Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:16

Όταν πλησιάζει ο θάνατος, τότε γίνεται σπορά παιδιού; Όταν στην ηλικία είμαι παππούς, τότε στην προσδοκία γίνομαι πατέρας; Δεν υπάρχει καμία απολύτως ελπίδα για απόγονο· νεκρώθηκαν τα γεννητικά όργανα, αποκοιμήθηκε πλέον η φύση, παραμένει σε αδυναμία αφύπνισης της επιθυμίας, περιέπεσε σε λήθη του ίδιου της του εαυτού. Και εγώ, εξαιτίας του γήρατος, έχω σκύψει προς τη γη, και η Ελισάβετ έχει εφοδιαστεί με βακτηρία για να στηρίζεται. Μία φορά άνθισε η ξερή ράβδος του Ααρών, και όχι πολλές. Από πού θα βεβαιωθώ γι' αυτό; Ο δε άγγελος του είπε: Τι φλυαρείς, Ζαχαρία; Και είσαι ιερέας, και αμφιβάλλεις; Δεν ήταν εκατό ετών ο Αβραάμ, και η μήτρα της Σάρρας δεν βρισκόταν σε νέκρωση; Μήπως δεν εστάλη ο δικός τους καρπός; Αν δεν είχες παραδείγματα, δικαιολογημένα θα αμφέβαλες· εφόσον όμως κατάγεσαι από εκείνους, γιατί δεν αναλογίζεσαι τα δικά τους; Ο εθνικός Αβραάμ πίστεψε, και εσύ, που είσαι ιερέας, αμφιβάλλεις; Εκείνος ευωδίασε χωρίς να προσφέρει θυμίαμα, και εσύ μέσα στο θυσιαστήριο σκοτίστηκες σαν από καπνό; Εκείνος, όταν δέχθηκε τον κληρονόμο, αγαλλίασε, και εσύ τον πρόδρομο Ιωάννη δεν τον υπολογίζεις καθόλου; Αυτός θα σε απαλλάξει από την καταδίκη, αυτός σε λύτρωσε από την κατάρα· αυτός κρατάει το κλειδί της γλώσσας σου· αυτός θα επιστρέψει πολλούς προς τον Κύριο· αυτός θα προπορευθεί με τη δύναμη του προφήτη Ηλία, όχι οδηγώντας πύρινο άρμα, αλλά ετοιμάζοντας το λουτρό του Ιορδάνη για τον πολύ ρύπο των αμαρτιών.

Διότι σχεδόν λένε: Όντας άνθρωπος, ανέχεσαι να δοξολογείσαι και να υμνείσαι ως Θεός και δέχεσαι τις επευφημίες που αρμόζουν στον Θεό από τα παιδιά; Και τι απάντησε σε αυτά ο Χριστός; Μήπως αγανάκτησε εναντίον των παιδιών; Αποποιήθηκε τη δοξολογία; Επέπληξε αυτούς που τον επευφημούσαν ως Θεό; Κάθε άλλο· αντίθετα, είπε προς εκείνους που αρέσκονταν στις κατηγορίες: «Δεν διαβάσατε ότι από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων ετοίμασες αίνο; Αλήθεια σας λέω, εάν αυτοί σιωπήσουν, οι πέτρες θα κραυγάσουν». Βλέπεις πώς επικύρωσε στον εαυτό του τη δόξα της θεότητας, αυτός που επέβαινε στο πουλάρι και ήταν κατά σάρκα υιός του Δαυίδ; Αλλά δεν ήταν μέτοχος μιας ξένης δόξας, όπως αυτοί ισχυρίζονται, ούτε κάποιος άλλος πέρα από τον Λόγο που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα, ως Υιός μοναδικός. Γι' αυτό και ονομάζεται Θεός και Κύριος και Ύψιστος, ακόμη και από τη φωνή των αγγέλων. Έτσι λοιπόν, ο μακάριος Γαβριήλ, αναγγέλλοντας τη γέννηση του Ιωάννη και καθιστώντας ξεκάθαρη τη μελλοντική του διακονία στον Ζαχαρία, λέει ότι «πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του και πολλούς από τους υιούς του Ισραήλ θα τους επιστρέψει στον Κύριο τον Θεό τους». Πώς, λοιπόν, επέστρεφε τους υιούς του Ισραήλ προς τον Κύριο τον Θεό τους;

Όταν δε πλησίαζε ο καιρός της σύλληψής του, όχι άνθρωπος, αλλά άγγελος που κατέβηκε από τον ουρανό, έλυσε τη στειρότητα του Ζαχαρία και της Ελισάβετ, δίνοντας την υπόσχεση σε αυτούς που ήταν άγονοι από τη νεότητά τους ότι θα γεννήσουν παιδί σε βαθιά γεράματα, και προαναγγέλλει ότι η γέννηση αυτού του παιδιού θα γίνει πρόξενος μεγάλης χαράς, καθώς θα είναι σωτήρια για όλους. «Διότι», λέει, «θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου και θα γεμίσει από Άγιο Πνεύμα ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, και θα επιστρέψει πολλούς από τους υιούς του Ισραήλ στον Κύριο τον Θεό τους· και αυτός θα προπορευθεί ενώπιόν Του με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία».

Τα πρώτα θαύματα: ο Γαβριήλ του προανήγγειλε τον τοκετό, άγγελος εξηγεί στον Ζαχαρία τη σύλληψη. Ο ιερέας, στεκόμενος ανάμεσα στον ναό και το θυσιαστήριο, λάμβανε το δώρο από τον ουρανό, και τόσο άθλιοι αποδείχθηκαν οι απόγονοι των Ιουδαίων: διότι εκεί ακριβώς όπου ο ιερέας του Θεού δέχθηκε τη θεία αποκάλυψη, εκεί ακονίζουν το ξίφος, οπλίζουν τα χέρια τους, σχεδιάζουν τον φόνο και διαπράττουν το έγκλημα. Και τι έλεγε ο Γαβριήλ στον Ζαχαρία; «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούσθηκε η δέησή σου, και ιδού η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιωάννη. Και θα είναι για σένα χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν με τη γέννησή του. Διότι θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου, κρασί και σίκερα δεν θα πιει, και θα πληρωθεί με Άγιο Πνεύμα ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, και πολλούς από τους υιούς του Ισραήλ θα επιστρέψει προς τον Κύριο τον Θεό τους. Και αυτός θα προπορευθεί ενώπιόν Του με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία, για να επιστρέψει τις καρδιές των πατέρων στα τέκνα και τους απειθείς στη φρόνηση των δικαίων, ώστε να ετοιμάσει για τον Κύριο έναν λαό προετοιμασμένο». Ακούς πόσο μεγάλο πλούτο κομίζει ο βαπτιστής Ιωάννης πριν γεννηθεί και πόσων αγαθών γίνεται πρόξενος πριν καν συλληφθεί στα όργανα της γεννήσεως; «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία», λέει, δηλαδή, έρχεται ο Λυτρωτής και ο λαός παύει να αμαρτάνει. «

«Θα είναι μέγας», επειδή υποδεικνύει τον αμνό που σηκώνει την αμαρτία όλου του κόσμου, αλλά «ενώπιον του Κυρίου»· διότι οι άνθρωποι δεν έχουν μεγάλη αντίληψη των επουρανίων, ενώ για τους Ιουδαίους τα μυστήρια του Χριστού αποτελούν αντικείμενο χλευασμού, και διακωμωδούν τους κήρυκες της αληθείας, θεωρώντας εχθρούς τους ρήτορες της χάριτος. «Δεν θα πιει κρασί και σίκερα», για να μην περιοριστεί το Πνεύμα που επέλεξε να κατοικήσει μέσα του. «Θα πληρωθεί με Άγιο Πνεύμα από την κοιλιά της μητέρας του», λέει, λαμβάνοντας προκαταβολικά τη δωρεά και φθάνοντας στα χαρίσματα όχι απλώς ούτε μάταια, αλλά για να κηρύξει το φως προτού έλθει σε επαφή με το φως, να αναγγείλει τον Ποιητή προτού ο ίδιος αντικρίσει τα στοιχεία της φύσης, να προαναγγείλει τον Ήλιο προτού δει την πορεία της ημέρας και παρατηρήσει τα πέρατα της νύχτας. «Και θα επιστρέψει πολλούς από τους υιούς του Ισραήλ προς τον Κύριο τον Θεό τους.» Διότι αυτός υπήρξε παιδαγωγός του μεγάλου Ανδρέα, αυτός ήταν ο δάσκαλος του Ιωάννη του Θεολόγου, προτού εκείνοι παραδώσουν τους εαυτούς τους στη σαγήνη του Χριστού. Μαθαίνοντας από αυτόν οι απόστολοι το: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου», ακολουθώντας Τον λένε προς Αυτόν: «Ραββί, πού μένεις;», βιαζόμενοι να εισέλθουν στη σκηνή του Αχωρήτου. «Αυτός θα προπορευθεί ενώπιόν Του με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία», όχι με την ψυχή και το σώμα του. Μακριά, μακριά από μια τέτοια ατοπία.

Για τη γέννηση του αγίου Ιωάννου του προφήτου, προδρόμου και βαπτιστού. Είναι κατάλληλη ημέρα εορτής και πάνδημης χαράς, κατά την οποία θυμήθηκα τη λειτουργία του Γαβριήλ και την ιερατεία του Ζαχαρία, και φέρνω στον νου μου εκείνον που καταδικάστηκε σε αφωνία εξαιτίας της απιστίας του. Διότι ακούσατε τον ευαγγελιστή Λουκά, ο οποίος μας άνοιξε σήμερα το ψυχωφελές ιατρείο.

Διότι θαύμα ήταν αυτό που συνέβαινε με τον Ιωάννη· και δεν έφερε τόσο τα γνωρίσματα της πατρικής καταγωγής όσο του Θεού Λόγου. Και μάρτυρας αυτού είναι ο ίδιος ο αρχάγγελος Γαβριήλ, λέγοντας προς τον Ζαχαρία: «Ιδού, η γυναίκα σου θα σου γεννήσει υιό, και θα πληρωθεί με Πνεύμα Άγιο ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, και πολλούς από τους υιούς του Ισραήλ θα επιστρέψει στον Κύριο τον Θεό τους· και αυτός θα προπορευθεί ενώπιόν Του με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία». Ώ, πόσο παράδοξης φύσεως είναι η γέννηση του παιδιού! Ήταν παράδοξη, και όχι φυσική· διότι αυτός που γεννά, γεννά με ηδονή, ενώ εκείνη που τίκτει, τίκτει με οδύνες. Επειδή λοιπόν ο Ζαχαρίας απίστησε, ενώ η Ελισάβετ δεν αμφέβαλε, καθώς δεχόταν πέρα από κάθε ελπίδα το οψιγενές παιδί, για τον λόγο αυτό, αναφέρεται για αυτήν ότι και τίκτει και γεννά, το πρώτο λόγω της φύσεως και το δεύτερο λόγω της πίστεως. Διότι αυτός που γεννά, καθώς προείπα, γεννά με ηδονή· ενώ εκείνη που τίκτει, τίκτει με οδύνες. Ποια οδύνη όμως υπήρχε στην περίπτωση της Ελισάβετ, όπου βρισκόταν η παρουσία του Αγίου Πνεύματος και όχι η περιποίηση κάποιας άπειρης μαίας; Εφόσον αυτό ήταν έργο της χάριτος, και όχι βάρος της φύσεως; Και το πώς συνέβη, άκουσε. Ο πόνος ήταν μηδαμινός σε σύγκριση με την τεράστια χαρά.

Διότι ο Ιωάννης δεν έλαβε τη χάρη κατά τη γέννησή του, αλλά, έχοντας δεχθεί τη στολή του αγιασμού από την ίδια τη μητρική κοιλιά, έγινε παράδοξος στρατηγός, καθώς είπε ο άγγελος: Θα πλησθεί με Πνεύμα Άγιο από την κοιλιά της μητέρας του, και αυτός θα προπορευθεί ενώπιόν Του με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία. Ποιος θα προπορευθεί ποιου; Ο Ιωάννης του Δεσπότη Χριστού· γι' αυτό ονομάζεται Πρόδρομος, όπως μπορεί κανείς να ακούσει τον ίδιο τον Ιωάννη να λέει για τον Σωτήρα: Έρχεται πίσω μου ένας άνδρας, ο οποίος υπήρχε πριν από εμένα· πίσω μου, λόγω του χρόνου· πριν από εμένα, λόγω του θρόνου. Και γιατί έλεγε ο Γαβριήλ ότι ο Ιωάννης θα προπορευόταν του βασιλιά Χριστού με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία του Θεσβίτη; Άκουσε με σύνεση: Ηλίας ερμηνεύεται Θεός. Επειδή, λοιπόν, ο Ιωάννης είχε τον Θεό μέσα του, διότι πληρώθηκε από το Άγιο Πνεύμα ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, και το Πνεύμα είναι Θεός· διότι για αυτόν έλεγε ο Κύριος μέσω του προφήτη πριν από πολλά χρόνια: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου μπροστά σου, και πολλούς θα επιστρέψει από την πλάνη στην αλήθεια· γι' αυτόν τον λόγο, με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία ο Ιωάννης προπορεύεται του Κυρίου· επειδή ο Ιωάννης είχε και πολλά κοινά με τον Ηλία. Πράγματι, μόλις το βρέφος γεννιέται, η φωνή επιστρέφει στον πατέρα.

Σήμερα η καλλιεργήσιμη γη καρποφόρησε τον σπόρο που ρίχτηκε σε αυτήν και φανέρωσε μυστικά, τόσο στους θεριστές όσο και στους συνδαιτυμόνες, την ακαλλιέργητη και άσπαρτη γη από την οποία βλάστησε το ζωοπάροχο στάχυ. Σήμερα, αφού γεννήθηκε ο κήρυκας της μετανοίας και η φωνή του Λόγου, αρχίζει να προετοιμάζει και ταυτόχρονα να προκηρύσσει την έλευσή Του. Σήμερα αγαλλιάζεται και ο μέγας ταξιάρχης Γαβριήλ, διότι το χαρμόσυνο άγγελμά του έχει εκπληρωθεί. Διότι έλεγε: «Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, επειδή εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει γιο, και θα του δώσεις το όνομα Ιωάννης. Και θα έχεις χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του. Διότι θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου, και δεν θα πιει κρασί και μεθυστικά ποτά, και θα γεμίσει από Πνεύμα Άγιο ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, και πολλούς από τους γιους του Ισραήλ θα επιστρέψει στον Κύριο και Θεό τους. Και αυτός θα προπορευτεί ενώπιόν Του με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία, για να στρέψει τις καρδιές των πατέρων προς τα παιδιά και τους απειθείς προς τη φρόνηση των δικαίων, ώστε να ετοιμάσει για τον Κύριο έναν λαό απόλυτα προετοιμασμένο».

Ακούγοντας λοιπόν ο ιερός Ζαχαρίας αυτά τα μεγάλα και θαυμαστά για το παιδί που επρόκειτο να συλληφθεί, προβάλλει τα γηρατειά τα δικά του και της συζύγου του και δεν πιστεύει τα λεγόμενα, δεχόμενος ως ποινή τη σιωπή. Δες, παρακαλώ, και από τα λόγια του αγγέλου τι λογής και πόσο σπουδαίο επρόκειτο να γίνει το παιδί. Διότι λέει: «Θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου», και ότι «θα γεμίσει με Πνεύμα Άγιο», και ότι «θα επιστρέψει πολλούς προς τον Κύριο», και ότι «θα προπορευθεί με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία». Και πώς με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία; Ας ακούσουμε. Έλεγε, δηλαδή, ο Ηλίας στον Αχαάβ: «Δεν διαστρέφω εγώ τον Ισραήλ, αλλά εσύ και ο οίκος του πατέρα σου». Και ο Ιωάννης έλεγε στον Ηρώδη: «Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του αδελφού σου». Έλεγε ο Ηλίας στον ειδωλολατρικό λαό: «Μέχρι πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα; Αν ο Κύριος είναι ο Θεός, ακολουθήστε αυτόν». Και έλεγε ο Ιωάννης στον παράνομο λαό: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μελλοντική οργή; Κάντε καρπούς άξιους της μετάνοιας». Προσφέροντας ως ολοκαύτωμα τις θυσίες διά του ύδατος και του πυρός, ο Ηλίας επέστρεψε στον Θεό τον ειδωλολατρικό λαό. Και ο Ιωάννης, βαπτίζοντας στα ύδατα του Ιορδάνη τον Ιησού, προσήγαγε στον Θεό την εκκλησία των εθνών.

Και πάλι ο Θεός σώζει τους Ισραηλίτες μέσω αγίου αγγέλου την εποχή του Γεδεών και εξολόθρευσε τη Μαδιάμ, όπως ακριβώς και την εποχή του Εζεκία κατέβαλε τους Ασσυρίους μέσω αγγέλου. Και στον Ζαχαρία απέστειλε μέσα στον ναό τον Γαβριήλ, ο οποίος, αφού ανήγγειλε τη σύλληψη του Προδρόμου, δεν έγινε πιστευτός και επέβαλε κώφωση στον Ζαχαρία, και παρέμεινε έτσι, όπως το είπε ο αρχιστράτηγος των ασωμάτων.

Για να πιστέψεις, όμως, στα λόγια μου, σε οδηγώ στην πίστη και με ένα παράδοξο θαύμα, διηγούμενος σε εσένα εκείνα που δεν πίστευες πλέον ότι θα δεις. Ποια είναι αυτά; «Η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη. Και θα είναι για εσένα χαρά και αγαλλίαση, και πολλοί θα χαρούν για τη γέννησή του. Διότι θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου, και δεν θα πιει κρασί και οινοπνευματώδη ποτά, και θα πληρωθεί με Άγιο Πνεύμα από την κοιλιά της μητέρας του. Και πολλούς από τους υιούς του Ισραήλ θα επιστρέψει στον Κύριο τον Θεό τους. Και αυτός θα προπορευθεί με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία, για να επιστρέψει τις καρδιές των πατέρων στα τέκνα, και τους απειθείς στη φρόνηση των δικαίων, ώστε να ετοιμάσει για τον Κύριο λαό προπαρασκευασμένο.» Ζ΄. Βλέπεις πόσο σπουδαία μαρτυρούνται με αγγελικές φωνές ότι είναι τα καυχήματα του Ιωάννη, ακόμη και πριν από την ίδια τη σύλληψή του στην κοιλιά; Διότι γεννήθηκε μεν από στείρα και ο Σαμουήλ, αλλά όχι από ηλικιωμένη, ούτε από πατέρα προβεβηκότα και γέροντα. Γεννήθηκε και ο Ισαάκ από ηλικιωμένους μεν, που είχαν ξεπεράσει τον καιρό και τη δύναμη της τεκνοποιίας, αλλά δεν είχε πληρωθεί με Άγιο Πνεύμα από την ίδια τη μήτρα. Ούτε όμως και κανένας άλλος από αυτούς στολίστηκε με όλα αυτά με τα οποία ο Ιωάννης στολίζεται ακόμη και πριν από τη γέννησή του.

Μερικοί, βέβαια, το κατανοούν με αυτόν τον τρόπο: «Εισακούστηκε η δέησή σου, Ζαχαρία, και ο Θεός συγχώρεσε τις αμαρτίες του λαού». Έπειτα, σαν να ρώτησε εκείνος: «Από πού είναι φανερό αυτό;», ο άγγελος του λέει: «Αυτό σου δίνω ως σημείο, ότι η Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό»· έτσι ώστε, από τη γέννα της Ελισάβετ, να πειστείς ότι συγχωρέθηκαν και οι αμαρτίες του λαού. «Διότι θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου, και δεν θα πιει κρασί και σίκερα· και θα πληρωθεί με Πνεύμα Άγιο ήδη από την κοιλιά της μητέρας του· και πολλούς από τους υιούς του Ισραήλ θα τους επιστρέψει στον Κύριο, τον Θεό τους· και αυτός θα προπορευτεί ενώπιόν Του με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία, για να επιστρέψει τις καρδιές των πατέρων στα τέκνα, και τους απειθείς στη σύνεση των δικαίων, ώστε να ετοιμάσει για τον Κύριο έναν προετοιμασμένο λαό.» Ο άγγελος υπόσχεται ότι ο Ιωάννης θα γίνει μέγας, αλλά «ενώπιον του Κυρίου»· διότι πολλοί αποκαλούνται μεγάλοι ενώπιον των ανθρώπων, και όχι του Θεού, όπως για παράδειγμα οι υποκριτές. Ο Ιωάννης όμως είναι μέγας κατά την ψυχή· όπως ακριβώς είναι μικρός κατά την ψυχή καθένας που σκανδαλίζεται· διότι κανένας μέγας δεν σκανδαλίζεται, παρά μόνο οι μικροί και οι ολιγόψυχοι. Γι' αυτό άλλωστε λέει ο Κύριος: «Όποιος σκανδαλίσει έναν από τους μικρούς». Και όπως εκείνοι που γέννησαν τον Ιωάννη ήταν δίκαιοι ενώπιον του Θεού, έτσι και το παιδί τους ήταν μέγα ενώπιον του Κυρίου· «σίκερα» δε, ονομάζεται καθετί που μπορεί να προκαλέσει μέθη, χωρίς να προέρχεται από το αμπέλι.