Πατερικές αναφορές στο ΛΕΥΙΤΙΚΟΝ 24:5

Όπου δε υπάρχει περιτομή, εκεί υπάρχει και σίδηρος, και σπόγγοι, και τα παρεπόμενα. Όπου γίνεται αρτοποιία, εκεί υπάρχουν και κλίβανοι, εκεί και συλλογή φρυγάνων, και γενικά εργασία γι’ αυτούς, αυτή της αρτοποιίας. Στον μεν λαό των Ιουδαίων είχε απαγορευτεί να εργάζεται το Σάββατο· στους ιερείς όμως δεν ήταν απαγορευμένο. Γι’ αυτόν τον λόγο επιτρέπεται και σε εμάς και σε όλους να εργαζόμαστε το Σάββατο· διότι και εμείς όλοι είμαστε βασίλειο ιεράτευμα. Στο παρελθόν, λοιπόν, επιτρεπόταν στους ιερείς· επειδή πλέον και εμείς έχουμε γίνει βασίλειο ιεράτευμα και έθνος άγιο. Καθώς ο νόμος έγραφε: «Την ημέρα του Σαββάτου να τοποθετούνται οι δώδεκα άρτοι στην τράπεζα»· παρόλο λοιπόν που εκείνοι οι άρτοι ήταν αφιερωμένοι, από την τράπεζα ζητούσε ο Δαβίδ την τροφή. Και ο Αβιμέλεχ έλεγε: «Εάν οι νέοι έχουν διαφυλαχθεί καθαροί, απέχοντας τουλάχιστον από γυναίκα». Εδώ λοιπόν, ως παρέκβαση στον λόγο, συγκράτησε με ασφάλεια αυτό που ειπώθηκε, ω πιστέ, και κατανόησε τα λεγόμενά μου· και διατήρησε την αγνεία της σάρκας. Διότι εάν ο Αβιμέλεχ παρήγγειλε αυτά τότε, πώς να μην οφείλουμε να τα τηρούμε προσεκτικά;

Έπειτα λέγει γι' αυτά: «Και θα λάβετε σεμίδαλι και θα φτιάξετε από αυτήν δώδεκα άρτους· ο κάθε άρτος θα αποτελείται από δύο δέκατα· και θα τους τοποθετήσετε σε δύο στοίβες, έξι άρτους η κάθε στοίβα, πάνω στην καθαρή τράπεζα ενώπιον του Κυρίου, και θα επιθέσετε πάνω στη στοίβα καθαρό λιβάνι και αλάτι, και θα βρίσκονται στους άρτους ως ανάμνηση, προκείμενα στον Κύριο». Λύχνο, λοιπόν, αυτόν που βρισκόταν στην αγία σκηνή και φώτιζε έξω από το καταπέτασμα, στα προηγούμενα παραδεχθήκαμε ότι είναι ο μακάριος Ιωάννης, ο οποίος τρέφεται από το καθαρότατο έλαιο, δηλαδή από τον φωτισμό του Πνεύματος· βρίσκεται, όμως, έξω από το καταπέτασμα, επειδή ακριβώς ο λόγος του είναι κατηχητικός: «Ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου», λέγει, «κάνετε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας». Τα όσα όμως βρίσκονται μέσα από το καταπέτασμα, δηλαδή το αποκρυμμένο μυστήριο για τον Χριστό, δεν τα φανερώνει πλήρως. «Διότι εγώ μεν», λέγει, «σας βαπτίζω με νερό εις μετάνοιαν, εκείνος όμως που έρχεται οπίσω μου είναι ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι ικανός να βαστάσω τα υποδήματα· αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ». Βλέπεις, λοιπόν, πώς ο ίδιος μεν καταλάμπει, καλώντας σε μετάνοια με πιο απλό λόγο, ενώ τα όσα βρίσκονται μέσα από το καταπέτασμα αφήνει να τα αποκαλύψει Εκείνος που βαπτίζει με πυρ και Πνεύμα;

Διότι για αυτήν την αιτία, νομίζω, ο λόγος, αφού τον προαναγγέλλει μέσω του λύχνου, μας παραθέτει τη θεωρία σχετικά με τους δώδεκα άρτους: «Διότι θα φτιάξετε», λέει, «δώδεκα άρτους· ο κάθε άρτος θα αποτελείται από δύο δέκατα». Είναι συνήθεια στη Θεία Γραφή να εκλαμβάνει πάντοτε και να θεωρεί τον αριθμό δέκα ως τέλειο και πληρέστατο, επειδή η συνέχεια και η τοποθέτηση των επόμενων αριθμών, δεχόμενη κάποια ανακύκλωση και πολλαπλασιασμό των ίδιων προς τα ίδια, προχωρά και εκτείνεται προς όποιο σημείο θα ήθελε κανείς. Συνεπώς, προστάζει καθένας να αποτελείται από δύο δέκατα, ώστε να δεις το τέλειο στους μαθητές, στην ισότιμη συζυγία, δηλαδή στην πρακτική και στη θεωρητική αρετή. Και βέβαια, προστάζει ωφέλιμα να τοποθετούνται σε δύο στοίβες, υποδεικνύοντας σχεδόν και την ίδια τη στάση που πιθανότατα συνήθιζαν να παίρνουν, έχοντας πάντοτε τον Κύριο στο μέσο, και έχοντας τη συνήθεια να τον περιστοιχίζουν πάντοτε σαν κάποιον διδάσκαλο. Και για να μάθουμε ότι, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος, έχουν γίνει ευωδία Χριστού για τον Θεό και Πατέρα, προστάζει να τοποθετείται πάνω στους άρτους λιβάνι, και να πασπαλίζονται με αλάτι. Διότι έχει ειπωθεί κάπου προς αυτούς: «Εσείς είστε το αλάτι της γης». Αλλά προστάζει ωφέλιμα να προσκομίζονται και την ημέρα του Σαββάτου· διότι αναδείχθηκαν στους έσχατους καιρούς του αιώνα, και έσχατη ημέρα της εβδομάδας είναι το Σάββατο.

Δεν είναι, λοιπόν, παράξενο αν και οι διάκονοί του μετασχηματίζονται σε αγγέλους δικαιοσύνης. Επομένως, εμείς κανέναν άλλον δεν γνωρίζουμε ούτε θα αποδεχτούμε, παρά μόνο εκείνους που έχουν ονομαστεί μέσα από τα ευαγγελικά κείμενα, και εκείνον που αναδείχθηκε μετά από αυτούς, τον σοφότατο Παύλο· για τον οποίο και ο ίδιος ο Σωτήρας μαρτύρησε λέγοντας: «Διότι αυτός είναι για μένα σκεύος εκλογής, για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον όλων των εθνών.» (A f. 94, H f. 293) Αυτούς, βέβαια, τους προτύπωνε ο νόμος, και τους προανήγγειλαν και οι προφήτες. Είναι γραμμένο, λοιπόν, στο Μωσαϊκό βιβλίο: «Και θα πάρετε σιμιγδάλι, και θα το κάνετε δώδεκα άρτους· και θα τους τοποθετήσετε σε δύο σειρές, πάνω στην καθαρή τράπεζα, ενώπιον του Κυρίου· και θα τοποθετήσετε πάνω στη σειρά λιβάνι και αλάτι· και θα είναι για άρτους, προκείμενα σε ανάμνηση για τον Κύριο.» Διότι, ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι παρά ο Σωτήρας των όλων Χριστός;

Αφού διέταξε να προσαρμοστούν σε αυτήν δακτύλιοι, και να τοποθετηθούν χρυσοί αναφορείς, και αφού καθόρισε σαφέστατα τις διαστάσεις της και τους τρόπους κατασκευής της, με τους οποίους θα μπορούσε να αποκτήσει την πλέον εξαιρετική μορφή, λέει: «Και θα τοποθετήσεις πάνω στην τράπεζα άρτους της προθέσεως, ενώπιόν μου παντοτινά.» Πρόσταξε επίσης να κατασκευαστούν χρυσά τα σκεύη της, τρυβλία και θυΐσκες, καθώς και κύαθοι και σπονδεία. Άραγε δεν υποδεικνυόταν ολοκάθαρα σε εμάς ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο οποίος προσφέρεται στους κατάλληλους καιρούς πάνω στις άγιες τράπεζες των εκκλησιών και δίνει ζωή στον κόσμο; ΠΑΛΛ. Και βέβαια. ΚΥΡ. Τα τρυβλία και οι θυΐσκες, οι κύαθοι και τα σπονδεία, και εκείνα με τα οποία εκπληρώνεται η μυστική και ιερότατη λειτουργία της αγίας τράπεζας, δεν θα ήταν άραγε τύπος των θείων κειμηλίων, αγαθέ μου; ΠΑΛΛ. Απολύτως. ΚΥΡ. Αλλά αυτά αναφέρονται στο βιβλίο της Εξόδου. Για την τράπεζα όμως, καθώς και για την πρόθεση των άρτων, ο νομοθέτης έχει δώσει θεόπνευστη εντολή στο Λευιτικό· διευρύνει δηλαδή κατά κάποιον τρόπο την εντολή, και διδάσκει με σαφήνεια τον τρόπο που θα γίνεται η πρόθεση, λέγοντας τα εξής: «Και θα πάρετε σεμίδαλι και θα ζυμώσετε δώδεκα άρτους. Ο κάθε άρτος θα αποτελείται από δύο δέκατα. Και θα τους τοποθετήσετε σε δύο στοίβες, έξι άρτους στην κάθε στοίβα, πάνω στην καθαρή τράπεζα ενώπιον του Κυρίου.»

«Και υπεράνω αυτής βρίσκονταν τα Χερουβίμ της δόξης, που επισκίαζαν το ιλαστήριο», για τα οποία δεν είναι δυνατόν να μιλήσουμε τώρα λεπτομερώς. ΠΑΛΛ. Εάν λοιπόν κάποιος επέλεγε να ρωτήσει από φιλομάθεια, και έλεγε ότι πρέπει να εξηγήσουμε τις αιτίες όλης της κατασκευής, ποια θα ήταν η δική μας απάντηση; ΚΥΡ. Ότι, ω Παλλάδιε, πρόσταξε να γίνουν άλλα μεν πριν από την κατασκευή της αγίας σκηνής, και άλλα μετά από αυτό. Διότι στο βιβλίο της Εξόδου, αν και πριν καν φανερωθούν οι τύποι σχετικά με την αγία σκηνή και πριν δοθούν τα προστάγματα για αυτήν, προανήγγειλε τον λόγο για τη χρυσή στάμνο, επειδή γνώριζε το μέλλον. Μετά όμως την ανέγερση ολόκληρης της σκηνής, στο βιβλίο των Αριθμών θα βρούμε ότι η ράβδος του Ααρών εισήχθη στα Άγια των Αγίων. Και στο βιβλίο του Λευιτικού ο Θεός νομοθέτησε επιπλέον σχετικά με τη λυχνία, αλλά και σχετικά με την τράπεζα που βρισκόταν στην πρώτη σκηνή. Επειδή δε ο σοφότατος Παύλος ήταν νομομαθής, δεν παραβλέπει απολύτως κανένα από τα γεγονότα, αλλά μνημονεύει και τα πρώτα, και τα μεσαία, και τα τελευταία. ΠΑΛΛ. Πολύ ορθά ομίλησες. Εξήγησε λοιπόν το καθένα με σαφήνεια και ευκρίνεια· διότι σίγουρα είναι βαθύ το νόημα που αφορά αυτά. ΚΥΡ. Ναι, ορθά ομιλείς. Διότι έτσι έχει το ζήτημα στην πραγματικότητα. Θα κάνω λοιπόν αρχή των διηγήσεων από τη στάμνο. Σαν βροχή λοιπόν έστελνε κάτω ο Θεός στους Ισραηλίτες το μάννα στην έρημο· διότι αυτό ήταν γι' αυτούς τροφή και άρτος άνωθεν και εξ ουρανού.

«Και θα πάρετε σιμιγδάλι, και θα παρασκευάσετε από αυτό δώδεκα άρτους. Δύο δέκατα θα είναι ο κάθε άρτος, και θα τους τοποθετήσετε σε δύο σειρές, έξι άρτους η κάθε σειρά, πάνω στην καθαρή τράπεζα ενώπιον του Κυρίου, και θα βάλετε πάνω στην κάθε σειρά καθαρό λιβάνι και αλάτι, και θα προκείνται ως άρτοι εις ανάμνησιν ενώπιον του Κυρίου. Την ημέρα του Σαββάτου θα τους προθέτετε ενώπιον του Κυρίου διαπαντός ενώπιον των υιών Ισραήλ, ως αιώνια διαθήκη. Και θα ανήκουν στον Ααρών και στους γιους του, και θα τους τρώνε σε άγιο τόπο, διότι είναι Άγια των αγίων. Αυτό αποτελεί για αυτόν αιώνιο νόμιμο, από τις θυσίες που προσφέρονται στον Κύριο.» Καθαρό λοιπόν είναι το έλαιο, και μάλιστα ελαιόλαδο, δηλαδή από ελιές, και όχι από άλλου είδους και πιο γεώδη σπέρματα, από τα οποία εξαγόταν μεν λάδι, αλλά νόθο και τρόπον τινά νοθευμένο. Διότι πάντοτε είναι καθαρό και αληθώς γνήσιο το φως στις Εκκλησίες, προφανώς το φως δια του Χριστού, εν Πνεύματι, έστω κι αν διακονείται μέσω της φωνής των αγίων, προς τους οποίους ο Χριστός είπε: «Εσείς είστε το φως του κόσμου.» Και δεν υπάρχει τίποτα το παράδοξο. διότι σε εκείνους που ονόμασε αδελφούς και κατέστησε μετόχους Του, σε αυτούς εύλογα θα επιμέριζε και τη δόξα των δικών Του αξιωμάτων. Ανάβει λοιπόν ο λύχνος και στην πρώτη σκηνή, και το γεγονός αυτό θα μπορούσε να έχει διττό νόημα. διότι στην εσωτερική σκηνή φέγγουν επτά λύχνοι, οι οποίοι ανάβουν το πρωί, και προσφέρουν πλούσιο το φως σε όσους εισέρχονται.

Αν και οι Ιουδαίοι χάρηκαν για αυτόν για πολύ λίγο χρόνο, με το να προστρέξουν στο βάπτισμά του και να τρέφουν μεγάλο θαυμασμό για αυτόν, τον παρέδωσαν στον θάνατο, σβήνοντας σχεδόν τον πάντοτε λαμπρό λύχνο. Διότι, έστω και αν το τόλμημα λέγεται ίσως ότι ανήκει στον Ηρώδη, όμως αυτός προερχόταν από το αίμα του Ισραήλ. Γι' αυτόν τον λόγο ο Χριστός, κατηγορώντας τον λαό των Ιουδαίων για το θράσος τους απέναντι σε κάθε άγιο, λέει: «Δεν είναι δυνατόν να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ. Άρα, λοιπόν, φως και λύχνος, κατά την ομοιότητα και κατά τη μέθεξη του Χριστού, ήταν και ο θεσπέσιος Βαπτιστής για εκείνους που βρίσκονταν υπό τον νόμο στην Ιουδαία. ΚΥΡΙΛΛΟΣ. Έτσι λέω. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο λέμε ότι νοούνται ως άρτοι οι άγιοι απόστολοι. Διότι ένας είναι ο εκ φύσεως και αληθινός άρτος, αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό και είναι ζωοποιός. Αλλά κατά μίμηση εκείνου που είναι εκ φύσεως και κατά μέθεξη, άρτοι που τρέφουν προς την ευσέβεια είναι οι θείοι μυσταγωγοί, οι οποίοι εμφυτεύουν μέσα μας λόγια ζωής και απομακρύνουν τον λιμό της αμάθειας από τις ψυχές των πιστών. Ισάριθμοι προς τους μαθητές είναι οι άρτοι. Διότι είναι δώδεκα και τοποθετημένοι σε δύο στοίβες, έξι από τη μία πλευρά, λέει, και έξι από την άλλη, σχεδόν περιστοιχίζοντας κυκλικά και έχοντας τοποθετημένο στο κέντρο τον Ένα και εξ ουρανού, δηλαδή τον Χριστό. Και καθένας είναι από δύο δέκατα, δηλαδή, από δύο τέλεια μέτρα. Διότι τέλειοι και στα δύο έγιναν οι θεσπέσιοι μαθητές, όντας άρτιοι ως προς κάθε αγαθό, διαπρέποντας και με το έργο και με τον λόγο.