Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:12

Τι αναφέρει, λοιπόν, ο ευαγγελιστής Λουκάς; Διότι είναι καλό να εξετάσουμε ολόκληρη τη διήγηση: «Εμφανίστηκε σε αυτόν, λέει, άγγελος Κυρίου να στέκεται στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος. Και βλέποντάς τον ο Ζαχαρίας ταράχθηκε, και έπεσε πάνω του φόβος. Είπε τότε σε αυτόν ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου, και ιδού, η Ελισάβετ, η συγγενής σου, θα σου γεννήσει υιό, και θα του δώσεις το όνομα Ιωάννης».

Και ταράχθηκε ο Ζαχαρίας μόλις είδε, και φόβος έπεσε επάνω του. Είπε δε προς αυτόν ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιωάννη. Και ο λαός περίμενε τον Ζαχαρία, και απορούσαν για την καθυστέρησή του. Όταν δε βγήκε, τους έκανε νοήματα, και δεν μπορούσε να μιλήσει. Βλέπεις ότι βρισκόταν στο εσωτερικό του καταπετάσματος; Τότε λοιπόν δέχθηκε το χαρμόσυνο άγγελμα.

Διότι τέτοιος είναι και ο τρόπος αυτής της επαγγελίας: «Εμφανίστηκε», λέει, «άγγελος να στέκεται στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος». Αξιόπιστος είναι ο τόπος της οπτασίας, αποδεικνύοντας ότι το θέαμα είναι αλήθεια και όχι πλάνη. Αλλά, «ταράχθηκε», λέει, «ο Ζαχαρίας όταν τον είδε, και φόβος έπεσε πάνω του». Ώ δειλία, το προοίμιο της απιστίας, το σαθρό της γνώμης, το ευόλισθο της ψυχής. Πράγμα το οποίο ο ίδιος ο άγγελος, διορθώνοντάς το, είπε: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου». Εκδιώκει τον φόβο και εισάγει στη θέση του τον πόθο· διότι, λέγοντας το «μη φοβάσαι», δεν σιώπησε, αλλά φανέρωσε και το κέρδος της προσευχής. «Εισακούστηκε», λέει, «η δέησή σου». Και ποια είναι η δέηση; Η αύξηση της λευιτικής του φυλής. Διότι, «η γυναίκα σου», λέει, «η Ελισάβετ θα γεννήσει υιό και θα τον ονομάσεις Ιωάννη». Καλό είναι το απόκτημα της επαγγελίας, μεγάλο το δώρο της οπτασίας. Αληθινά αβραμιαίο το καύχημα· διότι, όπως σε εκείνον είχε προειπωθεί η σύλληψη της Σάρρας, έτσι και σε τούτον προαναγγέλθηκε η κύηση της Ελισάβετ.

Διότι, όπως ακριβώς υπάρχει η γη και ο ουρανός, και ως ενδιάμεσο διάφραγμα αυτό εδώ το στερέωμα, έτσι πρόσταξε ο Θεός να γίνει και εκείνος ο ναός· και αφού τον χώρισε στα δύο, και άφησε στη μέση ένα καταπέτασμα, το μεν τμήμα έξω από το καταπέτασμα επέτρεψε να είναι βατό σε όλους, το δε εσωτερικό να είναι άβατο και αθέατο σε όλους, εκτός μόνο από τον αρχιερέα, όπως ακριβώς έδωσε εντολή ο άγγελος, μιλώντας στον Μωυσή, να πει στους υιούς του Ισραήλ: «Τον έβδομο μήνα, τη δέκατη ημέρα του μήνα, να ταπεινώσετε τις ψυχές σας»· αυτό δηλαδή αφορά τη γιορτή της Σκηνοπηγίας. Διότι τότε, κατά τη Σκηνοπηγία, μία φορά τον χρόνο, εισερχόταν μόνο ο αρχιερέας στα Άγια των Αγίων για να προσφέρει θυμίαμα. Σε αυτήν λοιπόν τη γιορτή της Σκηνοπηγίας εισήλθε και ο Ζαχαρίας για να προσφέρει θυμίαμα, σύμφωνα με τη σειρά της εφημερίας του, και είδε τον άγγελο να στέκεται στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος. Και ταράχθηκε ο Ζαχαρίας όταν τον είδε, και φόβος έπεσε επάνω του. Είπε όμως προς αυτόν ο άγγελος: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη. Και θα έχεις χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του. Διότι θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου, και οίνο και σίκερα δεν θα πιει, και θα πληρωθεί με Πνεύμα Άγιο ήδη από την κοιλιά της μητέρας του».

Διότι ο ευαγγελιστής, εισάγοντας σύντομα την αφήγηση για τον Ζαχαρία και τη σύζυγό του Ελισάβετ, αναφέρει πρώτα τα ονόματά τους, τη φύση και το αξίωμά τους. Έπειτα προσθέτει τον έπαινο για τον τρόπο ζωής τους και το τρόπαιο της αγαθοεργίας τους, μέσα από το οποίο καταδεικνύει την καταδίκη της σιωπής και φανερώνει την αποδέσμευση της ευγλωττίας. Και άκουσε στη συνέχεια τα ευαγγελικά λόγια: «Και δεν είχαν», λέει, «τέκνο, επειδή η Ελισάβετ ήταν στείρα, και αμφότεροι βρίσκονταν σε προχωρημένη ηλικία». Και τώρα δεν βλέπω μόνο τη δική τους ατεκνία, αλλά φέρνω στον νου μου και την αρχαία εικόνα των δικαίων, αναφέρομαι στον Αβραάμ και στη Σάρρα. Και μαθαίνω για άλλη μία στείρα που γεννά, και για τεκνοποίηση έργο της χάριτος και της φύσεως, ένα παράδοξο μυστήριο τεκνογονίας· διότι αυτός είναι και ο τρόπος αυτής της επαγγελίας. Και του εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου, ο οποίος στεκόταν στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος· και ταράχθηκε ο Ζαχαρίας βλέποντάς τον, και έπεσε επάνω του φόβος. Είπε δε προς αυτόν ο άγγελος: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου, και η σύζυγός σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη». Καλό το απόκτημα της επαγγελίας, μεγάλο το δώρο της οπτασίας, αληθινά αβραμιαίο το καύχημα· διότι, όπως σε εκείνον προαναγγέλθηκε η σύλληψη της Σάρρας, έτσι και σε τούτον προαναγγέλθηκε η κύηση της Ελισάβετ. Ενώ όμως η πρόρρηση είναι όμοια, δεν είναι όμοια η σειρά των πραγμάτων.

Μηνυτής αυτού του παράδοξου τοκετού εστάλη στον γέροντα Ζαχαρία ο αρχάγγελος Γαβριήλ. Και αφού στάθηκε στα δεξιά του θυσιαστηρίου, εμφανίστηκε σε αυτόν. Και ο Ζαχαρίας, λέει η Γραφή, εταράχθη μόλις τον είδε, και φόβος έπεσε επάνω του. Διότι είδε αυτό που δεν είχε δει ποτέ του: πυρ να ομιλεί, ασώματο άνθρωπο, σχήμα αψηλάφητο, θέαμα ασύλληπτο, όψη ασύγκριτη, δρομέα που βαδίζει στον αέρα, πτηνό ανθρωπόμορφο· και βλέποντάς τον εταράχθη. Ο άγγελος όμως, βλέποντάς τον να ταράσσεται, με χαρμόσυνες υποσχέσεις αποδιώχνει τον φόβο: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου· και η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη. Και θα είναι για εσένα χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν με τη γέννησή του». Μη φοβάσαι, Ζαχαρία· δεν ήλθα για να προκαλέσω φόβο, αλλά παρουσιάστηκα σε εσένα ως μηνυτής χαράς. Ποιας χαράς; Η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη. Αυτός θα ανατείλει στον κόσμο σαν αυγερινός, και θα διώξει το σκοτάδι της αγνωσίας, προσκαλώντας τον ήλιο της δικαιοσύνης. Διότι αυτός που έρχεται οπίσω μου, βρέθηκε εμπρός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματος. Και αυτός θα προπορευθεί με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία. Το πνεύμα του Ηλία κατοίκησε και στον Ιωάννη· διότι τα πνεύματα των προφητών υποτάσσονται στους προφήτες· και σχεδόν σε όλα βρίσκουμε τον Ιωάννη όμοιο με τον Ηλία.

Για τη γέννηση του αγίου Ιωάννου του προφήτου, προδρόμου και βαπτιστού. Είναι κατάλληλη ημέρα εορτής και πάνδημης χαράς, κατά την οποία θυμήθηκα τη λειτουργία του Γαβριήλ και την ιερατεία του Ζαχαρία, και φέρνω στον νου μου εκείνον που καταδικάστηκε σε αφωνία εξαιτίας της απιστίας του. Διότι ακούσατε τον ευαγγελιστή Λουκά, ο οποίος μας άνοιξε σήμερα το ψυχωφελές ιατρείο.

Και ταράχθηκε ο Ζαχαρίας βλέποντάς τον, και έπεσε φόβος επάνω του. Είπε δε προς αυτόν ο άγγελος: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου· και ιδού, η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη». Ώ, του παράδοξου και μυστικού θαύματος! Δικαίως ο Ζαχαρίας έφερε αντίρρηση στον άγγελο. Άλλη παράκληση έκανε και άλλη απάντηση λάμβανε· υπέρ του λαού προσευχόταν, και ονομαζόταν πατέρας τέκνου· ζητούσε συγχώρεση σφαλμάτων, και δεχόταν επαγγελία περί άγονης μήτρας. Διότι ο Ζαχαρίας προτιμούσε να θεραπευτούν οι ψυχές αυτών που αμάρτησαν, παρά να κυοφορήσει η κοιλιά της Ελισάβετ. Δικαίως ο Ζαχαρίας ταράχθηκε, κυριευμένος από φόβο· διότι ήταν άνθρωπος υποκείμενος στην ανθρώπινη μεταβλητότητα, αν και ήταν περιβεβλημένος το ιερατικό αξίωμα. Είπε δε ο Ζαχαρίας αμέσως, νοερά μόνο μέσα στην ψυχή του, μόλις είδε τον άγγελο: Ασυνήθιστη είναι η παρουσία αυτού του ανδρός, παράξενη η εξαγγελία των λόγων του. Ποιος είναι αυτός, που βαδίζει μέσα στον ιερό ναό με θαρραλέο βήμα; Ποιος είναι αυτός, που παραστέκεται στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος; Ποιος είναι αυτός, που περιαστράπτει με μορφές αλλόκοτης όψης; Ποιος είναι αυτός; Ποτέ δεν είδα φτερωτό άνθρωπο, ούτε πάλι ανθρωπόμορφο πτηνό.

Και πάλι ο Θεός σώζει τους Ισραηλίτες μέσω αγίου αγγέλου την εποχή του Γεδεών και εξολόθρευσε τη Μαδιάμ, όπως ακριβώς και την εποχή του Εζεκία κατέβαλε τους Ασσυρίους μέσω αγγέλου. Και στον Ζαχαρία απέστειλε μέσα στον ναό τον Γαβριήλ, ο οποίος, αφού ανήγγειλε τη σύλληψη του Προδρόμου, δεν έγινε πιστευτός και επέβαλε κώφωση στον Ζαχαρία, και παρέμεινε έτσι, όπως το είπε ο αρχιστράτηγος των ασωμάτων.

6. Εδώ λοιπόν βρισκόταν και ο Ζαχαρίας (διότι ήταν άξιος μιας τέτοιας λειτουργίας), και καθώς στεκόταν δίπλα στο θυσιαστήριο, και έχοντας στραφεί προς τον Πατέρα σχετικά με την έλευση του Λόγου με την επιμονή της δέησής του, στα δεξιά του θυσιαστηρίου πάνω στο οποίο πρόσφερε την ευωδία του θυμιάματος, είδε έναν ουράνιο άγγελο να στέκεται, ο οποίος του έφερνε μια αίσια και ουράνια αγγελία. Αυτός ήταν ο Γαβριήλ, ο διάκονος αυτών εδώ των μηνυμάτων, ο οποίος και με το ίδιο του το όνομα, πριν από τα λόγια του, φανέρωνε το μήνυμα· διότι ήρθε για να αναγγείλει τα προοίμια της θείας ενανθρωπήσεως του Λόγου του Θεού, για την οποία και ο γέροντας ικέτευε εκτενώς. Όταν ο θεσπέσιος άγγελος τον είδε να κλονίζεται από την οπτασία, και να αυξάνει τον κλονισμό του από τον φόβο, «Διότι ταράχτηκε», λέει, «ο Ζαχαρίας όταν τον είδε, και τον κατέλαβε φόβος»· διότι εικονιζε μέσα του τον κλονισμό του νόμου, και προτύπωνε τη μετάβαση προς την ευαγγελική πολιτεία· του αφαιρεί πρώτα την ταραχή του φόβου, και έπειτα ξεκινά κατ' αυτόν τον τρόπο τη χαρμόσυνη αγγελία. Διότι τα λεγόμενα δεν προκαλούσαν φόβο, αλλά ήταν πρόξενα αφοβίας και χαράς. Τι του λέει; «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου.» Σχεδόν φωνάζοντάς του: Τι φοβάσαι, γέροντα; Τι φοβάσαι λαμβάνοντας απόκριση για αυτά που ζητάς; Τι φοβάσαι ενώ λυτρώνεσαι από το βάρος του νόμου; Τι ταράζεσαι βλέποντας την κατάργηση της σκιάς; Τι σε καταπλήσσει βλέποντας τη μετάσταση των πραγμάτων που σαλεύονται;

«Εμφανίστηκε σε αυτόν», λέει, «άγγελος Κυρίου, στεκόμενος στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος· και ταράχθηκε ο Ζαχαρίας όταν τον είδε, και φόβος έπεσε πάνω του»· πόσο φοβερή ήταν και η αγγελική οπτασία, η οποία εμφανίστηκε και σε φοβερό τόπο· διότι λέει: «Πόσο φοβερός είναι ο τόπος αυτός! Δεν είναι τίποτε άλλο, παρά οίκος Θεού». Και δεν είναι θαυμαστό το ότι, αν και δίκαιος ιερέας, ταράχθηκε και έπεσε φόβος πάνω του, όπου ακόμη και ο Δανιήλ, ο ανήρ των επιθυμιών, όταν είδε, έμεινε έκθαμβος, και έπεσε με το πρόσωπο στη γη μένοντας άφωνος, από την ασύγκριτη λαμπρότητα της αγγελικής υπεροχής. «Εμφανίστηκε σε αυτόν», λέει, «άγγελος Κυρίου». Τι έχουν να μας πουν για αυτά οι ημίχριστοι που δεν αποδέχονται τις εικόνες; Αν ένας άγγελος εμφανίστηκε σε άνθρωπο, τότε βεβαίως και μπορεί να εικονιστεί με κανέναν άλλον τρόπο παρά όπως εμφανίστηκε· και εμφανίστηκε με τέτοια μορφή, σύμφωνα με την οποία και στον Μωυσή προηγουμένως στο όρος Σινά υποδείχθηκαν τυπικά τα Χερουβίμ γύρω από το ιλαστήριο· και αν το ασώματο και χωρίς σχήμα περιγράφεται σύμφωνα με τον τύπο που υποδείχθηκε, πώς να μην εικονίσουμε αυτό που είναι ενσώματο και έχει σχήμα και υποπίπτει σε χρώμα και αφή, και στις τρεις διαστάσεις, όπως είναι η μορφή του Σωτήρα, προς εναργή απόδειξη της πραγματικής του σαρκώσεως;

«Και ταράχθηκε ο Ζαχαρίας όταν τον είδε, και φόβος έπεσε επάνω του. Είπε δε προς αυτόν ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου. Και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη. Και θα είναι για σένα χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του.» Ταράσσεται, βέβαια, ο Ζαχαρίας. Διότι μια ασυνήθιστη οπτασία ταράσσει ακόμη και τους αγίους. Αλλά ο άγγελος καταστέλλει την ταραχή. Διότι παντού αυτό αποτελεί το διακριτικό γνώρισμα των θεϊκών και των δαιμονικών οπτασιών: αν μεν ο λογισμός αρχίσει με ταραχή και τελικά γαληνέψει, καθώς ο φόβος διαλύεται γρήγορα, η οπτασία είναι όντως θεία. Αν, όμως, ο φόβος και η ταραχή επιτείνονται περισσότερο, η οπτασία είναι δαιμονική. Για ποιον λόγο, όμως, λέει ο άγγελος ότι «Εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό»; Μήπως προσευχόταν ο Ζαχαρίας για να αποκτήσει παιδί, και όχι για τις αμαρτίες του λαού; Λένε λοιπόν κάποιοι ότι, επειδή προσευχόταν υπέρ των αμαρτιών του λαού, και επρόκειτο να γεννήσει υιό ο οποίος θα βροντοφωνάζει: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», ευλόγως του λέει ο άγγελος ότι εισακούστηκε η δέησή του υπέρ της αφέσεως των αμαρτιών του λαού. Διότι θα γεννήσεις υιό, μέσω του οποίου θα έλθει η άφεση των αμαρτιών.