Πατερικές αναφορές στο ΙΩΝΑΣ 2:9

Είναι, λοιπόν, μεγάλο και αξιοθαύμαστο πράγμα να μην κυριεύεται κανείς από ακηδία μέσα στους πόνους, αλλά μάλλον με ικεσίες και παρακλήσεις να εξευμενίζει τον Δεσπότη, και να ζητά από αυτόν την απομάκρυνση του κακού και τη λύτρωση από τη συμφορά. <Αυτοί που προσκολλώνται σε μάταια και ψευδή, εγκατέλειψαν το έλεός τους. Εγώ όμως με φωνή αινέσεως και δοξολογίας θα σου προσφέρω θυσία, όσα έταξα θα σου τα αποδώσω για τη σωτηρία μου στον Κύριο.> Διότι, λέει, άλλοι μεν, αγνοώντας εσένα τον Δεσπότη των πάντων, τον Δημιουργό, έπειτα πιασμένοι στις παγίδες της ματαιότητας, και αποδίδοντας σεβασμό σε ψεύτικους θεούς, και κυνηγώντας πουλιά που πετούν, δηλαδή την ελπίδα που στηρίζεται σε αυτά, και ποιμαίνοντας ανέμους, δεν ζητούν από εσένα το έλεος, ούτε βέβαια έχουν ποτέ περιληφθεί σε τέτοια ελπίδα. Εγώ όμως δεν είμαι σαν κι αυτούς. Πώς θα μπορούσα άλλωστε; Αλλά γνωρίζω εσένα τον βοηθό, τον αγαθό και πολυεύσπλαχνο. Γι' αυτό με φωνή και δέηση θα σε δοξολογήσω, λέει, και σαν ένα από τα πιο εύοσμα θυμιάματα θα σου αναπέμψω τις ωδές, και φυσικά θα σου προσφέρω ευχαριστήριες και πνευματικές θυσίες, τη δοξολογία, τους επαίνους. Θα εκπληρώσω δε, και μάλιστα με μεγάλη προθυμία, τις ευχές προς σωτηρίαν, δηλαδή, όσα κατεργάζονται τη σωτηρία μου και ωφελούν την ψυχή μου. Και αυτό ήταν η υπακοή σε οτιδήποτε είναι αρεστό στον Θεό, και η εκπλήρωση της προφητικής διακονίας, έχοντας αποβάλει κάθε δισταγμό και μικροψυχία.

Και προορώντας για τους Ιουδαίους που έπειθαν τους στρατιώτες να ψευσθούν και τους έλεγαν, να πείτε ότι τον έκλεψαν, λέει: αυτοί που προσηλώνονται σε μάταια και ψευδή, εγκατέλειψαν το έλεός τους. Διότι ήλθε Αυτός που τους ελεεί, σταυρώθηκε και αναστήθηκε, δίνοντας το τίμιο αίμα Του υπέρ των Ιουδαίων και των εθνών, και εκείνοι λένε, να πείτε ότι τον έκλεψαν, προσηλωμένοι σε μάταια και ψευδή. Σχετικά δε με την ανάστασή Του, και ο Ησαΐας λέει: Αυτός που ανήγαγε από τη γη τον μέγα ποιμένα των προβάτων. Πρόσθεσε το μέγα, ώστε να μη νομιστεί ότι είναι ισότιμος με τους προηγούμενους ποιμένες.

Το πικρό βρίσκεται πριν από το πάθος, και το γλυκό μετά την ανάσταση. 〈πδ〉 Ότι θα πουν πως κλάπηκε— ο Ιωνάς λέει: Αυτοί που προσκολλώνται σε μάταια και ψευδή, εγκατέλειψαν το έλεός τους. Και ο Ησαΐας λέει: Αλλά πείτε μας και αναγγείλετέ μας κάποια άλλη πλάνη. 〈πε〉 Ότι οι νεκροί θα αναστηθούν— ο Ωσηέ λέει: Θα με αναζητήσουν από τα χαράματα λέγοντας: ας πορευθούμε και ας επιστρέψουμε στον Κύριο, διότι αυτός μας χτύπησε και θα μας θεραπεύσει, θα μας πατάξει και θα μας δώσει την υγεία μας μετά από δύο ημέρες, και την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε ενώπιόν του.

Προσευχή του Ιωνά <ενός από τους δώδεκα μικρούς προφήτες>. «Φώναξα»: Στον σταυρό, λέγοντας: Πατέρα, συγχώρησέ τους αυτή την αμαρτία. «Από την κοιλιά»: Κοιλιά του άδη ονομάζει τον σταυρό, επειδή κυοφόρησε τον κατά σάρκα θάνατο του Χριστού, για χάρη μας. «Απέρριψας»: Υπαινίσσεται τη δόλια σκέψη της ασταθούς συναγωγής. «Και ποταμοί»: Οι δοκιμασίες. «Όλα»: Τα ποικίλα και διάφορα πάθη. «Και εγώ είπα»: Όταν φώναξε ο Χριστός πάνω στον σταυρό: Ελωί, Ελωί. «Άραγε θα προσθέσω»: Ο προφήτης φωνάζει: άραγε θα αξιωθώ να δω ξανά τον ναό του Κυρίου; «Περικύκλωσε»: Δηλαδή δεν έφτασε μέχρι τη θεότητα, διότι τα πάθη αφορούσαν μόνο την ανθρώπινη φύση. «Άβυσσος»: Ο θάνατος, διότι με αυτόν αναμετρήθηκε τελικά για χάρη μας. «Βυθίστηκε το κεφάλι»: Στο σπήλαιο του τάφου. «Κατέβηκα»: <Στους τόπους του άδη>. «Και ας ανεβεί»: Προφανώς εννοεί την ανάσταση. «Όταν εξέλιπε»: Διότι όταν παρέδιδε το πνεύμα, φώναξε προς τον Πατέρα: Πατέρα, στα χέρια σου θα παραδώσω το πνεύμα μου. «Και ας έλθει»: Προφανώς στους ουρανούς. «Αυτοί που φυλάνε»: Οι γιοι των Ιουδαίων, διότι μάταια και με ψευδείς προφάσεις φρουρούσαν τον τάφο, με τη δικαιολογία ότι επρόκειτο να κλαπεί ο Ιησούς. «Το έλεός τους έχασαν»: Προφανώς της ανάστασης. «Εγώ όμως»: Είναι ολοφάνερο, εννοεί την μυστική θυσία. «Όσα ευχήθηκα»: Υποσχέθηκε στον Πατέρα να προσφέρει τη δική μας σωτηρία. Ωδή της Θεοτόκου <Μαρίας>.

Η προσευχή κατέστησε το κήτος οίκο για τον Ιωνά, επανέφερε τον Εζεκία από τις πύλες του θανάτου στη ζωή, και για τους τρεις παίδες μετέτρεψε τη φλόγα σε δροσερή αύρα. Εκείνος που, κατά τον καιρό της προσευχής, δεν είναι προσηλωμένος σε όσα ωφελούν την ψυχή, αλλά αξιώνει από τον Θεό να συναινέσει στις εμπαθείς κινήσεις του νου του, είναι αληθινά ανόητος, βαττολόγος, μωρολόγος και φλύαρος, και οτιδήποτε άλλο έχει παρόμοια σημασία. Από Εσένα προέρχεται η ζωή μου, από Εσένα ας προέλθει και η αφορμή για να ζω.

Και το μεν ανώτερο σπεύδει προς τη δική του συγγένεια, ενώ η κατώτερη, όπως προείπα, επιμένει να ρέπει προς τα κάτω για τη δική της ικανοποίηση, και ποτέ δεν θέλει να μας επιτρέψει να ανασηκωθούμε από τα κατώτερα και να λάβουμε γνώση των ανώτερων, και να αντικρίσουμε το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας και της θείας μεταμορφώσεως. Και για τον λόγο αυτό είναι καλό να αναφωνούμε μαζί με τον προφήτη Ιωνά: «Ας αναβεί από τη φθορά η ζωή μου προς εσένα, Κύριε και Θεέ μου, και ας φθάσει η προσευχή μου σε εσένα, στον άγιο ναό σου», μήπως τυχόν, προσκολλημένος στα «μάταια και ψευδή» αυτού του βίου και της σάρκας, εγκαταλείψω εσένα, τον μόνο αληθινό Θεό.

Ωδή Στ' Από το θηρίο κραύγασε ο Ιωνάς λέγοντας: «Φώναξα μέσα στη θλίψη μου προς τον Κύριο τον Θεό μου και με εισάκουσε μέσα από την κοιλιά του άδη», ονομάζοντας την κοιλιά του κήτους κοιλιά του άδη. Έπειτα απαριθμεί τους λογισμούς του, όπως ότι: «Απορρίφθηκα από τα μάτια σου» και δεν θα αξιωθώ πια λοιπόν «να δω τον άγιο ναό σου» στα Ιεροσόλυμα. Και «όταν με εγκατέλειπε η ψυχή μου», έχοντας πια φτάσει μέχρι και την έσχατη αναπνοή, θυμήθηκε τον Κύριο λέγοντας: «Ας έλθει προς εσένα η προσευχή μου, προς τον άγιο ναό σου», κι ας προσεύχομαι αυτά έξω από τον ναό σου, αλλά από ανάγκη το κάνω αυτό μέσα στην κοιλιά του κήτους, και δέξου την ικεσία μου σαν να βρισκόμουν μέσα στον ίδιο τον ναό σου. «Εκείνοι που φυλάνε μάταια και ψευδή πράγματα, εγκατέλειψαν το έλεός τους». Προφητεύει για τους στρατιώτες που ματαίως φυλούσαν τον τάφο του Χριστού και για τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους που ψευδώς και όχι αληθινά ασκούσαν το έλεος, ότι οι μεν για τα μάταια πράγματα, οι δε για τα αργύρια, τον εγκατέλειψαν λέγοντας ότι «οι μαθητές του ήλθαν τη νύχτα και τον έκλεψαν ενώ εμείς κοιμόμασταν». Διότι έτσι τους δίδαξαν να πουν οι φαύλοι διδάσκαλοι. «Εγώ όμως με φωνή ευχαριστίας θα σου προσφέρω θυσία», αφού λυτρωθώ από την κοιλιά του κήτους, και «όσα ευχήθηκα», δηλαδή όσα υποσχέθηκα, αψευδώς «θα σου τα αποδώσω για τη σωτηρία μου στον Κύριο».

Και αυτά μεν περί της υπακοής αρκούν για εκείνους που επιθυμούν να αποκομίζουν και να απολαμβάνουν την ωφέλεια από αυτήν, και πάλι αρκεί για να προκαλέσει φόβο απέναντι στην παρακοή το ρητό «εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία». Εκείνος λοιπόν που μίλησε τότε, μέχρι σήμερα και πάντοτε, μέσω των προφητών και των αποστόλων και των διδασκάλων, ομιλεί και προς εμάς· και ενώ ομιλεί, δεν εισακούεται εξαιτίας των σαρκικών ηδονών και των «ματαίων και ψευδών» αυτού του βίου, σύμφωνα με τον θείο Ιωνά.

Αλίμονο στη ματαιότητα του βίου· αλίμονο στην τυραννία του και την ανένδοτη δουλεία. Πώς μας έχει αιχμαλωτίσει όλους ολοκληρωτικά στα πρόσκαιρα και «μάταια και ψευδή» πράγματά του και μας έκανε να ασχολούμαστε μαζί του σαν να ήμασταν αθάνατοι; Και δεν μας αφήνει να φέρουμε στη μνήμη μας ούτε την αιώνια κόλαση ούτε την αιώνια ζωή, αλλά μας εξαπατά από μέρα σε μέρα και από καιρό σε καιρό, μέχρι να μας οδηγήσει στην ημέρα που δεν προσδοκούμε, κατά την οποία, αν και θα μετανοήσουμε πολύ, σε τίποτα δεν θα ωφεληθούμε.