Πατερικές αναφορές στο ΙΩΝΑΣ 2:8

Διότι προσεύχεται να βγει στο φως, και σαν από τον άδη να ανασυρθεί από την κοιλιά του κήτους. <Όταν η ψυχή μου εξέλιπε από εμένα, θυμήθηκα τον Κύριο· και είθε να έλθει προς εσένα η προσευχή μου, στον άγιο ναό σου.> Για όσους θέλουν να ευδοκιμήσουν, ο κόπος δεν είναι χωρίς κέρδος, ούτε η θλίψη θα θεωρούνταν επαχθής. Και αυτό θα το μαρτυρήσει ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Μέσα στη θλίψη επικαλέστηκα τον Κύριο»· και ένας άλλος πάλι από τους αγίους προφήτες: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε». Φαινόταν δε ότι πάρα πολύ και ο θεσπέσιος Παύλος αποδεχόταν και επαινούσε τη θλίψη, εκείνη δηλαδή που συμβαίνει για χάρη της αρετής. Διότι είπε: «Επειδή η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, και η υπομονή δοκιμή, και η δοκιμή ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει». Καθώς λοιπόν εξέλιπε η ψυχή του Προφήτη, δηλαδή καθώς υπέμενε τον πόνο του κινδύνου και των έσχατων καταστάσεων, πάλι συνέβαινε κάτι το ωφέλιμο. Διότι δεν γλίστρησε αμέσως στην ακηδία, όπως κάνουν μερικοί, ούτε καταδίκαζε τις θείες κρίσεις, αλλά θυμήθηκε Εκείνον που σώζει. Διότι φώναξε προς αυτόν, δίψασε για τη βοήθειά του, και μη αγνοώντας την πραότητα και την υπεροχή της δύναμής του, του απηύθυνε ικεσίες, παρακαλώντας να λυτρωθεί η ζωή του από τον θάνατο και τη φθορά.

Προσευχή του Ιωνά <ενός από τους δώδεκα μικρούς προφήτες>. «Φώναξα»: Στον σταυρό, λέγοντας: Πατέρα, συγχώρησέ τους αυτή την αμαρτία. «Από την κοιλιά»: Κοιλιά του άδη ονομάζει τον σταυρό, επειδή κυοφόρησε τον κατά σάρκα θάνατο του Χριστού, για χάρη μας. «Απέρριψας»: Υπαινίσσεται τη δόλια σκέψη της ασταθούς συναγωγής. «Και ποταμοί»: Οι δοκιμασίες. «Όλα»: Τα ποικίλα και διάφορα πάθη. «Και εγώ είπα»: Όταν φώναξε ο Χριστός πάνω στον σταυρό: Ελωί, Ελωί. «Άραγε θα προσθέσω»: Ο προφήτης φωνάζει: άραγε θα αξιωθώ να δω ξανά τον ναό του Κυρίου; «Περικύκλωσε»: Δηλαδή δεν έφτασε μέχρι τη θεότητα, διότι τα πάθη αφορούσαν μόνο την ανθρώπινη φύση. «Άβυσσος»: Ο θάνατος, διότι με αυτόν αναμετρήθηκε τελικά για χάρη μας. «Βυθίστηκε το κεφάλι»: Στο σπήλαιο του τάφου. «Κατέβηκα»: <Στους τόπους του άδη>. «Και ας ανεβεί»: Προφανώς εννοεί την ανάσταση. «Όταν εξέλιπε»: Διότι όταν παρέδιδε το πνεύμα, φώναξε προς τον Πατέρα: Πατέρα, στα χέρια σου θα παραδώσω το πνεύμα μου. «Και ας έλθει»: Προφανώς στους ουρανούς. «Αυτοί που φυλάνε»: Οι γιοι των Ιουδαίων, διότι μάταια και με ψευδείς προφάσεις φρουρούσαν τον τάφο, με τη δικαιολογία ότι επρόκειτο να κλαπεί ο Ιησούς. «Το έλεός τους έχασαν»: Προφανώς της ανάστασης. «Εγώ όμως»: Είναι ολοφάνερο, εννοεί την μυστική θυσία. «Όσα ευχήθηκα»: Υποσχέθηκε στον Πατέρα να προσφέρει τη δική μας σωτηρία. Ωδή της Θεοτόκου <Μαρίας>.

Η προσευχή κατέστησε το κήτος οίκο για τον Ιωνά, επανέφερε τον Εζεκία από τις πύλες του θανάτου στη ζωή, και για τους τρεις παίδες μετέτρεψε τη φλόγα σε δροσερή αύρα. Εκείνος που, κατά τον καιρό της προσευχής, δεν είναι προσηλωμένος σε όσα ωφελούν την ψυχή, αλλά αξιώνει από τον Θεό να συναινέσει στις εμπαθείς κινήσεις του νου του, είναι αληθινά ανόητος, βαττολόγος, μωρολόγος και φλύαρος, και οτιδήποτε άλλο έχει παρόμοια σημασία. Από Εσένα προέρχεται η ζωή μου, από Εσένα ας προέλθει και η αφορμή για να ζω.

Και το μεν ανώτερο σπεύδει προς τη δική του συγγένεια, ενώ η κατώτερη, όπως προείπα, επιμένει να ρέπει προς τα κάτω για τη δική της ικανοποίηση, και ποτέ δεν θέλει να μας επιτρέψει να ανασηκωθούμε από τα κατώτερα και να λάβουμε γνώση των ανώτερων, και να αντικρίσουμε το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας και της θείας μεταμορφώσεως. Και για τον λόγο αυτό είναι καλό να αναφωνούμε μαζί με τον προφήτη Ιωνά: «Ας αναβεί από τη φθορά η ζωή μου προς εσένα, Κύριε και Θεέ μου, και ας φθάσει η προσευχή μου σε εσένα, στον άγιο ναό σου», μήπως τυχόν, προσκολλημένος στα «μάταια και ψευδή» αυτού του βίου και της σάρκας, εγκαταλείψω εσένα, τον μόνο αληθινό Θεό.

Ωδή Στ' Από το θηρίο κραύγασε ο Ιωνάς λέγοντας: «Φώναξα μέσα στη θλίψη μου προς τον Κύριο τον Θεό μου και με εισάκουσε μέσα από την κοιλιά του άδη», ονομάζοντας την κοιλιά του κήτους κοιλιά του άδη. Έπειτα απαριθμεί τους λογισμούς του, όπως ότι: «Απορρίφθηκα από τα μάτια σου» και δεν θα αξιωθώ πια λοιπόν «να δω τον άγιο ναό σου» στα Ιεροσόλυμα. Και «όταν με εγκατέλειπε η ψυχή μου», έχοντας πια φτάσει μέχρι και την έσχατη αναπνοή, θυμήθηκε τον Κύριο λέγοντας: «Ας έλθει προς εσένα η προσευχή μου, προς τον άγιο ναό σου», κι ας προσεύχομαι αυτά έξω από τον ναό σου, αλλά από ανάγκη το κάνω αυτό μέσα στην κοιλιά του κήτους, και δέξου την ικεσία μου σαν να βρισκόμουν μέσα στον ίδιο τον ναό σου. «Εκείνοι που φυλάνε μάταια και ψευδή πράγματα, εγκατέλειψαν το έλεός τους». Προφητεύει για τους στρατιώτες που ματαίως φυλούσαν τον τάφο του Χριστού και για τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους που ψευδώς και όχι αληθινά ασκούσαν το έλεος, ότι οι μεν για τα μάταια πράγματα, οι δε για τα αργύρια, τον εγκατέλειψαν λέγοντας ότι «οι μαθητές του ήλθαν τη νύχτα και τον έκλεψαν ενώ εμείς κοιμόμασταν». Διότι έτσι τους δίδαξαν να πουν οι φαύλοι διδάσκαλοι. «Εγώ όμως με φωνή ευχαριστίας θα σου προσφέρω θυσία», αφού λυτρωθώ από την κοιλιά του κήτους, και «όσα ευχήθηκα», δηλαδή όσα υποσχέθηκα, αψευδώς «θα σου τα αποδώσω για τη σωτηρία μου στον Κύριο».

Όταν λοιπόν η ψυχή μου με εγκαταλείπει, χωρίς να υπάρχει κανένας να με λυτρώσει ούτε να με σώσει, εσύ ο ίδιος ως λυτρωτής άρπαξέ με από την απειλή του πυρός, αναδεικνύοντάς με ακατάκριτο μαζί με όλους τους δούλους σου· ελέησον, Κύριε.