Πατερικές αναφορές στο ΙΩΝΑΣ 3:8

Αν δεν είχαν νηστεύσει μαζί με τους Νινευίτες ακόμη και τα άλογα ζώα, δεν θα είχαν διαφύγει την απειλή της καταστροφής. Ποιων τα σώματα έπεσαν νεκρά στην έρημο; Δεν ήταν εκείνων που επιζητούσαν την κρεατοφαγία; Εκείνοι, όσο μεν αρκούνταν στο μάννα και στο νερό από την πέτρα, νικούσαν τους Αιγυπτίους, οδοιπορούσαν μέσα από τη θάλασσα· δεν υπήρχε ασθενής ανάμεσα στις φυλές τους· επειδή όμως θυμήθηκαν τα κρέατα των λεβήτων και στράφηκαν με τις επιθυμίες τους προς την Αίγυπτο, δεν είδαν τη Γη της Επαγγελίας.

Ο Μωυσής, λαμβάνοντας τη δεύτερη νομοθεσία, είχε ανάγκη και από δεύτερη νηστεία. Και οι Νινευίτες, εάν δεν νήστευαν μαζί τους και τα άλογα ζώα, δεν θα απέφευγαν την απειλή της καταστροφής. Μεγάλο αγαθό για τους ανθρώπους είναι η νηστεία, η οποία ανακάλεσε απόφαση του Θεού. Κηρύχθηκε στη Νινευή καταστροφή εντός τριών ημερών· και η επιστροφή προς τον Θεό νίκησε την καταστροφή· διότι η απειλή της καταστροφής άρθηκε εξαιτίας της επιστροφής.

Διότι οι αλλόγλωσσοι και αυτοί που μιλούν με ακατάληπτη γλώσσα και είναι υπερόπτες στα λόγια, δηλαδή οι Νινευίτες, τίμησαν το θεϊκό άγγελμα και προχώρησαν στη δέουσα μετάνοια χωρίς καθυστέρηση· αντίθετα, ο φιλόνικος Ισραήλ δεν τίμησε, όπως είπα, ούτε καν τον ίδιο τον Δεσπότη του νόμου και των προφητών. «Και έφτασε ο λόγος στον βασιλιά της Νινευή, και σηκώθηκε από τον θρόνο του, και αφαίρεσε τη στολή του, και ντύθηκε με σάκο, και κάθισε πάνω σε στάχτη· και κηρύχθηκε και ειπώθηκε στη Νινευή από τον βασιλιά και τους μεγιστάνες του λέγοντας: Οι άνθρωποι και τα κτήνη, τα βόδια και τα πρόβατα, ας μην γευτούν τίποτα, ούτε να βοσκήσουν, και νερό να μην πιουν. Και ντύθηκαν με σάκους οι άνθρωποι και τα κτήνη, και αναβόησαν προς τον Θεό εκτενώς, και απομακρύνθηκε ο καθένας από την πονηρή του οδό και από την αδικία που υπήρχε στα χέρια τους, λέγοντας: Ποιος ξέρει αν μετανοήσει ο Θεός και αποστρέψει από μας την οργή του θυμού του, ώστε να μην καταστραφούμε;» Εντείνει πάρα πολύ τον έπαινο για την ευπείθειά τους, και θαυμάζει σε μέγιστο βαθμό την ετοιμότητα προς υπακοή όσων κλήθηκαν σε μετάνοια.

Διότι το ιερό κείμενο έχει μαρτυρήσει ότι ο καθένας απομακρύνθηκε από την πονηρή του οδό και από την αδικία που βρισκόταν στα χέρια του. Και η πράξη αυτή ήταν σύμφωνη με τη λογική και τη σύνεση. Διότι πίστεψαν ότι ο Θεός θα αλλάξει γνώμη και θα αποτρέψει όσα προέρχονται από την οργή. Το δε «θα μετανοήσει» το λέει αντί του «θα αλλάξει απόφαση», και αν δει ότι μετέβησαν από τη φαυλότητα στο αγαθό, θα μεταβεί και ο Ίδιος στην κατεξοχήν προσφιλή σε Αυτόν γαλήνη και φιλανθρωπία. Διότι βεβαίως είναι αγαθός ως προς τη φύση Του. Όμως, επιβάλλει τις τιμωρίες σε όσους σφάλλουν, και σε εκείνους που έχουν ρέψει ακράτητα προς την ανυπακοή, σαν ένα χαλινάρι που τους ανακόπτει δραστικά και τους στρέφει προς την υπακοή, επιφέρει τα αποτελέσματα της οργής. Παρατήρησε όμως πώς οι μεν Νινευίτες λένε: «Ποιος γνωρίζει αν ο Θεός θα μετανοήσει και θα αποστρέψει την οργή του θυμού Του και δεν θα καταστραφούμε;»· ενώ ο σοφός Ισραήλ, που έχει παιδευτεί από τον νόμο ότι ο Δεσπότης είναι αγαθός και ήμερος, δεν ανέχεται να σκέφτεται έτσι. Διότι έλεγαν μέσα στην άγνοιά τους: «Οι πλάνες μας και οι ανομίες μας βρίσκονται πάνω μας, και μέσα σε αυτές εμείς λιώνουμε, και πώς θα ζήσουμε;». Αλλά άκουγαν τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: «Αποστραφείτε με κάθε τρόπο από την πονηρή οδό σας· και γιατί να πεθάνετε, οίκε Ισραήλ;».

Αντιπαράθεσε λόγο με λόγο και ρήμα με ρήμα, και θα βρεις τα λόγια της μετάνοιας να ερμηνεύονται στον Χριστό. Εκείνος υποσχόταν να ανορθώσει, και αυτή απειλούσε να καταστρέψει, εάν δεν μετανοούσε. Δεν θα απειλούσε η μετάνοια, εάν δεν είχε θλιβεί η Νινευή· ούτε θα ανόρθωνε ο Χριστός την πόλη των αμαρτωλών, εάν δεν είχε μετανοήσει. Ο Χριστός ανασταίνει εναγκαλιζόμενος τη μετάνοια, και από τη δική Του ανάσταση αποδεικνύει ότι η μετάνοια καθίσταται για κάθε άνθρωπο η αιτία για την ανάσταση προς την ευσέβεια.

Πρώτος λοιπόν καταγράφεται ο Λάμεχ ότι απέφυγε την άνωθεν τιμωρία μέσω της μετάνοιας και της λύπης για τα αμαρτήματα. Έπειτα από αυτόν οι Νινευίτες, ολόκληρες πόλεις και πλήθος αναρίθμητο. Αυτοί μάλιστα όχι μόνο αμάρτησαν, αλλά και, αφού δέχτηκαν από τον Θεό την απόφαση της καταδίκης τους, βρήκαν το θάρρος να την ανατρέψουν μέσω της μετάνοιας και της λυπηρής κατάνυξης που ενυπάρχει σε αυτήν.

Διότι άκουσαν τον Ιωνά και πίστεψαν σε αυτόν που διαλαλούσε τη θεία απόφαση, «ακόμη τρεις ημέρες και η Νινευή θα καταστραφεί»· και αφού άκουσαν και πίστεψαν, δεν έριξαν τους εαυτούς τους στο πονηρό βάραθρο της απελπισίας, ούτε έβαλαν τον λίθο της πώρωσης στις καρδιές τους· αλλά λέγοντας στον εαυτό τους και αναμεταξύ τους, «ποιος ξέρει, μήπως ο Κύριος αλλάξει γνώμη και μας σπλαχνιστεί και δεν χαθούμε;», αποστράφηκε ο καθένας τον πονηρό του δρόμο και την αδικία που βρισκόταν στα χέρια του, και κηρύσσουν νηστεία και ντύνονται με σάκους, από τον μικρό μέχρι τον μεγάλο εξ αυτών, ώστε και ο βασιλιάς καθόταν μαζί τους μετανοώντας πάνω σε σάκο και στάχτη, και τα νήπια να μη θηλάζουν, διότι οι μητέρες, όπως φαίνεται, από το σφοδρό πένθος ξέχασαν και τα βρέφη που θήλαζαν, όπως ακριβώς λέει και ο ψαλμωδός, «ξέχασα να φάω τον άρτο μου από τη φωνή του στεναγμού μου», και τα κτήνη να μη βόσκουν, διότι και αυτά, καθώς φαίνεται, οι βουκόλοι και οι ποιμένες τα άφησαν κλεισμένα στα μαντριά και τους στάβλους, όντας οι ίδιοι δεσμευμένοι από τη σφοδρή κατάνυξη.

Ας θεραπεύσουμε την κακία μας, για να μην καταστραφούμε από την κακία. Ας μιμηθούμε όχι εκείνους που καταστράφηκαν στον κατακλυσμό, αλλά εκείνους στη Νινευή που διασώθηκαν με τη μετάνοια. Εκείνοι, αν και δεν είχαν από πολλά παραδείγματα τη δυνατότητα να κατανοήσουν τότε τη θεία φιλανθρωπία, ωστόσο αναβόησαν προς τον Θεό με θέρμη, και ο καθένας απομακρύνθηκε από τον πονηρό δρόμο του και από την αδικία που βρισκόταν στα χέρια του, λέγοντας: «Ποιος ξέρει, ίσως μετανοήσει ο Θεός και αποτρέψει την οργή του θυμού του, και δεν θα καταστραφούμε;». Εμείς γνωρίσαμε από πολλά άλλα, αλλά και από αυτούς τους ίδιους, ότι «είδε ο Θεός τα έργα τους, ότι δηλαδή μετανόησαν και επέστρεψαν, και μετανόησε και ο ίδιος για τα κακά που είχε πει να τους κάνει, και δεν τα έκανε». Αλλά εκεί βέβαια ο Ιωνάς ήταν αυτός που κήρυττε και απειλούσε, και το σημαντικότερο, ότι ούτε καν τους προσέλκυε σε μετάνοια, ούτε τους υποσχόταν τη θεία συμπάθεια ο Ιωνάς, ο οποίος κατέβηκε στην Ιόππη από την Ιουδαία, και από αυτήν στην τρικυμία της θάλασσας, όπου, αφού καταπόθηκε από το κήτος, ύστερα από τρεις ημέρες ξεβράστηκε στη Νινευή και κήρυττε.

Ποιος ασπάστηκε τη νηστεία και δεν δοξάστηκε; Ποιος την τήρησε και δεν μεγαλύνθηκε; Ποιος διαφύλαξε τους θεσμούς της και δεν μακαρίστηκε; Ποιος την απέκτησε και δεν νίκησε τους πειρασμούς; Ποιος άκουσε τις υποσχέσεις της και δεν τιμήθηκε, όχι μόνο από τους ανθρώπους, αλλά και διασώθηκε από την οργή και την αγανάκτηση του Θεού; Δεν οπλίστηκε με αυτήν ο Αχαάβ και σώθηκε από τη θεήλατη οργή, αυτός που είχε παραδοθεί ως βορά στα όρνεα και στα θηρία, και στου οποίου το αίμα, όπως αναφέρεται, θα λούζονταν οι πόρνες; Μέσω αυτής απαλλάχθηκε από τον θανάσιμο κίνδυνο, και η νηστεία αποδείχθηκε ισχυρότερη και από προφήτη; Δεν την τήρησαν οι Νινευίτες, άνθρωποι και κτήνη, και γλίτωσαν από την τριήμερη απειλή, καθιστώντας τον λόγο του προφήτη Ιωνά ανενεργό; Δεν την τήρησαν οι Προφήτες και έγιναν μέτοχοι θεωριών και οπτασιών του παντοκράτορα Θεού, και προείδαν και προφήτευσαν τα μέλλοντα σαν να ήταν παρόντα; Δεν οπλίστηκαν με αυτήν και οι Απόστολοι, και παντού σε ολόκληρη τη γη διέδραμε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους; Δεν την ενστερνίστηκαν και οι Μάρτυρες, και κατέρριψαν ναούς, βωμούς και τις κνίσες των ειδώλων, και δεν υπολόγισαν καθόλου τον θυμό των τυράννων;

Και ο μέγας Ηλίας επέδειξε νηστεία τόσων ημερών, και αφού διέφυγε την τυραννία του θανάτου και ανελήφθη με πύρινο άρμα σαν στον ουρανό, ούτε και μέχρι σήμερα έχει λάβει πείρα θανάτου. Και ο ανήρ των επιθυμιών, αφού επέδειξε νηστεία πολλών ημερών, αξιώθηκε με αυτόν τον τρόπο εκείνης της θαυμαστής οπτασίας· αυτός που και τον θυμό των λεόντων χαλιναγώγησε και τον μετέβαλε σε πραότητα προβάτων, χωρίς να αλλάξει τη φύση τους, αλλά, ενώ παρέμενε η θηριωδία, μετέβαλε τη διάθεσή τους. Αυτήν χρησιμοποιώντας και οι Νινευίτες, ανακάλεσαν την απόφαση του Δεσπότη, αφού υποχρέωσαν, μαζί με τους ανθρώπους, και το γένος των άλογων ζώων να επιδείξει αυτή τη νηστεία· και έτσι, αφού ο καθένας απομακρύνθηκε από τα πονηρά του έργα, προσέλκυσαν τη φιλανθρωπία του Δεσπότη των πάντων. Και γιατί περιστρέφομαι ακόμη γύρω από τους δούλους (διότι έχουμε να απαριθμήσουμε και πολλούς άλλους, που και στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη διακρίθηκαν μέσω αυτής), ενώ πρέπει να έλθω στον κοινό Δεσπότη όλων μας; Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αφού και ο ίδιος επέδειξε νηστεία σαράντα ημερών, έτσι άρχισε την πάλη με τον διάβολο, δίνοντας σε όλους μας το υπόδειγμα, ώστε μέσω αυτής να εξοπλιζόμαστε και, αφού λάβουμε τη δύναμη που προέρχεται από αυτήν, να παρατασσόμαστε με αυτόν τον τρόπο στη μάχη εναντίον του.

«Και περιβλήθηκαν με σάκους», λέει, «οι άνθρωποι και τα κτήνη». Ω, ουράνια παράταξη! Ω, φάλαγγα φρικτή για τον διάβολο! Στεκόταν θρηνώντας ο διάβολος, βλέποντας τον στρατό του σύσσωμο να έχει μεταστραφεί προς τον Θεό και να πολεμά τους δαίμονες· έπειτα, σε αυτή τη μάχη αγωνίζονταν και παιδιά, και γυναίκες, νήπια μαζί με τους άνδρες· και πλέον η ίδια η φύση των κτηνών συμπεριλήφθηκε ως σύμμαχος στην παράταξη.

Με τέτοια παρακλητικά λόγια ο βασιλιάς παρακινούσε τον λαό σε μετάνοια. Οι δε Νινευίτες εκτελούσαν με προθυμία τα προστάγματα· διότι, όπως λέει, φόρεσαν σάκους οι άνθρωποι και τα ζώα, και βόησαν με θέρμη προς τον Θεό. Ο λόγος τους δεν ήταν επιπόλαιος και ο λογισμός τους μετέωρος· ούτε η γλώσσα μιλούσε, ενώ η διάνοια περιπλανιόταν· ούτε η φωνή ακουγόταν, ενώ η σκέψη παρασυρόταν αλλού· αντίθετα, με απόλυτη προσήλωση και τα δύο ικέτευαν τον Θεό. Όταν ερχόταν η νύχτα, αυξάνοντας τον φόβο, έδιωχνε τον ύπνο και ανέπεμπε τον ύμνο με μεγαλύτερη ζέση. Η ημέρα πάλι, δείχνοντας τον ουρανό ζοφερό και πληττόμενη από αδιάκοπες αστραπές και βροντές, τους ωθούσε όλους σε υπερβολικό τρόμο και σε μέγιστη βοή. Και η γη, καθώς σειόταν, προκαλούσε μεγάλο κλονισμό στις ψυχές.

Λυπήσου τα θρέμματα που μουγκρίζουν από την πείνα· λυπήσου τα αναμάρτητα παιδιά που πνίγονται από το κλάμα. Λυπήσου τα μικρά νήπια που έχουν εξαντληθεί από τη νηστεία. Μην αφανίσεις τους αναιτίους μαζί με τους υπαιτίους. Σπλαχνίσου τις μητέρες που εξαιτίας της οργής σου δεν παρέχουν γάλα στα αγαπημένα τους τέκνα· αρνήθηκαν οι γονείς να τα ελεήσουν, ώστε να προσελκύσουν το δικό σου έλεος. Όλοι οι άνθρωποι υπόκεινται στις ίδιες κακίες με εμάς· αν δεν δεχτείς εμάς που μετανοούμε, αποκόπτεις τις ελπίδες ολόκληρου του κόσμου. Τέτοια λόγια, όπως είναι φυσικό, χρησιμοποιούσαν οι Νινευίτες στην αρχή· ήταν όμως και τα έργα τους εφάμιλλα με τα λόγια: νηστεία, σάκος, εκτενής προσευχή, δάκρυα, αποφυγή της κακίας. Διότι αναβόησαν, λέει, προς τον Θεό με θέρμη, και απομακρύνθηκε ο καθένας από την πονηρή οδό του και από την αδικία που βρισκόταν στα χέρια τους. Αγγίζουν τη φιλοσοφία από τα ίδια τα άκρα της, και καθιστούν το αποκορύφωμα της αρετής ως θεμέλιο της αρετής· διότι όποιο έργο ήταν άριστο και το πιο αγαπητό στον Θεό, αυτό ακριβώς επιδίωκε ο καθένας. Είδαν να εγείρεται εναντίον τους πόλεμος ουράνιος, και οχύρωσαν τους εαυτούς τους με αγαθά έργα, σαν με τείχος. Ενδύθηκαν τους σάκους ως κάποια θαυμαστή πανοπλία. Αντέταξαν από κάτω προσευχές και δεήσεις στους κεραυνούς που έρχονταν από πάνω. Απέναντι στον πάταγο των βροντών, έστησαν τον ήχο της υμνωδίας.

Αφού τα αναλογίστηκαν αυτά οι Νινευίτες, και αφού έκαναν τη νηστεία σαν οξύτατο βέλος, και ετοίμασαν την προσευχή σαν ευώδες θυμίαμα, χύνοντας δάκρυα μετανοίας σαν ποταμούς υδάτων, και επιστρέφοντας ο καθένας από την πονηρή του οδό, εξευμένισαν τον Θεό ώστε να συμφιλιωθεί μαζί τους ειρηνικά. Οι τρεις ημέρες της νηστείας ανήλθαν στους ουρανούς, πλησίασαν τον Δεσπότη και έλαβαν από Αυτόν τη σωτηρία. Εκείνος χάρισε ζωή σε όλους, σε ανθρώπους και σε κτήνη. Η μετάνοια έλαμψε, καθώς και η νηστεία.

Διότι μην κοιτάζεις ότι ο χρόνος είναι βραχύς, αλλά αναλογίσου εκείνο, ότι ο Δεσπότης είναι φιλάνθρωπος· επειδή και οι Νινευίτες μέσα σε τρεις ημέρες απέκρουσαν τόσο μεγάλη οργή, και σε τίποτα δεν τους εμπόδισε η στενότητα του χρόνου, αλλά υπερίσχυσε η προθυμία της ψυχής, η οποία, με την αρωγή της φιλανθρωπίας του Δεσπότη, στάθηκε ικανή να τα κατορθώσει όλα.

Αμαρτήσαμε αναπολόγητα, δεν είμαστε άξιοι να παρακαλέσουμε για τους εαυτούς μας και να εκλιπαρήσουμε τον Θεό· και για τον λόγο αυτόν βάλαμε τα κτήνη και τα βόδια και τα πρόβατα να προσκυνούν και να λιτανεύουν τον Θεό. Ω, ισχύ της μετάνοιας! Ω, δύναμη της εξομολόγησης! Η μετάνοια στήριξε την πόλη, αναιρώντας την απόφαση του Θεού.

Διότι πολλές γυναίκες διέσωσαν πολλούς από τον θάνατο και από κινδύνους: όπως η Σάρρα διέσωσε τον Αβραάμ από τα χέρια του Αβιμέλεχ, επινοώντας το τέχνασμα ότι είναι αδελφός της· όπως η Ρεβέκκα τον υιό της Ιακώβ από τα χέρια του αδελφού του Ησαύ, συμβουλεύοντάς του τη φυγή· όπως η Ραχήλ διέσωσε τον πατέρα της από την ειδωλολατρία, κλέβοντας τα άψυχα είδωλα, διότι δεν τα έκλεψε για κανέναν άλλο λόγο παρά για να γλιτώσει τον πατέρα της από την ειδωλολατρία· όπως η Ραάβ η πόρνη διέσωσε τους κατασκόπους από τα χέρια των αλλοφύλων, κατακρύβοντάς τους μέσα στη λινοκαλάμη· όπως η Μελχόλ τον Δαβίδ από τα χέρια του Σαούλ, αποκαλύπτοντάς του το μυστικό σχέδιο· όπως η Αβιγαία διέσωσε τον Νάβαλ από τον θάνατο, πέφτοντας ικετευτικά στα πόδια του Δαβίδ· όπως η μητέρα του Μωυσή το νήπιο από τα χέρια του Φαραώ, τοποθετώντας το μέσα στο καλάθι· όπως η Μάρθα και η Μαρία τον αδελφό τους Λάζαρο από τον άδη, κλαίγοντας μπροστά στον Κύριο· όπως οι χήρες διέσωσαν την Ταβιθά από τον θάνατο, παρακαλώντας θερμά τον Πέτρο· όπως η πίστη διέσωσε την αιμορροούσα και η νηστεία τους Νινευίτες.

Ή αγνοείς ότι με την αμετρία του κορεσμού τρέφεις και παχαίνεις για τον εαυτό σου τον βασανιστικό σκώληκα; Διότι ποιος, ζώντας με άφθονη τροφή και συνεχή τρυφή, αξιώθηκε να δεχθεί κάποια μετοχή πνευματικού χαρίσματος; Ο Μωυσής, όταν λάμβανε τη δεύτερη νομοθεσία, χρειάστηκε και δεύτερη νηστεία. Οι Νινευίτες, αν δεν νήστευαν μαζί τους και τα άλογα ζώα, δεν θα είχαν αποφύγει την απειλή της καταστροφής. Ποιών τα σώματα έπεσαν νεκρά στην έρημο; Δεν ήταν εκείνων που επιθυμούσαν την κρεοφαγία; Εκείνοι, όσο μεν αρκούνταν στο μάννα και στο νερό που έβγαινε από τον βράχο, νικούσαν τους Αιγυπτίους, διέβαιναν μέσα από τη θάλασσα, και δεν υπήρχε άρρωστος στις φυλές τους· όταν όμως θυμήθηκαν τα κρέατα και τους λέβητες, και επέστρεψαν νοερά στην Αίγυπτο με τις επιθυμίες τους, δεν αντίκρισαν τη γη της επαγγελίας. Δεν σε φοβίζει αυτό το παράδειγμα; Δεν φρίττεις με τη λαιμαργία, μήπως τυχόν και σε αποκλείσει από τα αγαθά που ελπίζεις; Αλλά ούτε και ο σοφός Δανιήλ θα έβλεπε τις οπτασίες, αν η νηστεία δεν είχε καταστήσει πιο διαυγή την ψυχή του. Διότι από την παχιά τροφή αναπέμπονται αιθαλώδεις αναθυμιάσεις, οι οποίες, δίκην πυκνού νέφους, ανακόπτουν τις ελλάμψεις που έρχονται στον νου από το Άγιο Πνεύμα.

Ας δούμε λοιπόν πώς νήστεψαν οι Νινευίτες, και πώς απαλλάχθηκαν από εκείνη την οργή. Οι άνθρωποι, και τα κτήνη, και τα πρόβατα, και τα βόδια να μην τραφούν, λέει. Τι λες, πες μου; Και τα άλογα ζώα νηστεύουν; Και οι ίπποι και οι ημίονοι περιβάλλονται με σάκκο; Ναι, λέει.

Άκουσαν ότι θα καταρρεύσουν τα οικοδομήματα, και δεν εγκατέλειψαν τα οικοδομήματα, αλλά εγκατέλειψαν τα αμαρτήματα· δεν απομακρύνθηκε ο καθένας από την οικία του, όπως εμείς τώρα, αλλά απομακρύνθηκε ο καθένας από την πονηρή του οδό. Διότι μήπως οι τοίχοι, λέει, γέννησαν την οργή; Εμείς είμαστε οι αίτιοι του τραύματος, εμείς ας παρασκευάσουμε το φάρμακο. Γι' αυτό, δεν εμπιστεύθηκαν τη σωτηρία τους στην εναλλαγή των τόπων, αλλά στη μεταβολή των τρόπων.

Διότι δεν υπήρχε πλέον καμία υλική βαρύτητα στο σώμα, εφόσον η νηστεία το είχε καταστήσει πνευματικό. Παρομοίως και οι Νινευίτες, αφού νήστευσαν, απέκρουσαν τον θάνατο· διότι, αφού προσκαρτέρησαν εντατικά στη νηστεία επί τρεις ημέρες και μετέτρεψαν μέσα σε λίγες ημέρες την αιώνια καταδίκη τους, άφησαν αιώνιο έπαινο στον κόσμο. Βλέπετε, αγαπητοί, πόσο μεγάλη ισχύ έχει η νηστεία, όταν επιτελείται μαζί με προσευχή και καλά έργα. Διότι η νηστεία και η δέηση διασώζουν από τον θάνατο· η δικαιοσύνη, όμως, είναι ανώτερη και από τα δύο. Η νηστεία είναι και αναίρεση του θανάτου και απολύτρωση από την οργή· η νηστεία είναι κάθαρση της διανοίας, σύντροφος της εγκράτειας, γυμναστήριο της ευσέβειας, ζυγός της δικαιοσύνης. Γνωρίζει η νηστεία να καθιστά πλούσιο τον φτωχό· διότι δεν του επιτρέπει να δαπανά άσκοπα, προσφέροντάς του την αυτάρκεια του μέτρου· γνωρίζει να καθιστά και τον πλούσιο καλό οικονόμο των δικών του χρημάτων, μη επιτρέποντάς του να τα κατασπαταλά αδίστακτα· γνωρίζει η νηστεία να συγκρατεί και την ορμή της νεότητας. Διδάσκει να βάζουμε χαλινό στις τροφές, μας περιβάλλει με εγκράτεια, και μας καθοδηγεί σοφά προς την ευσέβεια και τη σωφροσύνη. Γνωρίζει να κάνει και τους πρεσβυτέρους πιο σοφούς, και να διαφυλάττει καθαρό το μάτι της διανοίας. Η νηστεία διατηρεί και το σώμα πιο υγιές· διότι, καθώς δεν βαρύνεται από τα φαγητά, δεν συσσωρεύει την ύλη των ασθενειών, αλλά, επειδή ξαλαφρώνει από τις τροφές, γίνεται εύρωστο για να υποδεχθεί τα πνευματικά χαρίσματα.

«Ντύθηκαν με σάκους οι άνθρωποι και τα ζώα, και ανεβόησαν προς τον Θεό με θέρμη· και απομακρύνθηκε ο καθένας από τον πονηρό του δρόμο, και από την αδικία που βρισκόταν στα χέρια τους, λέγοντας: Ποιος ξέρει, μήπως μετανοήσει ο Θεός, και αποστρέψει την οργή του θυμού του, και δεν χαθούμε; Και είδε ο Θεός τα έργα τους, ότι απομακρύνθηκαν από τους πονηρούς τους δρόμους, και μετανόησε ο Θεός για το κακό που είχε πει ότι θα τους κάνει, και δεν το έκανε.» «Ξαφνικά θα μιλήσω εναντίον έθνους ή εναντίον βασιλείου, για να τους ξεριζώσω και να τους καταστρέψω· και εάν το έθνος εκείνο επιστρέψει από όλα τα κακά του, θα μετανοήσω για τα κακά που σκέφτηκα να τους κάνω. Και ξαφνικά θα μιλήσω για έθνος και βασίλειο, για να ανοικοδομηθεί και να φυτευτεί· και εάν πράξουν τα πονηρά ενώπιόν μου, θα μετανοήσω για τα αγαθά που είπα να τους κάνω.» ΤΙΤΛΟΣ Θ΄. — Περί μισαδελφίας. «Βλέποντας οι αδελφοί ότι ο πατέρας τον αγαπούσε περισσότερο από όλους τους γιους του, τον μίσησαν, και δεν του απηύθυναν κανέναν ειρηνικό λόγο. Και είπε ο καθένας προς τον αδελφό του: Ιδού, έρχεται εκείνος που βλέπει τα όνειρα. Ελάτε, ας τον σκοτώσουμε και ας τον ρίξουμε σε έναν από τους λάκκους, και ας πούμε ότι ένα κακό θηρίο τον κατασπάραξε· και θα δούμε τι θα γίνουν τα όνειρά του.» «

Διότι, αφού νήστεψε σαράντα ημέρες, κατέπαυσε την οργή εναντίον του λαού. Οι Νινευίτες, αφού νήστεψαν για τρεις ημέρες, διέσωσαν την πολυάνθρωπη πόλη. Η νηστεία είναι μίμηση των αγγέλων. Η νηστεία ανέβασε τους ανθρώπους στους ουρανούς, και τους προετοίμασε να πολιτεύονται μαζί με τους αγγέλους, και τους δώρισε την ανάπαυση μαζί με τους μάρτυρες.

Διότι αντιλαμβανόμαστε ότι όλα αυτά αναφέρονται με επιλήψιμο τρόπο σε αυτό το χωρίο της Γραφής, μέχρις ότου ο Λόγος, αναλαμβάνοντάς τα, τα μεταβάλει προς το καλύτερο. Γι' αυτό ο λόγος προσθέτει σε αυτά λέγοντας «ας μην γευθούν τίποτε, ούτε να βοσκήσουν, και νερό ας μην πιουν», εμποδίζοντας δηλαδή τις προηγούμενες αιτίες που συγκροτούσαν τα πάθη για καθένα από τα αναφερθέντα. Και αφού αυτές αναιρεθούν, αποδεικνύοντας τη μεταβολή προς το καλύτερο εκείνων που κάποτε ήταν εγκλωβισμένοι στις κακές συνήθειες, επιφέρει: «και ντύθηκαν με σάκους οι άνθρωποι και τα κτήνη, και αναβόησαν προς τον Κύριο τον Θεό εκτενώς· και αποστράφηκε ο καθένας από την πονηρή του οδό και από την αδικία που υπήρχε στα χέρια τους».

Ας κατανοήσουμε ότι, όπως είπα, «άνθρωποι» λέγονται όσοι εμπλέκονται στα ψυχικά πάθη εξαιτίας της εσφαλμένης κρίσης του λογικού τους, «κτήνη» δε, εκείνοι που προσκολλώνται με ηδονή στα σωματικά πάθη μέσα από την παράχρηση του θυμικού και του επιθυμητικού τους. Και όλοι αυτοί περιβάλλονται, σαν σάκους, τη νέκρωση των επί γης μελών τους, δηλαδή ολόκληρου του χοϊκού νόμου και φρονήματος, και αναβοούν ακατάπαυστα, δηλαδή με δυνατή φωνή, ήγουν με την παρρησία απέναντι στην ανομία, εξομολογούμενοι την ασυδοσία των προγενέστερων αμαρτημάτων τους και απομακρυνόμενοι, σαν από κάποια οδό, από τον δρόμο της συνήθειας και από την αδικία που ενεργείται στις πράξεις, σαν να γίνεται από τα ίδια τους τα χέρια.

Αν όμως, ερμηνεύοντας τη Νινευή σε σχέση με τον καθένα ξεχωριστά, πούμε ότι η μεγάλη πόλη είναι η ψυχή του καθενός, προς την οποία, επειδή παρανομεί, αποστέλλεται ο λόγος του Θεού για να κηρύξει μετάνοια που οδηγεί στη ζωή· και ως βασιλιά αυτής εννοήσουμε τον νου, ως άρχοντες τις έμφυτες δυνάμεις, ως ανθρώπους τους εμπαθείς λογισμούς, ως κτήνη τα κινήματα του σώματος σύμφωνα με την επιθυμία, ως βόδια τις πλεονεκτικές κινήσεις ως προς τα υλικά αγαθά σύμφωνα με τον θυμό, και ως πρόβατα τα κινήματα της αίσθησης που αντιλαμβάνονται τα αισθητά χωρίς τη συμμετοχή της διάνοιας. Και (εννοήσουμε ότι) ο βασιλιάς νους, σαν από κάποιον θρόνο, σηκώνεται από την προηγούμενη έξη της άγνοιας, και, σαν στολή, αποβάλλει την ψευδή άποψη για τα όντα, και, σαν σάκο, ντύνεται τη μετάνοια για όσα κακώς φρόνησε, και κάθεται πάνω στη στάχτη της έξης της πνευματικής πτωχείας, και προστάζει στους ανθρώπους, τα κτήνη, τα βόδια και τα πρόβατα να νηστέψουν από την τροφή της κακίας και από την πόση της άγνοιας, δηλαδή να απόσχουν από τις κακές πράξεις και από την πλανεμένη θεώρηση μέσω των αισθήσεων, και να ντυθούν με σάκους, δηλαδή με την έξη που νεκρώνει τα παρά φύση πάθη και καλλιεργεί τις κατά φύση αρετές και γνώσεις, και να αναβοήσουν εκτενώς προς τον Θεό, δηλαδή να εξομολογηθούν με ένταση τα προηγούμενα και να εξιλεώσουν με την ταπείνωση Εκείνον που έχει τη δύναμη να συγχωρήσει τα παρελθόντα, και να ζητήσουν, για την ενέργεια και τη διαφύλαξη των ανώτερων αγαθών, άτρεπτη δύναμη της προαίρεσης από Εκείνον που πρόθυμα τη δωρίζει σε όσους τη ζητούν, και να αποτρέψουν τη διάνοια από την προηγούμενη πλάνη, σαν από πονηρό δρόμο, και να αποβάλουν την έξη που επινοεί την κακία από τις πρακτικές δυνάμεις της ψυχής.

Είναι φωνή άλογων ζώων που αναζητούν βοσκή· διότι διέταξα να τηρήσουν νηστεία από κοινού και οι άνθρωποι και όλα τα κτήνη, έως ότου συμφιλιωθείς μαζί μας. Εάν εγώ ο βασιλιάς παρανόμησα, εμένα μόνο τιμώρησε και τους πάντες ελέησε· εάν όμως όλοι αμαρτήσαμε, άκουσε τις φωνές όλων, τα μουγκρητά των βοδιών και των προβάτων και τις ικεσίες των ανθρώπων· ας φτάσει έγκαιρα μόνο το νεύμα σου, και κάθε συμφορά διαλύεται· δεν δειλιάζουμε από φόβο, εάν δεχθείς από εμάς τη μετάνοια.

Και για να γνωρίσουμε το μεγαλύτερο αγαθό, η Γραφή δεν είπε μόνο ότι ασκήτεψαν, ούτε ανέφερε απλώς ότι κατέφυγαν σε νηστείες και σάκους, αλλά τι έκαναν μετά από αυτά; Φώναξε ο καθένας με θέρμη προς τον Κύριο, και επέστρεψαν πάλι σε Εκείνον από τον οποίο είχαν απομακρυνθεί. Διότι δεν βρήκαν άλλον που να δείχνει τέτοια ευσπλαχνία ανακαλώντας τις τιμωρίες, και να αγαπά να σώζει, και να θέλει να λυτρώνει και να απαλλάσσει, και να σπεύδει να ελεεί και να δέχεται τη μετάνοιά μας.

Έσωσας τους Νινευίτες, φιλάνθρωπε Κύριε, που παλαιότερα μετανόησαν με κλαυθμό και νηστεία, ως εύσπλαχνος· σπλαχνίσου και εμάς με το έλεός σου, που αδυνατούμε δι' έργων να σε ομολογήσουμε. Εσύ που παρέμεινες άφθαρτη μετά τον τόκο, πανάμωμε, σε παρακαλούμε, αγνή, λύτρωσε από τη φθορά τους δούλους σου, οι οποίοι με πίστη ψάλλουν με ομόνοια ψυχής: Ευλογείτε, όλα τα έργα του Κυρίου, τον Κύριο.