Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:13

Τι αναφέρει, λοιπόν, ο ευαγγελιστής Λουκάς; Διότι είναι καλό να εξετάσουμε ολόκληρη τη διήγηση: «Εμφανίστηκε σε αυτόν, λέει, άγγελος Κυρίου να στέκεται στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος. Και βλέποντάς τον ο Ζαχαρίας ταράχθηκε, και έπεσε πάνω του φόβος. Είπε τότε σε αυτόν ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου, και ιδού, η Ελισάβετ, η συγγενής σου, θα σου γεννήσει υιό, και θα του δώσεις το όνομα Ιωάννης».

«Και θα υπάρξει χαρά και αγαλλίαση σε εσένα και σε όλον τον λαό σου.» Ενώ ο άγγελος διακήρυττε αυτά, ο Ζαχαρίας εκείνη τη στιγμή, κυριευμένος από δειλία και φόβο Θεού, αποκρίθηκε προς τον άγγελο λέγοντας: «Με προστάζεις να ιερουργώ χωρίς φόβο, και μου λες: Μη φοβάσαι, Ζαχαρία. Και πώς είναι δυνατόν αυτό; Αυτό που δεν είδα ποτέ, τώρα για πρώτη φορά το αντικρίζω: πυρ που ομιλεί, ασώματο άνθρωπο, πρόσωπο όμοιο με ζωγραφιά, ασύνθετη όψη, νεφελοσύστατη μορφή, αερόβατο φτερωτό δρομέα. Προφέρεις λόγο ως πάρεδρος του θυσιαστηρίου και προκαλείς φόβο. Τα λόγια σου είναι πύρινα και οι υποσχέσεις σου δύσκολο να γίνουν πιστευτές. Η Ελισάβετ θα κυοφορήσει, και εγώ θα αναδειχθώ πατέρας;»

Γι' αυτό διατάχθηκα να σου πω: «Εισακούστηκε η δέησή σου»· διότι έφτασε ο καιρός που από παλιά είχε προφητευθεί και τώρα εκπληρώνεται: «Φωνή εκείνου που βοά στην έρημο: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του». Ούτε άγγελος, ούτε απεσταλμένος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος θα έρθει και θα μας σώσει. Γι' αυτόν τον λόγο, Ζαχαρία, εσύ μεν μείνε βουβός, δεχόμενος το πρόστιμο της τιμωρίας την ώρα της αντιλογίας σου· εγώ δε μεταβαίνω από τόπο σε τόπο, και πρόκειται να πορευθώ προς την Παρθένο, μεταβαίνοντας από τη συναναστροφή με την ουράνια στρατιά στην αποστολική διακονία. Αυτά, ω φίλε, προαναφέρθηκαν από εμένα με συντομία ως προεισαγωγή στο θέμα της απιστίας του Ζαχαρία που μόλις εξετάσαμε.

ΙΩΑΝΝΗΣ. Φιλονικούσαν, λοιπόν, μεταξύ τους οι Ιουδαίοι, λέγοντας: Πώς μπορεί αυτός να μας δώσει να φάμε τη σάρκα του; Είπε λοιπόν σε αυτούς: Αμήν αμήν σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. ΛΟΥΚΑΣ. Είπε δε σε αυτόν ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούσθηκε η δέησή σου· και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό. Και μετά από λίγο: Και είπε ο Ζαχαρίας προς τον άγγελο: Πώς θα το γνωρίζω αυτό; Διότι εγώ είμαι γέροντας, και η γυναίκα μου προχωρημένη στην ηλικία της. Και αποκρινόμενος ο άγγελος του είπε: Εγώ είμαι ο Γαβριήλ, που παρίσταμαι ενώπιον του Θεού· και απεστάλην για να μιλήσω προς εσένα και να σου ευαγγελιστώ αυτά.

Τα πρώτα θαύματα: ο Γαβριήλ του προανήγγειλε τον τοκετό, άγγελος εξηγεί στον Ζαχαρία τη σύλληψη. Ο ιερέας, στεκόμενος ανάμεσα στον ναό και το θυσιαστήριο, λάμβανε το δώρο από τον ουρανό, και τόσο άθλιοι αποδείχθηκαν οι απόγονοι των Ιουδαίων: διότι εκεί ακριβώς όπου ο ιερέας του Θεού δέχθηκε τη θεία αποκάλυψη, εκεί ακονίζουν το ξίφος, οπλίζουν τα χέρια τους, σχεδιάζουν τον φόνο και διαπράττουν το έγκλημα. Και τι έλεγε ο Γαβριήλ στον Ζαχαρία; «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούσθηκε η δέησή σου, και ιδού η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιωάννη. Και θα είναι για σένα χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν με τη γέννησή του. Διότι θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου, κρασί και σίκερα δεν θα πιει, και θα πληρωθεί με Άγιο Πνεύμα ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, και πολλούς από τους υιούς του Ισραήλ θα επιστρέψει προς τον Κύριο τον Θεό τους. Και αυτός θα προπορευθεί ενώπιόν Του με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία, για να επιστρέψει τις καρδιές των πατέρων στα τέκνα και τους απειθείς στη φρόνηση των δικαίων, ώστε να ετοιμάσει για τον Κύριο έναν λαό προετοιμασμένο». Ακούς πόσο μεγάλο πλούτο κομίζει ο βαπτιστής Ιωάννης πριν γεννηθεί και πόσων αγαθών γίνεται πρόξενος πριν καν συλληφθεί στα όργανα της γεννήσεως; «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία», λέει, δηλαδή, έρχεται ο Λυτρωτής και ο λαός παύει να αμαρτάνει. «

«Εισακούστηκε η δέησή σου»· διότι είναι καιρός να γείρει ο ουρανός και να υποδεχθεί η γη τον δημιουργό. «Και ιδού, η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό»· η στείρα γεννά, για να έρθει ο καιρός του θαύματος για την παρθένο και να γίνει Θεοτόκος. «Και θα τον ονομάσεις Ιωάννη»· εύλογα παράδοξο το όνομα, επειδή παράδοξο είναι και το γεγονός στο οποίο δίνεται το όνομα· η ονομασία είναι καινή· διότι καινό είναι και το μυστήριο που πρόκειται να υπηρετηθεί μέσω αυτού. «Και θα έχεις χαρά και αγαλλίαση»· χαρά μεν, επειδή γεννάς αυτόν από τον οποίο «δεν έχει εγερθεί μεγαλύτερος μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες», αγαλλίαση δε, επειδή αυτός που γεννιέται από εσένα θα είναι το τέλος του νόμου και των προφητών. «Και πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του», εκείνοι δηλαδή που δέχονται τα κηρύγματα της μετάνοιάς του και καθαίρονται με το λουτρό του βαπτίσματος· οι γραμματείς όμως δεν χαίρονται και οι Φαρισαίοι πενθούν μαζί με εκείνους· σε αυτούς προλέγει το λιχνιστήρι και απειλεί με την αξίνα και κηρύσσει την εκτομή, επειδή ο δρυμός τους υπήρξε γεμάτος αγκάθια, με άγρια βλάστηση, θηριώδης, ανήμερος. Τι άλλο, επίσης, ανήγγειλε ο Γαβριήλ εγκωμιάζοντας τον βαπτιστή; «Θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου»· «

Και ταράχθηκε ο Ζαχαρίας μόλις είδε, και φόβος έπεσε επάνω του. Είπε δε προς αυτόν ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιωάννη. Και ο λαός περίμενε τον Ζαχαρία, και απορούσαν για την καθυστέρησή του. Όταν δε βγήκε, τους έκανε νοήματα, και δεν μπορούσε να μιλήσει. Βλέπεις ότι βρισκόταν στο εσωτερικό του καταπετάσματος; Τότε λοιπόν δέχθηκε το χαρμόσυνο άγγελμα.

Διότι τέτοιος είναι και ο τρόπος αυτής της επαγγελίας: «Εμφανίστηκε», λέει, «άγγελος να στέκεται στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος». Αξιόπιστος είναι ο τόπος της οπτασίας, αποδεικνύοντας ότι το θέαμα είναι αλήθεια και όχι πλάνη. Αλλά, «ταράχθηκε», λέει, «ο Ζαχαρίας όταν τον είδε, και φόβος έπεσε πάνω του». Ώ δειλία, το προοίμιο της απιστίας, το σαθρό της γνώμης, το ευόλισθο της ψυχής. Πράγμα το οποίο ο ίδιος ο άγγελος, διορθώνοντάς το, είπε: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου». Εκδιώκει τον φόβο και εισάγει στη θέση του τον πόθο· διότι, λέγοντας το «μη φοβάσαι», δεν σιώπησε, αλλά φανέρωσε και το κέρδος της προσευχής. «Εισακούστηκε», λέει, «η δέησή σου». Και ποια είναι η δέηση; Η αύξηση της λευιτικής του φυλής. Διότι, «η γυναίκα σου», λέει, «η Ελισάβετ θα γεννήσει υιό και θα τον ονομάσεις Ιωάννη». Καλό είναι το απόκτημα της επαγγελίας, μεγάλο το δώρο της οπτασίας. Αληθινά αβραμιαίο το καύχημα· διότι, όπως σε εκείνον είχε προειπωθεί η σύλληψη της Σάρρας, έτσι και σε τούτον προαναγγέλθηκε η κύηση της Ελισάβετ.

Διότι ο Χριστός μετονόμασε τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη στο μέσο της ηλικίας τους· τον δε Ιωάννη τον Βαπτιστή πριν από τις ίδιες τις ωδίνες. Διότι ήλθε άγγελος Κυρίου και είπε: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία· ιδού, η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιωάννη». Είδες πώς η ονομασία δόθηκε πριν από τις ωδίνες; Αυτό συνέβη και στην Παλαιά Διαθήκη. Διότι, όπως ακριβώς στην Καινή Διαθήκη ο Πέτρος, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, όντες πλέον άνδρες, μετονομάστηκαν και έγιναν διώνυμοι, ενώ ο Ιωάννης ο Βαπτιστής έλαβε την ονομασία πριν από τις ίδιες τις ωδίνες και τον τοκετό· έτσι και στην Παλαιά Διαθήκη, ο μεν Αβραάμ και ο Ιακώβ μετονομάστηκαν στο μέσο της ηλικίας τους· διότι ο ένας ονομαζόταν Άβραμ, και κλήθηκε Αβραάμ, ο δε άλλος ονομαζόταν Ιακώβ, και κλήθηκε Ισραήλ.

Διότι, όπως ακριβώς υπάρχει η γη και ο ουρανός, και ως ενδιάμεσο διάφραγμα αυτό εδώ το στερέωμα, έτσι πρόσταξε ο Θεός να γίνει και εκείνος ο ναός· και αφού τον χώρισε στα δύο, και άφησε στη μέση ένα καταπέτασμα, το μεν τμήμα έξω από το καταπέτασμα επέτρεψε να είναι βατό σε όλους, το δε εσωτερικό να είναι άβατο και αθέατο σε όλους, εκτός μόνο από τον αρχιερέα, όπως ακριβώς έδωσε εντολή ο άγγελος, μιλώντας στον Μωυσή, να πει στους υιούς του Ισραήλ: «Τον έβδομο μήνα, τη δέκατη ημέρα του μήνα, να ταπεινώσετε τις ψυχές σας»· αυτό δηλαδή αφορά τη γιορτή της Σκηνοπηγίας. Διότι τότε, κατά τη Σκηνοπηγία, μία φορά τον χρόνο, εισερχόταν μόνο ο αρχιερέας στα Άγια των Αγίων για να προσφέρει θυμίαμα. Σε αυτήν λοιπόν τη γιορτή της Σκηνοπηγίας εισήλθε και ο Ζαχαρίας για να προσφέρει θυμίαμα, σύμφωνα με τη σειρά της εφημερίας του, και είδε τον άγγελο να στέκεται στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος. Και ταράχθηκε ο Ζαχαρίας όταν τον είδε, και φόβος έπεσε επάνω του. Είπε όμως προς αυτόν ο άγγελος: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη. Και θα έχεις χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του. Διότι θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου, και οίνο και σίκερα δεν θα πιει, και θα πληρωθεί με Πνεύμα Άγιο ήδη από την κοιλιά της μητέρας του».

Διότι ο ευαγγελιστής, εισάγοντας σύντομα την αφήγηση για τον Ζαχαρία και τη σύζυγό του Ελισάβετ, αναφέρει πρώτα τα ονόματά τους, τη φύση και το αξίωμά τους. Έπειτα προσθέτει τον έπαινο για τον τρόπο ζωής τους και το τρόπαιο της αγαθοεργίας τους, μέσα από το οποίο καταδεικνύει την καταδίκη της σιωπής και φανερώνει την αποδέσμευση της ευγλωττίας. Και άκουσε στη συνέχεια τα ευαγγελικά λόγια: «Και δεν είχαν», λέει, «τέκνο, επειδή η Ελισάβετ ήταν στείρα, και αμφότεροι βρίσκονταν σε προχωρημένη ηλικία». Και τώρα δεν βλέπω μόνο τη δική τους ατεκνία, αλλά φέρνω στον νου μου και την αρχαία εικόνα των δικαίων, αναφέρομαι στον Αβραάμ και στη Σάρρα. Και μαθαίνω για άλλη μία στείρα που γεννά, και για τεκνοποίηση έργο της χάριτος και της φύσεως, ένα παράδοξο μυστήριο τεκνογονίας· διότι αυτός είναι και ο τρόπος αυτής της επαγγελίας. Και του εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου, ο οποίος στεκόταν στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος· και ταράχθηκε ο Ζαχαρίας βλέποντάς τον, και έπεσε επάνω του φόβος. Είπε δε προς αυτόν ο άγγελος: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου, και η σύζυγός σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη». Καλό το απόκτημα της επαγγελίας, μεγάλο το δώρο της οπτασίας, αληθινά αβραμιαίο το καύχημα· διότι, όπως σε εκείνον προαναγγέλθηκε η σύλληψη της Σάρρας, έτσι και σε τούτον προαναγγέλθηκε η κύηση της Ελισάβετ. Ενώ όμως η πρόρρηση είναι όμοια, δεν είναι όμοια η σειρά των πραγμάτων.

Μηνυτής αυτού του παράδοξου τοκετού εστάλη στον γέροντα Ζαχαρία ο αρχάγγελος Γαβριήλ. Και αφού στάθηκε στα δεξιά του θυσιαστηρίου, εμφανίστηκε σε αυτόν. Και ο Ζαχαρίας, λέει η Γραφή, εταράχθη μόλις τον είδε, και φόβος έπεσε επάνω του. Διότι είδε αυτό που δεν είχε δει ποτέ του: πυρ να ομιλεί, ασώματο άνθρωπο, σχήμα αψηλάφητο, θέαμα ασύλληπτο, όψη ασύγκριτη, δρομέα που βαδίζει στον αέρα, πτηνό ανθρωπόμορφο· και βλέποντάς τον εταράχθη. Ο άγγελος όμως, βλέποντάς τον να ταράσσεται, με χαρμόσυνες υποσχέσεις αποδιώχνει τον φόβο: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου· και η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη. Και θα είναι για εσένα χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν με τη γέννησή του». Μη φοβάσαι, Ζαχαρία· δεν ήλθα για να προκαλέσω φόβο, αλλά παρουσιάστηκα σε εσένα ως μηνυτής χαράς. Ποιας χαράς; Η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη. Αυτός θα ανατείλει στον κόσμο σαν αυγερινός, και θα διώξει το σκοτάδι της αγνωσίας, προσκαλώντας τον ήλιο της δικαιοσύνης. Διότι αυτός που έρχεται οπίσω μου, βρέθηκε εμπρός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματος. Και αυτός θα προπορευθεί με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία. Το πνεύμα του Ηλία κατοίκησε και στον Ιωάννη· διότι τα πνεύματα των προφητών υποτάσσονται στους προφήτες· και σχεδόν σε όλα βρίσκουμε τον Ιωάννη όμοιο με τον Ηλία.

Ακόμη τον γέροντα Ζαχαρία η παράδοξη κύηση του παιδιού τον εκπλήσσει, ακόμη δυσφορεί με τον εκπρόθεσμο τοκετό, μη αναλογιζόμενος με σύνεση ότι ο Πλάστης της κοιλίας μπορεί να ανανεώσει τη γερασμένη μήτρα. Γι' αυτό και κατρακύλησε στον γκρεμό της απιστίας. Διότι, όταν ο άγγελος έλεγε: «Ιδού, η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη», ο Ζαχαρίας αντιμάχεται τον λόγο και λέει: «Από πού θα το γνωρίσω αυτό; Διότι εγώ είμαι γέροντας, και η γυναίκα μου προχωρημένη στην ηλικία της». Από πού, λέει, θα έχω τη βεβαιότητα; Ποια απόδειξη μπορείς να μου παρουσιάσεις για την υπόσχεση; Δείξε μου και τώρα μια ανθισμένη ράβδο, όπως στην περίπτωση του αρχιερέα Ααρών, και τότε θα σε πιστέψω ότι και τα γηρατειά μπορούν να καρποφορήσουν παιδί.

Για τη γέννηση του αγίου Ιωάννου του προφήτου, προδρόμου και βαπτιστού. Είναι κατάλληλη ημέρα εορτής και πάνδημης χαράς, κατά την οποία θυμήθηκα τη λειτουργία του Γαβριήλ και την ιερατεία του Ζαχαρία, και φέρνω στον νου μου εκείνον που καταδικάστηκε σε αφωνία εξαιτίας της απιστίας του. Διότι ακούσατε τον ευαγγελιστή Λουκά, ο οποίος μας άνοιξε σήμερα το ψυχωφελές ιατρείο.

Και ταράχθηκε ο Ζαχαρίας βλέποντάς τον, και έπεσε φόβος επάνω του. Είπε δε προς αυτόν ο άγγελος: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου· και ιδού, η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη». Ώ, του παράδοξου και μυστικού θαύματος! Δικαίως ο Ζαχαρίας έφερε αντίρρηση στον άγγελο. Άλλη παράκληση έκανε και άλλη απάντηση λάμβανε· υπέρ του λαού προσευχόταν, και ονομαζόταν πατέρας τέκνου· ζητούσε συγχώρεση σφαλμάτων, και δεχόταν επαγγελία περί άγονης μήτρας. Διότι ο Ζαχαρίας προτιμούσε να θεραπευτούν οι ψυχές αυτών που αμάρτησαν, παρά να κυοφορήσει η κοιλιά της Ελισάβετ. Δικαίως ο Ζαχαρίας ταράχθηκε, κυριευμένος από φόβο· διότι ήταν άνθρωπος υποκείμενος στην ανθρώπινη μεταβλητότητα, αν και ήταν περιβεβλημένος το ιερατικό αξίωμα. Είπε δε ο Ζαχαρίας αμέσως, νοερά μόνο μέσα στην ψυχή του, μόλις είδε τον άγγελο: Ασυνήθιστη είναι η παρουσία αυτού του ανδρός, παράξενη η εξαγγελία των λόγων του. Ποιος είναι αυτός, που βαδίζει μέσα στον ιερό ναό με θαρραλέο βήμα; Ποιος είναι αυτός, που παραστέκεται στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος; Ποιος είναι αυτός, που περιαστράπτει με μορφές αλλόκοτης όψης; Ποιος είναι αυτός; Ποτέ δεν είδα φτερωτό άνθρωπο, ούτε πάλι ανθρωπόμορφο πτηνό.

Φύγε, λοιπόν. Ποιος είσαι εσύ που με εκφοβίζεις; Δεν με απασχολεί καθόλου το ζήτημα αποκτήσεως παιδιού· γιατί μου διαμηνύεις υπόσχεση για τέκνο; Τι κέρδος θα έχει ο λαός, εάν εγώ αποκτήσω τέκνο; Και τι όφελος, εάν η Ελισάβετ θηλάσει παιδί; Τι το κέρδος, εάν εγώ αφήσω πίσω μου κληρονόμο του βίου μου; Φύγε λοιπόν, εσύ που με εκφοβίζεις, όποιος κι αν είσαι· φύγε, λοιπόν, από εμένα. Είμαστε προχωρημένοι στην ηλικία· παρήλθε ο καιρός της σποράς, έσβησε η επιθυμία της συζυγικής ενώσεως· ο χρόνος έψυξε τη θέρμη, η στείρωση αρνήθηκε τον καρπό, η φύση στασίασε ενάντια στον εαυτό της· έχουμε νεκρωθεί και οι δύο ως προς τη σαρκική μίξη· αυτό που δεν άνθισε στη νεότητα, πώς θα βλαστήσει στο γήρας; Αλλά αυτά μεν τα έλεγε εύλογα ο Ζαχαρίας. Ο δε άγγελος του λέει, όπως μόλις άκουσες: Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, και μην ταράζεσαι από λογισμούς· είμαι άγγελος φωτός, και όχι σκότους· εγώ είμαι ο Γαβριήλ, ένας από τους άρχοντες του επουράνιου Βασιλέως· κομίζω πρόσταγμα, δεν διατάζω με δική μου εξουσία. Απεστάλην για να σου φέρω ένα μήνυμα, όχι για να επιτεθώ εναντίον σου. Έχω περιβληθεί μορφή, και δεν σου εμφανίζομαι με τη γυμνή μου ουσία. Διότι Εκείνος που με απέστειλε φείδεται της ζωής σου. Μη φοβάσαι, Ζαχαρία· απεστάλην για να σε ευαγγελίσω με χαρμόσυνη είδηση, και όχι για να σε καταπλήξω. Προβάλλεις το γήρας, και την άγονη πολιότριχη ηλικία, και την άσπορη μήτρα. Και ποιος γεννά απλώς επειδή το θέλει; Είναι δώρο του Θεού· διότι μήπως πρόκειται για ανθρώπινο επινόημα; Δεν άκουσες τον Κύριο που λέει: Εγώ είμαι Εκείνος που δημιουργεί τον άνθρωπο, και πλάθει μέσα στον άνθρωπο πνεύμα; Απιστείς, Ζαχαρία;

Διότι θαύμα ήταν αυτό που συνέβαινε με τον Ιωάννη· και δεν έφερε τόσο τα γνωρίσματα της πατρικής καταγωγής όσο του Θεού Λόγου. Και μάρτυρας αυτού είναι ο ίδιος ο αρχάγγελος Γαβριήλ, λέγοντας προς τον Ζαχαρία: «Ιδού, η γυναίκα σου θα σου γεννήσει υιό, και θα πληρωθεί με Πνεύμα Άγιο ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, και πολλούς από τους υιούς του Ισραήλ θα επιστρέψει στον Κύριο τον Θεό τους· και αυτός θα προπορευθεί ενώπιόν Του με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία». Ώ, πόσο παράδοξης φύσεως είναι η γέννηση του παιδιού! Ήταν παράδοξη, και όχι φυσική· διότι αυτός που γεννά, γεννά με ηδονή, ενώ εκείνη που τίκτει, τίκτει με οδύνες. Επειδή λοιπόν ο Ζαχαρίας απίστησε, ενώ η Ελισάβετ δεν αμφέβαλε, καθώς δεχόταν πέρα από κάθε ελπίδα το οψιγενές παιδί, για τον λόγο αυτό, αναφέρεται για αυτήν ότι και τίκτει και γεννά, το πρώτο λόγω της φύσεως και το δεύτερο λόγω της πίστεως. Διότι αυτός που γεννά, καθώς προείπα, γεννά με ηδονή· ενώ εκείνη που τίκτει, τίκτει με οδύνες. Ποια οδύνη όμως υπήρχε στην περίπτωση της Ελισάβετ, όπου βρισκόταν η παρουσία του Αγίου Πνεύματος και όχι η περιποίηση κάποιας άπειρης μαίας; Εφόσον αυτό ήταν έργο της χάριτος, και όχι βάρος της φύσεως; Και το πώς συνέβη, άκουσε. Ο πόνος ήταν μηδαμινός σε σύγκριση με την τεράστια χαρά.

Υπήρχε κάποιος Ζαχαρίας, άνδρας θαυμαστός και μέγας, τιμημένος με την αρχιερωσύνη, στον οποίο ο Θεός είχε εμπιστευθεί την προστασία ολόκληρου του λαού. Αυτός ο Ζαχαρίας, αφού εισήλθε στα Άγια των Αγίων, στα ίδια τα άδυτα που μόνο σε εκείνον από όλους τους ανθρώπους ήταν τότε θεμιτό να αντικρίζει —σκέψου πώς αντιστάθμιζε ολόκληρο το πλήθος, αναπέμποντας ικεσίες στον Θεό υπέρ όλου του πλήθους και καθιστώντας τον Δεσπότη ίλεω προς τους δούλους, όντας σαν ένας μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων— είδε έναν άγγελο να στέκεται μέσα και, επειδή το θέαμα εξέπληξε τον άνθρωπο, του είπε εκείνος: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία· εισακούστηκε η δέησή σου και θα αποκτήσεις υιό». Και ποια λογική ακολουθία υπάρχει εδώ; Εκείνος παρακαλούσε υπέρ του λαού, δεόταν για τα αμαρτήματα, ζητούσε συγχώρεση για τους συνδούλους του, και ο άγγελος του λέει: «Μη φοβάσαι· διότι εισακούστηκε η δέησή σου», και ως απόδειξη του ότι εισακούστηκε, προβάλλει το γεγονός ότι θα του γεννηθεί ως παιδί ο Ιωάννης. Και πολύ εύλογα.

Διότι, επειδή ικέτευε για τις αμαρτίες του λαού, και επρόκειτο να αποκτήσει υιό που θα διακήρυσσε: «Ιδού ο αμνός του Θεού ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου», εύλογα του λέει: «Εισακούστηκε η δέησή σου και θα γεννήσεις υιό». Τι έκανε λοιπόν εκείνος; Διότι το ζητούμενο είναι τούτο: ότι το να περιεργάζεται κανείς τους τρόπους των θείων αποκαλύψεων είναι ασυγχώρητο, ενώ τις αποφάσεις πρέπει να τις αποδέχεται με πίστη. Κοίταξε τη δική του ηλικία, τα λευκά του μαλλιά, το εξασθενημένο σώμα του· κοίταξε τη στειρότητα της γυναίκας του και δυσπίστησε, και ζήτησε να μάθει τον τρόπο και είπε: «Από πού θα το γνωρίσω αυτό;». Πώς, λέει, θα γίνει αυτό;

Σήμερα η καλλιεργήσιμη γη καρποφόρησε τον σπόρο που ρίχτηκε σε αυτήν και φανέρωσε μυστικά, τόσο στους θεριστές όσο και στους συνδαιτυμόνες, την ακαλλιέργητη και άσπαρτη γη από την οποία βλάστησε το ζωοπάροχο στάχυ. Σήμερα, αφού γεννήθηκε ο κήρυκας της μετανοίας και η φωνή του Λόγου, αρχίζει να προετοιμάζει και ταυτόχρονα να προκηρύσσει την έλευσή Του. Σήμερα αγαλλιάζεται και ο μέγας ταξιάρχης Γαβριήλ, διότι το χαρμόσυνο άγγελμά του έχει εκπληρωθεί. Διότι έλεγε: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, επειδή εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει γιο, και θα του δώσεις το όνομα Ιωάννης. Και θα έχεις χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του. Διότι θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου, και δεν θα πιει κρασί και μεθυστικά ποτά, και θα γεμίσει από Πνεύμα Άγιο ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, και πολλούς από τους γιους του Ισραήλ θα επιστρέψει στον Κύριο και Θεό τους. Και αυτός θα προπορευτεί ενώπιόν Του με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία, για να στρέψει τις καρδιές των πατέρων προς τα παιδιά και τους απειθείς προς τη φρόνηση των δικαίων, ώστε να ετοιμάσει για τον Κύριο έναν λαό απόλυτα προετοιμασμένο».

Διότι αυτά και άλλα πάρα πολλά σαφώς τα προανήγγειλε η Παλαιά Διαθήκη. Ποιος δε είναι ικανός να εξηγήσει όσα και η Καινή Διαθήκη με αγάπη προς την αλήθεια διηγείται πάλι, δηλαδή με ποιες και με πόσες ευεργεσίες μάς ευεργέτησε ο Θεός μέσω των αγίων του αγγέλων; Και άλλοτε μεν λέει: «μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη, και θα νιώσεις χαρά και αγαλλίαση» και τα εξής, άλλοτε δε, «χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου», έκραζε περιχαρής αυτός ο θείος αρχάγγελος Γαβριήλ κατά την άρρητη σύλληψη της πανάγνου παρθένου Μαρίας. Και πάλι, χορός αγγέλων υμνώντας τον θείο τόκο ανακραύγαζε: «δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Και τη μία στιγμή παρουσιάζεται άγγελος και προτρέπει τους μάγους να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αλλά να αναχωρήσουν από άλλον δρόμο για τη χώρα τους, την άλλη δε, λέει στον δίκαιο Ιωσήφ: «σήκω, παράλαβε το παιδίον και τη μητέρα του και φύγε στην Αίγυπτο και μείνε εκεί, μέχρι να σου πω».

Και πάλι ο Θεός σώζει τους Ισραηλίτες μέσω αγίου αγγέλου την εποχή του Γεδεών και εξολόθρευσε τη Μαδιάμ, όπως ακριβώς και την εποχή του Εζεκία κατέβαλε τους Ασσυρίους μέσω αγγέλου. Και στον Ζαχαρία απέστειλε μέσα στον ναό τον Γαβριήλ, ο οποίος, αφού ανήγγειλε τη σύλληψη του Προδρόμου, δεν έγινε πιστευτός και επέβαλε κώφωση στον Ζαχαρία, και παρέμεινε έτσι, όπως το είπε ο αρχιστράτηγος των ασωμάτων.

6. Εδώ λοιπόν βρισκόταν και ο Ζαχαρίας (διότι ήταν άξιος μιας τέτοιας λειτουργίας), και καθώς στεκόταν δίπλα στο θυσιαστήριο, και έχοντας στραφεί προς τον Πατέρα σχετικά με την έλευση του Λόγου με την επιμονή της δέησής του, στα δεξιά του θυσιαστηρίου πάνω στο οποίο πρόσφερε την ευωδία του θυμιάματος, είδε έναν ουράνιο άγγελο να στέκεται, ο οποίος του έφερνε μια αίσια και ουράνια αγγελία. Αυτός ήταν ο Γαβριήλ, ο διάκονος αυτών εδώ των μηνυμάτων, ο οποίος και με το ίδιο του το όνομα, πριν από τα λόγια του, φανέρωνε το μήνυμα· διότι ήρθε για να αναγγείλει τα προοίμια της θείας ενανθρωπήσεως του Λόγου του Θεού, για την οποία και ο γέροντας ικέτευε εκτενώς. Όταν ο θεσπέσιος άγγελος τον είδε να κλονίζεται από την οπτασία, και να αυξάνει τον κλονισμό του από τον φόβο, «Διότι ταράχτηκε», λέει, «ο Ζαχαρίας όταν τον είδε, και τον κατέλαβε φόβος»· διότι εικονιζε μέσα του τον κλονισμό του νόμου, και προτύπωνε τη μετάβαση προς την ευαγγελική πολιτεία· του αφαιρεί πρώτα την ταραχή του φόβου, και έπειτα ξεκινά κατ' αυτόν τον τρόπο τη χαρμόσυνη αγγελία. Διότι τα λεγόμενα δεν προκαλούσαν φόβο, αλλά ήταν πρόξενα αφοβίας και χαράς. Τι του λέει; «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου.» Σχεδόν φωνάζοντάς του: Τι φοβάσαι, γέροντα; Τι φοβάσαι λαμβάνοντας απόκριση για αυτά που ζητάς; Τι φοβάσαι ενώ λυτρώνεσαι από το βάρος του νόμου; Τι ταράζεσαι βλέποντας την κατάργηση της σκιάς; Τι σε καταπλήσσει βλέποντας τη μετάσταση των πραγμάτων που σαλεύονται;

Για να πιστέψεις, όμως, στα λόγια μου, σε οδηγώ στην πίστη και με ένα παράδοξο θαύμα, διηγούμενος σε εσένα εκείνα που δεν πίστευες πλέον ότι θα δεις. Ποια είναι αυτά; «Η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη. Και θα είναι για εσένα χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του. Διότι θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου, και δεν θα πιει κρασί και οινοπνευματώδη ποτά, και θα πληρωθεί με Άγιο Πνεύμα από την κοιλιά της μητέρας του. Και πολλούς από τους υιούς του Ισραήλ θα επιστρέψει στον Κύριο τον Θεό τους. Και αυτός θα προπορευθεί με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία, για να επιστρέψει τις καρδιές των πατέρων στα τέκνα, και τους απειθείς στη φρόνηση των δικαίων, ώστε να ετοιμάσει για τον Κύριο λαό προπαρασκευασμένο.» Ζ΄. Βλέπεις πόσο σπουδαία μαρτυρούνται με αγγελικές φωνές ότι είναι τα καυχήματα του Ιωάννη, ακόμη και πριν από την ίδια τη σύλληψή του στην κοιλιά; Διότι γεννήθηκε μεν από στείρα και ο Σαμουήλ, αλλά όχι από ηλικιωμένη, ούτε από πατέρα προβεβηκότα και γέροντα. Γεννήθηκε και ο Ισαάκ από ηλικιωμένους μεν, που είχαν ξεπεράσει τον καιρό και τη δύναμη της τεκνοποιίας, αλλά δεν είχε πληρωθεί με Άγιο Πνεύμα από την ίδια τη μήτρα. Ούτε όμως και κανένας άλλος από αυτούς στολίστηκε με όλα αυτά με τα οποία ο Ιωάννης στολίζεται ακόμη και πριν από τη γέννησή του.

Ας επανέλθουμε όμως πάλι στο προκείμενο. 6. Είπε δε προς αυτόν ο άγγελος: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου». Αμέσως κατέστειλε τον φόβο με τα λόγια του, όπως συνηθίζει η αγγελική οπτασία, η οποία, αφού πρώτα προκαλέσει φόβο, έπειτα αφαιρεί τη δειλία· το αντίθετο ακριβώς συμβαίνει με τη δαιμονική επίθεση. «Μη φοβάσαι», λέει, «Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό». Ω της επιθυμητής θεόσδοτης προσταγής! Ω της πολυπόθητης αγγελοκόμιστης υπόσχεσης! Πέτυχε αυτό που λαχταρούσε!

Πέτυχε αυτό που ικέτευε· βρήκε αυτό που αναζητούσε· την απαλλαγή από την ατεκνία, την απόκτηση της ευτεκνίας, όχι ως φυσική ακολουθία, αλλά ως καρπό της προσευχής του· διότι η στειρότητα δεν ήταν επιτίμιο κατάρας, μη γένοιτο, αλλά προτύπωση μεγάλου μυστηρίου. Καθώς ο Ζαχαρίας επέμενε στις συνεχείς ικεσίες προς τον Θεό για να λυθεί η στειρότητα, νομίζω πως ίσως άκουσε [τον Θεό να του λέει]: δεν έχει εκπληρωθεί ακόμη ο καιρός· δεν έχουν φτάσει ακόμη οι ημέρες της επιφανείας· τότε λοιπόν να ελπίζεις στην τεκνογονία, Ζαχαρία, όταν θα έλθει η προσδοκία των εθνών· τότε να περιμένεις την απαλλαγή από τη στειρότητα, όταν θα φθάσει η ελπίδα όλων των περάτων της γης. Και επειδή έφθασε ο καιρός, λάβε τον πόθο της καρδιάς σου μέσω της πρόρρησης του Γαβριήλ· ανανέωσε τη νεότητά σου σαν τον αετό· γνώρισε, λέει, τη σύζυγό σου· «Διότι εισακούσθηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιωάννη». Του γνώρισε και το όνομα με το οποίο θα κληθεί, υποδεικνύοντας και από την ίδια την ετυμολογία του ότι πρόκειται για υιό σταλμένο άνωθεν. Ζ΄. «Είπε δε ο Ζαχαρίας προς τον άγγελο». Πλέον δηλαδή συνομιλεί μαζί του με παρρησία, σαν να είναι σύνδουλός του· «Από πού θα το γνωρίσω αυτό; Διότι εγώ είμαι γέροντας και η γυναίκα μου προχωρημένη στην ηλικία της».

«Και ταράχθηκε ο Ζαχαρίας όταν τον είδε, και φόβος έπεσε επάνω του. Είπε δε προς αυτόν ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου. Και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη. Και θα είναι για σένα χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του.» Ταράσσεται, βέβαια, ο Ζαχαρίας. Διότι μια ασυνήθιστη οπτασία ταράσσει ακόμη και τους αγίους. Αλλά ο άγγελος καταστέλλει την ταραχή. Διότι παντού αυτό αποτελεί το διακριτικό γνώρισμα των θεϊκών και των δαιμονικών οπτασιών: αν μεν ο λογισμός αρχίσει με ταραχή και τελικά γαληνέψει, καθώς ο φόβος διαλύεται γρήγορα, η οπτασία είναι όντως θεία. Αν, όμως, ο φόβος και η ταραχή επιτείνονται περισσότερο, η οπτασία είναι δαιμονική. Για ποιον λόγο, όμως, λέει ο άγγελος ότι «Εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό»; Μήπως προσευχόταν ο Ζαχαρίας για να αποκτήσει παιδί, και όχι για τις αμαρτίες του λαού; Λένε λοιπόν κάποιοι ότι, επειδή προσευχόταν υπέρ των αμαρτιών του λαού, και επρόκειτο να γεννήσει υιό ο οποίος θα βροντοφωνάζει: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», ευλόγως του λέει ο άγγελος ότι εισακούστηκε η δέησή του υπέρ της αφέσεως των αμαρτιών του λαού. Διότι θα γεννήσεις υιό, μέσω του οποίου θα έλθει η άφεση των αμαρτιών.