Πατερικές αναφορές στο ΙΩΝΑΣ 3:9

Ο Μωυσής, λαμβάνοντας τη δεύτερη νομοθεσία, είχε ανάγκη και από δεύτερη νηστεία. Και οι Νινευίτες, εάν δεν νήστευαν μαζί τους και τα άλογα ζώα, δεν θα απέφευγαν την απειλή της καταστροφής. Μεγάλο αγαθό για τους ανθρώπους είναι η νηστεία, η οποία ανακάλεσε απόφαση του Θεού. Κηρύχθηκε στη Νινευή καταστροφή εντός τριών ημερών· και η επιστροφή προς τον Θεό νίκησε την καταστροφή· διότι η απειλή της καταστροφής άρθηκε εξαιτίας της επιστροφής.

Διότι οι αλλόγλωσσοι και αυτοί που μιλούν με ακατάληπτη γλώσσα και είναι υπερόπτες στα λόγια, δηλαδή οι Νινευίτες, τίμησαν το θεϊκό άγγελμα και προχώρησαν στη δέουσα μετάνοια χωρίς καθυστέρηση· αντίθετα, ο φιλόνικος Ισραήλ δεν τίμησε, όπως είπα, ούτε καν τον ίδιο τον Δεσπότη του νόμου και των προφητών. «Και έφτασε ο λόγος στον βασιλιά της Νινευή, και σηκώθηκε από τον θρόνο του, και αφαίρεσε τη στολή του, και ντύθηκε με σάκο, και κάθισε πάνω σε στάχτη· και κηρύχθηκε και ειπώθηκε στη Νινευή από τον βασιλιά και τους μεγιστάνες του λέγοντας: Οι άνθρωποι και τα κτήνη, τα βόδια και τα πρόβατα, ας μην γευτούν τίποτα, ούτε να βοσκήσουν, και νερό να μην πιουν. Και ντύθηκαν με σάκους οι άνθρωποι και τα κτήνη, και αναβόησαν προς τον Θεό εκτενώς, και απομακρύνθηκε ο καθένας από την πονηρή του οδό και από την αδικία που υπήρχε στα χέρια τους, λέγοντας: Ποιος ξέρει αν μετανοήσει ο Θεός και αποστρέψει από μας την οργή του θυμού του, ώστε να μην καταστραφούμε;» Εντείνει πάρα πολύ τον έπαινο για την ευπείθειά τους, και θαυμάζει σε μέγιστο βαθμό την ετοιμότητα προς υπακοή όσων κλήθηκαν σε μετάνοια.

Διότι το ιερό κείμενο έχει μαρτυρήσει ότι ο καθένας απομακρύνθηκε από την πονηρή του οδό και από την αδικία που βρισκόταν στα χέρια του. Και η πράξη αυτή ήταν σύμφωνη με τη λογική και τη σύνεση. Διότι πίστεψαν ότι ο Θεός θα αλλάξει γνώμη και θα αποτρέψει όσα προέρχονται από την οργή. Το δε «θα μετανοήσει» το λέει αντί του «θα αλλάξει απόφαση», και αν δει ότι μετέβησαν από τη φαυλότητα στο αγαθό, θα μεταβεί και ο Ίδιος στην κατεξοχήν προσφιλή σε Αυτόν γαλήνη και φιλανθρωπία. Διότι βεβαίως είναι αγαθός ως προς τη φύση Του. Όμως, επιβάλλει τις τιμωρίες σε όσους σφάλλουν, και σε εκείνους που έχουν ρέψει ακράτητα προς την ανυπακοή, σαν ένα χαλινάρι που τους ανακόπτει δραστικά και τους στρέφει προς την υπακοή, επιφέρει τα αποτελέσματα της οργής. Παρατήρησε όμως πώς οι μεν Νινευίτες λένε: «Ποιος γνωρίζει αν ο Θεός θα μετανοήσει και θα αποστρέψει την οργή του θυμού Του και δεν θα καταστραφούμε;»· ενώ ο σοφός Ισραήλ, που έχει παιδευτεί από τον νόμο ότι ο Δεσπότης είναι αγαθός και ήμερος, δεν ανέχεται να σκέφτεται έτσι. Διότι έλεγαν μέσα στην άγνοιά τους: «Οι πλάνες μας και οι ανομίες μας βρίσκονται πάνω μας, και μέσα σε αυτές εμείς λιώνουμε, και πώς θα ζήσουμε;». Αλλά άκουγαν τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: «Αποστραφείτε με κάθε τρόπο από την πονηρή οδό σας· και γιατί να πεθάνετε, οίκε Ισραήλ;».

Αντιπαράθεσε λόγο με λόγο και ρήμα με ρήμα, και θα βρεις τα λόγια της μετάνοιας να ερμηνεύονται στον Χριστό. Εκείνος υποσχόταν να ανορθώσει, και αυτή απειλούσε να καταστρέψει, εάν δεν μετανοούσε. Δεν θα απειλούσε η μετάνοια, εάν δεν είχε θλιβεί η Νινευή· ούτε θα ανόρθωνε ο Χριστός την πόλη των αμαρτωλών, εάν δεν είχε μετανοήσει. Ο Χριστός ανασταίνει εναγκαλιζόμενος τη μετάνοια, και από τη δική Του ανάσταση αποδεικνύει ότι η μετάνοια καθίσταται για κάθε άνθρωπο η αιτία για την ανάσταση προς την ευσέβεια.

Πρώτος λοιπόν καταγράφεται ο Λάμεχ ότι απέφυγε την άνωθεν τιμωρία μέσω της μετάνοιας και της λύπης για τα αμαρτήματα. Έπειτα από αυτόν οι Νινευίτες, ολόκληρες πόλεις και πλήθος αναρίθμητο. Αυτοί μάλιστα όχι μόνο αμάρτησαν, αλλά και, αφού δέχτηκαν από τον Θεό την απόφαση της καταδίκης τους, βρήκαν το θάρρος να την ανατρέψουν μέσω της μετάνοιας και της λυπηρής κατάνυξης που ενυπάρχει σε αυτήν.

Διότι άκουσαν τον Ιωνά και πίστεψαν σε αυτόν που διαλαλούσε τη θεία απόφαση, «ακόμη τρεις ημέρες και η Νινευή θα καταστραφεί»· και αφού άκουσαν και πίστεψαν, δεν έριξαν τους εαυτούς τους στο πονηρό βάραθρο της απελπισίας, ούτε έβαλαν τον λίθο της πώρωσης στις καρδιές τους· αλλά λέγοντας στον εαυτό τους και αναμεταξύ τους, «ποιος ξέρει, μήπως ο Κύριος αλλάξει γνώμη και μας σπλαχνιστεί και δεν χαθούμε;», αποστράφηκε ο καθένας τον πονηρό του δρόμο και την αδικία που βρισκόταν στα χέρια του, και κηρύσσουν νηστεία και ντύνονται με σάκους, από τον μικρό μέχρι τον μεγάλο εξ αυτών, ώστε και ο βασιλιάς καθόταν μαζί τους μετανοώντας πάνω σε σάκο και στάχτη, και τα νήπια να μη θηλάζουν, διότι οι μητέρες, όπως φαίνεται, από το σφοδρό πένθος ξέχασαν και τα βρέφη που θήλαζαν, όπως ακριβώς λέει και ο ψαλμωδός, «ξέχασα να φάω τον άρτο μου από τη φωνή του στεναγμού μου», και τα κτήνη να μη βόσκουν, διότι και αυτά, καθώς φαίνεται, οι βουκόλοι και οι ποιμένες τα άφησαν κλεισμένα στα μαντριά και τους στάβλους, όντας οι ίδιοι δεσμευμένοι από τη σφοδρή κατάνυξη.

Ας θεραπεύσουμε την κακία μας, για να μην καταστραφούμε από την κακία. Ας μιμηθούμε όχι εκείνους που καταστράφηκαν στον κατακλυσμό, αλλά εκείνους στη Νινευή που διασώθηκαν με τη μετάνοια. Εκείνοι, αν και δεν είχαν από πολλά παραδείγματα τη δυνατότητα να κατανοήσουν τότε τη θεία φιλανθρωπία, ωστόσο αναβόησαν προς τον Θεό με θέρμη, και ο καθένας απομακρύνθηκε από τον πονηρό δρόμο του και από την αδικία που βρισκόταν στα χέρια του, λέγοντας: «Ποιος ξέρει, ίσως μετανοήσει ο Θεός και αποτρέψει την οργή του θυμού του, και δεν θα καταστραφούμε;». Εμείς γνωρίσαμε από πολλά άλλα, αλλά και από αυτούς τους ίδιους, ότι «είδε ο Θεός τα έργα τους, ότι δηλαδή μετανόησαν και επέστρεψαν, και μετανόησε και ο ίδιος για τα κακά που είχε πει να τους κάνει, και δεν τα έκανε». Αλλά εκεί βέβαια ο Ιωνάς ήταν αυτός που κήρυττε και απειλούσε, και το σημαντικότερο, ότι ούτε καν τους προσέλκυε σε μετάνοια, ούτε τους υποσχόταν τη θεία συμπάθεια ο Ιωνάς, ο οποίος κατέβηκε στην Ιόππη από την Ιουδαία, και από αυτήν στην τρικυμία της θάλασσας, όπου, αφού καταπόθηκε από το κήτος, ύστερα από τρεις ημέρες ξεβράστηκε στη Νινευή και κήρυττε.

Ποιος ασπάστηκε τη νηστεία και δεν δοξάστηκε; Ποιος την τήρησε και δεν μεγαλύνθηκε; Ποιος διαφύλαξε τους θεσμούς της και δεν μακαρίστηκε; Ποιος την απέκτησε και δεν νίκησε τους πειρασμούς; Ποιος άκουσε τις υποσχέσεις της και δεν τιμήθηκε, όχι μόνο από τους ανθρώπους, αλλά και διασώθηκε από την οργή και την αγανάκτηση του Θεού; Δεν οπλίστηκε με αυτήν ο Αχαάβ και σώθηκε από τη θεήλατη οργή, αυτός που είχε παραδοθεί ως βορά στα όρνεα και στα θηρία, και στου οποίου το αίμα, όπως αναφέρεται, θα λούζονταν οι πόρνες; Μέσω αυτής απαλλάχθηκε από τον θανάσιμο κίνδυνο, και η νηστεία αποδείχθηκε ισχυρότερη και από προφήτη; Δεν την τήρησαν οι Νινευίτες, άνθρωποι και κτήνη, και γλίτωσαν από την τριήμερη απειλή, καθιστώντας τον λόγο του προφήτη Ιωνά ανενεργό; Δεν την τήρησαν οι Προφήτες και έγιναν μέτοχοι θεωριών και οπτασιών του παντοκράτορα Θεού, και προείδαν και προφήτευσαν τα μέλλοντα σαν να ήταν παρόντα; Δεν οπλίστηκαν με αυτήν και οι Απόστολοι, και παντού σε ολόκληρη τη γη διέδραμε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους; Δεν την ενστερνίστηκαν και οι Μάρτυρες, και κατέρριψαν ναούς, βωμούς και τις κνίσες των ειδώλων, και δεν υπολόγισαν καθόλου τον θυμό των τυράννων;

Και ο μέγας Ηλίας επέδειξε νηστεία τόσων ημερών, και αφού διέφυγε την τυραννία του θανάτου και ανελήφθη με πύρινο άρμα σαν στον ουρανό, ούτε και μέχρι σήμερα έχει λάβει πείρα θανάτου. Και ο ανήρ των επιθυμιών, αφού επέδειξε νηστεία πολλών ημερών, αξιώθηκε με αυτόν τον τρόπο εκείνης της θαυμαστής οπτασίας· αυτός που και τον θυμό των λεόντων χαλιναγώγησε και τον μετέβαλε σε πραότητα προβάτων, χωρίς να αλλάξει τη φύση τους, αλλά, ενώ παρέμενε η θηριωδία, μετέβαλε τη διάθεσή τους. Αυτήν χρησιμοποιώντας και οι Νινευίτες, ανακάλεσαν την απόφαση του Δεσπότη, αφού υποχρέωσαν, μαζί με τους ανθρώπους, και το γένος των άλογων ζώων να επιδείξει αυτή τη νηστεία· και έτσι, αφού ο καθένας απομακρύνθηκε από τα πονηρά του έργα, προσέλκυσαν τη φιλανθρωπία του Δεσπότη των πάντων. Και γιατί περιστρέφομαι ακόμη γύρω από τους δούλους (διότι έχουμε να απαριθμήσουμε και πολλούς άλλους, που και στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη διακρίθηκαν μέσω αυτής), ενώ πρέπει να έλθω στον κοινό Δεσπότη όλων μας; Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αφού και ο ίδιος επέδειξε νηστεία σαράντα ημερών, έτσι άρχισε την πάλη με τον διάβολο, δίνοντας σε όλους μας το υπόδειγμα, ώστε μέσω αυτής να εξοπλιζόμαστε και, αφού λάβουμε τη δύναμη που προέρχεται από αυτήν, να παρατασσόμαστε με αυτόν τον τρόπο στη μάχη εναντίον του.

Και βέβαια συνηθίζουμε κατά κάποιον τρόπο, όταν η τιμωρία πρόκειται να συμβεί στο μέλλον, να ραθυμούμε και να αναβάλλουμε· όταν όμως βρεθούμε κοντά σε όσα μπορούν να μας προκαλέσουν λύπη, τότε να συνετιζόμαστε και να επιδεικνύουμε μεγάλη αλλαγή· πράγμα που συνέβη ακριβώς και με τους Νινευίτες. Διότι, όταν άκουσαν ότι «Ακόμη τρεις ημέρες και η Νινευή θα καταστραφεί», όχι μόνο δεν απελπίστηκαν, αλλά αφυπνίστηκαν στο άκουσμα αυτού του λόγου, και απείχαν τόσο πολύ από τα κακά, και επέδειξαν τόσο ακριβή και ειλικρινή εξομολόγηση, ώστε επέκτειναν τα έργα της εξομολογήσεως μέχρι και στα άλογα ζώα· όχι βέβαια ότι εξομολογήθηκαν τα άλογα ζώα (διότι πώς ήταν δυνατόν, αφού στερούνται λογικής;), αλλά για να ελκύσουν μέσω αυτών τον αγαθό Δεσπότη, ώστε να δείξει τη φιλανθρωπία του απέναντί τους. Διότι, αφού κήρυξαν νηστεία, αναφέρει, οι αυλικοί του βασιλιά διέταξαν να μη λάβουν ούτε βοσκή ούτε νερό τα κτήνη, τα βόδια και όλα τα άλογα ζώα, αλλά τότε ολόκληρη η ανθρώπινη φύση, έχοντας ντυθεί με σάκο, όπως και ο ίδιος ο βασιλιάς που καθόταν στον θρόνο, έκαναν μεγάλη και έντονη εξομολόγηση, και όλα αυτά χωρίς να γνωρίζουν ότι θα αποφύγουν την τιμωρία. Διότι έλεγαν: «Ποιος γνωρίζει, αν άραγε θα μετανοήσει ο Θεός για το κακό που είπε ότι θα μας κάνει;»

Αν και από παντού η απειλή και ο φόβος τους αναστάτωνε, δεν ανέχθηκαν να εγκαταλείψουν την αγαθή ελπίδα. Διότι ποιος γνωρίζει, λέει, εάν θα μετανοήσει ο Θεός, και θα αποστρέψει την οργή του θυμού του, ώστε να μην καταστραφούμε; Από τα βάθη, λοιπόν, της καρδιάς τους αναβοούσαν προς τον Θεό: Βασιλιά, Κύριε της ζωής και του θανάτου, εμείς βέβαια είμαστε άξιοι της καταδίκης με την οποία μας απείλησες, και οφείλουμε να υποστούμε κάθε τιμωρία, επειδή αγνοήσαμε εσένα τον αληθινό Θεό, και ζήσαμε διεφθαρμένο βίο. Εσύ όμως, μεταχειριζόμενος το πέλαγος των οικτιρμών σου, παύσε την εναντίον μας τιμωρία· νίκησε την αυστηρή δικαιοσύνη με την αγαθότητα, και τη δική μας αγνωμοσύνη με τη φιλανθρωπία. Εάν μεν επέφερες ξαφνικά το πλήγμα, η τιμωρία θα ήταν απόλυτα δικαιολογημένη, και θα μας εξόντωνες ως ξένους και φαύλους· τώρα όμως, που από αγαθότητα έδωσες προθεσμία, εάν μας θανατώσεις ενώ έχουμε μεταστραφεί, δεν εξολοθρεύεις ξένους, αλλά δικούς σου. Όταν ασεβούσαμε μας διαφύλαξες, και τώρα που γίναμε πιστοί μας καταστρέφεις; Όταν ήμασταν πονηροί μας διέσωσες, και τώρα που αγαθοεργούμε μας εξοντώνεις; Την πόλη, ενώ ήταν αφιερωμένη στα είδωλα, την ανέδειξες και την κατέστησες βασίλισσα, και τώρα που έγινε δική σου την καταστρέφεις;

Διότι μην κοιτάζεις ότι ο χρόνος είναι βραχύς, αλλά αναλογίσου εκείνο, ότι ο Δεσπότης είναι φιλάνθρωπος· επειδή και οι Νινευίτες μέσα σε τρεις ημέρες απέκρουσαν τόσο μεγάλη οργή, και σε τίποτα δεν τους εμπόδισε η στενότητα του χρόνου, αλλά υπερίσχυσε η προθυμία της ψυχής, η οποία, με την αρωγή της φιλανθρωπίας του Δεσπότη, στάθηκε ικανή να τα κατορθώσει όλα.

Διότι πολλές γυναίκες διέσωσαν πολλούς από τον θάνατο και από κινδύνους: όπως η Σάρρα διέσωσε τον Αβραάμ από τα χέρια του Αβιμέλεχ, επινοώντας το τέχνασμα ότι είναι αδελφός της· όπως η Ρεβέκκα τον υιό της Ιακώβ από τα χέρια του αδελφού του Ησαύ, συμβουλεύοντάς του τη φυγή· όπως η Ραχήλ διέσωσε τον πατέρα της από την ειδωλολατρία, κλέβοντας τα άψυχα είδωλα, διότι δεν τα έκλεψε για κανέναν άλλο λόγο παρά για να γλιτώσει τον πατέρα της από την ειδωλολατρία· όπως η Ραάβ η πόρνη διέσωσε τους κατασκόπους από τα χέρια των αλλοφύλων, κατακρύβοντάς τους μέσα στη λινοκαλάμη· όπως η Μελχόλ τον Δαβίδ από τα χέρια του Σαούλ, αποκαλύπτοντάς του το μυστικό σχέδιο· όπως η Αβιγαία διέσωσε τον Νάβαλ από τον θάνατο, πέφτοντας ικετευτικά στα πόδια του Δαβίδ· όπως η μητέρα του Μωυσή το νήπιο από τα χέρια του Φαραώ, τοποθετώντας το μέσα στο καλάθι· όπως η Μάρθα και η Μαρία τον αδελφό τους Λάζαρο από τον άδη, κλαίγοντας μπροστά στον Κύριο· όπως οι χήρες διέσωσαν την Ταβιθά από τον θάνατο, παρακαλώντας θερμά τον Πέτρο· όπως η πίστη διέσωσε την αιμορροούσα και η νηστεία τους Νινευίτες.

Ή αγνοείς ότι με την αμετρία του κορεσμού τρέφεις και παχαίνεις για τον εαυτό σου τον βασανιστικό σκώληκα; Διότι ποιος, ζώντας με άφθονη τροφή και συνεχή τρυφή, αξιώθηκε να δεχθεί κάποια μετοχή πνευματικού χαρίσματος; Ο Μωυσής, όταν λάμβανε τη δεύτερη νομοθεσία, χρειάστηκε και δεύτερη νηστεία. Οι Νινευίτες, αν δεν νήστευαν μαζί τους και τα άλογα ζώα, δεν θα είχαν αποφύγει την απειλή της καταστροφής. Ποιών τα σώματα έπεσαν νεκρά στην έρημο; Δεν ήταν εκείνων που επιθυμούσαν την κρεοφαγία; Εκείνοι, όσο μεν αρκούνταν στο μάννα και στο νερό που έβγαινε από τον βράχο, νικούσαν τους Αιγυπτίους, διέβαιναν μέσα από τη θάλασσα, και δεν υπήρχε άρρωστος στις φυλές τους· όταν όμως θυμήθηκαν τα κρέατα και τους λέβητες, και επέστρεψαν νοερά στην Αίγυπτο με τις επιθυμίες τους, δεν αντίκρισαν τη γη της επαγγελίας. Δεν σε φοβίζει αυτό το παράδειγμα; Δεν φρίττεις με τη λαιμαργία, μήπως τυχόν και σε αποκλείσει από τα αγαθά που ελπίζεις; Αλλά ούτε και ο σοφός Δανιήλ θα έβλεπε τις οπτασίες, αν η νηστεία δεν είχε καταστήσει πιο διαυγή την ψυχή του. Διότι από την παχιά τροφή αναπέμπονται αιθαλώδεις αναθυμιάσεις, οι οποίες, δίκην πυκνού νέφους, ανακόπτουν τις ελλάμψεις που έρχονται στον νου από το Άγιο Πνεύμα.

«Ποιος γνωρίζει εάν θα μετανοήσει ο Θεός για το κακό που είπε ότι θα μας κάνει;» Ποιος γνωρίζει; Δεν γνωρίζουν την έκβαση του ζητήματος, και όμως δεν παραμελούν τη μετάνοια· δεν γνωρίζουν τον τρόπο της φιλανθρωπίας του Θεού, και μεταστρέφονται παρότι το αποτέλεσμα είναι άδηλο. Διότι ούτε είχαν δει κάποιους άλλους Νινευίτες να έχουν μετανοήσει και να έχουν σωθεί, ούτε διάβασαν προφήτες, ούτε άκουσαν πατριάρχες, δεν απόλαυσαν καμία συμβουλή, δεν δέχθηκαν καμία παραίνεση, ούτε είχαν πείσει τους εαυτούς τους ότι οπωσδήποτε θα εξιλεώσουν τον Θεό με τη μετάνοιά τους· διότι ούτε η απειλή άφηνε τέτοιο περιθώριο, αλλά αμφέβαλλαν και δεν ήταν βέβαιοι περί αυτού, και όμως μετανόησαν με κάθε ακρίβεια. Ποια δικαιολογία, λοιπόν, θα υπάρχει για εμάς, όταν εκείνοι, αν και δεν είχαν το περιθώριο να τρέφουν θάρρος για την τελική έκβαση, φαίνεται να επέδειξαν τόσο μεγάλη μεταστροφή, ενώ εσύ, που έχεις τη δυνατότητα να θαρρείς για τη φιλανθρωπία του Θεού και έχεις λάβει πολλές φορές πολλά εχέγγυα της πρόνοιάς Του, που έχεις ακούσει προφήτες και αποστόλους, και έχεις διδαχθεί από τα ίδια τα γεγονότα, δεν φιλοτιμείσαι ούτε καν να φθάσεις στο ίδιο μέτρο αρετής με εκείνους; Μεγάλη, βεβαίως, είναι η αρετή αυτών των ανθρώπων, αλλά πολύ μεγαλύτερη είναι η φιλανθρωπία του Θεού, και αυτήν μπορεί κανείς να τη διαπιστώσει από το ίδιο το μέγεθος της απειλής. Διότι, για τον λόγο αυτόν ακριβώς, δεν προσέθεσε στην απόφασή Του τη φράση: «Εάν όμως μετανοήσετε».

Διότι δεν υπήρχε πλέον καμία υλική βαρύτητα στο σώμα, εφόσον η νηστεία το είχε καταστήσει πνευματικό. Παρομοίως και οι Νινευίτες, αφού νήστευσαν, απέκρουσαν τον θάνατο· διότι, αφού προσκαρτέρησαν εντατικά στη νηστεία επί τρεις ημέρες και μετέτρεψαν μέσα σε λίγες ημέρες την αιώνια καταδίκη τους, άφησαν αιώνιο έπαινο στον κόσμο. Βλέπετε, αγαπητοί, πόσο μεγάλη ισχύ έχει η νηστεία, όταν επιτελείται μαζί με προσευχή και καλά έργα. Διότι η νηστεία και η δέηση διασώζουν από τον θάνατο· η δικαιοσύνη, όμως, είναι ανώτερη και από τα δύο. Η νηστεία είναι και αναίρεση του θανάτου και απολύτρωση από την οργή· η νηστεία είναι κάθαρση της διανοίας, σύντροφος της εγκράτειας, γυμναστήριο της ευσέβειας, ζυγός της δικαιοσύνης. Γνωρίζει η νηστεία να καθιστά πλούσιο τον φτωχό· διότι δεν του επιτρέπει να δαπανά άσκοπα, προσφέροντάς του την αυτάρκεια του μέτρου· γνωρίζει να καθιστά και τον πλούσιο καλό οικονόμο των δικών του χρημάτων, μη επιτρέποντάς του να τα κατασπαταλά αδίστακτα· γνωρίζει η νηστεία να συγκρατεί και την ορμή της νεότητας. Διδάσκει να βάζουμε χαλινό στις τροφές, μας περιβάλλει με εγκράτεια, και μας καθοδηγεί σοφά προς την ευσέβεια και τη σωφροσύνη. Γνωρίζει να κάνει και τους πρεσβυτέρους πιο σοφούς, και να διαφυλάττει καθαρό το μάτι της διανοίας. Η νηστεία διατηρεί και το σώμα πιο υγιές· διότι, καθώς δεν βαρύνεται από τα φαγητά, δεν συσσωρεύει την ύλη των ασθενειών, αλλά, επειδή ξαλαφρώνει από τις τροφές, γίνεται εύρωστο για να υποδεχθεί τα πνευματικά χαρίσματα.

Οι Νινευίτες, όταν άκουσαν τον προφήτη να διατείνεται και να απειλεί σαφώς ότι: «Ακόμη τρεις ημέρες και η Νινευή θα καταστραφεί», ούτε και τότε απελπίστηκαν, αλλά, μολονότι δεν είχαν την πεποίθηση ότι θα πείσουν τον Θεό, και μάλλον είχαν λόγο να υποπτεύονται το αντίθετο από τον χρησμό —διότι αυτό που ειπώθηκε δεν διατυπώθηκε με κάποιον όρο, αλλά αποτελούσε απόλυτη απόφαση— εντούτοις επέδειξαν μετάνοια λέγοντας: «Ποιος γνωρίζει εάν θα μετανοήσει και θα παρακληθεί ο Θεός και θα αποτρέψει την οργή του θυμού του, ώστε να μην καταστραφούμε;». Έπειτα προσθέτει: «Και είδε ο Θεός τα έργα τους, ότι αποστράφηκαν από τις πονηρές οδούς τους, και μετενόησε ο Θεός για το κακό που είχε πει να τους κάνει, και δεν το έκανε». Εάν λοιπόν άνθρωποι βάρβαροι και αμαθείς μπόρεσαν να κατανοήσουν ένα τέτοιο πράγμα, πολύ περισσότερο οφείλουμε να το πράττουμε εμείς, που έχουμε διδαχθεί τα θεία δόγματα και έχουμε δει τεράστιο πλήθος τέτοιων παραδειγμάτων, τόσο σε λόγια όσο και σε έργα· «Διότι δεν είναι, λέγει, οι βουλές μου όπως οι δικές σας βουλές, ούτε οι οδοί μου όπως οι δικές σας οδοί· αλλά όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απέχουν τα διανοήματά μου από τις δικές σας διάνοιες, και οι βουλές μου από τις δικές σας βουλές».

Άραγε μας πλησίασαν οι φύλακές μας ή βρίσκονται ακόμη μακριά μας; Διότι, αν εκείνοι δεν μας πλησιάσουν, όλος ο κόπος μας είναι ανώφελος και μάταιος. Επειδή η προσευχή μας δεν έχει τη δύναμη της παρρησίας ούτε τα φτερά της καθαρότητας για να εισέλθει στον Κύριο, εάν οι άγγελοί μας δεν μας πλησιάσουν για να την πάρουν και να την προσφέρουν στον Κύριο. Και πολλές φορές απορούσαν μεταξύ τους και έλεγαν: Άραγε, αδελφοί, κατορθώνουμε τίποτα; Άραγε επιτυγχάνουμε το αίτημά μας; Άραγε μας δέχεται και πάλι; Άραγε μας ανοίγει; Και οι άλλοι απαντούσαν σε αυτά: Ποιος ξέρει; Όπως είπαν και οι αδελφοί μας οι Νινευίτες: Μήπως μεταμεληθεί ο Κύριος; Και ίσως μας λυτρώσει από την πολλή κόλαση, εμείς πάντως ας κάνουμε αυτό που εξαρτάται από εμάς. Και αν μας ανοίξει, έχει καλώς· ειδάλλως ας είναι ευλογημένος Κύριος ο Θεός, που μας απέκλεισε δικαίως. Όμως ας επιμείνουμε να κρούουμε την θύρα μέχρι το τέλος της ζωής μας· ίσως με την πολλή μας φορτικότητα μας ανοίξει. Γι' αυτό και παρακινώντας τους εαυτούς τους, έλεγαν: Ας τρέξουμε, αδελφοί, ας τρέξουμε· διότι χρειαζόμαστε πολύ τρέξιμο, επειδή μείναμε πίσω από την καλή μας συνοδεία· ας τρέξουμε χωρίς να λυπηθούμε αυτή τη ρυπαρή και μοχθηρή σάρκα μας· αλλά ας την νεκρώσουμε, όπως μας νέκρωσε, όπως ακριβώς έκαναν οι μακάριοι εκείνοι υπόδικοι.

Διότι, αφού νήστεψε σαράντα ημέρες, κατέπαυσε την οργή εναντίον του λαού. Οι Νινευίτες, αφού νήστεψαν για τρεις ημέρες, διέσωσαν την πολυάνθρωπη πόλη. Η νηστεία είναι μίμηση των αγγέλων. Η νηστεία ανέβασε τους ανθρώπους στους ουρανούς, και τους προετοίμασε να πολιτεύονται μαζί με τους αγγέλους, και τους δώρισε την ανάπαυση μαζί με τους μάρτυρες.

Ας φωνάξουμε με τον Δαβίδ και εμείς: «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε σε αυτόν, και να κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε, διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς είμαστε λαός της βοσκής του και πρόβατα της χειρός του». Ας κράξουμε με τους τρεις παίδες προς τον Θεό: «Αμαρτήσαμε και παρανομήσαμε απομακρυνόμενοι από εσένα, και σφάλαμε στα πάντα, και τις εντολές σου δεν τις ακούσαμε, ούτε τις τηρήσαμε, ούτε πράξαμε καθώς μας πρόσταξες». Ας αποστραφεί ο καθένας από εμάς από τον πονηρό του δρόμο, καθώς αποστράφηκαν και οι Νινευίτες εκείνοι, και τότε ας φωνάξουμε και εμείς προς τον Θεό, καθώς και εκείνοι φώναξαν: «Ποιος ξέρει αν θα μεταμεληθεί ο Θεός, και θα αποστρέψει την οργή του θυμού του, και δεν θα χαθούμε;». Και όποιος από εμάς έσφαλε απέναντι στον Θεό ύστερα από το Άγιο Βάπτισμα, αυτός ας μην παύσει νύχτα και ημέρα να φωνάζει τα κατανυκτικά εκείνα λόγια, που τον διδάσκει ο κήρυκας της μετάνοιας, ο χρυσός στη γλώσσα και στην καρδιά Ιωάννης, λέγοντας: «Αν κάποιος που έλαβε το ουράνιο Βάπτισμα αμάρτησε, στον ουρανό αμάρτησε. Διότι αυτός που αμαρτάνει πριν από το Βάπτισμα, στη γη αμαρτάνει. Διότι χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις, ειπώθηκε στον Αδάμ. Όποιος όμως ντύθηκε τον Χριστό στο Βάπτισμα, δεν είναι πλέον γη, αλλά ουρανός. Διότι όπως είναι ο χωματένιος, τέτοιοι είναι και οι χωματένιοι, και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι».

Έσωσας τους Νινευίτες, φιλάνθρωπε Κύριε, που παλαιότερα μετανόησαν με κλαυθμό και νηστεία, ως εύσπλαχνος· σπλαχνίσου και εμάς με το έλεός σου, που αδυνατούμε δι' έργων να σε ομολογήσουμε. Εσύ που παρέμεινες άφθαρτη μετά τον τόκο, πανάμωμε, σε παρακαλούμε, αγνή, λύτρωσε από τη φθορά τους δούλους σου, οι οποίοι με πίστη ψάλλουν με ομόνοια ψυχής: Ευλογείτε, όλα τα έργα του Κυρίου, τον Κύριο.