Πατερικές αναφορές στο ΙΟΥΔΑ 1:9

Διότι και ο Κύριος, αφού έβγαλε τον παλαιό λαό από την Αίγυπτο και είδε ότι δεν παρέμεινε στην πίστη, τον εξολόθρευσε· και δεν φείσθηκε ούτε των αγγέλων που δεν τήρησαν τη δική τους τάξη. Πρέπει, λοιπόν, να απομακρυνόμαστε από τέτοιου είδους ανθρώπους. Διότι και ο αρχάγγελος Μιχαήλ δεν ανέχθηκε τη βλασφημία του διαβόλου. Διδάσκει, συνεπώς, ότι η απώλειά τους θα είναι όμοια με των Σοδόμων. Έπειτα, απευθύνει παραινέσεις για τα ήθη και, προσευχόμενος υπέρ αυτών να λάβουν από τον Κύριο τη βεβαιότητα της πίστεως, ολοκληρώνει την Επιστολή.

Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, τα πάθη είναι θλίψεις και ο Κύριος δεν τα διαχώρισε, αλλά είπε: «Και επικαλέσου με σε ημέρα της θλίψης σου, και θα σε ελευθερώσω και θα με δοξάσεις». Επομένως, για κάθε πάθος, δεν υπάρχει τίποτα πιο ωφέλιμο από το να επικαλείται κανείς το όνομα του Θεού. Το να αντιλέγει κανείς δεν ανήκει σε κάθε άνθρωπο, αλλά σε αυτούς που είναι δυνατοί κατά Θεόν, στους οποίους υποτάσσονται οι δαίμονες. Διότι, εάν κάποιος από εκείνους που δεν έχουν δύναμη αντιλέξει, οι δαίμονες τον χλευάζουν, εφόσον βρίσκεται υπό την εξουσία τους και τολμά να τους αντιλέγει. Ομοίως, και το να επιτιμά κανείς ανήκει στους μεγάλους και σε αυτούς που έχουν εξουσία. Ποιον άλλον μεταξύ των αγίων βρίσκεις, σαν τον άγιο Μιχαήλ, να έχει επιτιμήσει τον διάβολο; Και αυτό επειδή είχε την εξουσία. Σε εμάς τους ασθενείς δεν ανήκει τίποτα άλλο, παρά να καταφύγουμε στο όνομα του Ιησού. Διότι, σύμφωνα με τη Γραφή, τα πάθη είναι δαίμονες και εξέρχονται. Και τι περισσότερο επιθυμείς από αυτά; Ο Θεός θα σε ενισχύσει και θα σε ενδυναμώσει στον φόβο Του.

Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο, επειδή στενοχωρήθηκε πολύ ακούγοντας ότι κάποιος από τους αδελφούς, υποτιμώντας τον, έλεγε: Ποιος είναι λοιπόν αυτός; Ή από πού προέρχεται, ώστε να δυσανασχετεί; Πες στον αδελφό: Όπως φιλονικούσε «ο Μιχαήλ για το σώμα του Μωυσή», έτσι αγωνίζομαι και εγώ για σένα, μέχρι να απαλλαγείς από τον παλαιό άνθρωπο. Διότι και οι Ιουδαίοι γόγγυζαν για τον Σωτήρα, λέγοντας: «Δεν είναι αυτός ο γιος του Ιωσήφ; Δεν γνωρίζουμε τη μητέρα και τους αδελφούς του;» Αυτά να αναλογιστείς και «υπόμεινε μέχρι τέλους». Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο, ο οποίος δεν είχε ακόμη απαλλαγεί από την ίδια αθυμία:

Όπως τα Σόδομα και τα Γόμορρα, και οι γύρω από αυτές πόλεις, που με τον ίδιο τρόπο παραδόθηκαν στην πορνεία και ακολούθησαν άλλη σάρκα, προβάλλονται ως παράδειγμα, υφιστάμενες την τιμωρία του αιώνιου πυρός. Παρομοίως βέβαια και αυτοί, παραδομένοι στις φαντασιώσεις, από τη μία πλευρά μολύνουν τη σάρκα, από την άλλη αθετούν την κυριότητα και βλασφημούν τις δόξες. Ο δε αρχάγγελος Μιχαήλ, όταν φιλονικώντας με τον Διάβολο συζητούσε για το σώμα του Μωυσή, δεν τόλμησε να επιφέρει βλάσφημη κρίση, αλλά είπε: Ο Κύριος να σε επιτιμήσει. Αυτοί όμως όσα μεν δεν γνωρίζουν τα βλασφημούν, ενώ όσα γνωρίζουν φυσικά, σαν τα άλογα ζώα, σε αυτά φθείρονται. Αλίμονο σε αυτούς, διότι πορεύθηκαν στην οδό του Κάιν, και παρασύρθηκαν στην πλάνη του Βαλαάμ για χάρη μισθού, και καταστράφηκαν στην ανταρσία του Κορέ. Αυτοί είναι κρυφοί σκόπελοι στις αγάπες σας, συνευωχούμενοι άφοβα, ποιμαίνοντας τον εαυτό τους, νεφέλες άνυδρες που παρασύρονται από ανέμους, δέντρα φθινοπωρινά και άκαρπα, που πέθαναν δύο φορές και ξεριζώθηκαν, άγρια κύματα της θάλασσας που βγάζουν ως αφρό τις ίδιες τους τις αισχρότητες, αστέρες πλανήτες, για τους οποίους το ζοφερό σκοτάδι έχει τηρηθεί αιώνια. Προφήτευσε δε και για αυτούς ο έβδομος από τον Αδάμ, ο Ενώχ, λέγοντας: Ιδού, ήλθε ο Κύριος με τις άγιες μυριάδες των Αγγέλων του, για να εκτελέσει κρίση εναντίον όλων και να ελέγξει όλους τους ασεβείς για όλα τα έργα της ασέβειάς τους, με τα οποία ασέβησαν, και για όλα τα σκληρά λόγια που έλεγαν εναντίον του.

Διότι, δίκην σκύλων και χοίρων, επιτελούν την ίδια τους τη φθορά· επειδή οι σκύλοι και οι χοίροι, αλλά και άλλα ζώα, με αυτόν τον τρόπο διαφθείρονται και τρώνε τις εκκρίσεις από τα ίδια τους τα σώματα. Και πράγματι αληθινά «με τα ενύπνιά τους μιαίνουν τη σάρκα, περιφρονούν την κυριότητα και βλασφημούν τις δόξες. Ο αρχάγγελος Μιχαήλ όμως, όταν λογομαχούσε με τον διάβολο για το σώμα του Μωυσή, δεν τόλμησε να επιφέρει βλάσφημη κρίση, αλλά είπε: Ο Κύριος να σε επιτιμήσει. Αυτοί όμως βλασφημούν όσα φυσικώς δεν γνωρίζουν», διότι βλασφημούν τα άγια των αγίων που μας παραδόθηκαν με αγιασμό, μετατρέποντάς τα σε αισχρότητα. Και αυτά είναι που τόλμησαν να πουν εναντίον των αποστόλων, όπως λέει και ο μακάριος Παύλος: «ώστε μερικοί να τολμούν [βλασφημώντας] να λένε για εμάς, ας κάνουμε τα κακά, για να έλθουν τα αγαθά, η καταδίκη των οποίων είναι δίκαιη». Και πόσες άλλες μαρτυρίες θα μπορούσα να παραθέσω εναντίον των βλασφήμων; Διότι αυτοί, οι οποίοι διαφθείρονται με τα ίδια τους τα χέρια, και όχι μόνο, αλλά και όσοι συνευρίσκονται με γυναίκες, αφού τελικά [δεν] χόρτασαν την πολυμιξία με τις γυναίκες, φλέγονται από πάθος ο ένας για τον άλλον, άνδρες με άνδρες, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «λαμβάνοντας στον εαυτό τους την ανταπόδοση της πλάνης τους». Διότι αυτοί, έχοντας πλέον εντελώς καταστραφεί, καλοτυχίζουν ο ένας τον άλλον, ωσάν να έχουν αναλάβει το πλέον εκλεκτό τάγμα.

Στη σύναξη των αρχαγγέλων. Πρέπει να εγκωμιάζουμε τους αγγέλους. Διότι και αυτοί, υμνώντας τον Δημιουργό, τον καθιστούν ίλεω και ευμενή προς τους ανθρώπους. Και εννοώ τους αγγέλους, τους δικούς μας συμμάχους, εκείνους που εκστρατεύουν εναντίον των αντίπαλων δυνάμεων, ένας εκ των οποίων είναι ο αρχάγγελος Μιχαήλ, ο οποίος αφενός αντιτάχθηκε στον διάβολο για το σώμα του Μωυσή, και αφετέρου αντιστάθηκε στον άρχοντα των Περσών υπέρ της ελευθερίας του λαού. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που ανέκοψε την πορεία της όνου και εμπόδισε την άτοπη μανία του Βαλαάμ· και επειδή ο μάντης δεν κατανοούσε τα όσα συνέβαιναν, η φωνή του άλογου ζώου συνέτισε τον λογικό άνθρωπο. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που έσυρε το ξίφος του και προέτρεψε τον Ιησού του Ναυή να συμπλακεί με τους εχθρούς. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που πάταξε εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες Ασσυρίους μέσα σε μία νύχτα και ένωσε τον θάνατο με τον ύπνο των βαρβάρων. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που μετέφερε τον προφήτη Αμβακούμ με εναέριο άλμα, για να προσφέρει τροφή στον προφήτη Δανιήλ ανάμεσα στα νηστικά λιοντάρια.

Ας προσέξουμε να μην κατασπαταλήσουμε τον βίο μας χωρίς να το καταλάβουμε, μέσα σε γλέντια, μεθύσια, θορύβους και χορούς· γιατί τότε, αναζητώντας τη θύρα της μετανοίας σαν να βρισκόμαστε στο σκοτάδι της νύχτας, δεν θα τη βρούμε. Μάλλον όμως θα τη βρούμε, καθώς ο Δεσπότης μάς καλεί και λέει: «Εγώ είμαι η θύρα των προβάτων». Διότι οφείλουμε να εγκωμιάζουμε τους αγγέλους· αυτοί, υμνώντας τον Δημιουργό, τον καθιστούν ίλεω και ευμενή προς τους ανθρώπους. Και όταν λέω αγγέλους, εννοώ τους δικούς μας συμμάχους, αυτούς που εκστρατεύουν εναντίον των εχθρικών δυνάμεων. Ανάμεσά τους συγκαταλέγεται ο αρχάγγελος Μιχαήλ, ο οποίος αντιτάχθηκε στον διάβολο για το σώμα του Μωυσή, και αντιστάθηκε στον άρχοντα των Περσών υπερασπιζόμενος την ελευθερία του λαού. Σε αυτούς ανήκει και εκείνος που άλλαξε την πορεία της όνου και εμπόδισε τον Βαλαάμ από την άτοπη μαντεία, και επειδή ο μάντης δεν κατανοούσε τι συνέβαινε, με τη φωνή του άλογου ζώου συνέτισε το λογικό ον. Μεταξύ τους είναι αυτός που, έχοντας γυμνώσει το ξίφος του, προέτρεπε τον Ιησού του Ναυή να συμπλακεί με τους εχθρούς. Ανάμεσά τους είναι εκείνος που πάταξε τις ογδόντα πέντε χιλιάδες των Ασσυρίων μέσα σε μία νύχτα και ένωσε τον θάνατο με τον ύπνο των βαρβάρων. Σε αυτούς ανήκει και εκείνος που με ένα εναέριο άλμα μετέφερε τον προφήτη Αμβακούμ, προκειμένου να προσφέρει τροφή στον προφήτη Δανιήλ, ο οποίος βρισκόταν ανάμεσα στα νηστικά λιοντάρια.

Εσύ όμως χαίρε, ταξίαρχε, επειδή αρκέστηκες στη θεόσδοτη τάξη, δόξα και θέση σου και δεν σφετερίστηκες τίποτα περισσότερο. Χαίρε, ταξίαρχε, ο έξαρχος των ουράνιων ταγμάτων και ο μέγιστος προστάτης των επίγειων ανθρώπων, ο οποίος, υπερασπιζόμενος κάποτε το ανθρώπινο, προφητικό σώμα του Μωυσή, αντιστάθηκες στον αντίπαλο. Επιτιμώντας τον όχι από τον εαυτό σου, αλλά εκ μέρους του Θεού, ως φιλόθεος και φιλοδέσποτος έλεγες: «Ο Κύριος να σε επιτιμήσει, διάβολε». Με αυτό το επιτίμιο λοιπόν σε παρακαλώ, αρχιστράτηγε, μην παύσεις να επιτιμάς τον τύραννο και για χάρη μας, μέχρις ότου, με τη δική σου καθοδήγηση και μεσιτεία, θεοχαρίτωτε, συναντήσουμε τον πανελεήμονα Θεό.

Δες δε πόσο σπουδαίες και πόσες πολλές είναι οι μαρτυρίες που παρέχει τόσο η Παλαιά όσο και η Καινή Διαθήκη για τους αγίους αγγέλους, ότι δεν είναι απλώς μόνο φύλακες, αλλά μεταφέρουν και αγαθές αγγελίες από τον Θεό στο ανθρώπινο γένος. Και αυτό το φανέρωσε ολοκάθαρα ο δίκαιος Ιακώβ, όταν είδε σκάλα στηριγμένη από τη γη έως τον ουρανό και αγγέλους να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν δι' αυτής· κατεβαίνοντας μεν, προμήνυαν βεβαίως τη θεία κατάβαση, ανεβαίνοντας δε, φανέρωναν την άνοδο της φύσης μας από τη γη προς τα επουράνια. Επίσης, άγγελος του Θεού, καθοδηγώντας τον ισραηλιτικό λαό από την Αίγυπτο, προπορευόταν αυτού ως «στύλος πυρός». Ακόμη, όταν ο μέγας ταξίαρχος αρχάγγελος Μιχαήλ, του οποίου τη σύναξη εορτάζουμε σήμερα, θέλησε να ενταφιάσει το λείψανο του Μωυσή στο όρος Σινά, του αντιστάθηκε ο διάβολος λέγοντας: Σε εμένα ανήκει αυτό το σώμα, καθώς εξουσιάζω την ύλη· προς τον οποίο αποκρίθηκε ο μέγας ταξίαρχος λέγοντας: «Ο Κύριος να σε επιτιμήσει, διάβολε».

Περί των χρήσεων εξωτερικών κειμένων που βρίσκονται στη δική μας Γραφή. Ο απόστολος Ιούδας, λοιπόν, στην επιστολή του παραθέτει αυτό το χωρίο από τα λεγόμενα απόκρυφα του Μωυσή: «ο δε αρχάγγελος Μιχαήλ, όταν φιλονικώντας με τον διάβολο συζητούσε για το σώμα του Μωυσή, δεν τόλμησε να επιφέρει βλάσφημη κρίση, αλλά είπε: να σε επιτιμήσει ο Κύριος». Στην ίδια επιστολή μνημονεύει και ένα άλλο παρόμοιο από τα απόκρυφα του Ενώχ: «ιδού, ήλθε ο Κύριος με τις άγιες μυριάδες του για να κάνει κρίση εναντίον όλων και να ελέγξει όλους τους ασεβείς για όλα τα έργα της ασέβειάς τους με τα οποία ασέβησαν, και για όλα τα σκληρά λόγια που είπαν εναντίον του οι ασεβείς αμαρτωλοί». Ο Λουκάς, πάλι, στις Πράξεις των Αποστόλων παρουσιάζει τον μακάριο Παύλο να παραθέτει προς τους Αθηναίους, κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ένα μέρος από τους ηρωικούς στίχους του Αράτου, όπου λέει: «όπως έχουν πει και κάποιοι από τους δικούς σας ποιητές, διότι δικό του γένος είμαστε». Ο δε μακάριος Παύλος στην προς Κορινθίους επιστολή μνημονεύει αυτή τη ρήση από τα λεγόμενα απόκρυφα του προφήτη Ηλία: «όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν». Στην ίδια επιστολή μνημονεύει μια δημώδη λακωνική παροιμία, την οποία και ο προφήτης Ησαΐας προγενέστερα συμπεριέλαβε στους λόγους του: «ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε».

Και πώς ένας απλός άνθρωπος θα μπορούσε να καθαρίσει το ανθρώπινο γένος, εφόσον και ο ίδιος είχε μερίδιο στον ρύπο της αμαρτίας; Διότι «κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο». Ούτε βέβαια ήταν έργο κανενός αγγέλου, ακόμη κι αν του είχε ανατεθεί η σάρκωση, να θριαμβεύσει και να διαπομπεύσει τις αρχές και τις εξουσίες. Και πώς, όντας δούλος, θα μπορούσε να μεταρρυθμίσει και να μεταβάλει τα δεσποτικά και βασιλικά προστάγματα, εννοώ του νόμου, σύμφωνα με την ευαγγελική πολιτεία, μέσω της οποίας επιτυγχάνεται η άνοδός μας στους ουρανούς, όπως ακριβώς έπραξε ο Σωτήρας λέγοντας: «Ειπώθηκε στον νόμο τούτο, εγώ όμως σας λέω εκείνο»; Πώς επίσης, με την προσταγή ενός ομόδουλου, τα δαιμόνια και ο άρχοντάς τους θα αποβάλλονταν στο σκοτάδι, τη στιγμή που ο αρχάγγελος Μιχαήλ, όταν φιλονικούσε με τον διάβολο για το σώμα του Μωυσή, και μάλιστα ενός δικαίου, δεν τόλμησε από μόνος του να επιφέρει εναντίον του βλάσφημη κρίση; Και πώς θα μας ανύψωνε ο ίδιος στην υιοθεσία, όντας δούλος; Ή πώς το δικό μας ανθρώπινο φύραμα θα αναγνωριζόταν ως συγκάθεδρο στον πατρικό θρόνο, όπως ακριβώς συμβαίνει τώρα μέσω του Υιού;