Πατερικές αναφορές στο ΘΡΗΝΟΙ ΙΕΡΕΜΙΟΥ 4:10

Έτσι έψαλλαν οι σεσωσμένοι και διηγούνταν τους τρόπους της μεγαλουργίας που έγινε σε αυτούς, λέγοντας: «Αυτοί καυχώνται για άρματα, και αυτοί για ίππους· εμείς όμως στο όνομα του Κυρίου του Θεού μας θα μεγαλυνθούμε. Αυτοί εμποδίστηκαν και έπεσαν· εμείς όμως αναστηθήκαμε και ανορθωθήκαμε». Αλλά αυτά ας έχουν ειπωθεί από εμάς ιστορικά· ας προχωρήσουμε όμως πάλι και σε άλλες έννοιες, εννοώ δηλαδή πάλι αυτές που αναφέρονται στον ίδιο τον Χριστό. Διότι, μετά τη γέννηση του Ιεζραέλ, δηλαδή της σποράς του Θεού, για να κατανοήσεις τον Εμμανουήλ, του οποίου το αίμα υποσχέθηκε να εκδικήσει, γεννιέται στη Γόμερ, δηλαδή στην εκπορνευμένη συναγωγή των Ιουδαίων, μια θυγατέρα, δηλαδή ένα πλήθος, το οποίο θα ήταν πρέπον να ονομάζεται «Ουκ ηλεημένη»· διότι αυτή σκότωσε τον Ιεζραέλ, δηλαδή τον Χριστό. Για τον λόγο αυτό βρίσκει δικαίως τον Θεό εχθρό και σφοδρό πολέμιο· και αμέσως υπέμεινε αγιάτρευτες συμφορές, έχοντας εκπορθηθεί από τις ρωμαϊκές δυνάμεις, και έχοντας υποστεί τον διαβόητο πόλεμο, όταν ακόμη και οι γυναίκες άγγιξαν τα ίδια τους τα τέκνα, και όπως λέει ο προφήτης Ιερεμίας: «Χέρια σπλαχνικών γυναικών έβρασαν τα ίδια τους τα παιδιά», έχοντας αψηφήσει τους νόμους της ανθρώπινης φύσης και της ακατανίκητης φιλοστοργίας, καθώς ο λιμός τις ανάγκαζε να αδιαφορήσουν γι' αυτά.

Διότι ποιος θα πίστευε ποτέ ότι ο αγαπημένος Ισραήλ, ο πρωτότοκος μεταξύ των τέκνων, για χάρη του οποίου καταστράφηκε η Αίγυπτος και έπεσαν αμέτρητα έθνη, Χαναναίων και Αμορραίων, Ευαίων και Φερεζαίων και Ιεβουσαίων, θα έφτανε σε τέτοιο σημείο ταλαιπωρίας, ώστε να ξεριζωθούν εντελώς από τη χώρα τους και να υπομείνουν άδοξη και αβάσταχτη δουλεία, περιπλανώμενοι σε ξένη γη μετά τις επιθέσεις του πολέμου, για τις οποίες κανένας λόγος δεν επαρκεί, αν βέβαια ήθελε κανείς να τις περιγράψει λεπτομερώς μία προς μία; Διότι έγιναν εμπρησμοί και σφαγές ανδρών, και αιχμαλωσίες γυναικών, και συνθλίψεις νηπίων στο έδαφος, και όπως λέει ο προφήτης Ιερεμίας, χέρια εύσπλαγχνων γυναικών έβρασαν τα ίδια τους τα παιδιά. Πορθήθηκαν ακόμη και τα ίδια τα άγια, και από τα έσχατα δεινά δεν υπήρξε κανένα που να μην το πράξουν οι κατακτητές. Πράγματα, λοιπόν, απίστευτα και σχεδόν απίθανα να εξιστορηθούν εξαιτίας της υπερβολικής ωμότητας εκείνων που τα έπραξαν. Γι' αυτόν τον λόγο λέει ότι στις ημέρες τους θα κάνει ένα έργο το οποίο δεν πρόκειται να πιστέψουν, αν τυχόν κάποιος τους το διηγηθεί.

Διότι είπε: «Ζει ο Κύριος των δυνάμεων, ο Θεός του Ισραήλ, ενώπιον του οποίου παραστάθηκα, και δεν θα πέσει αυτά τα χρόνια δροσιά και βροχή, παρά μόνο διά του λόγου του στόματός μου». Και καθώς εκείνος τα έλεγε αυτά (διότι δεν έβρεξε πάνω στη γη Αυτός που δωρίζει τα αναγκαία για τη ζωή), δεν ήταν δυνατόν να οργώσουν όσοι βρίσκονταν στους αγρούς, ούτε να συλλέξουν κάτι από τις γεωργικές εργασίες, ούτε να δει κανείς τη γη στην εποχή της να πρασινίζει από βλάστηση· αλλά τα βουνά διψούσαν, ενώ οι πεδιάδες, που προηγουμένως ήταν ολάνθιστες και εξαιρετικά γόνιμες, σχεδόν θρηνούσαν για την ακαρπία. Και ποιο ήταν το αποτέλεσμα έπειτα από αυτά; Εξαιτίας των αφόρητων πληγμάτων του λιμού και κατατρεγμένοι από την ανάγκη, ορισμένοι στη Σαμάρεια εξέπεσαν σε τέτοιο σημείο, ώστε ακόμη και γυναίκες να απλώσουν χέρι στα ίδια τους τα παιδιά, να αψηφήσουν εντελώς τους νόμους της φύσης και να καταπατήσουν τους θεσμούς της μητρικής στοργής. Γι' αυτό και ο προφήτης Ιερεμίας, με θλίψη για όσες υπέστησαν αυτό το πάθημα, λέει: «Χέρια ευσπλαχνικών γυναικών έβρασαν τα ίδια τους τα παιδιά». Πώς λοιπόν κατέληξε το γεγονός; Και με ποιον τρόπο απέκρουσαν την τόσο δεινή και αναπόδραστη τιμωρία; Απομακρύνθηκαν από τη μέση αυτοί που πλανούσαν τον Ισραήλ, καθώς ο προφήτης Ηλίας εξέδωσε εναντίον τους καταδικαστική απόφαση θανάτου. Και επειδή πάλι ανέλαμψε η αλήθεια και γνώρισαν τον κατά φύσιν Θεό εκείνοι που είχαν ολισθήσει στις λατρείες των δαιμόνων, ο φιλεύσπλαχνος Θεός τούς έδωσε πάλι από την αγαθότητά Του τα αγαθά και την αφθονία των τροφίμων.

ΙΗ΄. Τους θρηνεί, βέβαια, ο Ιερεμίας για τα προηγούμενα πάθη τους, και οδύρεται για την αιχμαλωσία της Βαβυλώνας· διότι όντως και εκείνα ήσαν άξια θρήνων και οδυρμών. Και πώς να μην είναι άξια των μεγαλυτέρων θρήνων τα κατεδαφισμένα τείχη, η ισοπεδωμένη πόλη, το γκρεμισμένο αγιαστήριο, τα συλημένα αναθήματα, τα βέβηλα πόδια και χέρια, με τα μεν να εισβάλλουν στα άβατα και τα δε να βεβηλώνουν τα ιερά που απαγορεύεται να τα αγγίξει κανείς; Προφήτες να σιωπούν, ιερείς να απάγονται αιχμάλωτοι, γέροντες να μην ελεούνται, παρθένες να καθυβρίζονται, η νεολαία να πέφτει, φωτιά ξένη και εχθρική, ποτάμια αίματος αντί για την όσια φωτιά και το αίμα, Ναζηραίοι να διασύρονται, θρήνοι να υψώνονται στη θέση των ύμνων· και, για να αναφέρω κάτι από τους ίδιους τους Θρήνους του Ιερεμία: οι υιοί της Σιών, οι πολύτιμοι και ισάξιοι με καθαρό χρυσάφι, οι τρυφεροί και ανήξεροι από κακουχίες, να πορεύονται σε δρόμο ξένο· και οι δρόμοι της Σιών να πενθούν, επειδή δεν υπάρχουν πλέον αυτοί που εορτάζουν. Και λίγο πριν από αυτά: χέρια γυναικών σπλαχνικών, που δεν προσφέρουν τροφή στα τέκνα τους, καθώς μαίνεται η πολιορκία, αλλά τα κατασπαράζουν για να τραφούν, και μετατρέπουν τα πιο αγαπημένα τους πλάσματα σε φάρμακο για την πείνα τους. Πώς αυτά να μην είναι φοβερά και πέρα από κάθε τι φοβερό, όχι μόνο για όσους τα υπέμειναν τότε, αλλά και για όσους τα ακούν τώρα;

Και τι κάνει; Παραδίδει αυτόν τον άγιο στον λιμό. Εσύ, όμως, ακούγοντας για λιμό, μην προσπεράσεις απλώς τα λόγια αυτά· διότι από όλους τους θανάτους αυτός είναι ο πιο σκληρός. Και μάρτυρες είναι όσοι τον έχουν δοκιμάσει· είθε βέβαια εμείς να μην αποκτήσουμε τέτοια πείρα, διότι ορθά διδαχθήκαμε να προσευχόμαστε να μην εισέλθουμε σε πειρασμό. Διότι σαν κάποιος δήμιος που κάθεται μέσα στα σπλάχνα, καταξεσχίζει όλα τα μέλη, κατατρώγοντας από παντού το σώμα πιο σφοδρά από κάθε φωτιά και θηρίο, προκαλώντας μια αδιάκοπη και ανείπωτη οδύνη. Και για να μάθεις πόσο φοβερό πράγμα είναι ο λιμός, πολλές φορές οι μητέρες γεύτηκαν τα ίδια τους τα παιδιά, μη μπορώντας να αντέξουν τη βία αυτού του κακού. Και θρηνώντας αυτή τη συμφορά ο προφήτης έλεγε: «Χέρια γυναικών φιλεύσπλαχνων έβρασαν τα παιδιά τους». Εκείνους που γέννησαν οι μητέρες, τους καταβρόχθιζαν, και για τα γεννημένα παιδιά, η κοιλιά που τα γέννησε έγινε τάφος, και ο λιμός υπερίσχυσε της φύσεως· μάλλον δε, όχι μόνο της φύσεως, αλλά και της προαιρέσεως. Της γενναιότητας, όμως, αυτού του αγίου δεν μπόρεσε να υπερισχύσει. Ποιος δεν θα έμενε έκπληκτος ακούγοντας αυτά; Καίτοι, τι είναι πιο δυνατό από τη φύση; Και τι πιο ευμετάβλητο από την προαίρεση;

Και αυτό το προλέγει μεν ο Μωυσής, ο δε Ιερεμίας αποδεικνύει ότι έχει εκπληρωθεί· διότι ο μεν λέει ότι: «Η απαλή και τρυφερή γυναίκα, της οποίας το πόδι δεν δοκίμασε να πατήσει στο έδαφος εξαιτίας της απαλότητας και της τρυφερότητάς της, θα αγγίξει παράνομο τραπέζι, και θα γευθεί τα ίδια της τα τέκνα». Ο δε Ιερεμίας, δηλώνοντας ότι αυτό ακριβώς εκπληρώθηκε, έλεγε: «Χέρια ευσπλαχνικών γυναικών έβρασαν τα τέκνα τους».

«Θα φονευθούν νήπια που θηλάζουν τους μαστούς;» «Χέρια σπλαχνικών γυναικών έβρασαν τα ίδια τους τα παιδιά, και έγιναν τροφή για αυτές.» «Διότι δεν έπεσε βροχή πάνω στη γη. Ντράπηκαν οι γεωργοί και σκέπασαν το κεφάλι τους. Ακόμη και τα ελάφια γέννησαν στον αγρό και εγκατέλειψαν τα μικρά τους, επειδή δεν υπήρχε χλόη. Άγρια γαϊδούρια στάθηκαν στα δάση· ρούφηξαν τον άνεμο σαν τους δράκοντες. Τα μάτια τους έσβησαν, επειδή δεν υπήρχε χορτάρι.» Μην περιμένεις, άνθρωπε, την έλλειψη σιταριού για να ανοίξεις την αποθήκη σου. Διότι εκείνος που παρακρατεί το σιτάρι για να αυξήσει την τιμή του είναι καταραμένος από τον λαό.