Πατερικές αναφορές στο ΙΩΝΑΣ 1:2

Διότι, όπως ακριβώς οι μέλισσες, πετώντας γύρω από τα λιβάδια και τα άνθη, συγκεντρώνουν πάντοτε ό,τι είναι χρήσιμο για την κατασκευή των κηρηθρών, έτσι και ο σοφός εξηγητής, ερευνώντας την αγία και θεόπνευστη Γραφή, συλλέγοντας και συνθέτοντας πάντοτε ό,τι συμβάλλει στη διασαφήνιση των μυστηρίων του Χριστού, θα διαμορφώσει τον λόγο του άρτιο και άμεμπτο. Από εδώ, λοιπόν, πρέπει να αρχίσουμε την εξήγηση. <Και έγινε λόγος Κυρίου προς τον Ιωνά, τον γιο του Αμαθί, λέγοντας: Σήκω και πήγαινε στη Νινευή, τη μεγάλη πόλη, και κήρυξε σε αυτήν, διότι ανέβηκε η κραυγή της κακίας της προς εμένα.> Αναλογιζόμενος κανείς τη διακονία της προφητείας και την αποστολή του Ιωνά, θα μπορούσε πολύ εύλογα και επίκαιρα να πει αυτό που υμνείται μέσω της φωνής του μακάριου Παύλου: «Μήπως ο Θεός είναι Θεός μόνο των Ιουδαίων, και όχι και των εθνών; Ναι, και των εθνών, εφόσον ένας είναι ο Θεός που θα δικαιώσει αυτούς που έχουν περιτομή εκ πίστεως και αυτούς που έχουν ακροβυστία διά της πίστεως». Έχοντας μάθει αυτό από πείρα και ο ίδιος ο θεσπέσιος Πέτρος, αναφώνησε λέγοντας: «Επ' αληθείας αντιλαμβανόμαστε ότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά σε κάθε έθνος όποιος τον φοβάται και πράττει δικαιοσύνη, είναι δεκτός από αυτόν».

Διότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, καθώς δεν ήταν δυνατόν να κρατείται στα δεσμά του θανάτου αυτός που είναι ζωή κατά φύση. <Και δόθηκε προσταγή στο κήτος, και έβγαλε τον Ιωνά στην ξηρά.> Το κήτος προστάζεται πάλι από κάποια θεία και απόρρητη δύναμη του Θεού, κινούμενο σύμφωνα με το θέλημά Του· και πράγματι βγάζει από τα σπλάχνα του τον Προφήτη, για τον οποίο το πάθημα δεν ήταν χωρίς όφελος, αλλά μάλλον βγήκε πιο ακονισμένος από την εμπειρία, γνωρίζοντας ξεκάθαρα ότι είναι επικίνδυνο να αντιλέγει κανείς στα δεσποτικά προστάγματα. <Και έγινε λόγος Κυρίου προς τον Ιωνά για δεύτερη φορά, λέγοντας: Σήκω και πορεύσου στη Νινευή, τη μεγάλη πόλη, και κήρυξε σε αυτήν σύμφωνα με το προηγούμενο κήρυγμα που εγώ σου μίλησα.> Καθώς λοιπόν επιδεικνύει πλέον πιο θερμή προθυμία, ο Θεός τον διατάζει πάλι να πάει στη Νινευή και να κάνει χρήση του ίδιου κηρύγματος, που του είχε ειπωθεί και στην αρχή. Αυτό δε ήταν: «Ότι ανέβηκε η κραυγή της κακίας της προς εμένα.» Είπα λοιπόν ήδη τα σχετικά με τον Χριστό, όμως θα τα ξαναπώ, χωρίς να διστάσω καθόλου. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Το να σας λέω τα ίδια πράγματα, για μένα δεν είναι οχληρό, ενώ για εσάς είναι ασφαλές.» Επομένως, πριν από τον τίμιο σταυρό θα βρούμε τον Χριστό να διστάζει κάπως ακόμη, εννοώ βέβαια στο ότι έπρεπε να παραθέσει τον λόγο των ευαγγελικών θεσπισμάτων και στους εθνικούς.

Διότι ο μεν Θεός των όλων διέταξε να διακηρυχθεί για τη Νινευή: «Ότι ανέβηκε η κραυγή της κακίας της προς εμένα». Ο δε Προφήτης, όταν βρέθηκε μέσα σε αυτήν, φώναζε: «Ακόμη τρεις ημέρες και η Νινευή θα καταστραφεί». Τι θα πούμε λοιπόν; Μήπως λέει ψέματα, και μίλησε από την καρδιά του, και όχι βέβαια από το στόμα του Κυρίου, όπως ισχυρίζονται μερικοί; Δεν λέμε αυτό, αλλά μάλλον το εξής, ότι δηλαδή οι προφήτες φανερώνουν μεν πολλές φορές τον τρόπο της αποστολής τους, αλλά δεν μεταφέρουν οπωσδήποτε σε εμάς όλους τους λόγους που απηύθυνε ο Θεός προς αυτούς, ούτε βέβαια εκείνους που απηύθυναν οι ίδιοι προς τον Θεό. Διότι, το ότι του μίλησε ο Δεσπότης λέγοντας: «Σήκω και πήγαινε στη Νινευή και κήρυξε σε αυτήν, διότι ανέβηκε η κραυγή της κακίας της προς εμένα», το ακούσαμε ξεκάθαρα αμέσως στις αρχές της προφητείας. Όμως το ότι ο ίδιος είπε κάτι προς τον Θεό, δεν το γνωρίσαμε. Ωστόσο, τον βρίσκουμε να λέει: «Ω Κύριε, δεν ήταν αυτοί οι λόγοι μου, όταν ήμουν ακόμη στη χώρα μου; Γι' αυτό έσπευσα να φύγω στη Θαρσείς, διότι γνώριζα ότι εσύ είσαι ελεήμων και οικτίρμων». Βλέπεις ότι τα περισσότερα έχουν αποσιωπηθεί, και έχουν ειπωθεί αθέατα από τον Θεό και ομοίως προς τον Θεό μέσω της φωνής του Προφήτη;

Είδες πώς αγανακτεί ο Θεός όταν υβρίζεται η νηστεία; Μάθε και πώς ευφραίνεται όταν τιμάται η νηστεία. Διότι, όπως ακριβώς όταν αυτή υβρίστηκε, επέβαλε ως τιμωρία τον θάνατο σε εκείνον που την ύβρισε, έτσι πάλι όταν τιμήθηκε, ανακάλεσε τον θάνατο. Επειδή, θέλοντας να σου δείξει τη δύναμη του πράγματος, της έδωσε την εξουσία, μετά την καταδικαστική απόφαση και μετά την οδήγηση στην εκτέλεση, να αρπάξει από τη μέση του δρόμου εκείνους που οδηγούνταν στον θάνατο και να τους επαναφέρει στη ζωή. Και αυτό δεν το έκανε σε δύο, ή τρεις, ή είκοσι ανθρώπους, αλλά σε έναν ολόκληρο λαό, στη μεγάλη και θαυμαστή πόλη των Νινευιτών, η οποία βρισκόταν πεσμένη στα γόνατα, έχοντας κλίνει το κεφάλι της δίπλα στο ίδιο το βάραθρο, και ενώ επρόκειτο να δεχθεί το πλήγμα που κατέβαινε από ψηλά, σαν κάποια δύναμη που κατήλθε από τον ουρανό, την άρπαξε μέσα από τις ίδιες τις πύλες του θανάτου και την επανέφερε στη ζωή. Αλλά, εάν θέλετε, ας ακούσουμε και την ίδια την ιστορία. «Και έγινε», λέει, «λόγος Κυρίου προς τον Ιωνά, που έλεγε: Σήκω και πορεύσου στη Νινευή, τη μεγάλη πόλη». Αμέσως θέλει να τον κάμψει προβάλλοντας το μέγεθος της πόλεως, καθώς γνώριζε εκ των προτέρων τη μελλοντική φυγή του προφήτη. Αλλά ας ακούσουμε και το κήρυγμα: «Ακόμη τρεις ημέρες, και η Νινευή θα καταστραφεί».

Διότι, όπως ακριβώς λέει σε άλλο σημείο: «Ανέβηκε η κραυγή της κακίας τους προς εμένα», δεν τα λέει αυτά για να απομακρύνει τον Θεό κάπου μακριά και να τον περιορίσει στον ουρανό, αλλά για να δηλώσει το μέγεθος της αμαρτίας· έτσι ακριβώς και εδώ, το «Ανήγγειλαν», το λέει για να καταδείξει την υπερβολή της πονηρίας. Διότι τα μεν μικρότερα από τα αμαρτήματα θα μπορούσαν και να περάσουν απαρατήρητα· τα υπερβολικά όμως και μεγάλα είναι σε όλους γνωστά και καταφανή, ακόμη και αν δεν υπάρχει κανείς να τα κατηγορεί ούτε να τα ελέγχει. Επειδή τα ίδια καταγγέλλουν και φανερώνουν τον εαυτό τους. Θέλοντας λοιπόν ο προφήτης εδώ να δείξει το μέγεθος των κακών, λέει: «Ανήγγειλαν και εμφάνισαν», δηλαδή, έπρατταν τα κακά με μεγάλη υπερβολή και με μεγάλο θράσος, χωρίς ούτε να ντρέπονται ούτε να κρύβονται, αλλά κάνοντας την πονηρία κύρια ενασχόλησή τους.

Και πώς απομακρύνθηκαν; Με τρόπο που γνωρίζει ο Θεός, όχι όπως έκρινε ο άνθρωπος. Έπειτα, δεν αισχυνόμαστε ούτε κοκκινίζουμε από ντροπή, εάν, ενώ βάρβαροι άνθρωποι μέσα σε τρεις μόνο ημέρες απέβαλαν κάθε κακία, εμείς, που τόσες ημέρες κατηχούμαστε και διδασκόμαστε, δεν μπορούμε να υπερισχύσουμε ούτε απέναντι σε μία πονηρή συνήθεια; Καίτοι και εκείνοι προηγουμένως είχαν φτάσει στο έσχατο σημείο της κακίας· διότι, όταν ακούς ότι «Ανέβηκε η κραυγή της κακίας τους προς εμένα», μην σκεφτείς τίποτε άλλο παρά την υπερβολή της πονηρίας τους· αλλ' όμως μπόρεσαν μέσα σε τρεις ημέρες να μεταστραφούν προς την ολοκληρωμένη αρετή. Διότι όπου υπάρχει φόβος Θεού, δεν υπάρχει ανάγκη από ημέρες ούτε από χρονικό διάστημα, όπως ακριβώς όπου απουσιάζει ο φόβος, δεν υπάρχει κανένα όφελος από τον χρόνο. Καθώς δηλαδή, όποιος τρίβει τα σκουριασμένα σκεύη μόνο με νερό, έστω και αν αναλώσει πολύ χρόνο, δεν πρόκειται να τα απαλλάξει από όλη εκείνη τη φθορά, ενώ εκείνος που θα τα ρίξει στο χωνευτήρι, μέσα σε μια σύντομη χρονική στιγμή θα τα κάνει αμέσως πιο λαμπερά και από τα ολοκαίνουργια· έτσι ακριβώς και η ψυχή, η οποία έχει βαφτεί με τη σκουριά της αμαρτίας, εάν απλώς και επιφανειακά καθαρίζει τον εαυτό της, και μετανοεί καθημερινά, δεν πρόκειται να κερδίσει τίποτε περισσότερο· εάν όμως ρίξει τον εαυτό της στον φόβο του Θεού σαν σε χωνευτήρι, μέσα σε μια σύντομη χρονική στιγμή θα ξεπλύνει τα πάντα. Ας μην αναβάλλουμε, λοιπόν, για το αύριο· διότι δεν γνωρίζουμε τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα· ούτε να λέμε: «Θα ξεπεράσουμε τη συνήθεια σιγά-σιγά»· διότι αυτό το «σιγά-σιγά» δεν θα τελειώσει ποτέ.

Κάτι τέτοιο μπορεί κανείς να δει ότι συνέβη και στην περίπτωση του Ιωνά. Διότι, λέει, ήλθε λόγος Κυρίου προς τον προφήτη Ιωνά, λέγοντας: «Σήκω και πήγαινε στη Νινευή, τη μεγάλη πόλη, και κήρυξε σε αυτήν: Ακόμη τρεις ημέρες, και η Νινευή θα καταστραφεί».