Πατερικές αναφορές στο ΛΕΥΙΤΙΚΟΝ 23:5

Διότι λέγουν οι μιμητές των Ιουδαίων ότι παραλάβαμε από τους αποστόλους να τελούμε το μυστήριο με άζυμα· επειδή ούτε το νομικό Πάσχα πρόφθασε να φάει ο Χριστός εκείνο τον καιρό. Ότι δε αυτή είναι η αλήθεια, προς επιβεβαίωση των όσων ειπώθηκαν, άκουσε και τη νομοθεσία του Μωυσή με την οποία νομοθέτησε περί του Πάσχα και των Αζύμων: «Αυτές», λέγει, «είναι οι εορτές του Κυρίου, άγιες συγκλήσεις, τις οποίες θα συγκαλέσετε στους καθορισμένους καιρούς τους. Κατά τον πρώτο μήνα, τη δέκατη τέταρτη ημέρα του μήνα, προς το δειλινό, είναι το Πάσχα του Κυρίου. Και τη δέκατη πέμπτη ημέρα αυτού του μήνα είναι η εορτή των Αζύμων του Κυρίου· επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα». Ιδού, μαθαίνεις και από τη νομοθεσία του Μωυσή, ότι δεν υπήρχαν τότε άζυμα· διότι, μετά το δείπνο, κατά την Πέμπτη ημέρα, παρέδωσε ο Χριστός το μυστήριο της Καινής Διαθήκης διά της κλάσεως του άρτου· επειδή άζυμα εκείνη την ημέρα δεν υπήρχαν...

Λύση. Τη δέκατη τέταρτη ημέρα του πρώτου μήνα, η Γραφή συνηθίζει να την ονομάζει Πάσχα, καθώς κατ' αυτήν, προς το βράδυ, τρωγόταν ο αμνός με άζυμα. Τη δέκατη πέμπτη όμως ημέρα δεν την ονομάζει Πάσχα, αλλά εορτή του Πάσχα, δηλαδή εορτή των Αζύμων. Καθώς λέει ο Μωυσής: «Τον πρώτο μήνα, τη δέκατη τέταρτη ημέρα του μήνα, προς το βράδυ, είναι το Πάσχα του Κυρίου. Και τη δέκατη πέμπτη είναι η εορτή των Αζύμων του Κυρίου». Πριν λοιπόν από αυτήν, στις δεκατέσσερις, όταν πια είχε βραδιάσει, αφού ο Κύριος συνέφαγε με τους μαθητές το τυπικό Πάσχα, τότε τους παρέδωσε και το μυστικό Πάσχα. Και διόλου δεν εμποδίζονταν από τον νόμο να πωλούν ή να αγοράζουν τα αναγκαία για τροφή, ή να παρέχουν ελεημοσύνη, επειδή είχε ειπωθεί: «Όσα θα ετοιμαστούν για κάθε ψυχή, αυτά θα γίνουν και από εσάς». Γι' αυτό υπέθεταν οι μαθητές ότι ο Ιούδας στάλθηκε για μια τέτοια διακονία μετά τη λήψη του κομματιού του άρτου.

Επειδή, λοιπόν, ήταν φυσικό, με την έλευση της φανερής πραγματικότητας, να καταργηθεί ο τύπος, ο Χριστός δεν επιζήτησε καμία άλλη προθεσμία παρά τη σφαγή του προβάτου, ώστε να καταδείξει την αντικατάστασή του. Γι' αυτόν τον λόγο συνενώνει όλους τους χρόνους, όπως είπα, και συμπίπτει η δέκατη τέταρτη [του μηνός] με την Παρασκευή. Και, επειδή ο νόμος προστάζει το πρόβατο να σφάζεται «προς το βράδυ» και «στο μέσο των εσπερινών», ο Σωτήρας τηρεί και την ημέρα και την ώρα της σφαγής: ημέρα μεν την Παρασκευή, κατά την οποία πλάστηκε ο άνθρωπος, ώρα δε την ενάτη, και περίπου κατά την ενάτη ώρα εκπνέει πάνω στον σταυρό. Διότι το μεν «προς το βράδυ» λένε ότι αρχίζει από την εβδόμη ώρα, μετά την έκτη, ενώ το «στο μέσο των εσπερινών», αν κανείς ξεκινήσει από την εβδόμη ώρα, αποτελεί το μέσο της ενάτης ώρας, κατά την οποία και οι σοφοί των Εβραίων αναφέρουν ότι θυσιαζόταν το πρόβατο. Σε αυτήν, λοιπόν, την ώρα της σφαγής του προβάτου κατά την Παρασκευή, ο Σωτήρας, παραδίδοντας το πνεύμα, απέδειξε την αντικατάσταση του αινίγματος και πραγματοποίησε σαφώς την ανακεφαλαίωση μέσω της αρμονίας των χρόνων. Και τόση ήταν η αναγκαιότητα της αντικατάστασης, ώστε, αν και ήταν η εορτή του Πάσχα, οι Ιουδαίοι δεν μπόρεσαν προς τιμήν της εορτής να μεταθέσουν το μίασμα του φόνου, πράγμα που βέβαια οποιοιδήποτε άλλοι θα έκαναν, αλλά, άπαξ και όρμησαν εκουσίως προς τον φόνο, είχαν τη θεία δίκη να συνεργεί με την ορμή τους, χωρίς να το γνωρίζουν, προς την ολοφάνερη αποκάλυψη της αντικατάστασης.

Ιδού, και ο Λουκάς ανέφερε ότι ο Χριστός πήρε άρτο, και όχι άζυμα. Διότι ιδού, ήταν ακόμη Πέμπτη, και η ημέρα τότε ήταν η δέκατη τρίτη. Διότι η σελήνη βρισκόταν ακόμη στη δέκατη τρίτη ημέρα της· και δεν υπήρχε άζυμο, επειδή δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του. Διότι είχε νομοθετηθεί να το τρώνε τη δέκατη πέμπτη ημέρα της σελήνης. Τη δέκατη τετάρτη ημέρα του πρώτου σεληνιακού μήνα, ο νόμος την ονομάζει Πάσχα· ενώ τη δέκατη πέμπτη, την ονομάζει πρώτη ημέρα των αζύμων και Σάββατο. Εάν λοιπόν ο Χριστός θυσιάστηκε κατά τη δέκατη τετάρτη ημέρα της σελήνης, κατά την ημέρα της Παρασκευής, και το Σάββατο ήταν η εορτή των αζύμων, πότε έφαγε τα άζυμα, και πότε παρέδωσε στους αποστόλους να τα χρησιμοποιούν στην Καινή Διαθήκη; Επειδή ισχυρίζονται οι μιμητές των Ιουδαίων ότι παραλάβαμε από τους αποστόλους να τελούμε τη λειτουργία με άζυμα. Διότι ούτε το νομικό Πάσχα δεν πρόφτασε να φάει ο Χριστός κατά τον χρόνο εκείνο· και για να φανεί ότι έτσι είναι η αλήθεια, προς επιβεβαίωση των λεγομένων, άκουσε και τη νομοθεσία του Μωυσή, τι νομοθέτησε περί του Πάσχα και των αζύμων: «Αυτές, λέγει, είναι οι εορτές του Κυρίου, και αυτές είναι οι άγιες ημέρες, τις οποίες θα ανακηρύξετε στους καθορισμένους καιρούς τους: κατά τον πρώτο μήνα, τη δέκατη τετάρτη ημέρα του μήνα, προς το εσπέρας, είναι το Πάσχα του Κυρίου· και τη δέκατη πέμπτη ημέρα του μήνα αυτού, είναι η εορτή των αζύμων για τον Κύριο».

Αν θέλετε, προς επιβεβαίωση των όσων ελέχθησαν, ακούστε και τη νομοθεσία του Μωυσή, τι έχει νομοθετήσει περί του Πάσχα και των αζύμων. Αυτές, λέει, είναι οι εορτές του Κυρίου και αυτές είναι άγιες, τις οποίες θα κηρύξετε στους καιρούς τους. Τον πρώτο μήνα, την δέκατη τέταρτη ημέρα του μηνός προς το βράδυ, είναι το Πάσχα του Κυρίου. Και την δέκατη πέμπτη ημέρα αυτού του μηνός είναι η εορτή των αζύμων του Κυρίου· επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα. Ιδού και από τη νομοθεσία του Μωυσή μάθατε ότι δεν υπήρχαν τότε άζυμα, όταν μετά το δείπνο κατά την πέμπτη ημέρα ο Χριστός παρέδωσε μέσω της κλάσεως του άρτου το μυστήριο της Καινής Διαθήκης. Διότι αυτό το έπραξε πριν από την εορτή των αζύμων [κατά την δέκατη τρίτη ημέρα του μηνός]· επειδή τη δέκατη πέμπτη ημέρα του μηνός, όπως ορίζει η νομοθεσία του Μωυσή, ήταν η εορτή των αζύμων και ο Χριστός, αφού σταυρώθηκε την Παρασκευή κατά τη δέκατη τέταρτη ημέρα του μηνός [όταν οι Ιουδαίοι όφειλαν να θυσιάσουν τον αμνό], το Σάββατο κατά τη δέκατη πέμπτη ημέρα του μηνός, όταν ήταν η εορτή των αζύμων, βρισκόταν θαμμένος στον τάφο. Εφόσον λοιπόν δεν υπήρχαν άζυμα πριν από την εορτή των αζύμων (διότι σε ολόκληρο το έτος μόνο για επτά ημέρες τα έτρωγαν οι Ιουδαίοι), πού βρέθηκαν τότε τα άζυμα, όταν έφαγε το δείπνο με τους μαθητές ο Κύριος και μετά το δείπνο παρέδωσε μέσω του άρτου το μυστήριο της Καινής Διαθήκης του; Και πότε τα έφαγε αυτά; Μετά τη σταύρωση και την ταφή και μέσα στον ίδιο τον τάφο;

Γι' αυτό, D) μετά το δείπνο, αφού πήρε άρτο και τον έκοψε, παρέδωσε στους αποστόλους το μυστήριο της Καινής Διαθήκης τη νύχτα της Πέμπτης (κατά την οποία και παραδόθηκε από τον Ιούδα, όπως είναι γραμμένο). Αλλά τι λέει ο απόστολος Λουκάς; «αφού πήρε άρτο» και «αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε». Ιδού, και ο Λουκάς είπε ότι ο Χριστός πήρε άρτο και όχι άζυμο. Διότι δεν υπήρχαν ακόμη τότε, επειδή ήταν ημέρα Πέμπτη A)· γιατί η σελήνη βρισκόταν ακόμη στη δέκατη τρίτη ημέρα της εκείνη την Πέμπτη, και δεν υπήρχαν άζυμα, επειδή δεν είχε γίνει ακόμη η απομάκρυνση του ένζυμου άρτου. Διότι είχε νομοθετηθεί να γίνονται τα άζυμα τη δέκατη πέμπτη ημέρα της σελήνης, ενώ τη δέκατη τέταρτη να θυσιάζεται μόνο ο αμνός. Γι' αυτό και ο νόμος ονομάζει Πάσχα τη δέκατη τέταρτη ημέρα του πρώτου μήνα της σελήνης, ενώ τη δέκατη πέμπτη την ονομάζει πρώτη των αζύμων και σάββατο. (Αλίμονο στην ανοησία του αγράμματου. A). Και δεν υπήρχαν άζυμα εκείνη την Πέμπτη, αφού η σελήνη ήταν στη δέκατη τρίτη ημέρα. (Διότι ήταν νομοθετημένο να γίνονται τα άζυμα τη δεκάτη πέμπτη ημέρα της, όπως και ο αμνός να θυσιάζεται τη δεκάτη τετάρτη, κατά την οποία θυσιάστηκε ο Χριστός, ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου. A). Αν όμως ο Χριστός θυσιάστηκε και σταυρώθηκε τη δεκάτη τετάρτη ημέρα της σελήνης, την ημέρα της Παρασκευής, και το σάββατο ήταν η εορτή των αζύμων, πότε έφαγε τα άζυμα; Και πότε τα παρέδωσε στους αποστόλους στην Καινή Διαθήκη; (Επειδή λέτε ότι παραλάβαμε από τους αποστόλους να φτιάχνουμε άζυμα A).

Μήπως μετά την ανάστασή του εκ νεκρών; Δεν βλέπετε ότι καταφανώς ελέγχεστε από τα ίδια τα πράγματα; (Διότι ούτε το νομικό Πάσχα πρόλαβε ο Χριστός να φάει κατά τον χρόνο εκείνο). Το ότι δε δεν υπήρχαν άζυμα τότε, όταν ο Χριστός παρέδιδε τα μυστήρια της Καινής Διαθήκης στους αποστόλους, θα σας το αποδείξω και από τη Μωσαϊκή νομοθεσία· λέγει δηλαδή: «Αυτές είναι οι εορτές του Κυρίου» και αυτές είναι οι «άγιες συναθροίσεις, τις οποίες θα συγκαλέσετε στους καθορισμένους καιρούς τους· κατά τον πρώτο μήνα, τη δέκατη τέταρτη ημέρα του μηνός προς το βράδυ, είναι το Πάσχα προς τιμήν του Κυρίου· και τη δέκατη πέμπτη ημέρα του μηνός αυτού είναι η εορτή των αζύμων προς τιμήν του Κυρίου· επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα». Ιδού, και από τη νομοθεσία του Μωυσή μάθατε ότι δεν υπήρχαν τότε άζυμα (όταν μετά το δείπνο) κατά την ημέρα της Πέμπτης (ο Χριστός παρέδωσε διά της κλάσεως του άρτου το μυστήριο της Καινής Διαθήκης. Διότι το έπραξε αυτό πριν από την εορτή των αζύμων, κατά τη δέκατη τρίτη ημέρα του μηνός. Επειδή τη δέκατη πέμπτη ημέρα του μηνός, όπως ορίζει η νομοθεσία του Μωυσή, ήταν η εορτή των αζύμων. Και ο Χριστός, αφού σταυρώθηκε την Παρασκευή κατά τη δέκατη τέταρτη ημέρα του μηνός, όταν οι Ιουδαίοι όφειλαν να θυσιάσουν τον αμνό, το Σάββατο κατά τη δέκατη πέμπτη ημέρα του μηνός, όταν ήταν και η εορτή των αζύμων, βρισκόταν θαμμένος στον τάφο).

Αυτά γνωρίζω ότι είναι τα ευαγγελικά λόγια. Εάν όμως δεχθούμε ότι η ημέρα κατά την οποία τελέστηκε το Δεσποτικό δείπνο ήταν μία από τις επτά, κατά τις οποίες είχε οριστεί η βρώση των αζύμων, και μάλιστα η πρώτη, δεν γνωρίζω πώς μπορούμε να παραδεχθούμε ότι οι ευαγγελιστές αυτοί συμφωνούν και με τον εαυτό τους και μεταξύ τους και με την αλήθεια και με τον Ιωάννη, τον κατεξοχήν θεολόγο. Διότι, ενώ ο νόμος θεσπίζει να λαμβάνεται το πρόβατο τη δέκατη ημέρα του πρώτου μήνα, να φυλάσσεται μέχρι τη δέκατη τέταρτη, και τότε, προς το εσπέρας, να θυσιάζεται και να τρώγεται, και ορίζεται ότι αυτό είναι το πάσχα του Κυρίου, και στη συνέχεια για τις επόμενες επτά ημέρες παραδίδει τη γιορτή των αζύμων, όπως αναφέρει στο Λευιτικό: «στον πρώτο μήνα, τη δέκατη τέταρτη ημέρα του μήνα, ανάμεσα στα δειλινά, είναι το πάσχα στον Κύριο· και τη δέκατη πέμπτη ημέρα αυτού του μήνα είναι η γιορτή των αζύμων στον Κύριο· επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα», δηλαδή αυτές που αριθμούνται από τη δέκατη πέμπτη μέχρι την εικοστή πρώτη, πώς οι ευαγγελιστές ονομάζουν πρώτη των αζύμων την ημέρα κατά την οποία δεν είχε ακόμη τελεστεί το πάσχα; Διότι βεβαίως δεν επρόκειτο οι απόστολοι να ρωτήσουν μετά το πάσχα: «πού θέλεις να σου ετοιμάσουμε να φας το πάσχα;», και ο Κύριος προς αυτούς: «πηγαίνετε και ετοιμάστε μας το πάσχα, για να φάμε». Και μάλιστα ο Λουκάς, αναφέρεται στην ημέρα κατά την οποία λέει ότι έπρεπε να θυσιαστεί το πάσχα.

Το δε Πάσχα δεν θυσιαζόταν τη δέκατη πέμπτη ημέρα, η οποία είναι η πρώτη των αζύμων, αλλά τη δέκατη τέταρτη, μεταξύ των εσπερινών.