Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:14

«Και θα υπάρξει χαρά και αγαλλίαση σε εσένα και σε όλον τον λαό σου.» Ενώ ο άγγελος διακήρυττε αυτά, ο Ζαχαρίας εκείνη τη στιγμή, κυριευμένος από δειλία και φόβο Θεού, αποκρίθηκε προς τον άγγελο λέγοντας: «Με προστάζεις να ιερουργώ χωρίς φόβο, και μου λες: Μη φοβάσαι, Ζαχαρία. Και πώς είναι δυνατόν αυτό; Αυτό που δεν είδα ποτέ, τώρα για πρώτη φορά το αντικρίζω: πυρ που ομιλεί, ασώματο άνθρωπο, πρόσωπο όμοιο με ζωγραφιά, ασύνθετη όψη, νεφελοσύστατη μορφή, αερόβατο φτερωτό δρομέα. Προφέρεις λόγο ως πάρεδρος του θυσιαστηρίου και προκαλείς φόβο. Τα λόγια σου είναι πύρινα και οι υποσχέσεις σου δύσκολο να γίνουν πιστευτές. Η Ελισάβετ θα κυοφορήσει, και εγώ θα αναδειχθώ πατέρας;»

Διότι σχεδόν λένε: Όντας άνθρωπος, ανέχεσαι να δοξολογείσαι και να υμνείσαι ως Θεός και δέχεσαι τις επευφημίες που αρμόζουν στον Θεό από τα παιδιά; Και τι απάντησε σε αυτά ο Χριστός; Μήπως αγανάκτησε εναντίον των παιδιών; Αποποιήθηκε τη δοξολογία; Επέπληξε αυτούς που τον επευφημούσαν ως Θεό; Κάθε άλλο· αντίθετα, είπε προς εκείνους που αρέσκονταν στις κατηγορίες: «Δεν διαβάσατε ότι από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων ετοίμασες αίνο; Αλήθεια σας λέω, εάν αυτοί σιωπήσουν, οι πέτρες θα κραυγάσουν». Βλέπεις πώς επικύρωσε στον εαυτό του τη δόξα της θεότητας, αυτός που επέβαινε στο πουλάρι και ήταν κατά σάρκα υιός του Δαυίδ; Αλλά δεν ήταν μέτοχος μιας ξένης δόξας, όπως αυτοί ισχυρίζονται, ούτε κάποιος άλλος πέρα από τον Λόγο που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα, ως Υιός μοναδικός. Γι' αυτό και ονομάζεται Θεός και Κύριος και Ύψιστος, ακόμη και από τη φωνή των αγγέλων. Έτσι λοιπόν, ο μακάριος Γαβριήλ, αναγγέλλοντας τη γέννηση του Ιωάννη και καθιστώντας ξεκάθαρη τη μελλοντική του διακονία στον Ζαχαρία, λέει ότι «πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του και πολλούς από τους υιούς του Ισραήλ θα τους επιστρέψει στον Κύριο τον Θεό τους». Πώς, λοιπόν, επέστρεφε τους υιούς του Ισραήλ προς τον Κύριο τον Θεό τους;

Τα πρώτα θαύματα: ο Γαβριήλ του προανήγγειλε τον τοκετό, άγγελος εξηγεί στον Ζαχαρία τη σύλληψη. Ο ιερέας, στεκόμενος ανάμεσα στον ναό και το θυσιαστήριο, λάμβανε το δώρο από τον ουρανό, και τόσο άθλιοι αποδείχθηκαν οι απόγονοι των Ιουδαίων: διότι εκεί ακριβώς όπου ο ιερέας του Θεού δέχθηκε τη θεία αποκάλυψη, εκεί ακονίζουν το ξίφος, οπλίζουν τα χέρια τους, σχεδιάζουν τον φόνο και διαπράττουν το έγκλημα. Και τι έλεγε ο Γαβριήλ στον Ζαχαρία; «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούσθηκε η δέησή σου, και ιδού η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιωάννη. Και θα είναι για σένα χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν με τη γέννησή του. Διότι θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου, κρασί και σίκερα δεν θα πιει, και θα πληρωθεί με Άγιο Πνεύμα ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, και πολλούς από τους υιούς του Ισραήλ θα επιστρέψει προς τον Κύριο τον Θεό τους. Και αυτός θα προπορευθεί ενώπιόν Του με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία, για να επιστρέψει τις καρδιές των πατέρων στα τέκνα και τους απειθείς στη φρόνηση των δικαίων, ώστε να ετοιμάσει για τον Κύριο έναν λαό προετοιμασμένο». Ακούς πόσο μεγάλο πλούτο κομίζει ο βαπτιστής Ιωάννης πριν γεννηθεί και πόσων αγαθών γίνεται πρόξενος πριν καν συλληφθεί στα όργανα της γεννήσεως; «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία», λέει, δηλαδή, έρχεται ο Λυτρωτής και ο λαός παύει να αμαρτάνει. «

«Εισακούστηκε η δέησή σου»· διότι είναι καιρός να γείρει ο ουρανός και να υποδεχθεί η γη τον δημιουργό. «Και ιδού, η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό»· η στείρα γεννά, για να έρθει ο καιρός του θαύματος για την παρθένο και να γίνει Θεοτόκος. «Και θα τον ονομάσεις Ιωάννη»· εύλογα παράδοξο το όνομα, επειδή παράδοξο είναι και το γεγονός στο οποίο δίνεται το όνομα· η ονομασία είναι καινή· διότι καινό είναι και το μυστήριο που πρόκειται να υπηρετηθεί μέσω αυτού. «Και θα έχεις χαρά και αγαλλίαση»· χαρά μεν, επειδή γεννάς αυτόν από τον οποίο «δεν έχει εγερθεί μεγαλύτερος μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες», αγαλλίαση δε, επειδή αυτός που γεννιέται από εσένα θα είναι το τέλος του νόμου και των προφητών. «Και πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του», εκείνοι δηλαδή που δέχονται τα κηρύγματα της μετάνοιάς του και καθαίρονται με το λουτρό του βαπτίσματος· οι γραμματείς όμως δεν χαίρονται και οι Φαρισαίοι πενθούν μαζί με εκείνους· σε αυτούς προλέγει το λιχνιστήρι και απειλεί με την αξίνα και κηρύσσει την εκτομή, επειδή ο δρυμός τους υπήρξε γεμάτος αγκάθια, με άγρια βλάστηση, θηριώδης, ανήμερος. Τι άλλο, επίσης, ανήγγειλε ο Γαβριήλ εγκωμιάζοντας τον βαπτιστή; «Θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου»· «

Διότι, όπως ακριβώς υπάρχει η γη και ο ουρανός, και ως ενδιάμεσο διάφραγμα αυτό εδώ το στερέωμα, έτσι πρόσταξε ο Θεός να γίνει και εκείνος ο ναός· και αφού τον χώρισε στα δύο, και άφησε στη μέση ένα καταπέτασμα, το μεν τμήμα έξω από το καταπέτασμα επέτρεψε να είναι βατό σε όλους, το δε εσωτερικό να είναι άβατο και αθέατο σε όλους, εκτός μόνο από τον αρχιερέα, όπως ακριβώς έδωσε εντολή ο άγγελος, μιλώντας στον Μωυσή, να πει στους υιούς του Ισραήλ: «Τον έβδομο μήνα, τη δέκατη ημέρα του μήνα, να ταπεινώσετε τις ψυχές σας»· αυτό δηλαδή αφορά τη γιορτή της Σκηνοπηγίας. Διότι τότε, κατά τη Σκηνοπηγία, μία φορά τον χρόνο, εισερχόταν μόνο ο αρχιερέας στα Άγια των Αγίων για να προσφέρει θυμίαμα. Σε αυτήν λοιπόν τη γιορτή της Σκηνοπηγίας εισήλθε και ο Ζαχαρίας για να προσφέρει θυμίαμα, σύμφωνα με τη σειρά της εφημερίας του, και είδε τον άγγελο να στέκεται στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος. Και ταράχθηκε ο Ζαχαρίας όταν τον είδε, και φόβος έπεσε επάνω του. Είπε όμως προς αυτόν ο άγγελος: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη. Και θα έχεις χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του. Διότι θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου, και οίνο και σίκερα δεν θα πιει, και θα πληρωθεί με Πνεύμα Άγιο ήδη από την κοιλιά της μητέρας του».

Μηνυτής αυτού του παράδοξου τοκετού εστάλη στον γέροντα Ζαχαρία ο αρχάγγελος Γαβριήλ. Και αφού στάθηκε στα δεξιά του θυσιαστηρίου, εμφανίστηκε σε αυτόν. Και ο Ζαχαρίας, λέει η Γραφή, εταράχθη μόλις τον είδε, και φόβος έπεσε επάνω του. Διότι είδε αυτό που δεν είχε δει ποτέ του: πυρ να ομιλεί, ασώματο άνθρωπο, σχήμα αψηλάφητο, θέαμα ασύλληπτο, όψη ασύγκριτη, δρομέα που βαδίζει στον αέρα, πτηνό ανθρωπόμορφο· και βλέποντάς τον εταράχθη. Ο άγγελος όμως, βλέποντάς τον να ταράσσεται, με χαρμόσυνες υποσχέσεις αποδιώχνει τον φόβο: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου· και η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη. Και θα είναι για εσένα χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν με τη γέννησή του». Μη φοβάσαι, Ζαχαρία· δεν ήλθα για να προκαλέσω φόβο, αλλά παρουσιάστηκα σε εσένα ως μηνυτής χαράς. Ποιας χαράς; Η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη. Αυτός θα ανατείλει στον κόσμο σαν αυγερινός, και θα διώξει το σκοτάδι της αγνωσίας, προσκαλώντας τον ήλιο της δικαιοσύνης. Διότι αυτός που έρχεται οπίσω μου, βρέθηκε εμπρός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματος. Και αυτός θα προπορευθεί με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία. Το πνεύμα του Ηλία κατοίκησε και στον Ιωάννη· διότι τα πνεύματα των προφητών υποτάσσονται στους προφήτες· και σχεδόν σε όλα βρίσκουμε τον Ιωάννη όμοιο με τον Ηλία.

Για τη γέννηση του αγίου Ιωάννου του προφήτου, προδρόμου και βαπτιστού. Είναι κατάλληλη ημέρα εορτής και πάνδημης χαράς, κατά την οποία θυμήθηκα τη λειτουργία του Γαβριήλ και την ιερατεία του Ζαχαρία, και φέρνω στον νου μου εκείνον που καταδικάστηκε σε αφωνία εξαιτίας της απιστίας του. Διότι ακούσατε τον ευαγγελιστή Λουκά, ο οποίος μας άνοιξε σήμερα το ψυχωφελές ιατρείο.

Διότι θαύμα ήταν αυτό που συνέβαινε με τον Ιωάννη· και δεν έφερε τόσο τα γνωρίσματα της πατρικής καταγωγής όσο του Θεού Λόγου. Και μάρτυρας αυτού είναι ο ίδιος ο αρχάγγελος Γαβριήλ, λέγοντας προς τον Ζαχαρία: «Ιδού, η γυναίκα σου θα σου γεννήσει υιό, και θα πληρωθεί με Πνεύμα Άγιο ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, και πολλούς από τους υιούς του Ισραήλ θα επιστρέψει στον Κύριο τον Θεό τους· και αυτός θα προπορευθεί ενώπιόν Του με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία». Ώ, πόσο παράδοξης φύσεως είναι η γέννηση του παιδιού! Ήταν παράδοξη, και όχι φυσική· διότι αυτός που γεννά, γεννά με ηδονή, ενώ εκείνη που τίκτει, τίκτει με οδύνες. Επειδή λοιπόν ο Ζαχαρίας απίστησε, ενώ η Ελισάβετ δεν αμφέβαλε, καθώς δεχόταν πέρα από κάθε ελπίδα το οψιγενές παιδί, για τον λόγο αυτό, αναφέρεται για αυτήν ότι και τίκτει και γεννά, το πρώτο λόγω της φύσεως και το δεύτερο λόγω της πίστεως. Διότι αυτός που γεννά, καθώς προείπα, γεννά με ηδονή· ενώ εκείνη που τίκτει, τίκτει με οδύνες. Ποια οδύνη όμως υπήρχε στην περίπτωση της Ελισάβετ, όπου βρισκόταν η παρουσία του Αγίου Πνεύματος και όχι η περιποίηση κάποιας άπειρης μαίας; Εφόσον αυτό ήταν έργο της χάριτος, και όχι βάρος της φύσεως; Και το πώς συνέβη, άκουσε. Ο πόνος ήταν μηδαμινός σε σύγκριση με την τεράστια χαρά.

Σήμερα η καλλιεργήσιμη γη καρποφόρησε τον σπόρο που ρίχτηκε σε αυτήν και φανέρωσε μυστικά, τόσο στους θεριστές όσο και στους συνδαιτυμόνες, την ακαλλιέργητη και άσπαρτη γη από την οποία βλάστησε το ζωοπάροχο στάχυ. Σήμερα, αφού γεννήθηκε ο κήρυκας της μετανοίας και η φωνή του Λόγου, αρχίζει να προετοιμάζει και ταυτόχρονα να προκηρύσσει την έλευσή Του. Σήμερα αγαλλιάζεται και ο μέγας ταξιάρχης Γαβριήλ, διότι το χαρμόσυνο άγγελμά του έχει εκπληρωθεί. Διότι έλεγε: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, επειδή εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει γιο, και θα του δώσεις το όνομα Ιωάννης. Και θα έχεις χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του. Διότι θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου, και δεν θα πιει κρασί και μεθυστικά ποτά, και θα γεμίσει από Πνεύμα Άγιο ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, και πολλούς από τους γιους του Ισραήλ θα επιστρέψει στον Κύριο και Θεό τους. Και αυτός θα προπορευτεί ενώπιόν Του με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία, για να στρέψει τις καρδιές των πατέρων προς τα παιδιά και τους απειθείς προς τη φρόνηση των δικαίων, ώστε να ετοιμάσει για τον Κύριο έναν λαό απόλυτα προετοιμασμένο».

Διότι αυτά και άλλα πάρα πολλά σαφώς τα προανήγγειλε η Παλαιά Διαθήκη. Ποιος δε είναι ικανός να εξηγήσει όσα και η Καινή Διαθήκη με αγάπη προς την αλήθεια διηγείται πάλι, δηλαδή με ποιες και με πόσες ευεργεσίες μάς ευεργέτησε ο Θεός μέσω των αγίων του αγγέλων; Και άλλοτε μεν λέει: «μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη, και θα νιώσεις χαρά και αγαλλίαση» και τα εξής, άλλοτε δε, «χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου», έκραζε περιχαρής αυτός ο θείος αρχάγγελος Γαβριήλ κατά την άρρητη σύλληψη της πανάγνου παρθένου Μαρίας. Και πάλι, χορός αγγέλων υμνώντας τον θείο τόκο ανακραύγαζε: «δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Και τη μία στιγμή παρουσιάζεται άγγελος και προτρέπει τους μάγους να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αλλά να αναχωρήσουν από άλλον δρόμο για τη χώρα τους, την άλλη δε, λέει στον δίκαιο Ιωσήφ: «σήκω, παράλαβε το παιδίον και τη μητέρα του και φύγε στην Αίγυπτο και μείνε εκεί, μέχρι να σου πω».

Και πάλι ο Θεός σώζει τους Ισραηλίτες μέσω αγίου αγγέλου την εποχή του Γεδεών και εξολόθρευσε τη Μαδιάμ, όπως ακριβώς και την εποχή του Εζεκία κατέβαλε τους Ασσυρίους μέσω αγγέλου. Και στον Ζαχαρία απέστειλε μέσα στον ναό τον Γαβριήλ, ο οποίος, αφού ανήγγειλε τη σύλληψη του Προδρόμου, δεν έγινε πιστευτός και επέβαλε κώφωση στον Ζαχαρία, και παρέμεινε έτσι, όπως το είπε ο αρχιστράτηγος των ασωμάτων.

Για να πιστέψεις, όμως, στα λόγια μου, σε οδηγώ στην πίστη και με ένα παράδοξο θαύμα, διηγούμενος σε εσένα εκείνα που δεν πίστευες πλέον ότι θα δεις. Ποια είναι αυτά; «Η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη. Και θα είναι για εσένα χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του. Διότι θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου, και δεν θα πιει κρασί και οινοπνευματώδη ποτά, και θα πληρωθεί με Άγιο Πνεύμα από την κοιλιά της μητέρας του. Και πολλούς από τους υιούς του Ισραήλ θα επιστρέψει στον Κύριο τον Θεό τους. Και αυτός θα προπορευθεί με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία, για να επιστρέψει τις καρδιές των πατέρων στα τέκνα, και τους απειθείς στη φρόνηση των δικαίων, ώστε να ετοιμάσει για τον Κύριο λαό προπαρασκευασμένο.» Ζ΄. Βλέπεις πόσο σπουδαία μαρτυρούνται με αγγελικές φωνές ότι είναι τα καυχήματα του Ιωάννη, ακόμη και πριν από την ίδια τη σύλληψή του στην κοιλιά; Διότι γεννήθηκε μεν από στείρα και ο Σαμουήλ, αλλά όχι από ηλικιωμένη, ούτε από πατέρα προβεβηκότα και γέροντα. Γεννήθηκε και ο Ισαάκ από ηλικιωμένους μεν, που είχαν ξεπεράσει τον καιρό και τη δύναμη της τεκνοποιίας, αλλά δεν είχε πληρωθεί με Άγιο Πνεύμα από την ίδια τη μήτρα. Ούτε όμως και κανένας άλλος από αυτούς στολίστηκε με όλα αυτά με τα οποία ο Ιωάννης στολίζεται ακόμη και πριν από τη γέννησή του.

Σήμερα ο Ιωάννης ο Πρόδρομος κατέρχεται στον άδη, και οι νεκροί ακούνε με ανεκλάλητη χαρά για την παρουσία του Χριστού. Σήμερα οι ουρανοί ευφράνθηκαν για τον Ιωάννη τον Πρόδρομο που αποκεφαλίστηκε για τη δικαιοσύνη του Θεού, και οι άνθρωποι επί της γης υμνολογούν εορταστικά. Και μου φαίνεται ότι ο μέγας Πρόδρομος του Κυρίου μάς εποπτεύει από τους ουρανούς, και ανταμείβει με θεία χαρίσματα όσους τον υμνούν· ανάμεσα στους προφήτες σαν αυγερινός αστέρας που διατρέχει και υπερλάμπει· ανάμεσα στους αποστόλους σαν ήλιος ανάμεσα σε ήλιους που προλάμπει και υπερλάμπει· ανάμεσα στους μάρτυρες σαν ουρανός στολισμένος με τα άστρα των θαυμάτων· ανάμεσα στους δικαίους υψούμενος με πολλά καυχήματα δικαιοσύνης, ξεπερνώντας τους κέδρους του Λιβάνου, αυτός που σήμερα έκανε την οικουμένη να ακούσει το χαρμόσυνο μήνυμα. Διότι, εάν πολλοί πρόκειται να χαρούν για τη γέννησή του σύμφωνα με τα λόγια της Γραφής, είναι ανάλογο να υπάρχει η ίδια ευφροσύνη και κατά την τελείωσή του, την οποία αξιωθήκαμε να πανηγυρίζουμε, όσοι βρισκόμαστε στο ιερατικό και στο ερημικό, στο μοναχικό και στο λαϊκό τάγμα, αφού σε όλους ανήκει η αγαλλίαση της μνήμης του· ιδιαιτέρως δε σε εμάς, τους πιστούς του ιερού του οίκου, του οποίου είθε να γευθούμε τις πρεσβείες ακόμη πιο εκτενώς, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το πανάγιο και ζωοποιό Πνεύμα, νυν και αεί και στους ατελεύτητους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

«Και ταράχθηκε ο Ζαχαρίας όταν τον είδε, και φόβος έπεσε επάνω του. Είπε δε προς αυτόν ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου. Και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη. Και θα είναι για σένα χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του.» Ταράσσεται, βέβαια, ο Ζαχαρίας. Διότι μια ασυνήθιστη οπτασία ταράσσει ακόμη και τους αγίους. Αλλά ο άγγελος καταστέλλει την ταραχή. Διότι παντού αυτό αποτελεί το διακριτικό γνώρισμα των θεϊκών και των δαιμονικών οπτασιών: αν μεν ο λογισμός αρχίσει με ταραχή και τελικά γαληνέψει, καθώς ο φόβος διαλύεται γρήγορα, η οπτασία είναι όντως θεία. Αν, όμως, ο φόβος και η ταραχή επιτείνονται περισσότερο, η οπτασία είναι δαιμονική. Για ποιον λόγο, όμως, λέει ο άγγελος ότι «Εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό»; Μήπως προσευχόταν ο Ζαχαρίας για να αποκτήσει παιδί, και όχι για τις αμαρτίες του λαού; Λένε λοιπόν κάποιοι ότι, επειδή προσευχόταν υπέρ των αμαρτιών του λαού, και επρόκειτο να γεννήσει υιό ο οποίος θα βροντοφωνάζει: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», ευλόγως του λέει ο άγγελος ότι εισακούστηκε η δέησή του υπέρ της αφέσεως των αμαρτιών του λαού. Διότι θα γεννήσεις υιό, μέσω του οποίου θα έλθει η άφεση των αμαρτιών.