Πατερικές αναφορές στο ΛΕΥΙΤΙΚΟΝ 2:1

Όπως, λοιπόν, είπαμε στην αρχή —διότι νομίζω πως πρέπει να επανέλθουμε σε αυτό— είναι πάρα πολύ δύσκολη η εξήγηση των θείων μυστηρίων, και ίσως η σιωπή να είναι προτιμότερη. Επειδή όμως μας πείθει ισχυρός λόγος, φιλοπονότατε αδελφέ, να αναθέσουμε το σύγγραμμα ως κάποιον καρπό χειλέων και πνευματική θυσία, δεν θα διστάσω να το πράξω, έχοντας θάρρος στον Θεό που καθιστά σοφούς τους τυφλούς και ο οποίος δεν ζητά από εμάς ό,τι υπερβαίνει τις δυνάμεις μας, αλλά δέχεται τις προσφορές των φτωχών εξίσου με τις μεγάλες. Διότι, για εκείνον που θέλει να προσφέρει δώρο για ολοκαύτωμα στον Κύριο, όπως ακριβώς αναφέρεται στην αρχή του Λευιτικού, αφού ο νομοθέτης διέταξε να θυσιάσει βόδι, και καθορίζοντας έτσι το μέτρο της τυπικής προσφοράς, στη συνέχεια το μειώνει πάλι, λέγοντας ότι πρέπει να θυσιάζουν πρόβατα όσοι δεν είναι ικανοί για το πρώτο. Γνώριζε όμως βεβαίως ότι ίσως κάποιοι να αδυνατούν και για αυτό, αναγκασμένοι από τη σκληρή και αδυσώπητη φτώχεια· για τον λόγο αυτόν ακριβώς λέει: «και θα προσφέρει το δώρο του από τα τρυγόνια ή από τα περιστέρια». Αλλά και αυτόν που είναι ακόμη πιο φτωχός και από αυτά, και προσέρχεται με τα πιο ευτελή, τον τιμά. «Διότι σεμίδαλις», λέει, «θα είναι το δώρο του», κάτι που είναι, νομίζω, εύκολο να βρεθεί από τον καθένα, ορίζοντας ένα αφιέρωμα που δεν επιβαρύνει υπερβολικά την έσχατη φτώχεια.

4. Τι λέει λοιπόν; «Εάν δε κάποια ψυχή προσφέρει δώρο θυσίας στον Κύριο, το δώρο της θα είναι σεμίδαλι, και θα χύσει πάνω του λάδι, και θα τοποθετήσει πάνω του λιβάνι. Είναι θυσία.» Οι κόκκοι λοιπόν της σεμιδάλεως που ενώνονται σε έναν άρτο, σημαίνουν το μεγάλο πλήθος των αρετών, οι οποίες συγκροτούν μία ευσέβεια, η οποία προσφέρεται από εμάς στον Θεό ως θυσία και δώρο. Και προστάζει να χύνεται πάνω της λάδι, το οποίο είναι σύμβολο ιλαρότητας. Διότι δεν αρμόζει στον δίκαιο να είναι σκυθρωπός για τους κόπους υπέρ της ευσέβειας, αλλά με τη χαρά της ελπίδας να καταπολεμά την αμαρτία. Το δε λιβάνι που προστίθεται πάνω της υποδηλώνει την ευωδία των έργων. Διότι πρέπει να βρίσκεται μακριά από κάθε ακαθαρσία και να αποστρέφεται κάθε πονηρή ηδονή, εκείνος που επιθυμεί να έχει το καύχημα της αγνείας. Έτσι, ο ίδιος θα είναι πλήρης από κάθε έπαινο και το θυμίαμά του θα γίνει αποδεκτό.

Τα μεν ολοκαυτώματα, λοιπόν, υποδηλώνουν την κατά κάποιον τρόπο ολοκληρωτική και πλήρη αφιέρωση των εξόχως αγίων· ενώ η θυσία, την εν μέρει άγια και αφιερωμένη στον Θεό ζωή· ακριβής προτύπωση της οποίας είναι η σεμίδαλις που προσφέρεται από τη χούφτα του ιερέα μαζί με το λάδι και το λιβάνι. Διότι η ζωή που καθιερώνεται στον Θεό, έστω και αν τυχόν είναι εν μέρει, πρέπει οπωσδήποτε να είναι ευωδιαστή και να τρέφεται με πλούσιες ελπίδες. Ή δεν λες ότι κάθε καλό μας έργο είναι εξαιρετικά ευωδιαστό; ΠΑΛΛ. Πάρα πολύ, βεβαίως. ΚΥΡ. Και λοιπόν; Δεν πράττεται από εμάς με καλές ελπίδες; ΠΑΛΛ. Ναι· διότι οπωσδήποτε θα ακολουθήσουν τα δώρα του Θεού. ΚΥΡ. Το λιβάνι, λοιπόν, και η σεμίδαλις που είναι ζυμωμένη με λάδι, μας υπονοούν την ευωδιαστή και πλούσια ζωή. ΠΑΛΛ. Πολύ σωστά τα είπες· αλλά ποια θα μπορούσε να είναι για εμάς η εν μέρει άγια ζωή; ΚΥΡ. Εκείνη που ούτε φτάνει στο απόγειο της αγιοπρεπούς πολιτείας, ούτε πορεύεται σε υπερβολικά απομονωμένη οδό, όπως ήταν ίσως η φωνή του Ιωάννη ή των αγίων αποστόλων· αλλά ούτε και εκπίπτει από το να είναι σεβαστή, εξαιτίας του ότι ίσως νικιέται από την υπερβολικά χαμερπή ζωή. Ή μήπως ο βίος αυτών που ζουν στον κόσμο και κάνουν παιδιά, εάν επιλέξουν να ζουν ενάρετα, δεν έχει μεριστεί κάπως μεταξύ Θεού και κόσμου, σύμφωνα με τα λόγια του μακάριου Παύλου; ΠΑΛΛ. Έχει μεριστεί· πώς όχι; ΚΥΡ.

Είπε λοιπόν ξανά τα εξής: «Εάν δε κάποια ψυχή προσφέρει δώρο θυσίας στον Κύριο, το δώρο της θα είναι σεμίδαλι· και θα χύσει πάνω της λάδι, και θα τοποθετήσει πάνω της λιβάνι, διότι είναι θυσία· και θα τη φέρει στους ιερείς, τους γιους του Ααρών, και αφού πάρει από αυτήν μια γεμάτη χούφτα από τη σεμίδαλι μαζί με το λάδι και όλο το λιβάνι της, ο ιερέας θα τοποθετήσει το μνημόσυνό της πάνω στο θυσιαστήριο, είναι θυσία, οσμή ευωδίας για τον Κύριο». Καταλαβαίνεις, λοιπόν, πώς υπενθύμισε την ταπεινότητα αυτού που προσφέρει· διότι ο θείος νόμος τον ονομάζει απλώς «ψυχή», έστω και αν έχει μεγάλη αφάνεια σε τούτο τον βίο, δείχνοντας και με αυτό το ίσο και αμερόληπτο της ύψιστης φύσης απέναντι σε όλους, όπως ακριβώς βέβαια και όταν λέει πάλι ότι «Όλες οι ψυχές είναι δικές μου». Διότι το θείο είναι αμερόληπτο, όπως μόλις είπα. Επομένως, εάν κάποιος από αυτούς που δεν έχουν, λέει, καμία επιφάνεια στον κόσμο επιλέξει να προσφέρει δώρο στον Θεό, ο τρόπος της θυσίας του θα είναι η σεμίδαλι. Όμως εμποτισμένη με λάδι και αναμεμειγμένη με λιβάνι· διότι το ότι η σεμίδαλι αποτελεί τύπο της ζωής, το δε λάδι της ιλαρότητας που πηγάζει από την ελπίδα, και το λιβάνι βέβαια της ευωδίας που βρίσκεται στα έργα, στα κατορθώματα και στον πλέον σύμφωνο με τον νόμο βίο, αυτό μας το έχει ήδη διασαφηνίσει μακρύς λόγος.

Και ότι αυτά είναι αληθινά, θα μπορούσε να το αντιληφθεί κανείς καλύτερα εάν εξέταζε με μεγαλύτερη επιμέλεια τη Λευιτική νομοθεσία. Διότι εκεί, κατά τις μυστικές ιερουργίες, μνημονεύει ονόματα όπως τηγάνι, λαγάνα, σιμιγδάλι και άλλα παρόμοια, υποδεικνύοντας συμβολικά και με αινίγματα κάποια ψυχωφελή δόγματα, και κατονομάζει ορισμένα μέτρα σύμφωνα με τη συνήθεια της εποχής, μιλώντας για ειφί, νέβελ, ιν και πολλά τέτοια· άραγε Αυτός δημιούργησε αυτές τις προσηγορίες και τις ονόμασε, ή διέταξε εξ αρχής να γίνονται και να λέγονται έτσι, ώστε το μεν τέτοιο σπέρμα να το ονομάσει σιτάρι, το δε εσωτερικό του να το ονομάσει σιμιγδάλι, και τα επιφανειακά, υμενώδη και διπλωμένα αρτοσκευάσματα να τα πει λαγάνες, και το τάδε σκεύος, μέσα στο οποίο το υγρό του φυράματος ψήνεται και αποβάλλει την υγρασία του, να προστάξει να ονομαστεί τηγάνι, και τη συγκεκριμένη ποσότητα του υγρού να την καθορίζει με το όνομα του ιν ή του νέβελ, και οι ξηρότεροι καρποί να μετριούνται με το γομόρ; Αυτά είναι φλυαρίες και ιουδαϊκή ματαιότητα, που απέχει πάρα πολύ από το μεγαλείο των Χριστιανών, το να νομίζει δηλαδή κανείς ότι ο μέγας και ύψιστος και ανώτερος από κάθε όνομα και νόημα Θεός, Αυτός που μόνο με τη δύναμη του βουλήματός Του συγκρατεί τα σύμπαντα, τα φέρνει στην ύπαρξη και τα διατηρεί στη ζωή, κάθεται σαν κάποιος γραμματοδιδάσκαλος να επεξεργάζεται με λεπτομέρεια τέτοιου είδους ονοματοθεσίες.

Για ποιο λόγο η σεμίδαλις συμπεριλαμβάνεται πάντοτε στις νομικές θυσίες και άλλοτε μεν είναι ζυμωμένη με έλαιο, άλλοτε μπαίνει σε κλίβανο, και άλλοτε σε τηγάνι; Τη σεμίδαλι πρέπει να την εκλάβουμε ότι αναφέρεται στον λόγο, επειδή αποτελεί τροφή των λογικών όντων. Και όταν μεν είναι ζυμωμένη με έλαιο, φανερώνει τον λόγο μαζί με τον φωτισμό της γνώσεως· όταν δε τοποθετείται σε τηγάνι, φανερώνει τον λόγο δοκιμασμένο και σταθερό απέναντι στους ηδονικούς πειρασμούς που μας προσβάλλουν εσωτερικά· και όταν τοποθετείται στον κλίβανο, φανερώνει τον λόγο να είναι στερεός, μέσα από την υπομονετική δοκιμασία απέναντι στους πειρασμούς που μας προσβάλλουν εξωτερικά.