Πατερικές αναφορές στο ΛΕΥΙΤΙΚΟΝ 14:5

Μτ 8, 4 Τι ήταν λοιπόν το δώρο που προσφερόταν από τον λεπρό σύμφωνα με τον νόμο; «Δύο πτηνά», από τα οποία το ένα έσφαζε ο ιερέας «πάνω από τρεχούμενο νερό» και, παίρνοντας «ξύλο κέδρινο και κόκκινη κλωστή και ύσσωπο» και το άλλο πτηνό, το ζωντανό, το βουτούσε «στο αίμα του σφαγμένου πτηνού πάνω από το τρεχούμενο νερό» και έχριε τον λεπρό που καθαριζόταν στα δεξιά, στο αυτί, στο χέρι και στο πόδι, ενώ «το ζωντανό πτηνό» το απέστελλε έξω από την πόλη «στους αγρούς». Παρατήρησε, λοιπόν, πώς μέσα από όσα ελέχθησαν σκιαγραφείται σε εμάς ολοκληρωμένα ο Χριστός: διότι μέσα από το ζωντανό πτηνό θα εννοήσεις τον ζωντανό και ουράνιο Λόγο, μέσα από το αίμα του σφαγμένου το τίμιο αίμα του Κυρίου που έπαθε (διότι λέμε ότι έπαθε κατά σάρκα, ως στο δικό του σώμα), μέσα από το άσηπτο ξύλο (διότι τέτοιο είναι το κέδρινο) την αδιάφθορη σάρκα. Διότι το σώμα του Χριστού δεν «είδε διαφθορά». Μέσα από τον ύσσωπο υποδηλώνεται η ζέση του Πνεύματος (διότι το φυτό είναι θερμό και καθαριστικό των παθών που προέρχονται από ψυχρότητα)· τέτοια είναι και η ενέργεια και η δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Μέσα από το κόκκινο υποδηλώνεται η ομολογία της διαθήκης που επικυρώθηκε με αίμα. Μέσα από το τρεχούμενο νερό η ζωοποιός χάρη του βαπτίσματος, μέσω της οποίας καθαρίζεται αυτός που έχει προσβληθεί από τη λέπρα της αμαρτίας. Τέλος, μέσα από την αποστολή του ζωντανού πτηνού έξω από την πόλη, διδασκόμαστε τη μετάσταση του Χριστού από τον κόσμο και την ανάβασή Του στους ουρανούς.

Έπειτα αποσαφηνίζει και με ποιον τρόπο θα γίνει καθαρός, λέγοντας: «Αυτός είναι ο νόμος του λεπρού, την ημέρα που θα καθαριστεί, θα οδηγηθεί στον ιερέα. Και θα βγει ο ιερέας έξω από το στρατόπεδο, και θα δει ο ιερέας, και ιδού η πληγή της λέπρας έχει ιαθεί από τον λεπρό. Και θα διατάξει ο ιερέας, και θα πάρουν για αυτόν που έχει καθαριστεί δύο πτηνά ζωντανά και καθαρά. Και θα διατάξει ο ιερέας, και θα σφάξουν το ένα σε πήλινο αγγείο πάνω σε τρεχούμενο νερό. Και θα πάρει το ζωντανό πτηνό, και θα το βουτήξει στο αίμα του πτηνού που σφάχτηκε πάνω στο τρεχούμενο νερό, και θα ραντίσει επτά φορές αυτόν που καθαρίστηκε από τη λέπρα, και θα καθαριστεί. Και θα εξαποστείλει το ζωντανό πτηνό στην πεδιάδα.» Δύο λοιπόν ήταν τα πτηνά και ακίβδηλα, δηλαδή καθαρά, και χωρίς καμία μομφή από τον νόμο. Και το μεν ένα σφαζόταν πάνω από τρεχούμενο νερό, το δε άλλο, αφού απέφευγε τη σφαγή, έπειτα βαπτιζόταν στο αίμα αυτού που είχε πεθάνει, και απελευθερωνόταν.

Ας πουν λοιπόν οι αντίπαλοι: Εάν λένε ότι υπάρχουν δύο υιοί, ένας δηλαδή ειδικώς αυτός από το σπέρμα του Δαβίδ, και ένας άλλος χωριστά, ο Λόγος από τον Θεό Πατέρα, μήπως δεν είναι ανώτερος κατά φύση ο Λόγος από τον Θεό Πατέρα σε σχέση με αυτόν από το σπέρμα του Δαβίδ; Τότε τι θα κάνουμε βλέποντας τα δύο πτηνά, που δεν είναι διαφορετικής φύσης μεταξύ τους, αλλά μάλλον ομοειδή, και σε τίποτα δεν διαφέρουν το ένα από το άλλο, ως προς το ότι είναι αυτό ακριβώς που είναι; Επομένως, ας παραδεχτούν, εξαιτίας του ομοειδούς των πτηνών, ότι ο Λόγος του Θεού δεν διαφέρει σε τίποτα από τον άνθρωπο. Αλλά δεν θα το ανεχθούν, διότι είναι μεγάλη η απόσταση μεταξύ θεότητας και ανθρωπότητας. Εντούτοις, πρέπει τα παραδείγματα να νοούνται σύμφωνα με την έννοια που τους αρμόζει, διότι υπολείπονται των πραγματικών αληθειών, και κάποτε προσφέρουν μόνο μερική την ένδειξη των όσων σημαίνουν. Λέμε δε ότι ο νόμος ήταν σκιά και τύπος, και σαν μια ζωγραφιά που παρατίθεται σε κοινή θέα για όσους παρατηρούν τα πράγματα. Και οι σκιές της τέχνης όσων ζωγραφίζουν σε πίνακα, είναι τα πρώτα από τα χρώματα. εάν προστεθούν σε αυτές οι λαμπρότητες των χρωμάτων, τότε ακριβώς, τότε θα αστράψει η ομορφιά της ζωγραφιάς. Επειδή λοιπόν έπρεπε ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή να καταγράψει με σαφήνεια το μυστήριο του Χριστού, δεν τον παρουσιάζει στο ένα από τα πτηνά να πεθαίνει και ταυτόχρονα να ζει, για να μη φανεί το τελούμενο ως θεατρική τερατολογία, αλλά δεχόταν ότι στο ένα υπέστη τη σφαγή, ενώ αναδείκνυε τον ίδιο, στο άλλο, ζωντανό και ελεύθερο.

Απεικόνιση λοιπόν και τύπος ήταν ο νόμος, πραγμάτων που κυοφορούσαν την αλήθεια· ώστε, ακόμα κι αν υπήρχε μια δυάδα πτηνών, εντούτοις Ένας ήταν Αυτός που φανερωνόταν και στα δύο, και ως ευρισκόμενος στο πάθος και έξω από το πάθος, και μέσα στον θάνατο και υπεράνω του θανάτου, και ανερχόμενος στους ουρανούς σαν μια δεύτερη απαρχή της ανθρωπότητας που ανακαινίστηκε στην αφθαρσία· διότι Αυτός εγκαινίασε για εμάς την οδό προς τα άνω, και εμείς θα Τον ακολουθήσουμε στους κατάλληλους καιρούς· το γεγονός, βέβαια, ότι το ένα από τα πτηνά σφαζόταν, και στο αίμα του σφαγμένου βαπτιζόταν το άλλο, το οποίο όμως απαλλασσόταν από τη σφαγή, αποτελεί αντίτυπο των αληθινών πραγμάτων· διότι ο Χριστός πέθανε για εμάς, και εμείς έχουμε βαπτιστεί στον δικό Του θάνατο, και μας έσωσε με το δικό Του αίμα. <Και Αυτός δίδασκε, και κάθονταν εκεί Φαρισαίοι, κ.τ.λ.> (A f. 87, H f. 269) Γύρω Του, βέβαια, βρισκόταν η σύναξη των φθονερών· αυτοί ήταν Γραμματείς και Φαρισαίοι, οι οποίοι γίνονταν θεατές των παράδοξων έργων που επιτελούνταν, και Τον άκουγαν προσεκτικά να διδάσκει· και υπήρχε, λέει, δύναμη Θεού για να θεραπεύει Αυτός· [έτσι αναφέρει ο κώδικας: αυτόν] άραγε επειδή ο Θεός Του έδινε τη δύναμη να κατορθώνει τα θεϊκά σημεία; Άραγε δανειζόταν τη δύναμη από κάποιον άλλον; Και ποιος είναι αυτός που τολμά να τα λέει αυτά; Διότι μάλλον Αυτός ενεργούσε με τη δική Του ισχύ ως Θεός και Κύριος, και όχι ως μέτοχος της θείας χάριτος.

Και επιπλέον αυτών, αφού γίνουμε μέτοχοι της αιώνιας ζωής, θα γίνουμε δεκτοί και θα αφιερωθούμε ως οσμή ευωδίας στον Θεό και Πατέρα. Διότι είναι αληθινός ο μακάριος Παύλος όταν γράφει ότι είμαστε «ευωδία» του Χριστού για τον Θεό. Επειδή, έστω κι αν η αμαρτία μάς τυράννησε κατά καιρούς, εντούτοις απομακρύναμε την κηλίδα, ξεπλύναμε τον ρύπο και απαλλαγήκαμε εν Χριστώ από τα παλαιά αρρωστήματα, όπως θα μας πείσει γι' αυτό ο ιερός λόγος. Διότι έχει γραφτεί ως εξής στο Λευιτικό: «Και μίλησε ο Κύριος προς τον Μωυσή λέγοντας: Αυτός είναι ο νόμος για τον λεπρό, κατά την ημέρα που θα καθαριστεί: θα οδηγηθεί προς τον ιερέα, και θα βγει ο ιερέας έξω από την παρεμβολή, και θα δει ο ιερέας, και ιδού, έχει θεραπευτεί η πληγή της λέπρας από τον λεπρό. Και θα προστάξει ο ιερέας, και θα πάρουν για αυτόν που καθαρίστηκε δύο πτηνά ζωντανά και καθαρά, και ξύλο κέδρινο, και κόκκινο νήμα, και ύσσωπο. Και θα προστάξει ο ιερέας, και θα σφάξουν το ένα από τα πτηνά μέσα σε πήλινο αγγείο, πάνω από τρεχούμενο νερό. Και θα πάρει το ζωντανό πτηνό, και το κέδρινο ξύλο, και το κόκκινο νήμα, και τον ύσσωπο, και θα τα βουτήξει, μαζί με το ζωντανό πτηνό, μέσα στο αίμα του πτηνού που σφάχτηκε πάνω από το τρεχούμενο νερό, και θα ραντίσει επάνω σε αυτόν που καθαρίστηκε από τη λέπρα επτά φορές, και θα είναι καθαρός. Και θα εξαποστείλει το ζωντανό πτηνό στην πεδιάδα, και αυτός που καθαρίστηκε θα πλύνει τα ενδύματά του».

Ο Χριστός μας απαλλάσσει, όπως είπα, με την ενέργεια του Πνεύματος, από τα πάθη που είναι κρυμμένα μέσα στον νου. Και πολύ εύστοχα χρησιμοποιείται το είδος του βοτάνου μαζί με το τρεχούμενο νερό. Διότι έχουμε βαπτιστεί «εν Πνεύματι Αγίω και πυρί», σύμφωνα με την Γραφή. Το δε βότανο, όπως είπα, είναι θερμό και δεκτικό της ενέργειας του Πνεύματος. Το δε κλωσμένο κόκκινο νήμα υποδηλώνει και πάλι από μόνο του τον τρόπο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς. Διότι ο Λόγος, αν και Θεός, έχει συμπλακεί με σάρκα και αίμα. Και το κόκκινο χρώμα απεικονίζει αίμα και σάρκα. Διότι τέτοιο χρώμα έχουν. Σφάζεται λοιπόν το πτηνό πάνω σε τρεχούμενο νερό, στο οποίο το άλλο που διασώθηκε βαπτίζεται μαζί με τα υπόλοιπα, και ύστερα αφήνεται ελεύθερο χωρίς να έχει πάθει τίποτα, όπως ακριβώς προείπα. Διότι ο Χριστός θυσιάστηκε για εμάς· αλλά ο ίδιος βρισκόταν και μέσα στον θάνατο και ήταν ανώτερος του θανάτου. Διότι «θανατώθηκε μεν ως προς τη σάρκα, σύμφωνα με την Γραφή, αλλά ζωοποιήθηκε ως προς το πνεύμα», με το οποίο «πορεύτηκε και κήρυξε και στα πνεύματα που βρίσκονταν στη φυλακή, τα οποία κάποτε είχαν απειθήσει».

Αποπομπαίος λοιπόν είναι ο Χριστός, φέροντας με μορφή τράγου τις αμαρτίες μας. Διότι ο τράγος, όπως ανέφερα, σφαζόταν για τις αμαρτίες. Και η απόλυτη ισότητα και ομοιότητα των τράγων σε κάθε τι, υπέδειξε αινιγματικά ότι επρόκειτο για το ίδιο πρόσωπο. Επειδή βέβαια δεν ήταν δυνατόν ο σφαγμένος τράγος να αναζήσει πάλι, καθώς αυτό θα εθεωρείτο ένα είδος τερατουργίας και τίποτε άλλο. Και το Θείο δεν είναι ποτέ φιλεπιδεικτικό, αν και έχει τη δύναμη να ενεργεί τα πάντα παραδόξως. Γι' αυτό λοιπόν και κατά θεία οικονομία λαμβάνονταν δύο, έχοντας μεταξύ τους ομοιότητα απόλυτη και αψεγάδιαστη. Όπως ακριβώς, εξάλλου, και κατά τον καθαρισμό του λεπρού, ο νομοθέτης θέσπισε ότι πρέπει να προσκομίζονται πάλι δύο πτηνά· εκ των οποίων το ένα σφαζόταν, ενώ το άλλο αφηνόταν ελεύθερο στην έρημο.

Από τα πτηνά, λοιπόν, για τα οποία είπαμε ότι συμβολίζουν τον Θεό και τον άνθρωπο, το ένα επιτρέπει να σφαγιαστεί, αυτό δηλαδή που ήταν παθητό και μπορούσε να σφαγιαστεί, και να σφαγιαστεί μέσα σε πήλινο αγγείο πάνω σε ζωντανό νερό. Διότι για εμάς, δηλαδή υπέρ ημών που είμαστε πήλινο αγγείο κατασκευασμένο από πηλό, ο Μονογενής σφαγιάζεται κατά τη σάρκα πάνω στο ζωντανό νερό του βαπτίσματος.

Τι σημαίνουν τα δύο μικρά πτηνά που προσφέρονται για τον λεπρό που καθαρίζεται; Περιέχουν τον τύπο του σωτηρίου πάθους. Διότι, όπως ακριβώς από αυτά το ένα θυσιάζεται, και το άλλο, αφού βουτηχτεί στο αίμα εκείνου που θυσιάστηκε, αφήνεται ελεύθερο, έτσι και υπέρ της λεπρής ανθρωπότητας σταυρώθηκε ο Δεσπότης Χριστός, ενώ η μεν σάρκα δέχθηκε τον θάνατο, η δε θεότητα οικειοποιήθηκε το πάθος της ανθρωπότητας. Και όπως ακριβώς το αίμα του πτηνού που σφάχτηκε αναμειγνύεται με καθαρό νερό, και με τη χρήση ξύλου κέδρου, υσσώπου και κόκκινου νήματος ραντίζεται ο λεπρός που καθαρίζεται και αναδεικνύεται λαμπρός και καθαρός, έτσι και αυτός που πιστεύει στον Σωτήρα Χριστό και καθαρίζεται με το ύδωρ του Παναγίου Πνεύματος αποβάλλει τις κηλίδες των αμαρτημάτων. Είναι δε σύμβολο, το μεν ξύλο του κέδρου της απαθούς θεότητας (διότι το ξύλο αυτό είναι άσηπτο), το δε κόκκινο νήμα της ανθρωπότητας που αποτελείται από ψυχή και σώμα, το δε ύσσωπο της θερμότητας και της ευωδίας του Παναγίου Πνεύματος· μέσω αυτών, όσοι βαπτίζονται απαλλάσσονται από τη λέπρα της ψυχής. Και το δοχείο (κοτύλη) του ελαίου είναι δηλωτικό του πνευματικού μύρου· φανερώνει δε το έλαιο που επιχρίεται στο δεξί αυτί, στο δεξί χέρι και στο δεξί πόδι, ότι η μεν ακοή πρέπει να αφιερώνεται στα δεξιά (ορθά) λόγια, το δε χέρι και το πόδι στις δεξιές (ορθές) πράξεις· όταν δε επιτίθεται και στο κεφάλι, φανερώνει την αφιέρωση του λογικού.

Εκεί υπήρχε εσωτερική και εξωτερική σκηνή· και στην μεν πρώτη εισέρχονταν διαρκώς οι ιερείς επιτελώντας τις λατρείες, ενώ στη δεύτερη μία φορά τον χρόνο εισερχόταν μόνο ο αρχιερέας με αίμα, με το οποίο το Άγιο Πνεύμα φανέρωνε ότι δεν είχε ακόμη αποκαλυφθεί η οδός των αγίων. Εδώ όμως όσοι αξιώνονται εισέρχονται στην αχειροποίητη σκηνή, όπου εισήλθε ως πρόδρομος για χάρη μας ο Χριστός. Είναι γραμμένο στον νόμο να παίρνει ο ιερέας δύο περιστέρια, και το μεν ένα να το θυσιάζει, ενώ το ζωντανό να το ραντίζει με το αίμα εκείνου και να το αφήνει ελεύθερο να πετάξει. Αυτό όμως που γινόταν ήταν τύπος και σκιά της αλήθειας. Διότι και ο Χριστός θυσιάστηκε, και το αίμα Του, ραντίζοντάς μας, μας έκανε να αποκτήσουμε φτερά· διότι μας έδωσε πτέρυγες Αγίου Πνεύματος για να πετάμε ανεμπόδιστα στον αέρα της θεότητας.