Πατερικές αναφορές στο ΙΩΝΑΣ 2:4

Και με τη φράση «από την κοιλία του άδη», εννοεί ουσιαστικά «από την κοιλιά του κήτους», παρομοιάζοντας ευφυώς το θηρίο με τον άδη και τον θάνατο· διότι πράγματι γνωρίζει να φονεύει και να καταβροχθίζει άγρια εκείνον που συλλαμβάνει. «Με απέρριψες στα βάθη της καρδιάς της θάλασσας, και ποταμοί με περικύκλωσαν, όλοι οι μετεωρισμοί σου και τα κύματά σου πέρασαν από πάνω μου. Και εγώ είπα: Έχω αποδιωχθεί από τα μάτια σου». Εξηγεί με πολλούς τρόπους το γεγονός, εξυψώνοντας κατά κάποιον τρόπο τη χάρη και επιμαρτυρώντας για το θείο θέλημα ότι μπορεί να διασώζει εύκολα από κάθε κακό. Διότι λέει ότι βρέθηκε στα ίδια τα μύχια της θάλασσας και σε σύγχυση πολλών υδάτων, που τον κατέκλυζαν σαν ποτάμια κύματα, και ότι κατρακύλησε σε τέτοια συμφορά, ώστε τελικά να νομίσει ότι υπέστη την παντελή αποστροφή των θείων οφθαλμών και να οδηγηθεί στην απόγνωση για τη σωτηρία του.

Κεφάλαιο 69. Τον καιρό του πειρασμού φανερώνεται η δοκιμασία του πιστού· δεν πρέπει όμως να χάνουμε το θάρρος μας τον καιρό του πειρασμού, αλλά να αγρυπνούμε με προσευχές και αγαθοεργίες. Όπως ακριβώς εκείνοι που ταξιδεύουν στη θάλασσα επαγρυπνούν όταν ξεσπάσει σφοδρή τρικυμία και μένουν εξαιρετικά άγρυπνοι και επικαλούνται τον Κύριο, όπως [λέει] είναι γραμμένο στον προφήτη Ιωνά: και το πλοίο κινδύνευε να συντριβεί, και φοβήθηκαν οι ναυτικοί και φώναζε ο καθένας προς τον θεό του και έριχναν τα σκεύη που υπήρχαν στο πλοίο στη θάλασσα. Αυτό αποτελεί παράδειγμα για την αποταγή των γήινων πραγμάτων. Διότι πρέπει να περιφρονούμε όλα τα κοσμικά πράγματα και να επιδιώκουμε μόνο την αιώνια ζωή· και όταν μας συμβεί κάποια δύσκολη περίσταση να μην απελπιζόμαστε. Βλέπουμε γάρ τον Προφήτη, ακόμη και όταν βρισκόταν στην κοιλιά του κήτους, να μην απελπίζεται για τη σωτηρία του, αλλά να προσεύχεται και να λέει: Φώναξα στη θλίψη μου προς τον Κύριο τον Θεό μου, και με εισάκουσε. Από την κοιλιά του άδη κραύγασα, άκουσες τη φωνή μου. Με έριξες στα βάθη, στην καρδιά της θάλασσας· διότι ο Κύριος δεν παραβλέπει αυτούς που τον επικαλούνται με αλήθεια. Γι' αυτό και εμείς, όταν συμβεί θλίψη, ας καταφεύγουμε στον Κύριο, σύμφωνα με εκείνον που λέει: Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε. Διότι η θάλασσα δεν είναι πάντοτε γαλήνια· και δεν είναι δυνατόν να διαπλεύσουμε τον παρόντα βίο χωρίς πειρασμό.

Προσευχή του Ιωνά <ενός από τους δώδεκα μικρούς προφήτες>. «Φώναξα»: Στον σταυρό, λέγοντας: Πατέρα, συγχώρησέ τους αυτή την αμαρτία. «Από την κοιλιά»: Κοιλιά του άδη ονομάζει τον σταυρό, επειδή κυοφόρησε τον κατά σάρκα θάνατο του Χριστού, για χάρη μας. «Απέρριψας»: Υπαινίσσεται τη δόλια σκέψη της ασταθούς συναγωγής. «Και ποταμοί»: Οι δοκιμασίες. «Όλα»: Τα ποικίλα και διάφορα πάθη. «Και εγώ είπα»: Όταν φώναξε ο Χριστός πάνω στον σταυρό: Ελωί, Ελωί. «Άραγε θα προσθέσω»: Ο προφήτης φωνάζει: άραγε θα αξιωθώ να δω ξανά τον ναό του Κυρίου; «Περικύκλωσε»: Δηλαδή δεν έφτασε μέχρι τη θεότητα, διότι τα πάθη αφορούσαν μόνο την ανθρώπινη φύση. «Άβυσσος»: Ο θάνατος, διότι με αυτόν αναμετρήθηκε τελικά για χάρη μας. «Βυθίστηκε το κεφάλι»: Στο σπήλαιο του τάφου. «Κατέβηκα»: <Στους τόπους του άδη>. «Και ας ανεβεί»: Προφανώς εννοεί την ανάσταση. «Όταν εξέλιπε»: Διότι όταν παρέδιδε το πνεύμα, φώναξε προς τον Πατέρα: Πατέρα, στα χέρια σου θα παραδώσω το πνεύμα μου. «Και ας έλθει»: Προφανώς στους ουρανούς. «Αυτοί που φυλάνε»: Οι γιοι των Ιουδαίων, διότι μάταια και με ψευδείς προφάσεις φρουρούσαν τον τάφο, με τη δικαιολογία ότι επρόκειτο να κλαπεί ο Ιησούς. «Το έλεός τους έχασαν»: Προφανώς της ανάστασης. «Εγώ όμως»: Είναι ολοφάνερο, εννοεί την μυστική θυσία. «Όσα ευχήθηκα»: Υποσχέθηκε στον Πατέρα να προσφέρει τη δική μας σωτηρία. Ωδή της Θεοτόκου <Μαρίας>.

Η προσευχή κατέστησε το κήτος οίκο για τον Ιωνά, επανέφερε τον Εζεκία από τις πύλες του θανάτου στη ζωή, και για τους τρεις παίδες μετέτρεψε τη φλόγα σε δροσερή αύρα. Εκείνος που, κατά τον καιρό της προσευχής, δεν είναι προσηλωμένος σε όσα ωφελούν την ψυχή, αλλά αξιώνει από τον Θεό να συναινέσει στις εμπαθείς κινήσεις του νου του, είναι αληθινά ανόητος, βαττολόγος, μωρολόγος και φλύαρος, και οτιδήποτε άλλο έχει παρόμοια σημασία. Από Εσένα προέρχεται η ζωή μου, από Εσένα ας προέλθει και η αφορμή για να ζω.

Και αμέσως του προκαλούν επιθυμία πορνείας και, αφού του παρουσίασαν τάχα ένα δαιμόνιο με μορφή γυναίκας, τον προέτρεπαν να πορνεύσει. Τα όσα ακολούθησαν, βλάσφημα και ανείπωτα, δεν επιθυμώ να τα καταγράψω, επειδή είναι μιαρά και αθέμιτα και πρόκειται να προκαλέσουν μεγάλη βλάβη σε όσους τα διαβάσουν, αλλά με λίγα λόγια θα φανερώσω τη συμφορά στους συνετούς: διότι «ρίχτηκε» από τότε, αλίμονο, «στα βάθη της καρδιάς της θάλασσας» των ακάθαρτων λογισμών, «και ποταμοί» βλασφημίας ελεεινά και άθλια, πολύ περισσότερο από τον Ιωνά, «τον περικύκλωσαν».