Πατερικές αναφορές στο ΛΕΥΙΤΙΚΟΝ 24:16

ΛΟΓΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ Ότι ο Υιός δεν είναι κτίσμα ούτε ποίημα. Α. Αυτόν, λοιπόν, που φανερώθηκε ως Θεός από Θεό κατά την άρρητη γέννηση, υπάρχει άραγε περίπτωση αν κάποιος δεν τον τοποθετήσει στη δόξα του κατά φύσιν Υιού, αλλά πει ότι είναι γενητός και δημιούργημα, να μην υποστεί την τιμωρία που λέμε ότι επικρέμαται σε όσους συνηθίζουν να χλευάζουν τη δόξα του Θεού, εφόσον η θεόπνευστη Γραφή αποφαίνεται ως εξής: «Άνθρωπος, ο οποίος θα καταραστεί τον Θεό του, θα φορτωθεί την αμαρτία του· όποιος δε προφέρει βλάσφημα το όνομα του Κυρίου, να τιμωρηθεί με θάνατο, ας τον λιθοβολήσει όλη η συναγωγή· είτε προσήλυτος είναι είτε αυτόχθων, όταν προφέρει βλάσφημα το όνομα του Κυρίου, να θανατωθεί»; Β. Δεν νομίζω ότι θα μπορούσε να διαφύγει το να καταδικαστεί, οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο, στις ποινές που του αρμόζουν. Α. Είναι άριστο λοιπόν, ω Ερμεία, να μην συνηθίζουμε να παρασυρόμαστε από τις αθυροστομίες των άλλων, επειδή αυτές μας οδηγούν σε αδόκιμο νου, αλλά να καθιστούμε τους λόγους των θεηγόρων ως τον ορθό και αδιάστροφο κανόνα της πίστεως.

Αυτός που επέβαλε, λέει, τιμωρία σε αυτούς που βλασφημούν· διότι είναι γραμμένο στο βιβλίο που ονομάζεται Λευιτικό, ότι κάποιοι που ανήκαν στους Ιουδαίους μάλωσαν μεταξύ τους, σύμφωνα με όσα είναι γραμμένα, μέσα στο στρατόπεδο, από τους οποίους ο ένας, αναφέροντας το θείο όνομα, «ευλόγησε» –δηλαδή, καταράστηκε και βλασφήμησε– και έπειτα διατάζεται να θανατωθεί και να πληρώσει πικρό τίμημα για την ανόσια γλώσσα του, με τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: «Οποιοσδήποτε άνθρωπος καταραστεί τον Θεό, θα επωμιστεί την αμαρτία του· και όποιος προφέρει το όνομα του Κυρίου πρέπει να θανατωθεί· όλη η συναγωγή του Ισραήλ να τον λιθοβολήσει με πέτρες· είτε είναι προσήλυτος είτε αυτόχθονας, όταν προφέρει το όνομα του Κυρίου, να πεθάνει». Αλλά ίσως κάποιος, έχοντας ενδοιασμούς ως προς αυτό, θα πει: Τι λέει λοιπόν ο νόμος, και τι θέλει να μου δηλώσει μέσω αυτού; Διότι το να θανατωθεί, λέει, αυτός που είναι ένοχος για βλασφημίες εναντίον του Θεού, δεν θα ήταν παράλογο, και θα το υφίστατο απολύτως δίκαια. Αλλά γιατί, αν κάποιος βρίσει έστω και έναν από τους ψευδώνυμους θεούς, δεν απαλλάσσεται από την αμαρτία; Διότι, λέει, αν κάποιος καταραστεί θεό, θα επωμιστεί αμαρτία. Και τι απαντάμε σε αυτό; Ο νομοθέτης προνοεί με ασφάλεια· διότι το να συνηθίζει κανείς, νομίζω, να λοιδορεί ακόμη και αυτούς που δεν είναι εκ φύσεως θεοί, αποτελεί κατά κάποιον τρόπο μια άσκηση και έναν δρόμο που μας εξωθεί στην αθυροστομία εναντίον του αληθινού, κατά φύσιν, Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο, και μέσω άλλων λόγων, το απαγορεύει πάλι λέγοντας: «Δεν θα κακολογήσεις θεούς».

Αλλά, όπως νόμισαν μερικοί από τους ασύνετους, μήπως άραγε ο Χριστός λέει αυτά επειδή αγαπά τη σάρκα; Μακριά από εμάς τέτοια κακή σκέψη· διότι ταιριάζει μόνο σε αυτούς που έχουν παράλυτη διάνοια το να διολισθήσουν σε τέτοια μωρία. Τι το χρήσιμο λοιπόν εργαζόταν μέσα από αυτό ο Χριστός; Πρώτον μεν λέμε εκείνο, ότι ήθελε να στερεώσει μια διδασκαλία που έχει τιμηθεί και από τον νόμο. Διότι τι είπε ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή; «Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, για να πας καλά». Και δεν περιορίστηκε ο λόγος του μόνο στο να μας προτρέψει σε αυτό, αλλά έχει ήδη απειλήσει με την έσχατη τιμωρία αυτούς που δεν επιλέγουν να πράξουν αυτό· έθεσε δηλαδή στο ίδιο επίπεδο το να αμαρτάνει κανείς στον Θεό και το να αμαρτάνει σε αυτούς που τον γέννησαν κατά σάρκα. Διότι τον μεν βλάσφημο ο νόμος διέταξε να υφίσταται την καταδίκη σε θάνατο· «Διότι, λέει, αυτός που προφέρει το όνομα του Κυρίου ας θανατώνεται»· ενώ αυτόν που οπλίζει ακράτητη και αχαλίνωτη γλώσσα εναντίον των γονέων, τον υπέβαλε σε ισάξιες ποινές· «Διότι, λέει, όποιος κακολογεί τον πατέρα ή τη μητέρα, ας θανατώνεται». Έπειτα, εφόσον ο νομοθέτης διάταξε να απονέμεται από εμάς τόση τιμή στους γονείς, πώς δεν έπρεπε να στερεωθεί και με τις αποφάσεις του Σωτήρα αυτή η τόσο σπουδαία εντολή; Και επειδή η μορφή κάθε αγαθού και κάθε αρετής έχει περάσει πρώτα από τον Ίδιο, γιατί να μην συνθέσει και αυτήν μαζί με τις άλλες; Διότι πράγματι, ο πολυτιμότερος τρόπος αρετής είναι η τιμή προς τους γονείς.

Τι σημαίνει λοιπόν το «θα πει 'Σώπα', για να μην ονομαστεί το όνομα του Κυρίου»; Λέμε ότι τη βλασφημία και την κατάρα εναντίον του Θεού συνήθιζαν να την αποκαλούν έτσι όσοι κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ, ακολουθώντας τις νομικές διατάξεις. Διότι είναι γραμμένο στο Λευιτικό ότι δύο άνδρες συνεπλάκησαν μεταξύ τους μέσα στη συναγωγή, και στη συνέχεια ο ένας από αυτούς που μάλωναν, ο γιος της Αιγυπτίας, βλασφήμησε και κατέληξε να λιθοβοληθεί μέχρι θανάτου. Αμέσως τότε ο Θεός έθεσε νόμο για αυτό το θέμα, λέγοντας τα εξής: «Άνθρωπος που θα καταραστεί τον Θεό του, θα επωμιστεί αμαρτία· και όποιος ονομάσει το όνομα του Κυρίου, να θανατωθεί με θάνατο». Επομένως, το «να ονομάσει το όνομα του Κυρίου» σημαίνει το να βλασφημήσει, μολονότι διατυπώνεται με εύφημες λέξεις μέσα στα ιερά κείμενα. Επειδή λοιπόν είναι συνήθεια σε πολλούς, όταν βρεθούν σε θλίψεις, να εκστομίζουν μερικές φορές βλάσφημα λόγια κατά του Θεού, αναφέρει ότι εκείνον τον επικεφαλής του σπιτιού που αναγγέλλει ότι δεν υπάρχει πια κανείς μαζί του, και που έχει υποστεί τα δεινά μιας ανεπανόρθωτης συμφοράς, θα τον αποστομώσει, λέει, για να μην ονομάσει το όνομα του Κυρίου, δηλαδή για να μην πει κανένα βλάσφημο λόγο εναντίον του Θεού. Και αυτό δείχνει ότι η μάστιγα δεν τους επιβλήθηκε τυχαία και ότι ο Θεός δεν τους τιμωρεί μάταια, αλλά για κάτι ωφέλιμο και αναγκαίο.

ΑΛΛΟ. Αναπόφευκτη επιφέρει την τιμωρία, σε όσους βλασφημούν τον Θεό των πάντων, και ο νόμος διά του Μωυσή. Έτσι, λοιπόν, τον γιο της Αιγυπτίας στην έρημο, ο Θεός προστάζει να λιθοβοληθεί από όλη τη συναγωγή, επειδή, όπως έχει γραφτεί, προέφερε το Όνομα και τόλμησε να πει κάτι από τα απαγορευμένα.

Έτσι εξηγείται και εκείνο το χωρίο: «Εκείνος που καταράται τον Θεό, θα επωμιστεί την αμαρτία του»· δηλαδή, αυτός που κακολογεί τον άρχοντα, αμαρτάνει. «Εκείνος δε που προφέρει το όνομα του Κυρίου θα λιθοβοληθεί»· δηλαδή, αυτός που αποδίδει το όνομα του πραγματικά υπάρχοντος Θεού στα ανύπαρκτα όντα. Επειδή ακριβώς το αμάρτημα είναι ασυγχώρητο, είναι και η τιμωρία για αυτό βαρύτατη· διότι ονομάζονται βέβαια θεοί και οι θεοί των Ελλήνων, όχι προς τιμήν τους, ούτε κατά χάριν της προσωνυμίας, αλλά εξαιτίας της απάτης εκείνων που πλανήθηκαν και τους ονόμασαν έτσι.

Έπειτα, «εκείνος που προφέρει το όνομα του Κυρίου ας θανατώνεται»· αν δε κάποιος τολμήσει να υποβάλει σε κατάρα και βλασφημία τον αληθινό Θεό και δεσπότη των πάντων, η ποινή του είναι θάνατος. Διότι αυτός έχει περιπέσει σε δύο ατοπήματα· αφενός δυσφήμισε το ίδιο του το σέβασμα και αφετέρου εξαπέλυσε την ύβρη εναντίον του σωτήρα και δημιουργού των όλων, ο οποίος βρίσκεται υπεράνω κάθε επαίνου και δόξας· διότι είναι μεν ένοχος αμαρτίας, δηλαδή οφείλει να υποστεί τιμωρία για αλαζονεία και ύβρη, και εκείνος που καταριέται το ίδιο του το θρήσκευμα, ακόμη κι αν αυτό φέρει ψευδεπίγραφα την ονομασία της θεότητας, υπόχρεος όμως σε διπλή και πολλαπλή τιμωρία είναι εκείνος που λούζει με ύβρεις τον δημιουργό του παντός και Θεό και έχει τολμήσει να τον υποβάλει σε κατάρες· γι' αυτό, εκείνη η βλάσφημη κεφαλή είναι άξια να αποκοπεί από τη ζωή με λιθοβολισμό, υφιστάμενη την τιμωρία της ασύδοτης γλώσσας. Έτσι, λοιπόν, οι παλαιότεροι αποσαφηνίζουν αυτό το ρητό.

Οι δε επόμενοι ερμηνεύουν το νόημα ως εξής: «οποιοσδήποτε άνθρωπος καταραστεί τον Θεό του, θα επωμιστεί αμαρτία»· από μόνο του, λένε, το νόημα είναι σαφές. Διότι αυτός που καταράται τον αληθινό Θεό ή συμπεριφέρεται με άλλον τρόπο υβριστικά απέναντί Του, είναι ένοχος αμαρτίας, η οποία καταλήγει σε αναπόφευκτη τιμωρία. Το δε «όποιος προφέρει το όνομα του Κυρίου του Θεού» έχει την εξής σημασία: ήταν απαγορευμένο στους Ιουδαίους να προφέρεται το όνομα του Θεού, το οποίο θεωρούνταν κάτι διαφορετικό από τη λέξη «Θεός», καθόλου από τα χείλη τους, αλλά είχε διατηρηθεί εντελώς άρρητο και ανεκφώνητο, παρά μόνο από τους αρχιερείς, προς τιμήν και σεβασμό του θείου. Γι' αυτό δεν γραφόταν ούτε με τα δικά τους γράμματα, αλλά το χαρακτήριζαν με κάποιους ξένους και παραλλαγμένους τύπους γραμμάτων, υποδηλώνοντάς το σαν με πιο μυστικά σύμβολα. Τα γράμματα αυτά ήταν τέσσερα, εξού και ονομαζόταν από αυτούς Τετραγράμματο. Επομένως, λένε, για τους Ιουδαίους ήταν το ίδιο πράγμα το να καταραστεί κανείς τον Θεό και το να Τον ονομάσει, δηλαδή να προφέρει το άρρητο όνομά Του με τα χείλη του και μάλιστα να το κάνει γνωστό σε κοινά αυτιά, γι' αυτό και για καθεμία από τις δύο πράξεις επιβαλλόταν ως ποινή ο θάνατος. Αλλά κατ' αυτόν τον τρόπο ερμηνεύουν και αυτοί.