μερίδιο γης, και παραβίασε τα όρια άδικα, είτε κλέβοντας είτε καταδυναστεύοντας, και ένωσε σπίτι με σπίτι, και αγρό με αγρό, για να αφαιρέσει κάτι από τον πλησίον, και επιδίωξε με πείσμα να μην έχει κανένας άλλος τίποτα, σαν να επρόκειτο να κατοικήσει αυτός μόνος πάνω στη γη. Άλλος πάλι μόλυνε τη γη με τόκους και τοκογλυφίες, μαζεύοντας από εκεί που δεν έσπειρε, και θερίζοντας όπου δεν σκόρπισε· καλλιεργώντας, όχι τη γη, αλλά την ανάγκη των αναξιοπαθούντων· άλλος στέρησε από τον Θεό, που έχει δώσει τα πάντα, τις απαρχές από το αλώνι και το πατητήρι, και έγινε ταυτόχρονα αχάριστος και ανόητος, καθώς ούτε για όσα απέκτησε Τον ευχαρίστησε, ούτε το μέλλον του εξασφάλισε μέσω της ευγνωμοσύνης. Άλλος δεν σπλαγχνίστηκε τη χήρα και το ορφανό, ούτε έδωσε μερίδιο από λίγο ψωμί και τροφή σε αυτόν που είχε ανάγκη, ή μάλλον στον Χριστό, ο οποίος τρέφεται μέσω των ελαχίστων που τρέφονται. Και άλλος εξέτρεψε την οδό των ταπεινών, και διέστρεψε το δίκαιο με αδικίες.

Ωδή ογδόη. Έκστηθι φρίττων, ουρανέ. Ω της θείας χάριτος, διά της οποίας η μόνη Πάναγνος ανέδειξε την εικόνα της σε ταμείο θαυμάτων και πηγή ιαμάτων, η οποία εξέρχεται από τον οίκο του Κυρίου και ποτίζει με θεϊκό τρόπο όχι τον χείμαρρο των σχοίνων, αλλά καρποφόρες ψυχές στους αιώνες.

Από τον ίδιο: Μακάριος είναι εκείνος που, έστω και αν είναι χείμαρρος των σχοίνων, ποτίζεται από τον οίκο του Κυρίου. «Χείμαρρος των σχοίνων» είναι η σάρκα, η οποία με τον χειμώνα των παθών παρασύρει τις δυνάμεις της ψυχής και, δίκην σχοίνων, τις πλήττει με την τραχύτητα των αμαρτημάτων. Ποτίζεται δε από τον οίκο του Κυρίου, όταν αρδεύεται από τις εντολές του Κυρίου, ο οποίος ανέλαβε τη δική μας σάρκα, από την οποία, ευρισκόμενος στην οδό του βίου, ήπιε το υπέρ ημών πάθος και έγινε για εμάς οίκος καταφυγής.

Και τι θα τους εμπόδιζε να αναζητήσουν ακόμη και μια άψυχη πέτρα στα θεμέλια της Σιών, για να πιστέψουν σε αυτήν, εξαιτίας του ότι ο Θεός λέει μέσω του ίδιου προφήτη: «Ιδού, εγώ τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, ακρογωνιαίο, εκλεκτό, έντιμο θεμέλιο στα θεμέλιά της, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταντροπιαστεί»; Και πάλι, τι θα τους εμπόδιζε να αναζητούν μια πόλη οικοδομημένη με άψυχους πολύτιμους λίθους, εξαιτίας του ότι ο Θεός λέει στην αγία πόλη: «Ιδού, εγώ ετοιμάζω για σένα την πέτρα σου από άνθρακα και τα θεμέλιά σου από ζαφείρι και θα κάνω τις επάλξεις σου από ίασπη και τις πύλες σου από κρυστάλλινους λίθους και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους»; Ας περιμένουν επίσης να τρέξουν γάλα και οι άψυχοι λόφοι, διότι λέει: «Θα συμβεί εκείνη την ημέρα να στάξουν τα όρη γλυκασμό και οι λόφοι να ρεύσουν γάλα». Άρα λοιπόν, σύμφωνα με αυτούς, ούτε οι ασεβείς θα αναστηθούν κατά την κρίση, διότι γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση». Ας προσδώσουν λοιπόν και στην ημέρα λόγο και στη νύχτα γνώση, αφού λέει: «Η ημέρα στην ημέρα αναγγέλλει λόγο και η νύχτα στη νύχτα αναγγέλλει γνώση». Και όχι μόνο αυτό, αλλά ας εξοπλίσουν τον Θεό και με όπλο και με ασπίδα, αφού λέει: «Πιάσε όπλο και ασπίδα και σήκω εις βοήθειάν μου». Ας κραυγάσουν επίσης, για να αφυπνίσουν και τον Κύριο, αφού λέει: «Ξύπνησε, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;».

Ας δούμε όμως τι λέει συγκαλυμμένα και ο θείος Ιωήλ: «Και κατά την ημέρα εκείνη θα σταλάξουν τα όρη γλυκασμό, και οι βουνοί θα αναβλύσουν γάλα, και όλες οι πηγές του Ιούδα θα αναβλύσουν ύδατα, και πηγή θα εξέλθει από τον οίκο του Κυρίου και θα ποτίσει τον χείμαρρο των σχοίνων». Πρέπει λοιπόν να εξετάσουμε για ποια ημέρα λέει ότι θα γίνουν αυτά. Και για να υποδείξουμε σαφέστερα την ημέρα, ας φέρουμε στο μέσο το προηγούμενο προφητικό χωρίο και ας δείξουμε φανερά, με τη βοήθεια του Θεού, για ποια λέει ότι «κατά την ημέρα εκείνη θα σταλάξουν τα όρη γλυκασμό» και τα εξής. «Ήχοι», λέει, «αντήχησαν στην κοιλάδα της δίκης». Οι «ήχοι» είναι οι οχλαγωγίες των Ιουδαίων, όταν συγκρότησαν το πονηρό συνέδριο εναντίον του Χριστού. Το «εγγύς είναι η ημέρα του Κυρίου» σημαίνει το πάθος του Κυρίου διά του σταυρού· διότι οι ήχοι του συνεδρίου και η ημέρα του πάθους του Κυρίου είναι κοντά. «Κοιλάδα» είναι η κοιλάδα του κλαυθμώνος, η οποία ονομάζεται και «κοιλάδα του Ιωσαφάτ» και «κοιλάδα της δίκης». Ποιας δίκης; «Διότι εκεί θα καθίσω», λέει, «για να κρίνω όλα τα έθνη ολόγυρα»· επειδή πολλές φορές και ο Χριστός κάθισε εκεί και θα καθίσει πάλι κατά τη θεοπρεπή Του δεύτερη παρουσία για να κρίνει και να διαχωρίσει όλα τα έθνη και «θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του», και γι' αυτό έχει ονομαστεί «κοιλάδα της δίκης». «

Τότε, λέγει, όταν με σκοτώσετε «αφού με καρφώσετε στον σταυρό», τότε θα γνωρίσετε οι πολλοί ότι δεν είμαι μόνο άνθρωπος αλλά και «Εγώ είμαι ο Κύριος και Θεός σας, που κατασκηνώνω στη Σιών, στο άγιο όρος μου, και η Ιερουσαλήμ θα είναι αγία». «Θα είναι αγία», εξαιτίας του δεσποτικού αγίου αίματος, του θείου σταυρού και του αγίου τάφου· γι' αυτό και κανένας αλλογενής, δηλαδή Ιουδαίος, δεν θα περάσει πλέον μέσα από αυτήν. Και αυτό το βλέπουμε εμείς να έχει εκπληρωθεί στην πράξη, καθώς οι Ιουδαίοι διασκορπίστηκαν παντού και δεν κατοικούν πλέον καθόλου στην Ιερουσαλήμ. «Και θα συμβεί», λέγει, «εκείνη την ημέρα», δηλαδή όταν εκπληρωθούν όλα αυτά τα λόγια περί του σταυρού, της ταφής και της αναστάσεως, τότε «τα όρη θα στάξουν γλυκασμό και οι βουνοί θα αναβλύσουν γάλα, και όλες οι αφέσεις του Ιούδα θα ρεύσουν ύδατα». Με τα «όρη», τους «βουνούς» και τις «αφέσεις του Ιούδα» να εννοείς τους αποστόλους. Και με το στάξιμο του γλυκασμού, την ανάβλυση του γάλακτος και τη ροή των υδάτων να εννοείς τη χάρη του παναγίου Πνεύματος προς αυτούς, η οποία, ρέοντας δίκην υδάτων από τα άγια στόματά τους, άρδευσε και πότισε ολόκληρη την οικουμένη με τα νάματα της θεογνωσίας και με το σωτήριο κήρυγμα της ένσαρκης οικονομίας. Και ότι αυτό είναι όντως αληθινό, άκουσε τα παρακάτω. «Και πηγή», λέγει, «θα εξέλθει από τον οίκο του Κυρίου και θα ποτίσει τον χείμαρρο των σχοίνων». «

«Οίκος Κυρίου» είναι ο τρισόλβιος τάφος και ο άγιος Γολγοθάς, στους οποίους ανακλίθηκε η θεία σάρκα του Λυτρωτή και πηγή ανέβλυσε από την άγια πλευρά Του και ποτίζει αενάως τα πλήθη των πιστών, και άλλος οίκος είναι αυτοί στους οποίους κατοίκησε ο Θεός «διά της επιφοιτήσεως του Αγίου Πνεύματος». Από εκεί πήγασε σαν ποταμός ο λόγος της χάριτος και πότισε όχι μόνο «τον χείμαρρο των σχοίνων», που βρίσκεται κοντά και «στην κοιλάδα της δίκης», αλλά και ολόκληρη την οικουμένη και κάθε ψυχή με φιλόχριστο φρόνημα.

Υπάρχει «πηγή από τον οίκο του Κυρίου» σύμφωνα με τον προφήτη, και πάνω από αυτήν δέντρα των οποίων τα φύλλα δεν μαραίνονται και η ευωδία δεν εκλείπει. Κάποιο μυστήριο εμπεριέχεται σε αυτό το σημείο. Η ζωντανή πηγή από τον οίκο του Κυρίου είναι ο Κύριος, ο οποίος γίνεται ζωντανή πηγή μέσα στην καρδιά σου. Διότι έλεγε στη Σαμαρείτιδα: «όποιος πιει από το νερό που εγώ θα δώσω», «θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Βλέπεις ότι υπάρχει ζωντανή πηγή που ζωοποιεί την καρδιά; Τα δέντρα που βρίσκονται δίπλα της είναι οι δίκαιοι, οι οποίοι, όντας φυτεμένοι και αρδευόμενοι από αυτήν, καρποφορούν και αναδίδουν ευωδία. Και πάλι λέει: «ποταμοί θα ρεύσουν από την κοιλιά του». Οι δίκαιοι, επομένως, αποκαλούνται ποταμοί.