Πατερικές αναφορές στο ΙΩΝΑΣ 2:1

Και αυτή, μόλις τον έλαβε, κατευνάζεται, απλώνει γαλήνη και δίνει στους ναυτικούς την ελπίδα της σωτηρίας· και το ότι παντού υπακούει στα θεία νεύματα και υπηρετεί γοργά τα δεσποτικά προστάγματα, φαινόταν από τα ίδια τα πράγματα. <Και φοβήθηκαν οι άνδρες τον Κύριο με φόβο μεγάλο, και πρόσφεραν θυσίες στον Κύριο και έταξαν τάματα.> Ωφελήθηκαν πάρα πολύ, και πιστεύουν ότι ο κατά φύσιν Θεός είναι ένας, αν και ήταν παραδομένοι σε αλλόκοτη πλάνη και νόμιζαν ότι υπάρχουν αμέτρητοι θεοί ανά τον κόσμο. Γι' αυτό προσφέρουν θυσία στον κατά φύσιν και μόνο και αληθινό Θεό, εγκαταλείποντας τους δικούς τους και αποχαιρετώντας αυτούς που τιμούνταν από απάτη και υπέκλεπταν τη δόξα που πρέπει στον Θεό. Υπόσχονται μάλιστα και τάματα, αν και συνήθιζαν να το κάνουν αυτό στους θαλάσσιους δαίμονες. Διότι οι Έλληνες νομίζουν ότι και η εξουσία της θάλασσας έχει ανατεθεί σε κάποιον Ποσειδώνα· επειδή όλα τα δικά τους είναι μύθοι, φλυαρία και φοβερή παραφροσύνη. Εμείς όμως, δοξάζοντας τον κατά φύσιν Θεό, σε Αυτόν λέμε αληθινά: «Εσύ δεσπόζεις στην εξουσία της θάλασσας, και τον σάλο των κυμάτων της εσύ καταπραΰνεις. Δικοί σου είναι οι ουρανοί και δική σου είναι η γη· την οικουμένη και το πλήρωμά της εσύ τα θεμελίωσες». <Και πρόσταξε ο Κύριος ένα μεγάλο κήτος να καταπιεί τον Ιωνά.>

Και ήταν ο Ιωνάς στην κοιλιά του κήτους τρεις ημέρες και τρεις νύχτες.> Προστάζει το κήτος ο Θεός με το νεύμα του· διότι το να θελήσει να πραγματοποιηθεί κάτι, αυτό είναι και νόμος, και πλήρωση, και έχει δύναμη νόμου. Διότι βέβαια δεν λέμε ότι ο Θεός των όλων έδωσε εντολή στο κήτος με τον ίδιο τρόπο που δίνει σε εμάς ή στους αγίους αγγέλους, μεταδίδοντας δηλαδή με κάποιον τρόπο στον νου το τι πρέπει να γίνει και εναποθέτοντας στις καρδιές τη γνώση του θελήματός του. Διότι είναι εντελώς αφελέστατο και δεν απέχει πολύ από την παραφροσύνη το να νομίζει κανείς ότι ο Θεός των όλων απευθύνεται με τέτοιον τρόπο και στα θηρία. Αντίθετα, αν λέγεται ότι προστάζει γενικά είτε τα άλογα ζώα είτε τα στοιχεία της φύσης είτε ένα μέρος της κτίσης, εννοούμε ότι το θέλημά του αποτελεί νόμο και πρόσταγμα. Διότι τα πάντα υπακούουν στα νεύματά του, και ενώ ο τρόπος αυτής της υπακοής είναι σε εμάς εντελώς ανερμήνευτος, στον ίδιο είναι απολύτως γνωστός. Καταπίνεται, λοιπόν, από το κήτος χωρίς να πάθει απολύτως καμία βλάβη, και παρέμεινε μέσα σε αυτό τρεις ημέρες και τρεις νύχτες.

Είναι παρόμοιο σαν να έλεγε: Αφού αποβάλω τη μνήμη εκείνων των παλαιότερων αμαρτημάτων, θα σε ελεήσω πλέον, επειδή έχεις εκτίσει την ποινή σου. Αφού έχεις τιμωρηθεί επαρκώς, θα σε απαλλάξω από την πλεονεξία τους, και δεν θα υποταχθείς καθόλου στη ράβδο των Ασσυρίων, δηλαδή στο σκήπτρο, άρα στη βασιλεία (διότι το σκήπτρο είναι σύμβολο βασιλείας). Θα σε ελευθερώσω από τους φόβους και τα δεσμά της δουλείας, και θα σε επαναφέρω πάλι στην ευημερία της ελευθερίας. Όσο για το ρητό «Θα δώσει εντολή για σένα ο Κύριος», θα το κατανοήσεις ως εξής. Διότι σε ποιους θα δώσει εντολή; Είτε στα αγαθά πνεύματα και τις στρατιές των αγγέλων, οι οποίες έχουν ταχθεί από τον Θεό για να προστατεύουν τον Ισραήλ, είτε δίνει εντολή ίσως και σε αυτόν τον ίδιο που απελευθέρωσε από την αιχμαλωσία κατά καιρούς (ο οποίος ήταν ο Κύρος, ο γιος του Καμβύση). Και δίνει εντολή όχι βέβαια μιλώντας του σαν σε άγιο και προφήτη, αλλά εμφυτεύοντας στο νου του το δικό Του θέλημα, και καθιστώντας τον υπηρέτη αυτών που Εκείνος έχει αποφασίσει, παρόλο που αυτός ήταν βέβηλος και ειδωλολάτρης. Διότι όπως έδωσε εντολή στο κήτος να καταπιεί τον Ιωνά, και πάλι στην κολοκυθιά να φυτρώσει πάνω από το κεφάλι του και να τον επισκιάσει, καθώς βέβαια και στο πρωινό σκουλήκι να χτυπήσει την κολοκυθιά, με τον ίδιο τρόπο λέμε ότι έχει δώσει εντολή και στον Κύρο.

Φτάνοντας σε αυτό το σημείο του λόγου, ας εξετάσουμε ποιο είναι δυσκολότερο: να αναστηθεί ένας άνθρωπος που έχει ταφεί στη γη, ή ένας άνθρωπος που κατέβηκε στην κοιλιά ενός κήτους και σε τόσο μεγάλη θερμότητα του ζώου να μην σαπίσει; Ποιος άνθρωπος δεν γνωρίζει ότι τα στομάχια έχουν τόση θερμότητα, ώστε να λιώνουν ακόμη και τα οστά που καταπίνονται; Πώς, λοιπόν, ο Ιωνάς, ευρισκόμενος στην κοιλιά του κήτους τρεις ημέρες και τρεις νύχτες, δεν σάπισε; Και πώς, ενώ είναι φυσικό για όλους τους ανθρώπους να μην μπορούμε να ζήσουμε χωρίς την αναπνοή του αέρα, εκείνος επί τρεις ημέρες έζησε χωρίς να αναπνέει αυτόν τον αέρα;

Κατά των πονηρών γυναικών. Κανένα θηρίο, λοιπόν, δεν είναι εφάμιλλο με την πονηρή και γλωσσού γυναίκα. Διότι τι είναι πιο φοβερό από το λιοντάρι ανάμεσα στα τετράποδα, ή τι πιο σκληρό από τον δράκοντα ανάμεσα στα ερπετά; Αλλά τίποτα δεν είναι χειρότερο από την πονηρή γυναίκα! Ότι δε το λιοντάρι και ο δράκοντας υπολείπονται στην κακία, το μαρτυρεί και ο Σοφός λέγοντας: προτίμησε να συγκατοικήσεις με λιοντάρι και δράκοντα, παρά με πονηρή γυναίκα. Διότι τα λιοντάρια σεβάστηκαν τον Δανιήλ μέσα στον λάκκο, ενώ τον Ναβουθαί τον φόνευσε η Ιεζάβελ· το κήτος φύλαξε τον Ιωνά στην κοιλιά του, ενώ η Δαλιδά, αφού ξύρισε τον Σαμψών, τον παρέδωσε στους αλλοφύλους· δράκοντες και ασπίδες και κεράστες φοβήθηκαν τον Ιωάννη στην έρημο, ενώ η Ηρωδιάδα τον αποκεφάλισε κατά τη διάρκεια ενός συμποσίου· οι κόρακες έθρεψαν τον Ηλία στο βουνό, ενώ η Ιεζάβελ, μετά την ευεργεσία της βροχής, τον καταδίωκε για να τον σκοτώσει· και εκείνος, επειδή φοβήθηκε, έφυγε στην έρημο σε πορεία σαράντα ημερών, και έχοντας απελπιστεί ζήτησε να πεθάνει, λέγοντας: Κύριε ο Θεός, ας είναι αρκετό τώρα· πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι δεν είμαι εγώ καλύτερος από τους πατέρες μου. Αλίμονο, ο Προφήτης φοβήθηκε γυναίκα! Αυτός που κρατούσε όλη τη βροχή της οικουμένης στη γλώσσα του, αυτός που με έναν λόγο κατέβασε φωτιά από τον ουρανό και με την προσευχή του ανέστησε νεκρό, φοβήθηκε μια γυναίκα! Διότι καμία κακία δεν συγκρίνεται με την πονηρή γυναίκα. Το μαρτυρεί στα λόγια μου και ο Σοφός, λέγοντας: δεν υπάρχει κεφάλι πιο δηλητηριώδες από το κεφάλι του φιδιού, και δεν υπάρχει κακία μεγαλύτερη από την κακία της γυναίκας.

οη'. Κατάπιε το κήτος τον προφήτη Ιωνά, με προσταγή του Θεού, και φυλασσόταν στην κοιλιά του κήτους σαν σε κάποιο ταμείο· βυθίστηκε το κεφάλι του στις σχισμές των βουνών, και τον περικύκλωσε η έσχατη άβυσσος· κατέβηκε στη γη, της οποίας οι μοχλοί αποτελούν αιώνια δεσμά. Και εκεί προσευχόμενος φώναζε, λέγοντας τα εξής: Ας ανέβει από τη φθορά η ζωή μου, Κύριε ο Θεός μου. Έσκισε η προσευχή τον βυθό, διέτρησε τον αέρα, ανέβηκε στους ουρανούς και έφτασε στα αυτιά του Κυρίου. Ή μάλλον, ο ίδιος ο Κύριος, ο οποίος πληροί το σύμπαν, δεν βρισκόταν μακριά από τον γνήσιο δούλο του.

Τρεις ημέρες και τρεις νύχτες πέρασε ο Ιωνάς στην κοιλιά του κήτους. Τριήμερη ήταν η απόφαση κατά των Νινευιτών. Τριήμερος ήταν ο θάνατος του Σωτήρα, τριήμερη και η αυτεξούσια ανάσταση του Κυρίου από τους νεκρούς. Έπειτα από τρεις ημέρες ανέβλεψε ο Παύλος, αφού είχε τυφλωθεί· τρεις φορές παρακάλεσε τον Κύριο για τον σκόλοπα, ώστε να απομακρυνθεί από αυτόν· τρεις φορές ναυάγησε· ανέβηκε έως τον τρίτο ουρανό. Τρία σάτα αλεύρι πήρε και η γυναίκα, που παρομοιάστηκε με τη βασιλεία των ουρανών, και αφού τα έκρυψε σε λίγο προζύμι, ζύμωσε όλο το φύραμα, σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Διότι δεν μπορούσε να παραμείνει μαζί με απερίτμητους· και όταν πέθανε ο γιος της, ο Ιωνάς, ο Θεός τον ανέστησε μέσω του Ηλία και τον παρέδωσε ζωντανό στη μητέρα του, χάρη στη φιλοξενία της. Και όταν έφτασε σε ώριμη ηλικία ο Ιωνάς, εστάλη στη Νινευή προς τους Ασσυρίους. Και ο Ιωνάς επιχείρησε να διαφύγει από τον Κύριο και καταβροχθίστηκε από το κήτος, επειδή ήθελε να πορευθεί στη Θαρσείς. Αφού όμως βγήκε από το κήτος, κήρυξε την καταστροφή της Νινευή. Και οι Νινευίτες μετανόησαν ενώπιον του Θεού και ελεήθηκαν.

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι μέχρι αυτά τα σημεία προχώρησε ο όγδοος τόμος των εξηγητικών υπομνημάτων του Ωριγένη στον προφήτη. Αντί του: «εις βάθος ή εις ύψος», ο μεν Σύμμαχος λέει: «ζήτησε για τον εαυτό σου σημείο από τον Κύριο τον Θεό σου, βάθυνε στον άδη ή στο ύψος επάνω», ο δε Ακύλας: «επερώτησε για τον εαυτό σου σημείο από τον Κύριο τον Θεό σου, βάθυνε στον άδη ή μετεώρισε επάνω», και ο Θεοδοτίων: «ζήτησε για τον εαυτό σου σημείο από τον Κύριο τον Θεό σου, βάθυνε στον άδη ή ύψωσε επάνω». Θα κατανοήσουμε λοιπόν το «εις βάθος ή εις ύψος σημείο» από τη Γραφή του Μωυσή· διότι από τα σημεία που έγιναν στην Αίγυπτο μέσω του Μωυσή, για τα οποία έχει λεχθεί: «εξαπέστειλε σημεία και τέρατα εν μέσω σου, Αίγυπτε», άλλα μεν προέρχονταν από τη γη, όπως οι βάτραχοι, οι ακρίδες, οι σκνίπες και η κυνόμυγα, άλλα δε από τον ουρανό, όπως το χαλάζι, η φωτιά και το τριήμερο σκοτάδι. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι και το σημείο που έγινε επί Εζεκία προήλθε από τον ουρανό, όταν, καθώς ο ήλιος υποχώρησε, η σκιά έτρεξε προς τα πίσω τις δέκα βαθμίδες. «Εκ βάθους» ήταν επίσης το σημείο που έγινε επί Σαούλ, όταν ο Σαμουήλ προαναγγέλλει τα μέλλοντα μετά τον θάνατό του. Ομοίως «εκ βάθους» ήταν το σημείο του Ιωνά, ο οποίος βγήκε από την κοιλιά του κήτους και κήρυξε στους αλλόφυλους άνδρες της Νινευή. Διατάζεται, λοιπόν, ο Άχαζ να «ζητήσει σημείο», μέσω του οποίου επρόκειτο να σωθεί και ο ίδιος και ο λαός που ήταν μαζί του.

Αυτός είναι που άπλωσε τον ουρανό, αυτός που περπάτησε πάνω στη θάλασσα σαν σε στερεό έδαφος, όταν, αφού ενανθρώπησε, επιτελούσε τα παράδοξα, όπως εξιστορείται στα ευαγγέλια. Εάν δε ανάγει κανείς γενικά τα σχετικά με αυτά τα χωρία στον Λόγο του Θεού, το φυσικό επακόλουθο θα ήταν να μην εκλαμβάνει ως αναφερόμενα σε αυτόν μόνο τα ρητά που παραθέσαμε, αλλά και όλα όσα λέγονται στη συγκεκριμένη περικοπή από τον Ιώβ. Διότι και το μέγα κήτος μόνος αυτός το καθυπέταξε, λύνοντας τις ωδίνες του θανάτου, και καταργώντας τον αληθινά μεγάλο δράκοντα, τον διάβολο, ο οποίος παλαιότερα κατέπινε τις ψυχές των ανθρώπων με την ισχύ του, δίκην του κήτους που είχε καταπιεί τον Ιωνά. Αφού όμως καθυποτάχθηκε αργότερα από εκείνον που τον καταπάλαιψε, απέδωσε πάλι πίσω όσους παλαιότερα είχε καταπιεί, παρόμοια με το θηρίο που απέδωσε σώο τον Ιωνά. Με αυτόν τον τρόπο εκπληρώνεται η προφητεία που λέει: «Κατέπιε ο θάνατος έχοντας ισχύσει, και πάλι αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο»· πράγμα που λέμε εξαιτίας του Σωτήρα και Κυρίου μας, ο οποίος καθυπέταξε το αναφερόμενο εδώ μέγα κήτος.

Ψ. Από τον Ιωνά. — ΙΣΤ΄. Ειδική επιμέρους προφητεία περί του Χριστού δεν βρήκαμε στο προκείμενο· επειδή όμως προς τη γενεά που ζητούσε σημείο από τον Σωτήρα, Εκείνος είπε ότι κανένα άλλο δεν πρόκειται να της δοθεί παρά το σημείο του προφήτη Ιωνά, προσθέτοντας το εξής, διότι όπως ακριβώς ήταν ο Ιωνάς στην κοιλιά του κήτους τρεις ημέρες και τρεις νύκτες, έτσι θα είναι και ο Υιός του ανθρώπου στην καρδιά της γης τρεις ημέρες και τρεις νύκτες· για τον λόγο αυτόν, αναγκαστικά, σημειώσαμε και αυτή τη Γραφή μεταξύ των μαρτυριών περί του Χριστού.

ΙΩΝΑΣ, Ε'. Λόγος Κυρίου απευθύνθηκε προς αυτόν να μεταβεί στη Νινευή και να κηρύξει σε αυτήν, ότι σε τρεις ακόμη ημέρες θα καταστραφεί η Νινευή. Αλλά ο Ιωνάς, αποφεύγοντας το κήρυγμα, επιβιβάστηκε στο πλοίο. Όταν δε ξέσπασε τρικυμία, ρίχτηκε στη θάλασσα και καταπόθηκε από θαλάσσιο κήτος.

Έπειτα δε, και τα λόγια του προφήτη επιβεβαιώνουν τον λόγο, έχοντας ως εξής: «Πριν έλθει ο πόνος των ωδίνων, ξέφυγε και γέννησε άρρεν», ή, όπως λέει ένας άλλος από τους ερμηνευτές, «Πριν νιώσει ωδίνες, γέννησε». Από αυτήν, λέει, την παρθένο μητέρα «Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, Υιός και δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του και το όνομά του καλείται: άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Αυτό το παιδί, αυτός ο Υιός «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει», ή μάλλον, όπως λέει ο Ιερεμίας, αυτό είναι το άκακο αρνίο που οδηγείται για να θυσιαστεί, αυτός είναι ο άρτος, στον οποίο βάζουν το ξύλο οι εχθροί και του άρτου και του ξύλου. Ή καλύτερα, ας λάβουμε από την προφητεία το πιο ξεκάθαρο και φανερό από όλα, μέσω του οποίου προδιαγράφεται σαφώς το μυστήριο· εννοώ τον Ιωνά, ο οποίος καταδύθηκε απαθώς μέσα στο κήτος και πάλι αναδύθηκε από το κήτος χωρίς πάθος, και ο οποίος με τις τρεις ημέρες και τις ισάριθμες νύχτες μέσα στα σπλάχνα του κήτους προδιέγραψε την παραμονή του Κυρίου στον Άδη.

Νήστεψαν οι Ιουδαίοι και έκαναν συμβούλιο για να σκοτώσουν τον απόστολο Παύλο. Η Ιεζάβελ κήρυξε νηστεία και σκότωσε τον Ναβουθαί και πήρε το αμπέλι του φτωχού. Νηστεία και φόνος, τι είδους νηστεία είναι αυτή; Νήστεψε ο Δανιήλ όταν ρίχτηκε στον λάκκο των λεόντων. Διότι, όταν ρίχτηκε στον λάκκο, φώναζε προς τον Χριστό λέγοντας: «Εκ βαθέων έκραξά σε, Κύριε. Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου». Και βλέποντας τα λιοντάρια από τα δεξιά και από τα αριστερά, πάλι φώναζε λέγοντας: «Μην παραδώσεις στα θηρία μια ψυχή που σε δοξολογεί». Βλέπε λοιπόν ότι ο Κύριος δεν εγκαταλείπει όσους ελπίζουν σε αυτόν. Ο μεν επίγειος βασιλιάς σφράγισε τον λάκκο, ο δε επουράνιος Βασιλιάς σφράγισε τα στόματα των λεόντων. Νήστεψε η φωτιά μέσα στο καμίνι και δεν καταβρόχθισε τους συνδούλους ως τροφή της, αλλά, νηστεύοντας, εκτινάχθηκε έξω από το καμίνι, υποχωρώντας στους τρεις εξαιτίας του τέταρτου. Νήστεψε το κήτος στη θάλασσα, όταν δέχτηκε τον Ιωνά στα βάθη της κοιλιάς του. Διότι, φυλάσσοντας τον προφήτη ως παρακαταθήκη, φανέρωσε το σημάδι της νηστείας.

Εγώ έδειξα στον Ιερεμία την καρυδένια ράβδο. Εγώ απεικόνισα στον Ζαχαρία τη χρυσή λυχνία. Εγώ υπέδειξα στον Δανιήλ τον αλατόμητο λίθο. Εγώ πλάτυνα την κοιλιά του κήτους για τον Ιωνά. Εμένα είδε ο μέγας Ιεζεκιήλ ως ηνίοχο των Χερουβίμ. Εγώ είμαι το πολυθρύλητο πρόβατο του Ησαΐα. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Πρόσεξε πού τεντώνεις τα τόξα σου. «Διότι για εμένα ο ουρανός είναι θρόνος και η γη υποπόδιο.» Πού στέλνεις τα βέλη; «Διότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα.» Προς ποιον ρίχνεις τους λίθους; Εγώ «μέτρησα με το χέρι το νερό και τον ουρανό με τη σπιθαμή και όλη τη γη με τη χούφτα μου.» Εναντίον ποιου οπλίζεις τη γλώσσα σου; Εγώ κάνω καθαρές τις γλώσσες των βραδυγλώσσων, εγώ έπλασα τον βαρύκοο και τον κωφό, εγώ ως κεραμέας διαμόρφωσα αυτόν που βλέπει και τον τυφλό. Δες ποιον αποκαλείς πλάνο. «Εγώ πλήθυνα τις οράσεις και μέσω των προφητών παρομοιάστηκα.» «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Διότι εμένα ψάλλει ο Δαβίδ, εσύ όμως με χλευάζεις. Εκείνος με υμνεί, εσύ όμως με βλασφημείς. Εκείνος παίζει την κιθάρα, εσύ όμως κλωτσάς. Εκείνος κρούει τις χορδές, εσύ όμως χρησιμοποιείς τα όπλα. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Γιατί με πολεμάς με τα δικά μου, υπερασπίζεσαι τον νόμο και εκστρατεύεις εναντίον μου, για εμένα αγωνίζεσαι και τους δικούς μου τιμωρείς; Υπερασπίζεσαι τη δική μου δόξα, αλλά αγνοείς το πώς πρέπει να αρχίσεις τη μάχη, από πού αρμόζει να συγκροτήσεις πόλεμο.»

Τι είναι πιο τρομερό από το λιοντάρι ανάμεσα στα τετράποδα; Απολύτως τίποτα. Και τι είναι πιο άγριο από τον δράκοντα ανάμεσα στα ερπετά; Απολύτως τίποτα. Όμως, και το λιοντάρι και ο δράκοντας αποδεικνύονται κατώτεροι στην κακία. Και επιβεβαιώνει τα λόγια μου ο σοφότατος Σολομών, λέγοντας: «Θα προτιμούσα να συγκατοικήσω με λιοντάρι και δράκοντα, παρά με γυναίκα πονηρή και κακόγλωσση». Και για να μη νομίσεις ότι ο προφήτης τα είπε αυτά ειρωνικά, μάθε το με ακρίβεια από τα ίδια τα γεγονότα. Τον Δανιήλ μέσα στον λάκκο τα λιοντάρια τον σεβάστηκαν, τον δίκαιο Ναβουθαί όμως τον δολοφόνησε η Ιεζάβελ. Το κήτος φύλαξε τον Ιωνά στην κοιλιά του, η Δαλιδά όμως, αφού ξύρισε και έδεσε τον Σαμψών, τον παρέδωσε στους αλλοφύλους. Δράκοντες, ασπίδες και κεράστες έτρεμαν τον Ιωάννη στην έρημο, η Ηρωδιάδα όμως τον αποκεφάλισε κατά τη διάρκεια ενός συμποσίου. Οι κόρακες έθρεψαν τον Ηλία στο βουνό, η Ιεζάβελ όμως, μετά την ευεργεσία της βροχής, τον καταδίωκε για να τον φονεύσει. Διότι, τι έλεγε; «Εάν εσύ είσαι ο Ηλίας, εγώ είμαι η Ιεζάβελ. Αυτά ας μου κάνουν οι θεοί και αυτά ας προσθέσουν, εάν αύριο τέτοια ώρα δεν καταστήσω την ψυχή σου όπως ενός από τους νεκρούς».

Αυτό το κάνει ο Θεός, μολονότι έχει τη δύναμη να θρέψει ο Ίδιος όλους τους αγίους που βρίσκονται στον κόσμο· συγκρατεί την παροχή Του, για να ξεχωρίσει από τους καρπούς τις καλοπροαίρετες καρδιές στον καιρό της φιλοξενίας. Όταν όμως δεν υπάρχουν άνθρωποι που οφείλουν να τους υποδεχθούν, είτε τους τρέφει μέσω πτηνών, όπως τον Ηλία στο όρος, είτε μέσω κάποιου ξένου προφήτη, όπως τον Δανιήλ στον λάκκο, είτε μέσω ενός θαλάσσιου ζώου, όπως τον Ιωνά μέσω του κήτους, είτε ο Ίδιος έστειλε σαν βροχή την τροφή, όπως στους πατέρες μας στην έρημο. Διότι, επειδή δεν υπήρχαν αυτοί που όφειλαν να τους υποδεχθούν, έβρεξε από τον ουρανό το μάννα και ανέβλυσε νερό από την πέτρα. Όταν όμως οι άγιοι βρίσκονται στον κόσμο και συναναστρέφονται με τους άλλους ανθρώπους, αναστέλλει το δεξί Του χέρι. Και ακόμη κι αν τους βλέπει να θλίβονται, τους αφήνει, για να δώσει χάρη σε εκείνους που επιθυμούν να καρπωθούν τη σωτηρία, μέσω της πολλής ευεργεσίας που δείχνουν προς αυτούς. Πήγε λοιπόν ο Ηλίας στη χήρα, η οποία δεν διέθετε τίποτε άλλο, παρά μόνο μία χούφτα αλεύρι, το οποίο με κόπο αρκούσε για την ίδια και τα τέκνα της την ώρα του γεύματος. Και τι της λέει; Πάρε μου λίγο νερό σε ένα δοχείο, για να πιω. Και καθώς εκείνη πήγαινε, της φώναξε από πίσω: Φέρε μου και ένα κομμάτι ψωμί στο χέρι σου. Εκείνη τότε, του είπε αυτό που δεν είχε, και του ομολόγησε αυτό που είχε. Τι είπε δηλαδή; Ζει ο Κύριος, δεν έχω ψημένο ψωμί, παρά μόνο μια χούφτα αλεύρι και λίγο λάδι στο σταμνί.

Έτσι, λοιπόν, και τα έργα του Θεού, εάν θελήσουμε να τα παραστήσουμε με την κοσμική σοφία, θα ακολουθήσει πολύς περίγελος, όχι εξαιτίας της αδυναμίας των ίδιων των πραγμάτων, αλλά εξαιτίας της ανοησίας των ανθρώπων. Διότι τα μεγάλα πράγματα κανένας λόγος δεν μπορεί να τα παραστήσει. Πρόσεξε δε: Όταν πω, «Σταυρώθηκε», ο εθνικός λέει: «Και πώς είναι δυνατόν να έχει λογική αυτό; Δεν υπερασπίστηκε τον εαυτό του όταν σταυρωνόταν και δοκιμαζόταν την ώρα του σταυρού, και πώς μετά από αυτά αναστήθηκε και υπερασπίστηκε άλλους; Διότι, εάν μπορούσε, θα έπρεπε να το πράξει πριν από τον θάνατό του (αφού αυτό έλεγαν και οι Ιουδαίοι)· εκείνος, λοιπόν, που δεν υπερασπίστηκε τον εαυτό του, πώς υπερασπίστηκε άλλους; Δεν είναι λογικό», λέει. Εύλογα· διότι, άνθρωπέ μου, ο σταυρός υπερβαίνει τη λογική και είναι έργο ανέκφραστης δύναμης. Διότι το να βρεθεί κανείς μέσα στα δεινά, να αναδειχθεί ανώτερος από αυτά, και αφού συμπλακεί μαζί τους να τα νικήσει, αποτελεί γνώρισμα άπειρης δύναμης. Όπως ακριβώς στην περίπτωση των τριών παίδων, από το να μην εισέλθουν στο καμίνι, πολύ πιο θαυμαστό ήταν το ότι εισήλθαν και καταπάτησαν τη φλόγα· και στην περίπτωση του Ιωνά, από το να μην πέσει στο κήτος, πολύ μεγαλύτερο θαύμα ήταν το ότι έπεσε και δεν έπαθε κανένα κακό από το θηρίο· έτσι και στην περίπτωση του Χριστού, από το να μην αποθάνει, πολύ πιο παράδοξο ήταν το ότι απέθανε και κατήργησε τον θάνατο. Μην λες, λοιπόν: «Γιατί δεν υπερασπίστηκε τον εαυτό Του πάνω στον σταυρό;» διότι επείγετο να συμπλακεί με τον ίδιο τον θάνατο. Δεν κατέβηκε από τον σταυρό, όχι επειδή δεν μπορούσε, αλλά επειδή δεν το ήθελε.

«Ελέησόν με»· σύντομος είναι ο λόγος, και όμως βρήκε πέλαγος φιλανθρωπίας· διότι, όπου υπάρχει έλεος, εκεί υπάρχουν και όλα τα αγαθά. Ακόμη κι αν βρίσκεσαι έξω, κράζε και λέγε, «Ελέησόν με», χωρίς να κινείς τα χείλη, αλλά φωνάζοντας δυνατά με τη διάνοια· διότι ο Θεός ακούει και αυτούς που σιωπούν. Δεν αναζητείται συγκεκριμένος τόπος, αλλά εσωτερική διάθεση. Ο Ιερεμίας βρισκόταν στον βούρκο και είλκυσε τον Θεό· ο Δανιήλ βρισκόταν στον λάκκο των λεόντων και εξευμένισε τον Θεό· οι τρεις παίδες ήταν στο καμίνι και, υμνώντας, δυσώπησαν τον Θεό· ο ληστής σταυρώθηκε, και ο σταυρός δεν στάθηκε εμπόδιο, αλλά του άνοιξε τον παράδεισο· ο Ιώβ βρισκόταν στην κοπριά και κατέστησε τον Θεό ίλεω· ο Ιωνάς βρισκόταν στην κοιλιά του κήτους, και ο Θεός τον εισάκουσε. Ακόμη κι αν βρίσκεσαι στο λουτρό, προσεύχου, ακόμη κι αν βρίσκεσαι στον δρόμο, ακόμη κι αν βρίσκεσαι στο κρεβάτι· όπου κι αν είσαι, προσεύχου. Είσαι ναός του Θεού, μην αναζητάς τόπο· χρειάζεται μόνο η προαίρεση. Ακόμη κι αν παραστείς μπροστά σε δικαστή, προσεύχου· όταν ο δικαστής οργίζεται, προσεύχου. Μπροστά ήταν η θάλασσα, πίσω οι Αιγύπτιοι, και στη μέση ο Μωυσής· υπήρχε μεγάλη στενοχώρια και πίεση κατά την προσευχή, αλλά μεγάλο ήταν το πλάτος της προσευχής του.

Δεν ζητείται συγκεκριμένος τόπος, αλλά ο κατάλληλος τρόπος. Ο Ιερεμίας βρισκόταν μέσα στον βούρκο, και προσέλκυσε τον Θεό· και ο Ιώβ βρισκόταν πάνω στην κοπριά, και κατέστησε τον Θεό ίλεω· ο Ιωνάς ήταν στην κοιλιά του κήτους, και είχε τον Θεό ευήκοο. Ακόμη κι αν βρίσκεσαι στο λουτρό, να προσεύχεσαι· όπου κι αν βρίσκεσαι, να προσεύχεσαι. Είσαι ναός, μην αναζητάς τόπο. Η θάλασσα βρισκόταν μπροστά, πίσω οι Αιγύπτιοι, και στη μέση ο Μωυσής χωρίς να λέει τίποτα· διότι υπήρχε μεγάλη αγωνία στην εσωτερική του προσευχή· και του λέει ο Θεός: «Γιατί κραυγάζεις προς εμένα;» Έτσι λοιπόν κι εσύ, όταν σου έρθει κάποιος πειρασμός, κατάφυγε στον Θεό, επικαλέσου τον Δεσπότη. Μήπως είναι άνθρωπος, ώστε να χρειάζεται να μεταβείς σε κάποιον τόπο; Ο Θεός είναι πάντοτε κοντά. Διότι λέει: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, εγώ θα πω: Ιδού, είμαι παρών». Δεν έχεις τελειώσει ακόμη την προσευχή σου, και Αυτός δίνει τη θεραπεία. Διότι, εάν διατηρείς τον νου σου καθαρό από τα άτοπα πάθη, ακόμη κι αν βρίσκεσαι στην αγορά, ακόμη κι αν είσαι στον δρόμο, ακόμη κι αν παρίστασαι σε δικαστήριο, ακόμη κι αν είσαι στη θάλασσα, ακόμη κι αν βρίσκεσαι σε πανδοχείο, ακόμη κι αν στέκεσαι στο εργαστήριό σου, όπου κι αν βρίσκεσαι, θα μπορέσεις, επικαλούμενος τον Θεό, να εκπληρωθεί το αίτημά σου.

Διότι γνωρίζεις ότι οι περισσότεροι, όταν τυχαίνει να είναι ταλαιπωρημένοι και να βρίσκονται σε δεινά, και έπειτα καλούνται στην τρυφή, στην άνεση και στον χαλαρό και έκλυτο βίο, προστρέχουν σε αυτά με μεγαλύτερη προθυμία. Αλλά όχι εκείνος. Αντιθέτως, παρέμενε σταθερός σε όλα, επιδεικνύοντας τη δική του καρτερία. Εγώ με θάρρος θα ονόμαζα εκείνον τον θάλαμο ίσο με τη βαβυλωνιακή κάμινο, με τον λάκκο των λεόντων του Δανιήλ και με την κοιλιά του θαλάσσιου κήτους, στην οποία έπεσε ο προφήτης. Διότι εκεί η νίκη της επιβουλής θα επέφερε την απώλεια του σώματος, ενώ εδώ την πανωλεθρία της ψυχής, αθάνατο θάνατο και συμφορά χωρίς καμία παρηγοριά. Και δεν ήταν φοβερός αυτός ο λάκκος μόνο ως προς τούτο, αλλά επειδή μαζί με τη βία και τον δόλο, ήταν γεμάτος από πολλή κολακεία, από πολύ, ποικίλο και κάθε λογής πυρ, το οποίο δεν καίει το σώμα, αλλά την ίδια την ψυχή. Και φανερώνοντας αυτό ακριβώς ο Σολομών, ο οποίος γνώριζε αυτά τα πράγματα με μεγάλη ακρίβεια, το πόσο μεγάλο ζήτημα είναι δηλαδή να συναναστρέφεται κανείς με γυναίκα που έχει άνδρα, αναφέρει: «Θα κρύψει κανείς», λέει, «φωτιά στον κόρφο του, και δεν θα κατακαούν τα ενδύματά του; Ή θα περπατήσει κανείς πάνω σε αναμμένα κάρβουνα, και δεν θα καταφλέξει τα πόδια του; Έτσι και εκείνος που πηγαίνει σε ύπανδρη γυναίκα, και όποιος την αγγίζει, δεν θα μείνει ατιμώρητος». Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: όπως, λέει, δεν είναι δυνατόν να έρχεται κανείς σε επαφή με τη φωτιά και να μην κατακαίγεται, έτσι δεν είναι δυνατόν και εκείνος που συναναστρέφεται με γυναίκες να διαφύγει τον εμπρησμό που προκύπτει από αυτές. Αυτός όμως υπέμεινε κάτι το οποίο ήταν πολύ πιο δυσχερές.

Και για να μη νομίσεις ότι ο προφήτης μίλησε ειρωνικά, μάθε το με ακρίβεια από τα ίδια τα γεγονότα: τα λιοντάρια σεβάστηκαν τον Δανιήλ, ενώ η Ιεζάβελ φόνευσε τον δίκαιο Ναβουθαί. Το κήτος φύλαξε τον Ιωνά στην κοιλιά του, ενώ η Δαλιδά, αφού ξύρισε τον Σαμψών, τον παρέδωσε στους αλλοφύλους. Δράκοντες και ασπίδες και κεράστες έτρεμαν τον Ιωάννη στην έρημο, ενώ η Ηρωδιάδα τον αποκεφάλισε σε ένα γεύμα. Τα κοράκια έθρεψαν τον Ηλία στο βουνό, ενώ η Ιεζάβελ, μετά την ευεργεσία της βροχής, τον παρέδωσε στον θάνατο.

Διότι βλέπουμε τη φύση των ανθρώπων να φεύγει πάντοτε από την Ιόππη, δηλαδή από την έξη της αρετής και της γνώσης και από τη χάρη της σοφίας που βασίζεται σε αυτές, όπως ο Αδάμ από τον παράδεισο εξαιτίας της παρακοής, επειδή η διάνοιά της ρέπει σταθερά προς τα πονηρά, και να παρασύρεται με τη θέλησή της στη θάλασσα, εννοώ δηλαδή στην αλμύρα της αμαρτίας, όπως ακριβώς ο προπάτορας Αδάμ, όταν εξέπεσε από τον παράδεισο, κυλίστηκε σε τούτον τον κόσμο, και να υπηρετεί με επιμέλεια την άστατη πλάνη και σύγχυση των υλικών πραγμάτων, η οποία με ποικίλους τρόπους παρασύρει και παρασύρεται. Το κέρδος αυτής της πλάνης για όσους προσκολλώνται σε αυτήν είναι μόνο το να καταποντιστούν και να καταποθούν από το κήτος, και να τους περιχύσει το νερό έως την ψυχή, και να περικυκλωθούν από την έσχατη άβυσσο, και να βυθίσουν το κεφάλι τους σε σχισμές βουνών, και να κατέλθουν στη γη, της οποίας οι μοχλοί αποτελούν αιώνια δεσμά, επειδή αυτή προφανώς αποτελεί τον πυθμένα της έσχατης αβύσσου, τη γη την όντως σκοτεινή και ζοφερή, γη σκότους αιωνίου, στην οποία δεν υπάρχει φως ούτε μπορεί κανείς να δει ζωή θνητών, όπως κάπου λέει ο μέγας Ιώβ, ο οποίος αγωνίστηκε σκληρά σε μεγάλους άθλους υπέρ της αλήθειας.