Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:27

Άκουγες προ ολίγου τον ευαγγελιστή Λουκά να λέει: «Τον έκτο μήνα στάλθηκε ο άγγελος Γαβριήλ σε μια πόλη της Γαλιλαίας, που ονομάζεται Ναζαρέτ, προς μια παρθένο που ήταν μνηστευμένη με έναν άνδρα, που ονομαζόταν Ιωσήφ». Ω μνηστεία, που σε άλλον μνηστεύθηκε και σε άλλον δόθηκε ως εγγύηση! Ω μνηστεία, που φανερώνει τη χαρά και διαλύει την ταραχή! Άκουγες προ ολίγου τον ευαγγελιστή Λουκά να λέει: Και μπαίνοντας ο άγγελος στο σπίτι, χαιρέτησε την Παρθένο και είπε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου· ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες. Εκείνη δε, βλέποντάς τον, ταράχτηκε με τα λόγια του, και συλλογιζόταν μέσα της τι είδους χαιρετισμός να ήταν άραγε αυτός». Είδες τη χαρά του αγγέλου να προκαλεί ταραχή; Και όχι μόνο ταραχή, αλλά και συλλογισμούς, αλλά και αμφιβολία, αλλά και τα παρόμοια με αυτά. Διότι το ξαφνικό της αγγελικής εισόδου, και το παράδοξο της όψης, και το ασυνήθιστο της συνάντησης, και το υπερβολικό μέγεθος της υπόσχεσης, και το απροσδόκητο του ακούσματος, έριξαν σε φόβο την Παρθένο, η οποία με τη σκέψη της σωφροσύνης είχε απομακρύνει κάθε φαύλη σκέψη. Γι' αυτό και ταράχτηκε, αλλά παρότι ταράχτηκε παρέμεινε ατάραχη. Τι σημαίνει, «Και ταραχθείσα παρέμεινε ατάραχη»; Άκουγε με σύνεση.

Και αν θέλεις, ρώτησε τον μακάριο Λουκά τον ευαγγελιστή, και σου αποκρίνεται σχετικά με την ένσαρκη οικονομία Του. Διότι, αρχίζοντας, λέγει ως εξής: «Κατά δε τον έκτο μήνα της συλλήψεως της Ελισάβετ, στάλθηκε ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μια πόλη της Γαλιλαίας, που ονομαζόταν Ναζαρέτ, προς μια παρθένο μνηστευμένη με έναν άνδρα που ονομαζόταν Ιωσήφ, και το όνομα της παρθένου ήταν Μαριάμ. Και αφού εισήλθε ο άγγελος προς αυτήν, είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες. Εκείνη δε, βλέποντάς τον, ταράχθηκε από τον λόγο του και συλλογιζόταν τι είδους χαιρετισμός να ήταν αυτός. Και της είπε ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός Υψίστου, και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του».

Σημειώνουμε, λοιπόν, ότι κατά τον καιρό της ευδοκίας του πατρικού θελήματος, με τη συμπλήρωση των εβδομήντα εβδομάδων του προφήτη Δανιήλ, μετά την ανοικοδόμηση της Ιερουσαλήμ, κατά την επιστροφή της αιχμαλωσίας του Ιούδα από τη Βαβυλώνα μέσω του Σαλαθιήλ και του Ιησού του Ιωσεδέκ, οι οποίοι ήταν τότε αρχιερείς, με τη συμπλήρωση των τετρακοσίων ενενήντα ετών, ο Ζαχαρίας εισήλθε κατά τη σειρά της ιερατικής του εφημερίας στον ναό του Θεού για να θυμιάσει. Και του εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου στα δεξιά του θυσιαστηρίου και του ανήγγειλε το χαρμόσυνο μήνυμα για τον γιο του, τον Ιωάννη, ότι δηλαδή η γυναίκα του, η Ελισάβετ, θα συλλάβει και θα γεννήσει τον Βαπτιστή και Πρόδρομο του Χριστού. Και αφού έγινε η σύλληψη, κατά τον έκτο μήνα της κυοφορίας της Ελισάβετ, αποστέλλεται ο αρχάγγελος Γαβριήλ από τον Θεό στη Ναζαρέτ, πόλη της Γαλιλαίας, προς την Παρθένο Μαρία. Και αφού εισήλθε σε αυτήν ο άγγελος, την χαιρέτησε λέγοντας: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου». Και εδώ πάλι διαπιστώνουμε ότι η μεν φωνή του αγγέλου, ερμηνευόμενη ως προφορική έκφραση της πνευματικής του απήχησης, δεν ήταν η ίδια η υπόσταση του Υιού, ούτε αυτή έγινε σάρκα· αλλά, μαζί με αυτήν τη φωνή, επιφοίτησε στην κοιλία της Παρθένου ταυτόχρονα η ιδιότητα του Λόγου και Θεού, η οποία είναι διαφορετική κατά την υπόσταση. Και βλασφημούν όσοι ισχυρίζονται ότι αυτή η φωνή του αρχαγγέλου ήταν η υπόσταση του Θεού Λόγου.

Αυτό όμως κανείς δεν θα μπορούσε να το πει για τα γενητά και τα κτίσματα. Διότι, όταν εργάζεται ο Πατέρας, δεν τα εργάζεται αυτά κάποιος από τους αγγέλους, ή κάποιο άλλο από τα κτίσματα· επειδή κανένα από αυτά δεν αποτελεί δημιουργικό αίτιο, αλλά ανήκουν στα δημιουργήματα. Άλλωστε, επειδή είναι χωρισμένα και απέχουν από τον Μόνο Αληθινό Θεό, και επειδή έχουν διαφορετική φύση και αποτελούν έργα Του, ούτε όσα εργάζεται ο Θεός μπορούν να τα εργαστούν, ούτε, όπως προείπα, όταν ο Θεός χορηγεί δωρεές, μπορούν να τις συν-χορηγούν· ούτε, αν δει κανείς άγγελο, θα μπορούσε να πει ότι έχει δει τον Πατέρα. Διότι οι άγγελοι, όπως είναι γραμμένο, είναι λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για διακονία, και αναγγέλλουν σε αυτούς που τις λαμβάνουν τις δωρεές που δίνονται από Αυτόν μέσω του Λόγου. Και ο ίδιος ο άγγελος, όταν εμφανίζεται, ομολογεί ότι έχει αποσταλεί από τον Δεσπότη, όπως ο Γαβριήλ στην περίπτωση του Ζαχαρία, και όπως ο ίδιος ομολόγησε στην περίπτωση της Θεοτόκου Μαρίας. Και εκείνος που βλέπει οπτασία αγγέλων γνωρίζει ότι είδε άγγελο, και όχι τον Θεό. Είδε, δηλαδή, ο Ζαχαρίας άγγελο· είδε και ο Ησαΐας τον Κύριο. Είδε ο Μανωέ, ο πατέρας του Σαμψών, άγγελο· είδε όμως και ο Μωυσής τον Θεό. Είδε ο Γεδεών άγγελο· εμφανίστηκε όμως και στον Αβραάμ ο Θεός. Και ούτε αυτός που έβλεπε τον Θεό, έβλεπε άγγελο, ούτε αυτός που έβλεπε τον άγγελο νόμιζε ότι βλέπει τον Θεό. Διότι κατά πολύ, ή μάλλον εξολοκλήρου, απέχουν ως προς τη φύση τα γενητά από τον Θεό που τα δημιούργησε.

Αυτά ας θυμόμαστε, αδελφοί. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτά τα όργανα ως αμυντικά όπλα. Ας μην ανεχόμαστε τους αιρετικούς που διδάσκουν ότι η παρουσία του Κυρίου υπήρξε κατά φαντασίαν. Ας αποδοκιμάσουμε μετά βδελυγμίας και εκείνους που λέγουν ότι η γέννηση του Σωτήρος προήλθε από άνδρα και γυναίκα, αυτούς που τόλμησαν να πουν ότι προήλθε από τον Ιωσήφ και τη Μαρία επειδή έχει γραφτεί: «και παρέλαβε τη γυναίκα του». Διότι ας θυμηθούμε τον Ιακώβ, ο οποίος πριν λάβει τη Ραχήλ έλεγε στον Λάβαν: «δώσε μου τη γυναίκα μου». Διότι όπως ακριβώς εκείνη ονομαζόταν γυναίκα του Ιακώβ πριν από τη συζυγική ένωση μόνο λόγω της υπόσχεσης, έτσι και η Μαρία ονομαζόταν γυναίκα του Ιωσήφ λόγω της μνηστείας. Και πρόσεξε την ακρίβεια του Ευαγγελίου που λέγει: «Τον δε έκτο μήνα απεστάλη ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μια πόλη της Γαλιλαίας, η οποία ονομάζεται Ναζαρέτ, σε παρθένο μνηστευμένη με άνδρα, ο οποίος ονομαζόταν Ιωσήφ» και τα εξής.

Το ότι έγινε αρχιερέας οφείλεται στο ότι με το σώμα Του προσέφερε τον Εαυτό Του στον Πατέρα υπέρ της ανθρωπότητας, όντας ο ίδιος ιερέας και ο ίδιος ιερείο. Προσέφερε μεν τον Εαυτό Του, ιερουργώντας ως αρχιερέας υπέρ όλης της κτίσεως, και αφού ανήλθε πνευματικώς και ενδόξως με το ίδιο το σώμα, «κάθισε στα δεξιά του Πατρός», «αφού έγινε αρχιερέας εις το διηνεκές» και «διήλθε τους ουρανούς» εφάπαξ, όπως μαρτυρεί για αυτόν στις επόμενες φράσεις ο ίδιος ο άγιος Απόστολος. Και έτσι κατέπεσε πάλι η προφασιστική τους επιχειρηματολογία σχετικά με τη Θεία Γραφή, η οποία είναι ζωοποιός και δεν περιέχει τίποτα που να αποτελεί πρόσκομμα για τους πιστούς ή ελάττωμα βλασφημίας εναντίον του Λόγου. 40. Έπειτα, αναφέρουν πάλι ένα άλλο ρητό, πως ο Ιωάννης, στεκόμενος στην έρημο και βλέποντάς Τον να έρχεται, έλεγε: «Αυτός είναι για τον οποίο σας είπα, ότι πίσω μου έρχεται άνδρας ο οποίος προηγήθηκε από εμένα, διότι υπήρχε πριν από εμένα». Και πρώτα μεν, αλλοιώνουν τις ίδιες τις λέξεις στη διάνοιά τους, σαν να έχουν θολωμένο νου, και λένε: Πώς εκπληρώνεται αυτό κατά την ένσαρκη παρουσία, εφόσον δεν είχε συλληφθεί στη μήτρα της Μαρίας πριν από τον Ιωάννη; Αλλά, όπως λέει ο ευαγγελιστής: «Τον δε έκτο μήνα απεστάλη ο άγγελος Γαβριήλ σε μία πόλη της Γαλιλαίας, προς μία παρθένο μνηστευμένη με άνδρα, του οποίου το όνομα ήταν Ιωσήφ. Και αφού εισήλθε προς αυτήν είπε: Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου», και τα υπόλοιπα της διήγησης.

Και αυτήν ο μεν Ησαΐας προφητεύοντας την υποδείκνυε λέγοντας: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και θα γεννήσει», ο δε Γαβριήλ αποστέλλεται προς αυτήν, όχι απλώς προς μια παρθένο, αλλά «προς παρθένο μνηστευμένη με άνδρα», ώστε μέσω του μνηστήρα να αποδείξει ότι η Μαρία ήταν αληθινός άνθρωπος. Και τη γέννηση μνημονεύει η Γραφή και λέει ότι «τον εσπαργάνωσε», και ότι «μακαρίζονταν οι μαστοί που θήλασε», και ότι προσφέρθηκε θυσία, επειδή ο γεννηθείς «διάνοιξε τη μήτρα». Όλα αυτά ήταν γνωρίσματα παρθένου που γεννά. Και ο Γαβριήλ με ασφάλεια της έφερε το χαρμόσυνο μήνυμα λέγοντας όχι απλώς «αυτό που γεννιέται» μέσα σου, ώστε να μη θεωρηθεί ότι εισήχθη σε αυτήν κάποιο σώμα απ' έξω, αλλά «από εσένα», ώστε να γίνει πιστευτό ότι αυτό που γεννιέται προέρχεται εκ φύσεως από εκείνη, πράγμα που φανερά το αποδεικνύει και η ίδια η φύση, καθώς είναι αδύνατον το σώμα μιας παρθένου να παράγει γάλα εάν δεν έχει γεννήσει, και είναι αδύνατον να τραφεί με γάλα και να σπαργανωθεί ένα σώμα εάν δεν έχει προηγουμένως γεννηθεί εκ φύσεως. Αυτό (το σώμα) είναι που «περιτμήθηκε κατά την όγδοη ημέρα»· αυτό ο Συμεών «δέχθηκε στις αγκάλες του»· αυτό έγινε «παιδί και αυξήθηκε», έφτασε στην ηλικία των δώδεκα ετών και προχώρησε μέχρι το τριακοστό έτος. Διότι δεν συνέβη, όπως κάποιοι υπέθεσαν, 〈ότι η ίδια η ουσία του Λόγου μεταβλήθηκε και περιτμήθηκε〉, αφού είναι αναλλοίωτη και άτρεπτη, καθώς ο ίδιος ο Σωτήρας λέει «δείτε με, ότι εγώ είμαι και δεν έχω αλλοιωθεί», και ο Παύλος γράφει «ο Ιησούς Χριστός είναι ο ίδιος χθες και σήμερα και στους αιώνες».

Ομολογεί, λοιπόν, ότι αυτό ακριβώς το Άγιο Πνεύμα έχει έλθει στην προφήτιδα, πράγμα το οποίο σαφώς έχει εκπληρωθεί κατά τη γέννηση του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, όταν «απεστάλη ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μία πόλη της Γαλιλαίας, που ονομάζεται Ναζαρέτ, προς μία παρθένο η οποία ήταν μνηστευμένη με άνδρα, που ονομαζόταν Ιωσήφ, από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ». Στην οποία και «είπε: Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου, ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες», και πάλι: «Μη φοβάσαι· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού», και όταν η Μαρία είπε: «Πώς θα γίνει αυτό, επειδή δεν γνωρίζω άνδρα;» εκείνος αποκρίθηκε: «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα, και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα κληθεί Υιός Θεού». Και στην προφητεία πριν από αυτήν, ταυτόχρονα με τη γέννηση του Εμμανουήλ, «πριν γνωρίσει το παιδί καλό ή κακό», λεγόταν ότι η γη θα εγκαταλειφθεί από τους δύο βασιλείς που την πολιορκούσαν, τον έναν της Σαμάρειας και τον άλλον της Δαμασκού· ενώ στην παρούσα προφητεία λέγεται: «Πριν το παιδί μάθει να καλεί πατέρα ή μητέρα, θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας», των οποίων τους βασιλείς και πρωτύτερα προφήτευε ότι θα καταλυθούν κατά τη γέννηση του Εμμανουήλ.

Επέβλεψε, όμως, με φιλανθρωπία σε εμάς ο Θεός που μας έπλασε, από την άπειρη ευσπλαχνία του, και αφού έκλινε τους ουρανούς, κατήλθε και, προσλαμβάνοντας την ανθρώπινη φύση μας από την Αγία Παρθένο, την ανακαίνισε και την επανέφερε, ή μάλλον την ανύψωσε σε θείο και ουράνιο ύψος. Θέλοντας, λοιπόν, να πραγματοποιήσει αυτό, ή μάλλον για να φέρει σήμερα εις πέρας την προαιώνια βουλή του, στέλνει τον αρχάγγελο Γαβριήλ, όπως λέει ο ευαγγελιστής Λουκάς, «στη Ναζαρέτ σε μία Παρθένο μνηστευμένη με έναν άνδρα, που ονομαζόταν Ιωσήφ, από τον οίκο και τη γενιά του Δαβίδ, και το όνομα της Παρθένου ήταν Μαριάμ».

Έπρεπε δε η Παρθένος να έχει και μάρτυρα της άσπορης σύλληψης και βοηθό για όσα επρόκειτο να τελεστούν κατά θεία οικονομία. Ποια ήταν αυτά; Η άνοδος στη Βηθλεέμ, όπου έλαβε χώρα και ο τόκος που εξαγγέλλεται και δοξάζεται από τους ουράνιους αγγέλους· η έλευση στο ιερό, όπου το βρέφος μαρτυρείται από τον Συμεών και την Άννα ως Κύριος της ζωής και του θανάτου· η φυγή στην Αίγυπτο εξαιτίας του Ηρώδη και η επάνοδος από την Αίγυπτο σύμφωνα με τις ιερές προφητείες, και τα άλλα όσα δεν είναι εύκολο να απαριθμήσουμε τώρα. Γι' αυτά τα πράγματα ελήφθη ως μνήστορας ο Ιωσήφ, και ο άγγελος στάλθηκε σε παρθένο μνηστευμένη με άνδρα που ονομαζόταν Ιωσήφ. Το δε «από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ» θα το εννοήσεις και για τους δύο· διότι και οι δύο, και η Παρθένος και ο Ιωσήφ, ανήγαγαν την καταγωγή τους στον Δαβίδ. «Και το όνομα», λέει, «της Παρθένου ήταν Μαριάμ»· και αυτό ερμηνεύεται Κυρία.

γ΄. Είδες, αγαπητέ, την οικονομία του Θεού, ο οποίος και μέσω των απίστων και μέσω των πιστών διευθετεί το σχέδιό του, ώστε να μάθουν όσοι είναι ξένοι προς την ευσέβεια την ισχύ και τη δύναμή του. Και από τη μια μεριά το αστέρι οδήγησε τους μάγους από την Ανατολή, ενώ από την άλλη ο νόμος οδήγησε τη Μαριάμ στην πατρίδα που είχε προαναγγελθεί από τους προφήτες. Από αυτό μας είναι φανερό ότι και η Παρθένος κατάγεται από το γένος του Δαβίδ· διότι, εφόσον ήταν από τη Βηθλεέμ, είναι ολοφάνερο ότι καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ. Αυτό άλλωστε το δήλωσε και πιο πάνω ο ευαγγελιστής, όταν έλεγε: «Ανέβηκε δε και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία μαζί με τη Μαριάμ, επειδή καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ». Επειδή, βεβαίως, καταγράφηκε η γενεαλογία του Ιωσήφ, ενώ τους δικούς της προγόνους κανείς δεν μας τους απαρίθμησε έτσι όπως τους δικούς του, για να μην αμφιβάλλεις και πεις: «Από πού, λοιπόν, είναι φανερό ότι και αυτή κατάγεται από τον Δαβίδ;», άκουσε: «Τον έκτο μήνα στάλθηκε ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μία πόλη της Γαλιλαίας, που ονομαζόταν Ναζαρέτ, προς μία παρθένο που ήταν μνηστευμένη με έναν άνδρα ονόματι Ιωσήφ, από τον οίκο του Δαβίδ». Η φράση «από τον οίκο του Δαβίδ» πρέπει να θεωρηθεί ότι έχει λεχθεί για την Παρθένο· πράγμα που εξάλλου δηλώνεται και εδώ. Γι' αυτόν τον λόγο εκδόθηκε αυτό το πρόσταγμα και ο νόμος, για να τους οδηγήσει στη Βηθλεέμ· διότι, μόλις έφτασαν στην πόλη, αμέσως γεννήθηκε ο Ιησούς.

Αυτοί λοιπόν και οι παρόμοιοι μάχονται κατά των εχθρών, οι οποίοι και θριαμβεύουν κατά των παθών. Τέτοιος ήταν και ο θαυμάσιος και θεσπέσιος Ραφαήλ, ο οποίος μέσω της ανατομής ενός ιχθύος θεράπευσε μια δαιμονισμένη κόρη, και επινόησε τον τρόπο για να δώσει το φως σε έναν τυφλό γέροντα. Αλλά δεν είναι άξιοι να αποσιωπηθούν ούτε εκείνοι που διακόνησαν στην Καινή Διαθήκη, μεγάλο μέρος των οποίων αποτελεί ο αρχάγγελος Γαβριήλ, αυτός που έφερε το θείο άγγελμα στον Ζαχαρία και τιμώρησε με σιωπή την απιστία του, επειδή δεν πίστεψε ότι η στείρα θα εγκυμονούσε χάριν της μελλοντικής θείας οικονομίας· αυτός που ευαγγελίστηκε στη σεμνή Μαριάμ τις ανύμφευτες ωδίνες· αυτός που οδήγησε τους ποιμένες στο σπήλαιο, και τους ανήγγειλε τον Αχώρητο μέσα σε φάτνη, τον Απερίγραπτο στα σπάργανα, αναπέμποντας μαζί τους σύμφωνη ωδή δοξολογίας: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Άλλος εμποδίζει τους μάγους να επιστρέψουν στον τύραννο· άλλοι δε διακονούσαν επί της γης τον Κτίστη· άλλος νουθετεί τον μνήστορα της Παρθένου να μην αποπέμψει την άφθορη ως διεφθαρμένη· άλλος του υποδεικνύει τη φυγή και την επάνοδο εξαιτίας της βρεφοκτονίας του Ηρώδη. Αν και έβλεπαν τον Άκτιστο εν σαρκί, τον διακονούσαν ωσάν ταπεινοί δούλοι. Διότι θαύμασαν την ισχύ του, μέσω της οποίας κατέπεσε ο πειράζων, και σύμφωνα με τα λόγια του Δαβίδ, «αφού τον σήκωσαν στα χέρια τους», τον μετέφεραν έξω από την εμβέλεια των λίθων. Επειδή σήκωσαν, αναφέρει η Γραφή, οι Ιουδαίοι λίθους για να τους ρίξουν επάνω του.

Γι' αυτόν τον λόγο, αμέσως κάνει την αρχή από τον πιο γνωστό, και έπειτα ανατρέχει στον προπάτορα, θεωρώντας περιττό να αναγάγει τον λόγο παλαιότερα, όσον αφορά τουλάχιστον τους Ιουδαίους. Διότι αυτοί κυρίως έχαιραν μεγάλου θαυμασμού· ο ένας ως προφήτης και βασιλιάς, ενώ ο άλλος ως πατριάρχης και προφήτης. «Και από πού είναι φανερό ότι κατάγεται από τον Δαβίδ;» ερωτά. Διότι, εάν δεν γεννήθηκε από άνδρα, αλλά μόνο από γυναίκα, και η γενεαλογία της Παρθένου δεν καταγράφεται, πώς θα γνωρίζουμε ότι ήταν απόγονος του Δαβίδ; Επομένως, δύο είναι τα ζητούμενα: για ποιον λόγο δεν γενεαλογείται η μητέρα, και γιατί άραγε ο Ιωσήφ, ο οποίος δεν συνέβαλε καθόλου στη γέννηση, μνημονεύεται από αυτούς· διότι το πρώτο φαίνεται περιττό και το δεύτερο ελλιπές. Τι είναι, λοιπόν, αναγκαίο να πούμε πρώτο; Το πώς η Παρθένος κατάγεται από τον Δαβίδ. Πώς θα γνωρίζουμε ότι κατάγεται από τον Δαβίδ; Άκουσε τον Θεό που λέει στον Γαβριήλ να μεταβεί «προς παρθένο μνηστευμένη με άνδρα, που ονομαζόταν Ιωσήφ, από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ».

Εγώ δε σήμερα επιθυμώ να σας ανοίξω τα προπύλαια της ενανθρωπήσεως του μονογενούς Υιού του Θεού, για να παρατηρήσετε πώς ο Θεός Λόγος, ενώ είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, αφού έλαβε τη δική μας ουσία, θέλησε να γίνει ομοούσιος και με τους δούλους· πώς ο Ύψιστος έκλινε τον εαυτό του από τον ουρανό προς τη δική μας ταπείνωση· πώς ο πλούσιος περιβλήθηκε τη δική μας φτωχή απαρχή· πώς ο απροσδεής έλαβε αυτό που ο ίδιος έπλασε, χωρίς να το έχει ανάγκη· πώς ο δημιουργός περιέβαλε το δικό του δημιούργημα· πώς, παραμένοντας Θεός, έγινε και άνθρωπος ο φιλάνθρωπος· πώς ο Ήλιος της δικαιοσύνης, ανάβοντας μέσα του τον λύχνο του σώματος, περιφερόταν παντού αναζητώντας τη χαμένη δραχμή· πώς ο καλός ποιμένας, καλύπτοντας τη δική του θεότητα με το δέρμα του προβάτου, έτρεχε παντού, καλώντας κοντά του τα πλανώμενα πρόβατα και λέγοντας στον καθένα: Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας. Είναι όμως αναγκαίο να αναφέρουμε και τη φωνή των αγίων Ευαγγελίων που κηρύχθηκε σήμερα στις Εκκλησίες: Τον έκτο μήνα εστάλη ο αρχάγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μια πόλη της Γαλιλαίας, που ονομαζόταν Ναζαρέτ, προς μια παρθένο μνηστευμένη με άνδρα που ονομαζόταν Ιωσήφ, από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ· και το όνομα της παρθένου ήταν Μαριάμ. Και όταν εισήλθε ο άγγελος προς αυτήν, είπε: Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου· ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες.

Τον έκτο μήνα, ενώ ήδη ο Ζαχαρίας είχε καταδικαστεί σε αφωνία εξαιτίας της απιστίας του, ενώ ήδη η Ελισάβετ είχε βλαστήσει τον απροσδόκητο κλάδο, ενώ ήδη ο Ιωάννης ο Βαπτιστής διήνυε διάστημα έξι μηνών στο δεσμωτήριο της κοιλιάς, ενώ ήδη ο Πρόδρομος είχε προετοιμαστεί στους τόπους της στειρότητας, ενώ ήδη ο λύχνος έλαμπε στους σκοτεινούς τόπους της γαστέρας, απεστάλη από τον Ήλιο της Δικαιοσύνης ο άγγελος Γαβριήλ. «Πήγαινε», του λέει, «στην πόλη της Γαλιλαίας, τη Ναζαρέτ, προς την παρθένο Μαριάμ, η οποία είναι μνηστευμένη με τον τέκτονα Ιωσήφ· διότι εγώ, ο τέκτονας όλης της κτίσης, έχω μνηστευθεί αυτή την παρθένο για τη σωτηρία των ανθρώπων. Προανήγγειλέ της την ατάραχη παρουσία μου σε αυτήν, ώστε η παρθένος να μην θορυβηθεί υποδεχόμενη εμένα χωρίς να το γνωρίζει εκ των προτέρων· δίδαξέ την εκ των προτέρων τη φιλανθρωπία μου, εξαιτίας της οποίας βούλομαι να προέλθω από αυτήν στον κόσμο ως άνθρωπος, ώστε, αφού μάθει από πριν το σχέδιο της θείας οικονομίας, να μην εκπλαγεί από αυτό που πρόκειται να τελεστεί· προκήρυξε την οικονομία, ώστε να μην ταραχθεί βλέποντας ξαφνικά τον όγκο της κοιλιάς της να αυξάνεται. Ολοκλήρωσε τρέχοντας την πορεία σου· διότι εκεί θα με βρεις, όπου σε στέλνω τώρα· εκεί φθάνω πριν από εσένα, αν και παραμένω εδώ. Εγώ και πριν από εσένα και μετά από εσένα εισέρχομαι σε αυτήν· εσύ κόμισε τα χαρμόσυνα μηνύματα της δικής μου άφιξης, και εγώ, ερχόμενος αόρατα, θα σφραγίσω με τα έργα τη δική σου φωνή».

Στον Ευαγγελισμό της υπερένδοξης Δέσποινάς μας Θεοτόκου. Πάλι ευαγγέλια χαράς, πάλι μηνύματα ελευθερίας, πάλι ανάκληση, πάλι επάνοδος, πάλι φωνή ευφροσύνης, πάλι απαλλαγή από τη δουλεία· άγγελος συνομιλεί με παρθένο, επειδή και σε γυναίκα είχε μιλήσει ο όφις. Τον έκτο μήνα, αναφέρει, στάλθηκε ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε παρθένο μνηστευμένη με άνδρα.

Απεστάλη ο Γαβριήλ για να αναγγείλει την παγκόσμια σωτηρία· απεστάλη ο Γαβριήλ, φέροντας στον Αδάμ την υπογραφή της ανακλήσεως· απεστάλη ο Γαβριήλ προς παρθένο, για να μεταβάλει την ατιμία του γυναικείου φύλου σε τιμή· απεστάλη ο Γαβριήλ για να προετοιμάσει τον άξιο νυμφώνα για τον καθαρό Νυμφίο· απεστάλη ο Γαβριήλ για να ενώσει ως νύμφη το πλάσμα με τον Πλάστη· απεστάλη ο Γαβριήλ προς το έμψυχο παλάτι του Βασιλέως των αγγέλων· απεστάλη ο Γαβριήλ προς παρθένο που ήταν μεν μνηστευμένη με τον Ιωσήφ, αλλά φυλασσόταν για τον Υιό· απεστάλη ασώματος δούλος προς αμόλυντη παρθένο· απεστάλη ο ελεύθερος από την αμαρτία προς την ανεπίδεκτη φθοράς· απεστάλη λύχνος για να προαναγγείλει τον Ήλιο της δικαιοσύνης· απεστάλη ο όρθρος προτρέχοντας του φωτός της ημέρας· απεστάλη ο Γαβριήλ, φανερώνοντας Αυτόν που βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός και στις αγκάλες της μητέρας· απεστάλη ο Γαβριήλ, δείχνοντας Αυτόν που βρίσκεται στον θρόνο και στο σπήλαιο· απεστάλη ο στρατιώτης, διαλαλώντας το μυστήριο του Βασιλέως· μυστήριο που αναγνωρίζεται με την πίστη και δεν ερευνάται με πολυπραγμοσύνη· μυστήριο που προσκυνείται, δεν σταθμίζεται· μυστήριο που θεολογείται, δεν ερευνάται· μυστήριο που ομολογείται, δεν μετράται. Τον έκτο μήνα απεστάλη ο Γαβριήλ προς παρθένο. Ποιον έκτο μήνα εννοεί; Ποιον; Αφότου δέχθηκε η Ελισάβετ τη χαρμόσυνη είδηση, αφότου συνέλαβε τον Ιωάννη. Από πού είναι αυτό φανερό;

Ήταν ο έκτος μήνας από τη σύλληψη του Ιωάννη. Διότι έπρεπε να προηγηθεί ο στρατιώτης, έπρεπε να προλάβει ο δορυφόρος, έπρεπε να προετοιμάσει τον δρόμο ο μηνυτής της Δεσποτικής παρουσίας. Τον έκτο μήνα απεστάλη ο άγγελος Γαβριήλ σε παρθένο μνηστευμένη με άνδρα, όχι όμως συζευγμένη· μνηστευμένη μεν, διαφυλαττόμενη δε. Γιατί όμως μνηστευμένη; Για να μη μάθει πρόωρα ο Ληστής το μυστήριο. Διότι το ότι ο Βασιλεύς θα έλθει μέσω παρθένου το γνώριζε ο Πονηρός· επειδή και ο ίδιος είχε ακούσει τα λόγια του Ησαΐα, το «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει»· και, όπως ήταν φυσικό, παρακολουθούσε στενά όλες τις προφητείες περί της παρθένου, ώστε, όπου αντιληφθεί ότι εκπληρώνεται αυτό το μυστήριο, να κατασκευάσει τον ψόγο. Γι' αυτόν τον λόγο ο Δεσπότης ήλθε μέσω μνηστευμένης· διότι αυτή που είχε μνηστευθεί ήταν πλέον δεσμευμένη.

Τον έκτο μήνα απεστάλη ο άγγελος Γαβριήλ σε παρθένο, μνηστευμένη με άνδρα, του οποίου το όνομα ήταν Ιωσήφ. Άκουσε τι λέει ο προφήτης για τον άνδρα αυτόν και την παρθένο: Θα δοθεί το σφραγισμένο βιβλίο σε άνδρα που γνωρίζει γράμματα.

Για ποιον διατηρούνταν; Φυλασσόταν ως κατοικητήριο για τον Δημιουργό των όλων. Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο. Τον έκτο μήνα απεστάλη ο Γαβριήλ προς την Παρθένο, έχοντας προφανώς λάβει τέτοιου είδους εντολές: «Έλα», λέει, «ω άγγελε, γίνε λειτουργός ενός φοβερού μυστηρίου. Διακόνησε ένα απόκρυφο θαύμα· ωθούμενος από τους οικτιρμούς μου, επείγομαι να κατέλθω προς αναζήτηση του πλανηθέντος Αδάμ. Η αμαρτία παλαίωσε εκείνον που πλάστηκε κατ' εικόνα δική μου, έκανε σαθρό το δημιούργημα των χειρών μου, αμαύρωσε το κάλλος που εγώ έπλασα. Ο λύκος λυμαίνεται το δικό μου θρέμμα. Έρημο είναι το οικητήριο του Παραδείσου. Το ξύλο της ζωής φυλάσσεται από τη φλογίνη ρομφαία, και έχει κλειστεί ο τόπος της τρυφής. Σπλαχνίζομαι εκείνον που πολεμήθηκε, και θέλω να συλλάβω τον πολέμιο».

Όταν δε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, όπως λέει ο θείος απόστολος, απεστάλη από τον Θεό ο άγγελος Γαβριήλ προς αυτήν την όντως θεόπαιδα και της λέει: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Ωραία είναι η προσφώνηση του αγγέλου προς αυτήν που είναι ανώτερη από άγγελο· διότι φέρνει παγκόσμια χαρά.

Αλλά έλα, ω σοφότατε των ευαγγελιστών, κάνοντας μαζί μου την αρχή του λόγου, με τη συνεργασία σου απόρριψε την αγωνία, και θεραπεύοντας τη δειλία της σκέψης, εγγυήσου το θάρρος με τη συνηγορία σου, λέγοντας: τον έκτο μήνα στάλθηκε ο αρχάγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μια πόλη της Γαλιλαίας που ονομαζόταν Ναζαρέτ, σε μια παρθένο που ήταν μνηστευμένη με έναν άνδρα που ονομαζόταν Ιωσήφ, από τον οίκο και τη γενιά του Δαβίδ· και το όνομα της παρθένου ήταν Μαριάμ· και αφού εισήλθε ο άγγελος σε αυτήν, είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Βλέπεις ποια ήταν αυτά που έφερνε και όσα εξέφραζε; Βλέπεις την αιτία της συνομιλίας;

Και πώς επιτελείται αυτό από τον Θεό και οδηγείται σε ένδοξο πέρας; Μας το διδάσκει σαφώς ο θεσπέσιος Λουκάς, συγγράφοντας για εμάς το Ευαγγέλιο που είναι το ιερότατο από όλα τα ιερά, ώστε να μην απιστεί κανείς στο μέγεθος του γεγονότος, ώστε να μην αποδίδει κανείς ψευδώς αδυναμία στον Θεό, όντας ο ίδιος ασθενής και αδύναμος, και ανίκανος για κάθε ανώτερη θεϊκή πράξη. Όπως ακριβώς μόλις τον ακούσατε να διακηρύσσει, ότι «Τον έκτο μήνα εστάλη ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μια πόλη της Γαλιλαίας, η οποία ονομάζεται Ναζαρέτ, προς μια Παρθένο μνηστευμένη με έναν άνδρα που ονομαζόταν Ιωσήφ, από τον οίκο του Δαβίδ, και το όνομα της Παρθένου ήταν Μαριάμ». Ακούς ότι ο Θεός τον έστειλε, και θέλεις να απιστείς στο γεγονός; Μην απιστείς στο πρόσταγμα του Θεού, αλλά μάλλον να πιστεύεις με βαθύτατη ευσέβεια ότι ο Θεός είναι παντοδύναμος στο να εκπληρώνει ό,τι ακριβώς θα ήθελε να πράξει.

Επειδή η Ελισάβετ ήταν σώφρων, ντρεπόταν, και γι' αυτό έκρυβε τον εαυτό της, επειδή συνέλαβε σε προχωρημένη ηλικία· και επί πέντε μήνες έκρυβε τον εαυτό της, μέχρις ότου να συλλάβει και η Μαρία· αφότου όμως συνέλαβε και εκείνη, και σκίρτησε το βρέφος στην κοιλιά της, δεν κρυβόταν πλέον, αλλά αντιθέτως εμφανιζόταν με παρρησία, ως μητέρα ενός τέτοιου παιδιού, το οποίο, πριν καν γεννηθεί, είχε τιμηθεί με προφητικό αξίωμα. «Κατά δε τον έκτο μήνα, στάλθηκε ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μία πόλη της Γαλιλαίας, που ονομάζεται Ναζαρέτ, σε μία παρθένο μνηστευμένη με έναν άνδρα που ονομαζόταν Ιωσήφ, από τον οίκο του Δαβίδ. Και το όνομα της παρθένου ήταν Μαριάμ. Και όταν εισήλθε ο άγγελος προς αυτήν, είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου, ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες. Εκείνη όμως, όταν τον είδε, ταράχτηκε με τα λόγια του, και συλλογιζόταν τι είδους χαιρετισμός να ήταν άραγε αυτός. Και της είπε ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού.» Αναφέρει ως έκτο μήνα αυτόν μετά τη σύλληψη του Ιωάννη. Λέει δε ότι η παρθένος ήταν μνηστευμένη με άνδρα από τον οίκο του Δαβίδ, για να δείξει ότι και αυτή καταγόταν από το γένος του Δαβίδ· διότι υπήρχε νόμος να προέρχονται και τα δύο μέρη από το ίδιο γένος και την ίδια γενεαλογική γραμμή.