Πατερικές αναφορές στο ΘΡΗΝΟΙ ΙΕΡΕΜΙΟΥ 3:27

Και δεν λέγει: Αποτάσσεται τον Σατανά στο τέλος; Συντάσσεται με τον Χριστό στο τέλος; Αλλά ευθύς εξαρχής, στην αρχή της ζωής, απαιτεί τις αποτάξεις και τις συντάξεις. Εξάλλου, και κάθε άνθρωπος προσεύχεται ώστε ο υιός του και το τέκνο του να μην πλουτίσει στο τέλος της ζωής του, ούτε όταν γεράσει τότε να γίνει φρόνιμος, αλλά ώστε και ο πλούτος και η φρόνηση και η αξία ευθύς εξαρχής και από νεαρή ηλικία να τον συναναστραφούν και να τον συνοδεύσουν μέχρι το τέλος. Γι' αυτό έλεγε και ο μακάριος Ιερεμίας: «Είναι αγαθό για τον άνθρωπο να σηκώσει βαρύ ζυγό από τη νεότητά του»· από τη νεότητα και όχι στο τέλος, από την αρχή και όχι στα γηρατειά. Διότι, εάν κανείς από εσάς δεν επιθυμεί να αποκτήσει γέροντα υπηρέτη, και κανείς κατά τη στρατολογία δεν στρατολογεί γέροντα και ηλικιωμένο, παρά μόνο όταν η ανάγκη το επιβάλλει και η βία εξωθεί, τότε και τα γηρατειά προχωρούν σε στρατεία, πόσο μάλλον η βασιλεύουσα αρετή επιθυμεί τη νεότητα αντί για τα γηρατειά, και οικειοποιείται περισσότερο τη νεότητα ως αμόλυντη παρθένο, μνηστευόμενη για τον εαυτό της τις απαρχές της ζωής. Επειδή, λοιπόν, και ο προκείμενος ψαλμός αποτελεί στήλη αρετών —«Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου και ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;

Το πλήρωμα των ναυτικών καταφεύγει στις συνηθισμένες βοήθειες και αδειάζει το φορτίο του πλοίου, ώστε να υψωθεί πάνω από τα κύματα και έτσι να επιπλέει στο εξής πιο εύκολα στα ύδατα. Μεγάλη απόδειξη της τρικυμίας αποτελεί το γεγονός ότι και οι ίδιοι οι ναυτικοί είχαν κυριευθεί από φόβο και παρακαλούσαν θερμότατα τους δικούς τους θεούς να έλθουν ως σωτήρες σε αυτούς, έχοντας ήδη απελπιστεί για τη σωτηρία τους. <Ο δε Ιωνάς κατέβηκε στο κοίλο του πλοίου και κοιμόταν και ροχάλιζε. Και τον πλησίασε ο πρωρέας και του είπε: Τι ροχαλίζεις εσύ; Σήκω και επικαλέσου τον Θεό σου, μήπως και μας διασώσει ο Θεός και δεν χαθούμε.> Θα ταίριαζε βέβαια ελάχιστα στην προφητική νήψη η ραθυμία στις προσευχές, όταν επικρέμονται κίνδυνοι, και η αγάπη για την ανάπαυση, όταν ο καιρός και οι περιστάσεις καλούν σε κόπους, με τους οποίους θα έπρεπε μάλλον να εξευμενίζει τον Θεό των όλων. Γι' αυτό πρέπει να εννοήσουμε ότι ο ύπνος προηγήθηκε της τρικυμίας· και επειδή συνήθιζε να ησυχάζει πολύ, κατέβηκε στο πιο βαθύ μέρος του πλοίου. Διότι είναι πάντοτε αγαπητό και περιζήτητο στους αγίους το να απομακρύνονται από την τύρβη, να αποχωρίζονται από τα πλήθη και να περνούν τον χρόνο τους κατά μόνας, όπως ακριβώς λέει και ο θεσπέσιος προφήτης Ιερεμίας: «Είναι καλό για τον άνθρωπο, όταν σηκώσει τον ζυγό από τη νεότητά του· θα καθίσει κατά μόνας, διότι τον σήκωσε πάνω του».

ΛΟΓΟΣ ΙΑ'. α'. «Ελάτε λοιπόν, ελάτε πάλι, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο,» και μέσω της πανάγνου νηστείας, «ελάτε, ας προσκυνήσουμε και ας πέσουμε μπροστά του,» και με την ολοκληρωτική μας υποταγή ας τιμήσουμε τον βασιλιά του ουρανού και της γης, έχοντας στον νου μας το γεγραμμένο: «Είναι καλό για τον άνθρωπο να σηκώνει ζυγό από τη νεότητά του.» Διότι, το να υποτάσσεται κανείς στον νόμο και να διαπαιδαγωγείται με τους θεσμούς του Χριστού, πώς θα μπορούσε κάποιος να μην το θαυμάσει απεριόριστα, συγκαταλέγοντάς το στις υψηλότερες από όλες τις δόξες; Επειδή, αγαπητοί μου, η αρετή είναι απόκτημα πολύτιμο και αξιόλογο· και ανάμεσα σε όλα, νομίζω, τα αξιοθαύμαστα αυτής της ζωής, κατέχει την ανώτερη θέση για εκείνους που συνηθίζουν να σκέφτονται ορθά. Και δικαιολογημένα, βέβαια, θα επαινούσε κανείς τον επιεική και τον κόσμιο, εάν, προκειμένου να υπομείνει αμέτρητους κόπους για χάρη της, αποδεικνύεται εθελοντής και εξαιρετικά φιλόπονος, γεμάτος από την πιο άριστη προθυμία.

Να αγρυπνείς λοιπόν και να προσέχεις τον εαυτό σου, γνωρίζοντας αυτό, ότι ο Εχθρός δεν αγνοεί πώς να κυνηγά, ακόμη και πίσω από κλειδαριές και αμπάρες, τις ψυχές που ζουν στην αμέλεια. Αλλά ίσως πει κάποιος από τους άφρονες, ότι δεν είμαι ικανός να αντισταθώ σε κανέναν, αλλά αμέσως παρασύρομαι από το πάθος. Μην καυχάσαι για αυτό· διότι αυτό δεν είναι ευλάβεια, αλλά νωθρότητα και αφροσύνη. Αφού η Σοφία λέει: μην προσωποληπτήσεις εις βάρος της ψυχής σου και μην ντραπείς με αποτέλεσμα την πτώση σου. Άραγε θα μείνεις αναίσθητος όταν ο ληστής σκάβει τον τοίχο του σπιτιού σου; Θα ανεχθείς να είσαι ξαπλωμένος και να σε ληστεύουν; Δεν θα σηκωθείς να διώξεις τον ληστή; Και πώς δεν φροντίζεις για την αγνεία του σώματός σου; Αλλά παραδίδεις τον ναό του Θεού στη φθορά; Διότι βλέπουμε πώς ο Κύριος δοξάζει εκείνους που τον υπηρετούν από τη νεότητά τους μέχρι τα γεράματα. Επειδή είπε προς τον προφήτη Ιερεμία: θυμήθηκα το έλεος της νεότητάς σου και την αγάπη της τελειώσεώς σου, το να ακολουθείς οπίσω από τον άγιο του Ισραήλ. Αυτόν όμως που ακολούθησε από τη νεότητά του μέχρι τα γεράματα τον λογισμό της πλάνης, πώς τον έλεγξε ο Προφήτης, λέγοντας: εσύ που έχεις παλιώσει μέσα σε κακές ημέρες, τώρα έφτασαν οι αμαρτίες σου που έκανες πρωτύτερα. Για αυτό, το Άγιο Πνεύμα μακαρίζει αυτούς που σηκώνουν επάνω τους τον ζυγό του Χριστού, λέγοντας: είναι καλό για τον άνθρωπο, όταν σηκώσει τον ζυγό από τη νεότητά του.

ΚΘʹ. ΠΕΡΙ ΕΚΕΙΝΟΥ ΠΟΥ ΦΙΛΟΣΟΦΕΙ ΚΑΘΑΡΑ Εφόσον η Γραφή των Εβραίων αναφέρει σχετικά με εκείνον που φιλοσοφεί με ζήλο: «Είναι καλό για τον άνθρωπο να σηκώνει τον ζυγό στη νεότητά του· θα καθίσει κατά μόνας και θα σιωπήσει, διότι τον πήρε πάνω του», και σχετικά με τους θεοφιλείς προφήτες, ότι δηλαδή λόγω της ύψιστης φιλοσοφίας διέμεναν σε ερήμους, βουνά και σπήλαια, έχοντας τη διάνοιά τους στραμμένη μόνο στον Θεό, άκουσε πώς και ο Πλάτων εξαίρει αυτόν τον τρόπο ζωής, περιγράφοντας κάπως έτσι εκείνον που φιλοσοφεί στο ύψιστο επίπεδο: «Ας μιλήσουμε, λοιπόν, όπως φαίνεται σωστό, εφόσον έτσι νομίζεις και εσύ, για τους κορυφαίους· διότι γιατί να κάνει κανείς λόγο για εκείνους που ασχολούνται με τη φιλοσοφία επιπόλαια; Αυτοί, από τα νεανικά τους χρόνια, πρώτα απ' όλα δεν γνωρίζουν τον δρόμο προς την αγορά, ούτε πού βρίσκεται το δικαστήριο ή το βουλευτήριο ή κάποιο άλλο δημόσιο συνεδριακό κέντρο της πόλης· νόμους και ψηφίσματα, προφορικά ή γραπτά, ούτε τα βλέπουν ούτε τα ακούν. Οι επιδιώξεις των φατριών για τα αξιώματα, οι συγκεντρώσεις, τα συμπόσια και τα γλέντια με αυλητρίδες, ούτε καν ως όνειρο δεν τους περνά από το μυαλό να τα πράξουν. Και το αν συνέβη κάτι καλό ή κακό στην πόλη, ή ποιο ελάττωμα κληρονόμησε κάποιος από τους προγόνους του, είτε από την πλευρά των ανδρών είτε των γυναικών, του διαφεύγουν περισσότερο και από τους λεγόμενους χόες της θάλασσας».

ε'. Διότι η θλίψη είναι ένας άρρηκτος δεσμός, αύξηση της αγάπης, αφορμή κατανύξεως και ευλαβείας. Άκουσε, πράγματι, τον Δαβίδ να λέει: Καλό ήταν για μένα, Κύριε, που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου· και πάλι άλλον προφήτη να λέει: Είναι καλό για τον άνθρωπο όταν σηκώνει τον ζυγό από τη νεότητά του· και πάλι: Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε· και κάποιον άλλον να λέει: Μην περιφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου· και αλλού: Εάν προσέρχεσαι για να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό.

ΙΓ΄. Τι σημαίνει όμως, «Κατά μόνας»; Μακριά από τους πονηρούς. Διότι αυτή την ειρήνη, λέγει, την κατόρθωσα κοντά σε σένα, και κατοικώ κατά μόνας αποφεύγοντας τους διεφθαρμένους. Και πολύ δικαιολογημένα. Διότι, όπως ακριβώς τα σώματα πολλές φορές καταστρέφονται από τη μόλυνση των διεφθαρμένων αερίων, έτσι και η ψυχή πολλές φορές δέχθηκε βλάβη από τη συναναστροφή με τους πονηρούς. Και όπως ένας υγιής οφθαλμός προσβάλλεται, όταν βλέπει κάποιον άρρωστο, και αυτός που είναι γεμάτος ψώρα τη μεταδίδει και στους υγιείς, έτσι ακριβώς συμβαίνει πολλές φορές και με τη συναναστροφή των πονηρών ανθρώπων. Γι' αυτό και ο Χριστός προέτρεπε όχι μόνο να αποφεύγουμε τέτοιους ανθρώπους, αλλά και να τους αποκόπτουμε, λέγοντας τα εξής: «Αν ο δεξιός σου οφθαλμός σε σκανδαλίζει, βγάλε τον και πέταξέ τον μακριά σου»· χωρίς βέβαια να μιλάει κυριολεκτικά για τον οφθαλμό· διότι τι θα μπορούσε να βλάψει ο οφθαλμός, όταν η διάνοια είναι υγιής; Αλλά για τους στενούς φίλους που κατέχουν για εμάς τη θέση αυτών των μελών, και οι οποίοι μας βλάπτουν, γι' αυτούς τα νομοθέτησε αυτά, προστάζοντας να περιφρονούμε τη φιλία τέτοιων ανθρώπων, ώστε να καταστήσουμε τη σωτηρία μας ασφαλέστερη. Γι' αυτό και ο ίδιος πάλι προχωρώντας λέγει: «Δεν εκάθισα μαζί με συνέδριο ματαιότητος, και μαζί με παρανόμους δεν πρόκειται να συνεισέλθω». Αλλά και ο Ιερεμίας μακαρίζει εκείνον που κάθεται κατά μόνας και σηκώνει τον ζυγό από τη νεότητά του.

Σε συμφωνία με αυτά, και ο μακάριος Δαβίδ αναφωνεί λέγοντας: «Όταν τους θανάτωνε, τότε τον εκζητούσαν, και επέστρεφαν και από τα χαράματα αναζητούσαν τον Θεό». Και προς την Ιερουσαλήμ λέει ο Θεός μέσω του Ιερεμία: «Να παιδεύεσαι διαρκώς, Ιερουσαλήμ, για να μην απομακρυνθεί η ψυχή μου από εσένα». Το ότι δε όχι μόνο για τους φαύλους, αλλά και για τους χρηστούς ανθρώπους, το να ταπεινώνονται και να κάμπτονται οδηγεί στη σωτηρία, πάλι ο προφήτης λέει: «Καλό ήταν για μένα, Κύριε, το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Και μετά από αυτόν, ο Ιερεμίας διακηρύσσει ακριβώς τα ίδια, έστω και αν δεν χρησιμοποιεί τα ίδια λόγια: «Καλό είναι για τον άνθρωπο όταν σηκώσει βαρύ ζυγό από τη νεότητά του· θα καθίσει ολομόναχος και θα σιωπήσει». Και παρακαλεί τον Θεό για τον εαυτό του λέγοντας: «Ας μη μου γίνεις, δείχνοντας επιείκεια σε μένα, αιτία αποξένωσης σε ημέρα πονηρή». Και ο μακάριος Παύλος, που έλαμψε τόσο πολύ μέσα στη χάρη και υπερέβη την ανθρώπινη φύση, όμως και αυτός είχε ανάγκη την ωφέλεια αυτού του καλού· γι' αυτό και έλεγε: «Μου δόθηκε αγκάθι στη σάρκα, άγγελος Σατανά, για να με χτυπά, ώστε να μην υπερηφανεύομαι. Γι' αυτό τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο, και μου είπε: Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια». Αν και θα ήταν δυνατό να επιτύχει το κήρυγμα και χωρίς διωγμούς και θλίψεις και πόνους και ιδρώτες, παρ' όλα αυτά ο Χριστός δεν το θέλησε, φροντίζοντας για το καλό εκείνων που κήρυτταν.

Ναι, λέγει· διότι τότε είναι εύκολη η πάλη, τότε είναι ευκολότερη η μάχη, αφού έχουν σβήσει πλέον οι επιθυμίες. Ποια μάχη όμως, όταν δεν υπάρχει κανείς να παλέψει εναντίον μας; Γι' αυτόν τον λόγο, ούτε και τα στεφάνια θα είναι πια λαμπρά. Διότι μακάριος είναι εκείνος που σήκωσε τον ζυγό από τη νεότητά του· θα καθίσει μόνος του και θα σιωπήσει. Αυτός είναι άξιος αμέτρητων επαίνων, μακαρισμών και ευφημιών, εκείνος που χαλιναγωγεί τη φύση όταν αυτή μαίνεται, και που διασώζει το σκάφος ακριβώς στην κορύφωση της τρικυμίας.

ΤΙΤΛΟΣ ΛΣΤ΄. — Περί απρόσμενων συμφορών, και περί εκείνων που περιπίπτουν από το ένα κακό στο άλλο. «Θα πορευθούν στις ταλαιπωρίες της Αιγύπτου, και θα τους δεχθεί η Μέμφις, και θα τους θάψει η Μαχμάς.» «Όπως ακριβώς όταν ξεφύγει ένας άνθρωπος από το πρόσωπο του λιονταριού, και πέσει επάνω του αρκούδα, και εισέλθει βιαστικά στο σπίτι του, και στηρίξει τα χέρια του στον τοίχο, και τον δαγκώσει φίδι.» «Εκείνος που φεύγει τον φόβο, θα πέσει στον λάκκο· και εκείνος που βγαίνει από τον λάκκο, θα πιαστεί από την παγίδα.» ΤΙΤΛΟΣ ΛΖ΄. — Περί απραγμοσύνης και ησυχίας. «Δοξάσου μένοντας στο σπίτι σου.» «Θα ησυχάσεις, και δεν θα υπάρχει κανείς για να σε πολεμά.» «Εσύ, Κύριε, με εγκατέστησες ολομόναχο με ελπίδα.» «Ολομόναχος είμαι εγώ, έως ότου παρέλθω.» «Ο φρόνιμος άνδρας τηρεί ησυχία.» «Οι αγαθοί ησυχάζουν πάντοτε.» «Σε ποιον θα επιβλέψω, παρά στον πράο, και τον ήσυχο, και σε εκείνον που τρέμει τους λόγους μου;» «Μην εξέρχεστε στον αγρό, και μην βαδίζετε στους δρόμους, διότι η ρομφαία των εχθρών κατοικεί ολόγυρα.» «Είναι καλό για τον άνδρα, όταν σηκώσει τον ζυγό στη νεότητά του.»

Διότι άλλοι συνδέονταν με άλλους θεούς σύμφωνα με διάφορες δοξασίες και θρησκείες, βασανιζόμενοι από τον ζυγό της ασέβειας· όταν όμως κατήλθε προς εμάς από τους ουρανούς ο Λυτρωτής, τότε μας ελευθέρωσε από αυτό το βαρύ φορτίο των πολλών ζυγών και προσέφερε τον δικό του ζυγό, ελκύοντάς μας προς την υπακοή και την ευπειθή πολιτεία του Ευαγγελίου, λέγοντας, «Σηκώστε τον ζυγό μου διότι είναι αγαθός, και το φορτίο μου διότι είναι ελαφρύ». Υποτασσόμενοι, λοιπόν, πρόθυμα σε αυτόν τον ζυγό της δικαιοσύνης οι πιστοί, τον υπηρετούμε με αλήθεια, ειλικρίνεια και μία πίστη, και μέσα σε αυτόν γινόμαστε αγαθοί και καυχόμαστε, διδασκόμενοι ότι «Είναι καλό για τον άνθρωπο να σηκώνει τον ζυγό από τη νεότητά του». Είναι δε άξιο να θαυμάζουμε απεριόριστα τα μεγαλουργήματα και τη φιλαγαθία του Δεσπότη των όλων, διότι το έλεος και η χρηστότητά του έχουν ξεχειλίσει τόσο πλούσια σε εμάς, ώστε να ευδοκήσει να φτάσει το σωτήριο κήρυγμα μέχρι τα έσχατα της οικουμένης, και μάλιστα από την Αιθιοπία και από όλα τα πέρατα της γης να αναπέμπεται προς αυτόν ομόφωνος αίνος και ακατάπαυστη δοξολογία από εκείνους που τον έχουν γνωρίσει.

Για εκείνους όμως των οποίων ο βίος είναι ησυχαστικός και μοναχικός, όποιος έχει συνταχθεί με τον Κύριο και Θεό ώστε να σηκώσει τον μοναχικό ζυγό, θα παραμένει μόνος του και θα σιωπά. Εξάλλου, και σε αυτούς που έχουν επιλέξει τον ιερατικό βίο δεν επιτρέπεται καθόλου να συντρώγουν ιδιαιτέρως με γυναίκες, παρά μόνο εάν βρίσκονται μαζί με ορισμένους θεοφόρους και ευλαβείς άνδρες και γυναίκες, ώστε και αυτή η συνεστιάση να οδηγεί σε πνευματική προκοπή. Και για τους συγγενείς ας πράττει το ίδιο. Εάν πάλι, κατά τη διάρκεια οδοιπορίας συμβεί ένας μοναχός ή κληρικός να μη φέρει μαζί του τα απαραίτητα, και λόγω της ανάγκης επιθυμεί να καταλύσει είτε σε πανδοχείο είτε στο σπίτι κάποιου, έχει την άδεια να το πράξει, εφόσον η ανάγκη είναι κατεπείγουσα.

Ερμηνεία. Ο παρών Κανόνας ορίζει ότι για τους κοσμικούς που έχουν γυναίκα και παιδιά το να συντρώγουν και να συμπίνουν μαζί με άλλες γυναίκες και άνδρες δεν είναι άξιο κατηγορίας. Πλην όμως, ούτε και αυτοί πρέπει να πίνουν το κρασί με παιχνίδια και σατανικά τραγούδια και άσεμνα λυγίσματα σε χορούς ή φωνές, για να μην κληρονομήσουν την κατάρα και το αλίμονο που επιφέρει ο Ησαΐας εναντίον εκείνων που κάνουν αυτά και δεν εξετάζουν τα έργα του Κυρίου, αλλά πρέπει να ευχαριστούν τον Θεό, ο οποίος τους τρέφει με τα φαγητά. Εάν δεν διορθώνονται ώστε να παύσουν από αυτά, ας λαμβάνουν τα επιτίμια, του αφορισμού δηλαδή, τα οποία οι Κανόνες των προηγούμενων Συνόδων όρισαν εναντίον τέτοιων χριστιανών. Και για τους μεν κοσμικούς ισχύουν αυτά, οι δε Μοναχοί που υποσχέθηκαν στον Θεό να ησυχάζουν μόνοι τους και να σιωπούν, σηκώνοντας τον ζυγό της ασκήσεως, σύμφωνα με εκείνο το ρητό του Ιερεμία.

ΛΟΓΟΣ 90. Να μακαρίζουμε θερμά την υποταγή. ΠΑΤΕΡΕΣ ΜΟΥ ΚΑΙ ΑΔΕΛΦΟΙ ΚΑΙ ΤΕΚΝΑ, Πράγματι είστε αξιομακάριστοι και ευλογημένοι από τον Κύριο, επειδή εγκαταλείψατε τον κόσμο, αγαπήσατε τον Θεό περισσότερο από τους γονείς, αγαπήσατε τα επουράνια περισσότερο από τα επίγεια, αποξενωθήκατε από αδελφούς και συγγενείς, και προσκολληθήκατε στον Υιό του Θεού, αφού αφήσατε πατρίδα, δήμους, αγορές, πόλεις, θορύβους, μέριμνες, και όλα τα γήινα και πρόσκαιρα της ματαιότητας, και επιλέξατε την αγαθή και πολυύμνητη άγια ζωή μαζί με τους αγγέλους και την από κοινού συνύπαρξη στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Διότι, ποιος δεν θα σας επαινούσε; Παλαιότερα μεν ο προφήτης λέει τα εξής: «Μακάριος αυτός που έχει σπέρμα στη Σιών και οικείους στην Ιερουσαλήμ». Και άλλος πάλι: «Καλό είναι για τον άνθρωπο να σηκώσει τον ζυγό από τη νεότητά του». Ο δε θείος Δαβίδ, ψάλλοντας για το σεμνό και ιδιαίτερα ευπρεπές της δικής μας κοινής ζωής, αναφώνησε τα εξής: «Ιδού, λοιπόν, τι το καλό ή τι το τερπνό;»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΡΚΗ' ΠΕΡΙ ΥΠΟΤΑΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΚΟΠΗΣ ΘΕΛΗΜΑΤΩΝ Αδελφοί και πατέρες, ο κατηχητικός λόγος γνωρίζει μεν να πλήττει όσους είναι ελλιπείς στην αρετή, αλλά πάλι γνωρίζει και να θεραπεύει. Διότι ακριβώς αυτό το να λυπάται κανείς για την έλλειψη όσων οφείλουν να κατορθωθούν, από τη φύση του προκαλεί ανεπαίσθητα στην ψυχή την κατόρθωσή τους. «Διότι η κατά Θεόν λύπη, όπως λέει ο Απόστολος, κατεργάζεται μετάνοια που οδηγεί σε σωτηρία, για την οποία κανείς δεν μετανιώνει». Ας εξετάσουμε δε, αν νομίζετε, σε τι συνίσταται αυτό που μας λυπεί. Μήπως στο ότι μας επιτίθενται πονηροί λογισμοί, δίκην εχθρών, σπεύδοντας να πολιορκήσουν την ψυχή μας; Αλλά είναι γραμμένο: «Εάν παραταχθεί εναντίον μου στρατόπεδο, δεν θα φοβηθεί η καρδιά μου· εάν ξεσπάσει εναντίον μου πόλεμος, εγώ σε Αυτόν ελπίζω». Ή μήπως στο ότι είναι βαρύς ο ζυγός της υπακοής; Αλλά πάλι είναι γραμμένο: «Είναι καλό για τον άνθρωπο να σηκώνει ζυγό από τη νεότητά του»· έτσι θα δουλεύει αφοσιωμένος μόνο στον Κύριο. Και πάλι: «Ο ζυγός μου είναι χρηστός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ». Ή μήπως επειδή η υποταγή δεν έχει τίποτα ιδιόκτητο; Αλλά και αυτό είναι αποστολικό: «Ιδού εμείς, λέει, αφήσαμε τα πάντα και σε ακολουθήσαμε· τι άραγε θα υπάρξει για εμάς;» Και η υπόσχεση πόσο φοβερή και υπερένδοξη είναι!