Πατερικές αναφορές στο ΙΩΝΑΣ 4:1

Η αγανάκτηση του προφήτη προήλθε από το ότι δεν καταστράφηκε· φύτρωσε η κολοκυθιά. Απολογείται σε εσένα, για να θυμηθείς ότι είναι αγαθός. Φοβάμαι όμως μήπως ακούσεις από Αυτόν: «Μήπως το μάτι σου είναι πονηρό, επειδή εγώ είμαι αγαθός;» Ποιος έχει καταγραφεί ως πιο ασεβής από τον Αχαάβ;

Διότι πράγματι είναι αληθής, όταν λέει: «Και γιατί να πεθάνετε, οίκε του Ισραήλ; λέει ο Κύριος. Διότι δεν επιθυμώ τον θάνατο αυτού που πεθαίνει, λέει ο Κύριος Αδωναΐ, αλλά το να αποστραφεί από τον δρόμο του και να ζήσει η ψυχή του». Όταν δε λέει «κακία», μην εννοείς τη φαυλότητα, αλλά μάλλον την οργή που επιφέρει τιμωρία. Διότι ο φιλάρετος Θεός μας δεν είναι δημιουργός των κακών. <Και ο Ιωνάς λυπήθηκε με λύπη μεγάλη και ταράχθηκε· και προσευχήθηκε στον Κύριο και είπε: Ω Κύριε, δεν ήταν αυτοί οι λόγοι μου, όταν βρισκόμουν ακόμη στην πατρίδα μου; Γι' αυτό έσπευσα να διαφύγω στη Θαρσείς, διότι γνώριζα ότι εσύ είσαι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και μετανοείς για τις τιμωρίες. Και τώρα, Δέσποτα Κύριε, πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι είναι προτιμότερο για εμένα να πεθάνω παρά να ζω.> Αφού λοιπόν ο Θεός σπλαγχνίστηκε εκείνους που με τη μετάνοιά τους απομάκρυναν όσα προέρχονταν από την οργή, και αφού ο καθορισμένος χρόνος είχε ήδη φτάσει στο τέλος του, μετά τον οποίο ήταν φυσικό να συμβεί το προαναγγελθέν, και έπειτα δεν συνέβη τίποτα από τα προσδοκώμενα, λυπήθηκε πάρα πολύ ο μακάριος Ιωνάς. Όχι βέβαια επειδή η πόλη απέφυγε τον όλεθρο· διότι αυτό είναι ίδιον πονηρού και φθονερού ανθρώπου και καθόλου ταιριαστό σε άγιο· αλλά επειδή φαινόταν ότι ήταν κάποιος ψευδολόγος και απατεώνας, και ότι μάταια τους είχε αναστατώσει, και ότι έλεγε πράγματα από δική του γνώμη και όχι βέβαια όσα προέρχονται από το στόμα του Κυρίου, σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Συλλογιζόμενος, λοιπόν, αυτά μέσα του, όπως ήταν φυσικό, απομακρύνθηκε από την πόλη και περίμενε να δει τι θα τους συμβεί. Διότι περίμενε ή ότι ίσως θα καταρρεύσει από σεισμό, ή ότι θα κατακαεί από φωτιά, όπως ακριβώς και τα Σόδομα. Κατασκευάζει, δε, πρόχειρα ένα κατάλυμα, και το κατασκεύασμα ήταν μια σκηνή. <Και πρόσταξε Κύριος ο Θεός μια κολοκυθιά, και ανέβηκε πάνω από το κεφάλι του Ιωνά, για να κάνει σκιά πάνω από το κεφάλι του, ώστε να τον ανακουφίζει από την ταλαιπωρία του. Και χάρηκε ο Ιωνάς για την κολοκυθιά με χαρά μεγάλη.> Προστάζει, λοιπόν, πάλι την κολοκυθιά ο Θεός, όπως ακριβώς και το κήτος, δίνοντας απλώς το νεύμα και το θέλημά Του. Και αυτή αναπτύσσεται αμέσως ωραία και ολάνθιστη, και αμέσως σκέπασε όλη τη σκηνή, και σχεδόν τον προδιαθέτει σε ευθυμία προσφέροντας πολύ καλή σκιά. Χαίρεται δε υπερβολικά ο Προφήτης με αυτήν, και αγάλλεται αληθινά σαν να πρόκειται για κάποιο μεγάλο και αξιόλογο πράγμα. Παρατήρησε, λοιπόν, και από αυτό τη ροπή της διανοίας του προς την απλότητα. Διότι λυπήθηκε μεν με λύπη μεγάλη επειδή δεν πραγματοποιήθηκαν τα λόγια της προφητείας του, ενώ χάρηκε από την άλλη με χαρά μεγάλη για ένα λαχανικό και ένα χορτάρι.

Και λυπήθηκε ο Ιωνάς, και επιστρέφοντας δεν έμεινε στην πατρίδα του, αλλά, αφού πήρε μαζί του τη μητέρα του, εγκαταστάθηκε ως πάροικος στη Σουρ, τη χώρα των αλλοφύλων. Διότι έλεγε: «Με αυτόν τον τρόπο θα αποβάλω το όνειδος ότι ψεύστηκα προφητεύοντας εναντίον της Νινευή». Και αφού κατοίκησε στη γη Σαάρ, πέθανε εκεί και ενταφιάστηκε στο σπήλαιο του Κενεζαίου κριτή. Προφήτευσε δε ότι: όταν δουν στην Ιερουσαλήμ πολλά έθνη από τους δυτικούς, θα αφανιστεί έως εδάφους.

γ΄. Δεύτερη προσταγή προς τον Ιωνά για κήρυγμα· και πορεία στη Νινευή και κήρυγμα· στο οποίο πείστηκαν οι Νινευίτες και οδηγήθηκαν σε μετάνοια, μπροστά στην οποία ο Θεός κάμφθηκε και ανέστειλε την απειλή. δ΄. Δέηση του Ιωνά προς τον Θεό, έξοδος από την πόλη, κατασκευή σκηνής, και βλάστηση και φθορά της κολοκυθιάς· και ο διάλογος του Θεού με τον προφήτη, ότι δεν λυπήθηκε τη Νινευή χωρίς λόγο.

Γι' αυτό τον λόγο, μυστικά το Άγιο Πνεύμα του απέδωσε μια τέτοια προσηγορία, η οποία δύναται μέσω της διαφορετικής της ερμηνείας να υποδείξει τη διάθεση όλων εκείνων που προτυπώνονται σε αυτόν. Όταν, λοιπόν, μέσω αυτού ελέγχει τυπικά εκ των προτέρων την παραφροσύνη των Ιουδαίων, που λυπούνται για τη σωτηρία των εθνών και συγχέονται από το παράδοξο της κλήσης, που απελπίζονται και με τρόπο βλάσφημο, αντίθετα προς τη θεία βούληση, προτιμούν τον θάνατο από τη ζωή εξαιτίας της κολοκυθιάς που ξεράθηκε, ερμηνεύεται ως 〈οδύνη τους〉. Στηλιτεύοντας αυτήν, η Γραφή λέει: «Και είδε ο Θεός τα έργα τους», μιλώντας προφανώς για τους Νινευίτες, «ότι αποστράφηκαν από τις πονηρές τους οδούς, και μετενόησε ο Θεός για το κακό που είχε πει ότι θα τους κάνει, και δεν το έκανε». «Και λυπήθηκε ο Ιωνάς με λύπη μεγάλη και συγχύστηκε και είπε: Τώρα, Δέσποτα Κύριε, πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι είναι καλό για μένα να πεθάνω παρά να ζω». Και πάλι: «Και πρόσταξε ο Κύριος ο Θεός ένα πρωινό σκουλήκι την επόμενη ημέρα, και χτύπησε την κολοκυθιά και αυτή ξεράθηκε· και συνέβη, μόλις ανέτειλε ο ήλιος, να προστάξει ο Κύριος έναν άνεμο καύσωνα που κατέκαιγε, και χτύπησε ο ήλιος το κεφάλι του Ιωνά· και λιποθύμησε και απελπίστηκε για την ψυχή του και είπε: Καλό ήταν για μένα να πεθάνω παρά να ζω».