Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:29

Άκουγες προ ολίγου τον ευαγγελιστή Λουκά να λέει: «Τον έκτο μήνα στάλθηκε ο άγγελος Γαβριήλ σε μια πόλη της Γαλιλαίας, που ονομάζεται Ναζαρέτ, προς μια παρθένο που ήταν μνηστευμένη με έναν άνδρα, που ονομαζόταν Ιωσήφ». Ω μνηστεία, που σε άλλον μνηστεύθηκε και σε άλλον δόθηκε ως εγγύηση! Ω μνηστεία, που φανερώνει τη χαρά και διαλύει την ταραχή! Άκουγες προ ολίγου τον ευαγγελιστή Λουκά να λέει: Και μπαίνοντας ο άγγελος στο σπίτι, χαιρέτησε την Παρθένο και είπε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου· ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες. Εκείνη δε, βλέποντάς τον, ταράχτηκε με τα λόγια του, και συλλογιζόταν μέσα της τι είδους χαιρετισμός να ήταν άραγε αυτός». Είδες τη χαρά του αγγέλου να προκαλεί ταραχή; Και όχι μόνο ταραχή, αλλά και συλλογισμούς, αλλά και αμφιβολία, αλλά και τα παρόμοια με αυτά. Διότι το ξαφνικό της αγγελικής εισόδου, και το παράδοξο της όψης, και το ασυνήθιστο της συνάντησης, και το υπερβολικό μέγεθος της υπόσχεσης, και το απροσδόκητο του ακούσματος, έριξαν σε φόβο την Παρθένο, η οποία με τη σκέψη της σωφροσύνης είχε απομακρύνει κάθε φαύλη σκέψη. Γι' αυτό και ταράχτηκε, αλλά παρότι ταράχτηκε παρέμεινε ατάραχη. Τι σημαίνει, «Και ταραχθείσα παρέμεινε ατάραχη»; Άκουγε με σύνεση.

Και αν θέλεις, ρώτησε τον μακάριο Λουκά τον ευαγγελιστή, και σου αποκρίνεται σχετικά με την ένσαρκη οικονομία Του. Διότι, αρχίζοντας, λέγει ως εξής: «Κατά δε τον έκτο μήνα της συλλήψεως της Ελισάβετ, στάλθηκε ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μια πόλη της Γαλιλαίας, που ονομαζόταν Ναζαρέτ, προς μια παρθένο μνηστευμένη με έναν άνδρα που ονομαζόταν Ιωσήφ, και το όνομα της παρθένου ήταν Μαριάμ. Και αφού εισήλθε ο άγγελος προς αυτήν, είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες. Εκείνη δε, βλέποντάς τον, ταράχθηκε από τον λόγο του και συλλογιζόταν τι είδους χαιρετισμός να ήταν αυτός. Και της είπε ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός Υψίστου, και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του».

Εάν δε λέγει ο Ιώβ: «Πνεύμα θείο είναι αυτό που με εποίησε»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει ο ίδιος ο Ιώβ: «Υπάρχει πνεύμα στους θνητούς, και η πνοή του Παντοκράτορα είναι αυτή που με διδάσκει»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει ο Δαβίδ: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα κτισθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Ουαί, τέκνα αποστάτες, αυτά λέγει ο Κύριος: Λάβατε αποφάσεις όχι δι' εμού, και συνάψατε διαθήκες όχι διά του Πνεύματός μου»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του, και θα αναπαυθεί επ' αυτόν Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, Πνεύμα βουλής και ισχύος, Πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, και θα τον γεμίσει Πνεύμα φόβου Θεού»· πώς να χωρίσω το Πνεύμα; Εάν δε λέγει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε, με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση, και στους τυφλούς ανάβλεψη»· πώς να χωρίσω το Πνεύμα; Και όσα με φιλοπονία είναι δυνατόν να βρει κανείς τόσο από την Παλαιά Γραφή όσο και από την Καινή Διαθήκη περί του Πνεύματος και του Υιού και του Πατρός. Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου· διότι ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου, και θα γεννήσεις υιό.

Εκείνη, στο άκουσμα αυτού του λόγου, ταράχθηκε και συλλογιζόταν τι είδους να ήταν άραγε αυτός ο χαιρετισμός. Και της είπε ο Άγγελος: Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στα σπλάχνα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού.

Διότι από αυτήν προήλθε το αληθινό φως, το οποίο μας φωτίζει με την αγαθότητά του· διότι υπήρξε αγιασμένο ιερό και αμόλυντος ναός του Θεού, το χρυσό θυσιαστήριο των θυμιαμάτων εξαιτίας της ανυπέρβλητης καθαρότητάς της, το θείο θυμίαμα της συνθέσεως και το άγιο έλαιο της χρίσεως, το πολύτιμο αλάβαστρο του γνήσιου νάρδου, το ιερατικό διάδημα που φανερώνει την απόρρητη βούληση του Θεού, αυτή που είναι η μόνη άγια κατά το σώμα και το πνεύμα, η πύλη που βλέπει προς τα ανατολικά και η οποία διά της δεσποτικής εισόδου και εξόδου φώτισε τον κόσμο, η κατάκαρπη ελιά, από την οποία το Άγιο Πνεύμα, αφού έλαβε τον μυστικό κλάδο του Κυρίου, διεκόσμησε το χειμαζόμενο γένος των ανθρώπων. Αυτή είναι το καύχημα των παρθένων και η αγαλλίαση των μητέρων, η οποία δεχόμενη το αρχαγγελικό μήνυμα και το θείο ευαγγέλιο άκουσε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου και πάλι από εσένα»· διότι ο Κύριος, αφού ευδόκησε να κυοφορηθεί από την αγία Παρθένο, απέστειλε τον αρχάγγελο για να φέρει το χαρμόσυνο μήνυμα. Αυτός δε, αφού προσήλθε στη Μαρία από τις άνω άφραστες δυνάμεις, πρώτα της ανήγγειλε το «Χαίρε, κεχαριτωμένη» και αμέσως πάλι πρόσθεσε: «Ο Κύριος είναι μαζί σου, ευλογημένη εσύ μεταξύ των γυναικών, και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου». Εκείνη δε ταράχθηκε και διαλογιζόταν τι είδους να ήταν άραγε αυτός ο χαιρετισμός.

Δικαίως, λοιπόν, [η χάρις] εξέλεξε την αγία Παρθένο Μαρία, διότι η αγία υπήρξε κατά πάντα σοφή ανάμεσα στις γυναίκες όλων των γενεών, και καμία δεν υπήρξε ποτέ όμοιά της. Όχι όπως η πρώτη παρθένος, η Εύα, η οποία, ευρισκόμενη μόνη στον παράδεισο, με χαυνότητα νου δέχθηκε τον λόγο από το φίδι και έτσι διαφθάρηκε το φρόνημα της καρδιάς της, και εξαιτίας της προέκυψε όλος ο αγώνας των αγίων· αλλά μόνο στο πρόσωπο της αγίας Παρθένου επανορθώθηκε το δικό της σφάλμα. Όχι όπως η Σάρρα, η οποία, όταν έλαβε το χαρμόσυνο άγγελμα για τη σύλληψη του υιού της, γέλασε με προπέτεια· όχι όπως η Ρεβέκκα, που αυτοβούλως δέχθηκε τα κοσμήματα και πότισε πρόθυμα τις καμήλες του μνηστήρα της· ούτε όπως κάθε γυναίκα που θα δεχόταν αβασάνιστα τον γεμάτο χάρη χαιρετισμό· αλλά με ρωμαλέα διάνοια και με διαυγές φρόνημα απορούσε μέσα της και έλεγε: «Τι είδους άραγε να είναι αυτός ο χαιρετισμός; Από πού αντλεί την αιτία της αυτή η δωρεά; Από πού μας έφερε αυτός την ευλογία; Από πού μας έχει αποσταλεί ο μαργαρίτης του λόγου από τους θησαυρούς; Επιθυμώ να γνωρίσω τι είναι το δώρο, ποιος είναι αυτός που το φέρνει και ποιος αυτός που το έστειλε. Έχεις έλθει από τον ουρανό, εμφανίζεις μορφή ανθρώπου, άνθρωπο βλέπω, και εκπέμπεις λάμψεις φωτός». Αυτά απορούσε μέσα της και έλεγε· και με τα ακόλουθα λόγια [ο αρχάγγελος] έλυσε τους δισταγμούς της Μαρίας: «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό θα συλλάβεις και θα γεννήσεις Υιό· και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού».

Αλλά η Παρθένος, βλέποντας και φοβούμενη μήπως ήταν κάποιος απατηλός άγγελος, που ξεγελά τις απερίσκεπτες σαν την Εύα, δεν αποδέχθηκε τον ασπασμό χωρίς να τον εξετάσει· και επειδή δεν είχε γνωρίσει ακόμη καθαρά την ένωση με τον Θεό την οποία αυτός ευαγγελιζόταν, ταράχθηκε, όπως αναφέρει, με τα λόγια του, κρατώντας γερά, τρόπον τινά, και με όλες της τις δυνάμεις την παρθενία της, "και συλλογιζόταν τι είδους να ήταν αυτός ο ασπασμός". Γι' αυτό και ο αρχάγγελος διαλύει αμέσως τον θεοφιλή φόβο της κεχαριτωμένης Παρθένου, λέγοντάς της: "Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού". Ποια χάρη; Αυτήν που είναι δυνατή μόνο σε Εκείνον που μπορεί τα αδύνατα και που είχε φυλαχθεί προ των αιώνων μόνο για εσένα. "Ιδού, λοιπόν, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου"· διότι ακούγοντας, λέει, για σύλληψη, μην υποθέσεις καμία αλλοίωση της παρθενίας σου, και μη δυσανασχετείς και ταράζεσαι εξαιτίας αυτού· διότι αυτό το "ιδού θα συλλάβεις", που ειπώθηκε εκείνη τη στιγμή προς αυτήν που ήταν παρθένος, υποδείκνυε ότι η σύλληψη θα ήταν ταυτόχρονη με την παρθενία. "Ιδού λοιπόν θα συλλάβεις", λέει, "και θα γεννήσεις υιό"· διότι, παραμένοντας στην κατάσταση που βρίσκεσαι τώρα και διατηρώντας την παρθενία σου αλώβητη, θα κυοφορήσεις έμβρυο και θα γεννήσεις τον Υιό του Υψίστου· διότι αυτό προέβλεπε και ο Ησαΐας προαναγγέλλοντάς το πριν από πολλά χρόνια: "Ιδού η Παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και θα γεννήσει υιό", και επίσης το ότι: "Πλησίασα την προφήτιδα". Πώς λοιπόν ο προφήτης πλησίασε την προφήτιδα;

Ησυχίου, πρεσβυτέρου Ιεροσολύμων, εις την αγίαν Μαρίαν την Θεοτόκον. Κάθε μνήμη δικαίων είναι αξιέπαινη και κάθε πανήγυρις θεοφιλών είναι ένδοξη, όλοι αρίστευσαν υπέρ της ευσέβειας, όλοι υπέστησαν τους κόπους υπέρ της αληθινής ομολογίας, όλοι ρίχτηκαν με ενθουσιασμό στους κινδύνους για τα στεφάνια της αλήθειας, η παρούσα όμως σημερινή ημέρα της εορτής είναι υπερένδοξη. Διότι περιλαμβάνει την πανήγυρη μιας Παρθένου, η οποία τόσο πολύ ξεπέρασε όλες τις γυναίκες, ώστε να δεχθεί οικειοθελώς τον ίδιο τον Θεό Λόγο, ο οποίος χώρεσε σε αυτήν χωρίς να περιοριστεί. Προς αυτήν, προ πάντων, ο αρχάγγελος Γαβριήλ αναφώνησε πρώτος: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Διότι ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του» Εμμανουήλ. Αμέσως τα χαρμόσυνα μηνύματα του Γαβριήλ αποτέλεσαν για εκείνη αρχή χαράς. Διότι, επειδή η πρώτη παρθένος είχε περικλειστεί στις λύπες της καταδίκης για την παράβαση, και πλήθη στεναγμών βλάστησαν εξαιτίας της, και κάθε γυναίκα βρισκόταν σε οδύνη εξαιτίας της και κάθε γέννα σε πίκρα εξαιτίας της, η δεύτερη παρθένος, μέσω αυτού του χαιρετισμού, απώθησε κάθε θλιβερό στοιχείο του γυναικείου φύλου και έφραξε κάθε πηγή λύπης κατά τις γέννες, και διέλυσε το νέφος της αποθάρρυνσης των γυναικών κατά την τεκνογονία, και φώτισε με τα φώτα της χαράς τις ομόφυλές της γυναίκες, ακούγοντας από τον Γαβριήλ: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου.»

Πώς να μακαρίσω τη βαθύρριζη δόξα; Διότι, εκτός από τον Θεό μόνο, είσαι ανώτερη από τα πάντα. Εκείνη δε, ταράχτηκε με αυτόν τον λόγο, και ενώ με το βλέμμα απέφευγε, με το σώμα στεκόταν, δίνοντας σταυροειδές σχήμα στη στάση της, και γεμάτη αμφιβολίες στεκόταν ενώπιον του αγγέλου, χωρίς να τολμά ούτε να φύγει, αλλά ούτε να έχει το θάρρος να σταθεί. Βλέποντας τον ασώματο να στέκεται ως άνθρωπος, ντρεπόταν να παραμείνει, τιμώντας την παρθενία της· και δεν τολμούσε να ρωτήσει αυτόν τον ολότελα διαφορετικό. Και καθώς προέβαλε το πρόσωπο της παρθένου, είχε γίνει κάτοπτρο του φόβου της, λέγοντας μέσα της: «Τι είδους άραγε να είναι αυτός ο χαιρετισμός; Ή ποιος είναι αυτός που με χαιρέτησε; Αστράφτει περισσότερο από τον ήλιο, και συνομιλεί με πηλό· κατέβηκε από τον ουρανό, και χαιρετά μια κόρη· δεν περιβάλλεται από σώμα, και στέκεται μπροστά σε γυναίκα, περπατώντας πάνω στη γη με τα φτερά του αντί για πόδια. Τι ζητάει από εκείνην που πλάστηκε από γη; Μου φαίνεται άγγελος, όμως μιλάει σαν άνθρωπος· από άγιους ασώματους απευθύνεται σε μένα φωνή· έχει πρόσωπο στολισμένο πιο λαμπερά και από φωστήρα· φέρει χιτώνα· βλέπω έναν νέο που δεν φέρει σάρκα, να πατάει στο έδαφος και να μην αποτυπώνει ίχνος· που δεν διαθέτει γλώσσα, και να μου φωνάζει το «Χαίρε»· με χείλη που δεν σαλεύουν, να μου προφητεύει τη χαρά».

Αυτοί λοιπόν και οι παρόμοιοι μάχονται κατά των εχθρών, οι οποίοι και θριαμβεύουν κατά των παθών. Τέτοιος ήταν και ο θαυμάσιος και θεσπέσιος Ραφαήλ, ο οποίος μέσω της ανατομής ενός ιχθύος θεράπευσε μια δαιμονισμένη κόρη, και επινόησε τον τρόπο για να δώσει το φως σε έναν τυφλό γέροντα. Αλλά δεν είναι άξιοι να αποσιωπηθούν ούτε εκείνοι που διακόνησαν στην Καινή Διαθήκη, μεγάλο μέρος των οποίων αποτελεί ο αρχάγγελος Γαβριήλ, αυτός που έφερε το θείο άγγελμα στον Ζαχαρία και τιμώρησε με σιωπή την απιστία του, επειδή δεν πίστεψε ότι η στείρα θα εγκυμονούσε χάριν της μελλοντικής θείας οικονομίας· αυτός που ευαγγελίστηκε στη σεμνή Μαριάμ τις ανύμφευτες ωδίνες· αυτός που οδήγησε τους ποιμένες στο σπήλαιο, και τους ανήγγειλε τον Αχώρητο μέσα σε φάτνη, τον Απερίγραπτο στα σπάργανα, αναπέμποντας μαζί τους σύμφωνη ωδή δοξολογίας: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Άλλος εμποδίζει τους μάγους να επιστρέψουν στον τύραννο· άλλοι δε διακονούσαν επί της γης τον Κτίστη· άλλος νουθετεί τον μνήστορα της Παρθένου να μην αποπέμψει την άφθορη ως διεφθαρμένη· άλλος του υποδεικνύει τη φυγή και την επάνοδο εξαιτίας της βρεφοκτονίας του Ηρώδη. Αν και έβλεπαν τον Άκτιστο εν σαρκί, τον διακονούσαν ωσάν ταπεινοί δούλοι. Διότι θαύμασαν την ισχύ του, μέσω της οποίας κατέπεσε ο πειράζων, και σύμφωνα με τα λόγια του Δαβίδ, «αφού τον σήκωσαν στα χέρια τους», τον μετέφεραν έξω από την εμβέλεια των λίθων. Επειδή σήκωσαν, αναφέρει η Γραφή, οι Ιουδαίοι λίθους για να τους ρίξουν επάνω του.

εʹ. Γι' αυτούς τους λόγους η μεν Παρθένος δεν του λέει τίποτα, ο δε άγγελος εμφανίζεται όταν η περίσταση το απαιτεί. Για ποιο λόγο λοιπόν, θα πει κάποιος, δεν έπραξε το ίδιο και στην περίπτωση της Παρθένου, ώστε να της φέρει το χαρμόσυνο μήνυμα μετά την σύλληψη; Για να μην βρεθεί σε ταραχή και μεγάλη σύγχυση. Διότι θα ήταν πολύ πιθανό, εφόσον δεν θα γνώριζε την αλήθεια με σαφήνεια, να σκεφτεί να πράξει κάτι το άτοπο εις βάρος του εαυτού της, και να καταφύγει σε αγχόνη ή σε ξίφος, μη μπορώντας να υποφέρει την ντροπή. Άλλωστε, η Παρθένος ήταν θαυμαστή, και την αρετή της την αποδεικνύει ο Λουκάς, λέγοντας ότι, όταν άκουσε τον χαιρετισμό, δεν παρασύρθηκε αμέσως ούτε αποδέχθηκε αβασάνιστα τα λεγόμενα· αλλά ταράχτηκε, ερευνώντας τι είδους να ήταν άραγε αυτός ο χαιρετισμός.

Εκείνη, αφού ανασηκώθηκε, παρατήρησε με λοξή ματιά αυτόν που της μιλούσε· και αφενός παραξενευόταν από τη θέα της όψης του, αφετέρου στάθμιζε τα λόγια του στον νου της, σκεπτόμενη τι είδους να ήταν αυτός ο χαιρετισμός, και έλεγε: «Ω ξένε, με ξενίζεις μιλώντας με παράδοξο λόγο. Ή αγνοείς τη συνήθεια όσων απευθύνουν χαιρετισμό, ή με δοκιμάζεις για να δεις αν είμαι ευάλωτη; Το μεν "Χαίρε" είναι κοινό σε όλους όσοι χαιρετούν· το δε "Κεχαριτωμένη" είναι κάτι το ασυνήθιστο, μάλιστα για εκείνες που έχουν αφοσιωθεί στη θεοσέβεια με σεμνότητα βίου».

Εκείνη όμως ταράχθηκε με τον λόγο, επειδή ήταν άμαθη στην επικοινωνία με άνδρες. Διότι είχε προαιρέσει να φυλάσσει ασφαλώς την παρθενία της. Και συλλογιζόταν μέσα της τι είδους να ήταν αυτός ο ασπασμός. Και προς αυτήν είπε ο αρχάγγελος: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη κοντά στον Θεό».

Περί του τρόπου της συλλήψεως του Θεού Λόγου και της θείας αυτού σαρκώσεως Διότι άγγελος Κυρίου απεστάλη προς την αγία Παρθένο, η οποία καταγόταν από τη γενιά του Δαβίδ· «επειδή είναι ολοφάνερο ότι ο Κύριος έχει ανατείλει από τη φυλή Ιούδα», «από την οποία φυλή κανείς δεν έχει υπηρετήσει στο θυσιαστήριο», όπως είπε ο θείος απόστολος· για το οποίο ζήτημα θα μιλήσουμε αργότερα με μεγαλύτερη ακρίβεια. Φέρνοντάς της το χαρμόσυνο μήνυμα, της έλεγε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Εκείνη όμως ταράχθηκε από αυτά τα λόγια», και της λέει ο άγγελος: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Κυρίου και θα γεννήσεις Υιό και θα τον ονομάσεις Ιησού. Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους.» Γι' αυτό το όνομα «Ιησούς» ερμηνεύεται ως «Σωτήρας». Όταν δε εκείνη απόρησε: «Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Πάλι της λέει ο άγγελος: «Πνεύμα Άγιο θα έρθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει. Γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός Θεού». Και εκείνη του αποκρίθηκε: «Ιδού η δούλη του Κυρίου· ας γίνει σε εμένα σύμφωνα με τον λόγο σου».

Δεν έχει γραφεί ότι: «Αφού εισήλθε ο άγγελος προς τη Μαριάμ είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Εκείνη δε ταράχθηκε από τα λόγια του και συλλογιζόταν, τι είδους χαιρετισμός να ήταν άραγε αυτός. Και ο άγγελος της είπε: Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαυίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος. Είπε τότε η Μαριάμ προς τον άγγελο: Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα; Και αποκριθείς ο άγγελος της είπε: Πνεύμα Άγιο θα επέλθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός του Θεού»; Ιδού, αποδεικνύεται σαφώς ότι, όταν η Μαρία ζήτησε να μάθει τον τρόπο της σύλληψης, ο άγγελος δεν της είπε ότι πρώτα θα συλλάβει και έπειτα θα γίνει η ενοίκηση του Θεού, αλλά ότι η σύλληψη θα γίνει διά της επιφοιτήσεως και ενέργειας του Αγίου Πνεύματος και διά της σκηνώσεως του Θεού Λόγου, έτσι ώστε πρώτα να λάβει χώρα η επισκίαση της δύναμης του Υψίστου, δηλαδή η σύλληψη του Λόγου, και τότε να προκύψει η ύπαρξη της σάρκας, η οποία λαμβάνει την υπόστασή της μέσα στον ίδιο τον Λόγο. Το ότι δε αυτός ο ίδιος ο Λόγος έγινε άνθρωπος, το διακηρύσσει ο Ιωάννης ο Θεολόγος λέγοντας: «Και Θεός ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος έγινε σάρκα».

Γι' αυτό, ως πρώτη φωνή απευθύνω σε σένα τη χαρμόσυνη, για να μη σκυθρωπάσει ή πτοηθεί το πνεύμα σου, αλλά «χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου». Εγώ βέβαια, όπως διατάχθηκα, σου απευθύνω το «Χαίρε», ενώ ο Κύριος της δόξας και της χαράς «είναι μαζί σου, ευλογημένη ανάμεσα στις γυναίκες». «Εκείνη δε όταν τον είδε», λέει ο ευαγγελιστής, «ταράχτηκε με τα λόγια του και συλλογιζόταν μέσα της τι είδους χαιρετισμός να ήταν αυτός». Τι είναι αυτό, λέει, και πώς ο Κύριος είναι μαζί μου; Τι είναι αυτό το καινούργιο και παράδοξο θέαμα και άκουσμα; Ιδού, από αυτόν που στάλθηκε κατανοώ εκείνον που τον έστειλε· διότι, αν είναι τέτοιος ο υπηρέτης που στάλθηκε, ποιος άραγε να είναι ο Κύριος που τον έστειλε; «Και συλλογιζόταν μέσα της τι είδους χαιρετισμός να ήταν αυτός». Και ο άγγελος της είπε: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ». Αν και ο λόγος είναι φοβερός, λέει, και το άκουσμα παράδοξο, εσύ όμως «μη φοβάσαι, Μαριάμ»· μάλλον χαίρε και σκίρτησε, ως αρχή της χαράς· και «μη φοβάσαι, Μαριάμ», διότι δεν πρόκειται να σε καταφλέξει· και λοιπόν «μη φοβάσαι, Μαριάμ», διότι «βρήκες χάρη από τον Κύριο». «Βρήκες χάρη», όχι από αυτές που σέρνονται κάτω στη γη, αλλά χάρη από τον Κύριο ανέκφραστη, χάρη ακένωτη, χάρη αδιάβατη. «Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού.

Τώρα μεν λέγει: «τι είδους να είναι άραγε αυτός ο χαιρετισμός;», και «πώς θα μου γίνει αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;», και «ας γίνει σε μένα σύμφωνα με τον λόγο σου»· τώρα δε «μεγαλύνει η ψυχή μου τον Κύριο και αγαλλίασε το πνεύμα μου για τον Θεό τον Σωτήρα μου, διότι επέβλεψε στην ταπείνωση της δούλης του», και «έκανε σε μένα μεγαλεία ο Δυνατός», και «ιδού, από τώρα θα με μακαρίζουν όλες οι γενεές», και όσα στη συνέχεια η Πανάμωμος προφητεύει σαφέστατα. Εάν δε κάποιος έλεγε ότι αυτά τα λόγια ανήκουν στην Πάναγνο όταν ήταν δώδεκα ετών και όχι τριών, λέω και εγώ ότι και ως τριετής η παιδίσκη είχε ολοκληρωμένο το φρόνημά της· και αν δεν ήταν έτσι, δεν θα εγκατέλειπε τους γονείς της σε τέτοια ηλικία και δεν θα ανατρεφόταν με ευλάβεια στα Άγια των Αγίων.

Αυτός αναφωνεί τον χαιρετισμό στην άσπιλη κόρη, και η Παρθένος ταράζεται μεν από το παράδοξο του χαιρετισμού, ολόκληρη όμως η κτίση σκιρτά για τον σωτήριο ευαγγελισμό. Ταράζεται η τίμια Παρθένος, αλλά δεν τον αποδιώχνει· ταράζεται από τα λόγια, αλλά δεν αποστρέφεται την ευεργεσία. Διότι, όταν τον είδε, λέει, ταράχθηκε από τα λόγια του και συλλογιζόταν τι είδους χαιρετισμός να ήταν άραγε αυτός. Ταράχθηκε, δεν αποστράφηκε· ταράχθηκε, αλλά συλλογιζόταν· συλλογιζόταν, αναζητώντας μεν το νόημα του χαιρετισμού, βλέποντας όμως ότι ο λόγος του ξέφευγε από τους λογισμούς της· τι είδους χαιρετισμός να είναι άραγε αυτός. Διότι βλέπω, λέει, ότι δεν περιορίζεται στα όρια της συνήθειας, ξεπέρασε τους νόμους της φύσης, δεν ορίζεται από ανθρώπινα έργα· τι είδους χαιρετισμός να είναι άραγε αυτός. Βλέπω τον αγγελιοφόρο να στέκεται με ευλάβεια και πείθομαι να δεχθώ το μήνυμα με μεγάλη χαρά· αλλά μου προβάλλει λόγια νυφικά, μεταβάλλει τη χαρά σε φόβο και ταράζει την ψυχή με την αγγελία. Βλέπω το πρόσωπό του να συστέλλεται από σεμνότητα, αλλά μου υπόσχεται την παρουσία νυμφίου. Τον βλέπω να μιλά συνετά, αλλά εκστομίζει λόγια περί συλλήψεως· και ο πόθος της παρθενίας την αναγκάζει να υποπτευθεί τον λόγο ως δόλο· τι είδους χαιρετισμός να είναι άραγε αυτός.

Γι' αυτό, λέει, ταράζομαι βαθιά, καθώς βλέπω το ζήτημα να ζυγίζεται με ισόρροπη κρίση· διότι η στάση και η κατάσταση του αγγελιοφόρου, μαζί με την κοσμιότητα της εμφάνισής του, φανερώνουν ότι το μήνυμα προέρχεται από τον Θεό. Τα λόγια όμως, που υποδηλώνουν ύφος μνηστήρα, με πείθουν να αρνηθώ τη συγκατάθεση. Διότι, όπως λέει ο ευαγγελιστής, μόλις τον είδε, ταράχτηκε. Τι είδε και για ποιον λόγο ταράχτηκε; Είδε τον άγγελο να ατενίζει με αγνά μάτια, αλλά να φέρνει μηνύματα μνηστήρα· να κοιτάζει με καθαρό βλέμμα, αλλά να μιλάει για συμφωνίες γάμου. Ακούγοντας αυτά τα νυμφικά λόγια και βλέποντας τον τρόπο της ομιλίας του να είναι εντελώς απαλλαγμένος από πάθη, η αγία Παρθένος ταρασσόταν από τις αντιφάσεις των λογισμών της και, κατεχόμενη από σώφρονα φόβο, έμενε κατάπληκτη από τον παράδοξο αυτό χαιρετισμό.

23. Αλλά η μακαρία και ένθεη Παρθένος, βλέποντας τον θεσπέσιο άγγελο να έρχεται προς αυτήν με αυτόν τον τρόπο και να την προσφωνεί με τέτοια λόγια, ταράχθηκε στην άγια ψυχή της. Και ανασκάλευε τα λόγια με τους λογισμούς της, συλλογιζόμενη μέσα της και ερευνώντας τη δύναμη των αγγελικών λόγων. Διότι θαμπωνόταν και θαύμαζε την ποιότητα των αγγελικών χαιρετισμών. «Εκείνη δε», λέει, «όταν τον είδε, ταράχθηκε από τον λόγο του και διαλογιζόταν τι είδους να ήταν άραγε αυτός ο χαιρετισμός». Διότι ήταν, ήταν γεμάτη και από ανθρώπινη σύνεση, και δεν αποδεχόταν τίποτα από όσα λέγονταν χωρίς να το εξετάσει προσεκτικά. Επειδή φοβόταν και έτρεμε, γνωρίζοντας την απάτη της Εύας, μήπως ο δόλιος όφις απατήσει και αυτήν, όπως ακριβώς και εκείνη, για δεύτερη φορά. Και για τον λόγο αυτόν δοκίμαζε τα πάντα με σύνεση, μήπως κάποια οφιόμορφη προσφώνηση την εκβάλει από τη θεϊκή λαμπρότητα.

Επειδή η Ελισάβετ ήταν σώφρων, ντρεπόταν, και γι' αυτό έκρυβε τον εαυτό της, επειδή συνέλαβε σε προχωρημένη ηλικία· και επί πέντε μήνες έκρυβε τον εαυτό της, μέχρις ότου να συλλάβει και η Μαρία· αφότου όμως συνέλαβε και εκείνη, και σκίρτησε το βρέφος στην κοιλιά της, δεν κρυβόταν πλέον, αλλά αντιθέτως εμφανιζόταν με παρρησία, ως μητέρα ενός τέτοιου παιδιού, το οποίο, πριν καν γεννηθεί, είχε τιμηθεί με προφητικό αξίωμα. «Κατά δε τον έκτο μήνα, στάλθηκε ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μία πόλη της Γαλιλαίας, που ονομάζεται Ναζαρέτ, σε μία παρθένο μνηστευμένη με έναν άνδρα που ονομαζόταν Ιωσήφ, από τον οίκο του Δαβίδ. Και το όνομα της παρθένου ήταν Μαριάμ. Και όταν εισήλθε ο άγγελος προς αυτήν, είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου, ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες. Εκείνη όμως, όταν τον είδε, ταράχτηκε με τα λόγια του, και συλλογιζόταν τι είδους χαιρετισμός να ήταν άραγε αυτός. Και της είπε ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού.» Αναφέρει ως έκτο μήνα αυτόν μετά τη σύλληψη του Ιωάννη. Λέει δε ότι η παρθένος ήταν μνηστευμένη με άνδρα από τον οίκο του Δαβίδ, για να δείξει ότι και αυτή καταγόταν από το γένος του Δαβίδ· διότι υπήρχε νόμος να προέρχονται και τα δύο μέρη από το ίδιο γένος και την ίδια γενεαλογική γραμμή.