Πατερικές αναφορές στο ΛΕΥΙΤΙΚΟΝ 24:15

Αυτός που επέβαλε, λέει, τιμωρία σε αυτούς που βλασφημούν· διότι είναι γραμμένο στο βιβλίο που ονομάζεται Λευιτικό, ότι κάποιοι που ανήκαν στους Ιουδαίους μάλωσαν μεταξύ τους, σύμφωνα με όσα είναι γραμμένα, μέσα στο στρατόπεδο, από τους οποίους ο ένας, αναφέροντας το θείο όνομα, «ευλόγησε» –δηλαδή, καταράστηκε και βλασφήμησε– και έπειτα διατάζεται να θανατωθεί και να πληρώσει πικρό τίμημα για την ανόσια γλώσσα του, με τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: «Οποιοσδήποτε άνθρωπος καταραστεί τον Θεό, θα επωμιστεί την αμαρτία του· και όποιος προφέρει το όνομα του Κυρίου πρέπει να θανατωθεί· όλη η συναγωγή του Ισραήλ να τον λιθοβολήσει με πέτρες· είτε είναι προσήλυτος είτε αυτόχθονας, όταν προφέρει το όνομα του Κυρίου, να πεθάνει». Αλλά ίσως κάποιος, έχοντας ενδοιασμούς ως προς αυτό, θα πει: Τι λέει λοιπόν ο νόμος, και τι θέλει να μου δηλώσει μέσω αυτού; Διότι το να θανατωθεί, λέει, αυτός που είναι ένοχος για βλασφημίες εναντίον του Θεού, δεν θα ήταν παράλογο, και θα το υφίστατο απολύτως δίκαια. Αλλά γιατί, αν κάποιος βρίσει έστω και έναν από τους ψευδώνυμους θεούς, δεν απαλλάσσεται από την αμαρτία; Διότι, λέει, αν κάποιος καταραστεί θεό, θα επωμιστεί αμαρτία. Και τι απαντάμε σε αυτό; Ο νομοθέτης προνοεί με ασφάλεια· διότι το να συνηθίζει κανείς, νομίζω, να λοιδορεί ακόμη και αυτούς που δεν είναι εκ φύσεως θεοί, αποτελεί κατά κάποιον τρόπο μια άσκηση και έναν δρόμο που μας εξωθεί στην αθυροστομία εναντίον του αληθινού, κατά φύσιν, Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο, και μέσω άλλων λόγων, το απαγορεύει πάλι λέγοντας: «Δεν θα κακολογήσεις θεούς».

Τι σημαίνει λοιπόν το «θα πει 'Σώπα', για να μην ονομαστεί το όνομα του Κυρίου»; Λέμε ότι τη βλασφημία και την κατάρα εναντίον του Θεού συνήθιζαν να την αποκαλούν έτσι όσοι κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ, ακολουθώντας τις νομικές διατάξεις. Διότι είναι γραμμένο στο Λευιτικό ότι δύο άνδρες συνεπλάκησαν μεταξύ τους μέσα στη συναγωγή, και στη συνέχεια ο ένας από αυτούς που μάλωναν, ο γιος της Αιγυπτίας, βλασφήμησε και κατέληξε να λιθοβοληθεί μέχρι θανάτου. Αμέσως τότε ο Θεός έθεσε νόμο για αυτό το θέμα, λέγοντας τα εξής: «Άνθρωπος που θα καταραστεί τον Θεό του, θα επωμιστεί αμαρτία· και όποιος ονομάσει το όνομα του Κυρίου, να θανατωθεί με θάνατο». Επομένως, το «να ονομάσει το όνομα του Κυρίου» σημαίνει το να βλασφημήσει, μολονότι διατυπώνεται με εύφημες λέξεις μέσα στα ιερά κείμενα. Επειδή λοιπόν είναι συνήθεια σε πολλούς, όταν βρεθούν σε θλίψεις, να εκστομίζουν μερικές φορές βλάσφημα λόγια κατά του Θεού, αναφέρει ότι εκείνον τον επικεφαλής του σπιτιού που αναγγέλλει ότι δεν υπάρχει πια κανείς μαζί του, και που έχει υποστεί τα δεινά μιας ανεπανόρθωτης συμφοράς, θα τον αποστομώσει, λέει, για να μην ονομάσει το όνομα του Κυρίου, δηλαδή για να μην πει κανένα βλάσφημο λόγο εναντίον του Θεού. Και αυτό δείχνει ότι η μάστιγα δεν τους επιβλήθηκε τυχαία και ότι ο Θεός δεν τους τιμωρεί μάταια, αλλά για κάτι ωφέλιμο και αναγκαίο.

ΑΛΛΟ. Αναπόφευκτη επιφέρει την τιμωρία, σε όσους βλασφημούν τον Θεό των πάντων, και ο νόμος διά του Μωυσή. Έτσι, λοιπόν, τον γιο της Αιγυπτίας στην έρημο, ο Θεός προστάζει να λιθοβοληθεί από όλη τη συναγωγή, επειδή, όπως έχει γραφτεί, προέφερε το Όνομα και τόλμησε να πει κάτι από τα απαγορευμένα.

Έτσι εξηγείται και εκείνο το χωρίο: «Εκείνος που καταράται τον Θεό, θα επωμιστεί την αμαρτία του»· δηλαδή, αυτός που κακολογεί τον άρχοντα, αμαρτάνει. «Εκείνος δε που προφέρει το όνομα του Κυρίου θα λιθοβοληθεί»· δηλαδή, αυτός που αποδίδει το όνομα του πραγματικά υπάρχοντος Θεού στα ανύπαρκτα όντα. Επειδή ακριβώς το αμάρτημα είναι ασυγχώρητο, είναι και η τιμωρία για αυτό βαρύτατη· διότι ονομάζονται βέβαια θεοί και οι θεοί των Ελλήνων, όχι προς τιμήν τους, ούτε κατά χάριν της προσωνυμίας, αλλά εξαιτίας της απάτης εκείνων που πλανήθηκαν και τους ονόμασαν έτσι.

Στον Θεό δεν υπάρχει βία. ΤΙΤΛΟΣ Ηʹ. — Περί του βλάσφημου και του μεγαλόρρημονος. «Είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Μίλησε στους υιούς Ισραήλ λέγοντας: Κάθε άνθρωπος που θα καταραστεί τον Θεό του, θα επωμιστεί την αμαρτία του· εκείνος όμως που θα προφέρει βλάσφημα το όνομα του Κυρίου, ας λιθοβοληθεί με πέτρες από όλη τη συναγωγή των υιών Ισραήλ.» «Ας μην εξέλθει μεγαλορρημοσύνη από το στόμα σας.» «Τι τόλμησε η καρδιά σου, και ξέσπασες σε θυμό ενώπιον του Κυρίου;» «Θα εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη, τη μεγαλόρρημονη γλώσσα· εκείνους που είπαν: Με τη γλώσσα μας θα μεγαλουργήσουμε, τα χείλη μας μάς ανήκουν· ποιος είναι κύριός μας;» «Θα αφανιστεί η Σαμάρεια, διότι εναντιώθηκε στον Θεό της· θα πέσουν από ρομφαία, και τα βρέφη τους θα συντριβούν στο έδαφος.» «Μεθύστε τον, διότι φέρθηκε αλαζονικά εναντίον του Κυρίου.» «Αυτά λέει ο Κύριος: Επειδή θεώρησες την καρδιά σου όμοια με την καρδιά του Θεού, ιδού, εγώ φέρνω εναντίον σου ξένους, μάστιγες των εθνών, και θα γυμνώσουν τα μαχαίρια τους εναντίον σου και εναντίον του κάλλους της σοφίας σου, και θα ρίξουν το κάλλος σου στην απώλεια.» «Φιλάνθρωπο είναι το πνεύμα της σοφίας, και δεν θα αφήσει ατιμώρητο τον βλάσφημο για τα λόγια των χειλέων του.» «Εκείνος που ρίχνει πέτρα ψηλά, τη ρίχνει στο κεφάλι του.» «Κάθε αμαρτία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους· σε εκείνον όμως που θα βλασφημήσει ενάντια στο Άγιο Πνεύμα, δεν θα του συγχωρεθεί, ούτε στον τωρινό αιώνα, ούτε στον μελλοντικό.»

Επειδή λοιπόν διακρίθηκαν τέσσερις σημασίες για τη λέξη θεός, πρέπει να γνωρίζεις ότι στο ρητό που προβάλλεται σε εσένα προς διδασκαλία, «οποιοσδήποτε άνθρωπος καταραστεί τον θεό, θα επωμιστεί αμαρτία» και τα εξής, άλλοι μεν εννοούν εδώ ως θεό τον αληθινό και κυρίως Θεό, άλλοι δε εκλαμβάνουν αυτόν που ονομάστηκε έτσι ψευδώνυμα. Και, θέτοντας διαφορετική αφετηρία, καταλήγουν και στα επόμενα με διαφορετικό τρόπο. Διότι εκείνοι που υπέθεσαν ότι ως θεός αναφέρεται τώρα αυτό που ο καθένας από τους ασεβείς θεωρεί αντικείμενο λατρείας, αναπτύσσουν το νόημα ως εξής: Δεν πρέπει, λέει, ούτε εκείνος που είναι αφοσιωμένος στις ελληνικές θρησκείες να εξυβρίζει αυτό που σέβεται. Διότι, έστω κι αν εκείνο είναι άξιο κάθε δυσφήμισης και είναι δίκαιο και να θεωρείται και να ονομάζεται βδέλυγμα από κάθε ευσεβή, εντούτοις, εκείνος που το θεωρεί θεό και έπειτα το δυσφημεί, είναι ένοχος αμαρτίας, γιατί, σύμφωνα με τη δική του γνώμη και κρίση, ένας τέτοιος άνθρωπος συλλαμβάνεται να βλασφημεί θεό και καθιστά τον εαυτό του υπεύθυνο για ασέβεια. Γιατί, ενώ είναι δυνατόν είτε να μην το σέβεσαι είτε να μην το δυσφημείς, εσύ σμίγοντας τα ασυμβίβαστα, δυσφημείς αυτό ακριβώς που σέβεσαι; Το καταδίκασες; Απομακρύνσου από αυτό. Αλλά προσέρχεσαι ακόμη σε αυτό ως θεό; Πώς δεν φρίττεις να δυσφημείς και να υποβάλλεις σε κατάρες αυτόν που ακόμη λατρεύεται από εσένα; Επομένως, το ρητό «οποιοσδήποτε άνθρωπος καταραστεί τον θεό του», γι' αυτόν τον λόγο «θα επωμιστεί αμαρτία», όχι επειδή καταράστηκε τον αληθινό Θεό, αλλά επειδή εναντίον αυτού ακριβώς που σέβεται ως θεό του, εναντίον του έστρεψε και δυσφημιστική γλώσσα.

Οι δε επόμενοι ερμηνεύουν το νόημα ως εξής: «οποιοσδήποτε άνθρωπος καταραστεί τον Θεό του, θα επωμιστεί αμαρτία»· από μόνο του, λένε, το νόημα είναι σαφές. Διότι αυτός που καταράται τον αληθινό Θεό ή συμπεριφέρεται με άλλον τρόπο υβριστικά απέναντί Του, είναι ένοχος αμαρτίας, η οποία καταλήγει σε αναπόφευκτη τιμωρία. Το δε «όποιος προφέρει το όνομα του Κυρίου του Θεού» έχει την εξής σημασία: ήταν απαγορευμένο στους Ιουδαίους να προφέρεται το όνομα του Θεού, το οποίο θεωρούνταν κάτι διαφορετικό από τη λέξη «Θεός», καθόλου από τα χείλη τους, αλλά είχε διατηρηθεί εντελώς άρρητο και ανεκφώνητο, παρά μόνο από τους αρχιερείς, προς τιμήν και σεβασμό του θείου. Γι' αυτό δεν γραφόταν ούτε με τα δικά τους γράμματα, αλλά το χαρακτήριζαν με κάποιους ξένους και παραλλαγμένους τύπους γραμμάτων, υποδηλώνοντάς το σαν με πιο μυστικά σύμβολα. Τα γράμματα αυτά ήταν τέσσερα, εξού και ονομαζόταν από αυτούς Τετραγράμματο. Επομένως, λένε, για τους Ιουδαίους ήταν το ίδιο πράγμα το να καταραστεί κανείς τον Θεό και το να Τον ονομάσει, δηλαδή να προφέρει το άρρητο όνομά Του με τα χείλη του και μάλιστα να το κάνει γνωστό σε κοινά αυτιά, γι' αυτό και για καθεμία από τις δύο πράξεις επιβαλλόταν ως ποινή ο θάνατος. Αλλά κατ' αυτόν τον τρόπο ερμηνεύουν και αυτοί.