Πατερικές αναφορές στο ΙΩΝΑΣ 2:5

Και με τη φράση «από την κοιλία του άδη», εννοεί ουσιαστικά «από την κοιλιά του κήτους», παρομοιάζοντας ευφυώς το θηρίο με τον άδη και τον θάνατο· διότι πράγματι γνωρίζει να φονεύει και να καταβροχθίζει άγρια εκείνον που συλλαμβάνει. «Με απέρριψες στα βάθη της καρδιάς της θάλασσας, και ποταμοί με περικύκλωσαν, όλοι οι μετεωρισμοί σου και τα κύματά σου πέρασαν από πάνω μου. Και εγώ είπα: Έχω αποδιωχθεί από τα μάτια σου». Εξηγεί με πολλούς τρόπους το γεγονός, εξυψώνοντας κατά κάποιον τρόπο τη χάρη και επιμαρτυρώντας για το θείο θέλημα ότι μπορεί να διασώζει εύκολα από κάθε κακό. Διότι λέει ότι βρέθηκε στα ίδια τα μύχια της θάλασσας και σε σύγχυση πολλών υδάτων, που τον κατέκλυζαν σαν ποτάμια κύματα, και ότι κατρακύλησε σε τέτοια συμφορά, ώστε τελικά να νομίσει ότι υπέστη την παντελή αποστροφή των θείων οφθαλμών και να οδηγηθεί στην απόγνωση για τη σωτηρία του.

Είναι δε φοβερότατο πράγμα και πρόξενο ολέθρου, εννοώ το να βρεθεί κανείς μακριά από τα μάτια του Θεού. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Δαβίδ ικέτευε λέγοντας: «Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα, και μην απομακρυνθείς με οργή από τον δούλο σου». Και βεβαίως στην αποστροφή του προσώπου Του θα ακολουθήσει οπωσδήποτε το να υποστεί κανείς τη θεία οργή, ή μάλλον η οργή κατά κάποιον τρόπο προανατέλλει και προηγείται της αποστροφής. <Άραγε θα μπορέσω να ατενίσω και πάλι τον άγιο ναό σου;> Γνωρίζει μεν ότι έχει διαφυλαχθεί με τη δύναμη του Θεού, και έχοντας αξιωθεί της άνωθεν βοήθειας έμεινε ζωντανός και σώθηκε· και αυτό μάλιστα μέσα σε ένα κήτος και στην κοιλιά του θηρίου, παραδόξως και υπερφυσικά. Αμφιβάλλει, ωστόσο, όπως είναι φυσικό, αν θα ελευθερωθεί και αν θα βγει ξανά στο φως. Θεωρεί δε τριπόθητο και αληθινά πολυπόθητο το να εισέλθει και πάλι στον ίδιο τον θείο ναό και να αναπέμψει δοξολογίες στον Θεό που τον έσωσε, και προσεύχεται να τύχει αυτής της χάριτος, επιμαρτυρώντας στον Θεό, όπως είπα, ότι Εκείνος μπορεί να κατορθώσει τα πάντα. <Με περικύκλωσε νερό μέχρι την ψυχή μου· η έσχατη άβυσσος με έζωσε, βυθίστηκε το κεφάλι μου στις σχισμές των βουνών· κατέβηκα στη γη, της οποίας οι μοχλοί αποτελούν αιώνια δεσμά. Και ας αναβεί από τη φθορά η ζωή μου προς εσένα, Κύριε και Θεέ μου.> Έχοντας σωθεί με την άρρητη δύναμη του Θεού, επιθυμούσε να αναπέμψει πιο λαμπρές τις ευχαριστήριες ωδές.

Και βέβαια λέγει πολύ καθαρά: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», και στους ίδιους τους αγίους μαθητές έδινε την εντολή: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· αλλά πηγαίνετε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Αλλά βρέθηκε «στην καρδιά της γης τρεις ημέρες και τρεις νύχτες»· και ήρθε «στις πηγές της θάλασσας, και περπάτησε στα ίχνη της αβύσσου». Κατέβηκε δε σαν σε σχισμές βουνών, και κατήλθε στη γη, της οποίας οι μοχλοί ήταν αιώνιοι δεσμώτες. Έπειτα, αφού σκύλευσε τον άδη και κήρυξε στα πνεύματα που βρίσκονταν εκεί, και αφού άνοιξε τις ακλόνητες πύλες, αναστήθηκε ξανά. Διότι η ζωή του αναδύθηκε από τη φθορά, και εμφανίστηκε έτσι, πριν από όλους τους άλλους, στις γυναίκες που τον αναζητούσαν στον κήπο. Έπειτα, αφού τους είπε το «χαίρετε», τις πρόσταξε να αναγγείλουν στους αγίους μαθητές ότι θα προπορευθεί αυτών στη Γαλιλαία· τότε λοιπόν ο λόγος του απευθύνθηκε και προς τα έθνη μέσω των μακαρίων Αποστόλων· τότε κήρυξε σε όσους βρίσκονταν σε πλάνη σύμφωνα με το προηγούμενο κήρυγμα.

Προσευχή του Ιωνά <ενός από τους δώδεκα μικρούς προφήτες>. «Φώναξα»: Στον σταυρό, λέγοντας: Πατέρα, συγχώρησέ τους αυτή την αμαρτία. «Από την κοιλιά»: Κοιλιά του άδη ονομάζει τον σταυρό, επειδή κυοφόρησε τον κατά σάρκα θάνατο του Χριστού, για χάρη μας. «Απέρριψας»: Υπαινίσσεται τη δόλια σκέψη της ασταθούς συναγωγής. «Και ποταμοί»: Οι δοκιμασίες. «Όλα»: Τα ποικίλα και διάφορα πάθη. «Και εγώ είπα»: Όταν φώναξε ο Χριστός πάνω στον σταυρό: Ελωί, Ελωί. «Άραγε θα προσθέσω»: Ο προφήτης φωνάζει: άραγε θα αξιωθώ να δω ξανά τον ναό του Κυρίου; «Περικύκλωσε»: Δηλαδή δεν έφτασε μέχρι τη θεότητα, διότι τα πάθη αφορούσαν μόνο την ανθρώπινη φύση. «Άβυσσος»: Ο θάνατος, διότι με αυτόν αναμετρήθηκε τελικά για χάρη μας. «Βυθίστηκε το κεφάλι»: Στο σπήλαιο του τάφου. «Κατέβηκα»: <Στους τόπους του άδη>. «Και ας ανεβεί»: Προφανώς εννοεί την ανάσταση. «Όταν εξέλιπε»: Διότι όταν παρέδιδε το πνεύμα, φώναξε προς τον Πατέρα: Πατέρα, στα χέρια σου θα παραδώσω το πνεύμα μου. «Και ας έλθει»: Προφανώς στους ουρανούς. «Αυτοί που φυλάνε»: Οι γιοι των Ιουδαίων, διότι μάταια και με ψευδείς προφάσεις φρουρούσαν τον τάφο, με τη δικαιολογία ότι επρόκειτο να κλαπεί ο Ιησούς. «Το έλεός τους έχασαν»: Προφανώς της ανάστασης. «Εγώ όμως»: Είναι ολοφάνερο, εννοεί την μυστική θυσία. «Όσα ευχήθηκα»: Υποσχέθηκε στον Πατέρα να προσφέρει τη δική μας σωτηρία. Ωδή της Θεοτόκου <Μαρίας>.

Η προσευχή κατέστησε το κήτος οίκο για τον Ιωνά, επανέφερε τον Εζεκία από τις πύλες του θανάτου στη ζωή, και για τους τρεις παίδες μετέτρεψε τη φλόγα σε δροσερή αύρα. Εκείνος που, κατά τον καιρό της προσευχής, δεν είναι προσηλωμένος σε όσα ωφελούν την ψυχή, αλλά αξιώνει από τον Θεό να συναινέσει στις εμπαθείς κινήσεις του νου του, είναι αληθινά ανόητος, βαττολόγος, μωρολόγος και φλύαρος, και οτιδήποτε άλλο έχει παρόμοια σημασία. Από Εσένα προέρχεται η ζωή μου, από Εσένα ας προέλθει και η αφορμή για να ζω.

Ωδή έκτη. Με περικύκλωσε άβυσσος. Έχοντας μείνει αμέτοχη σε κάθε υλική διάθεση και γήινη προσκόλληση, αμόλυντη Παρθένε, μεταβαίνεις με χαρά προς την άυλη ζωή. Μακάριος είναι ο άνθρωπος που βρήκε σοφία και φρόνηση, εσύ όμως, παμμακάριστη, συνέλαβες στη γαστέρα σου την ενούσια σοφία και τον θείο Λόγο.

Ωδή Στ' Από το θηρίο κραύγασε ο Ιωνάς λέγοντας: «Φώναξα μέσα στη θλίψη μου προς τον Κύριο τον Θεό μου και με εισάκουσε μέσα από την κοιλιά του άδη», ονομάζοντας την κοιλιά του κήτους κοιλιά του άδη. Έπειτα απαριθμεί τους λογισμούς του, όπως ότι: «Απορρίφθηκα από τα μάτια σου» και δεν θα αξιωθώ πια λοιπόν «να δω τον άγιο ναό σου» στα Ιεροσόλυμα. Και «όταν με εγκατέλειπε η ψυχή μου», έχοντας πια φτάσει μέχρι και την έσχατη αναπνοή, θυμήθηκε τον Κύριο λέγοντας: «Ας έλθει προς εσένα η προσευχή μου, προς τον άγιο ναό σου», κι ας προσεύχομαι αυτά έξω από τον ναό σου, αλλά από ανάγκη το κάνω αυτό μέσα στην κοιλιά του κήτους, και δέξου την ικεσία μου σαν να βρισκόμουν μέσα στον ίδιο τον ναό σου. «Εκείνοι που φυλάνε μάταια και ψευδή πράγματα, εγκατέλειψαν το έλεός τους». Προφητεύει για τους στρατιώτες που ματαίως φυλούσαν τον τάφο του Χριστού και για τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους που ψευδώς και όχι αληθινά ασκούσαν το έλεος, ότι οι μεν για τα μάταια πράγματα, οι δε για τα αργύρια, τον εγκατέλειψαν λέγοντας ότι «οι μαθητές του ήλθαν τη νύχτα και τον έκλεψαν ενώ εμείς κοιμόμασταν». Διότι έτσι τους δίδαξαν να πουν οι φαύλοι διδάσκαλοι. «Εγώ όμως με φωνή ευχαριστίας θα σου προσφέρω θυσία», αφού λυτρωθώ από την κοιλιά του κήτους, και «όσα ευχήθηκα», δηλαδή όσα υποσχέθηκα, αψευδώς «θα σου τα αποδώσω για τη σωτηρία μου στον Κύριο».

Ενώ, λοιπόν, ο Δισύπατος βρισκόταν κλεισμένος στη φυλακή, ύψωνε τα χέρια του προς το Θείο, όχι προσευχόμενος σαν τον Δαβίδ και λέγοντας «βγάλε από τη φυλακή την ψυχή μου, για να εξομολογηθώ το όνομά σου», ούτε εκστομίζοντας τα λόγια του Ιωνά: «άραγε θα αξιωθώ να αντικρίσω ξανά τον άγιο ναό σου;», αλλά «σβήσε με από τη μνήμη του Ανδρόνικου, και ας είμαι γι' αυτόν, χρόνο με τον χρόνο, μήνα με τον μήνα και μέρα με τη μέρα, άφαντος και αγνοούμενος, και αποξενωμένος από τη βίβλο των ζώντων, για όσο ζει ο Ανδρόνικος». Και ήταν αληθινά ο Θεός αυτός που γλίτωσε τον Δισύπατο από τα χέρια του Ανδρόνικου.