Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:4

Μακεδ. Είπα ότι ακούω πρωτόγνωρα πράγματα, και έχω ανάγκη να τα εξετάσω. Ορθ. Επειδή επιθυμώ να πειστείς από κάθε άποψη, μάθε ότι και σε άλλον ψαλμό ο Δαβίδ αποκαλεί το βάπτισμα βροντή, λέγοντας: «Φωνή Κυρίου επί των υδάτων.» Και στη συνέχεια: «Ο Θεός της δόξης εβρόντησε, Κύριος επί υδάτων πολλών.» Μακεδ. Κατάλαβα, λοιπόν, τι θέλεις να αποδείξεις και να συμπεράνεις. Αλλά όπως είπα, εγώ είμαι ανεπαρκής· δώσε μου χρόνο να το σκεφτώ. Ορθ. Είθε ο Θεός να σου δώσει σύνεση, ώστε να κατανοήσεις τους λόγους στους οποίους κατηχήθηκες.

Και για να μη νομίσει κανείς από τους πλανεμένους ότι αυτός εξέφρασε τη γέννηση με μυθικό τρόπο, ανάγει το έργο στις απαρχές του, και για χάρη της ακρίβειας εκθέτει λεπτομερώς όλη την πραγματεία, και για την απόδειξη της αλήθειας εισάγει ως μάρτυρες εκείνους που έγιναν υπηρέτες του Λόγου, λέγοντας: «επειδή ακριβώς πολλοί επιχείρησαν», ώστε να υποδείξει κάποιους ως απλούς επίδοξους συγγραφείς, εννοώ δηλαδή τους οπαδούς του Κήρινθου και του Μήρινθου και τους άλλους· έπειτα τι λέει; «Φάνηκε καλό και σε μένα, που παρακολούθησα με τη σειρά από την αρχή τους αυτόπτες μάρτυρες και εκείνους που έγιναν υπηρέτες του Λόγου, να σου γράψω, κράτιστε Θεόφιλε (είτε δηλαδή έλεγε αυτό γράφοντας τότε σε κάποιον Θεόφιλο, είτε σε κάθε άνθρωπο που αγαπά τον Θεό), για να επιγνώσεις», λέει, «την ασφάλεια των λόγων για τους οποίους κατηχήθηκες»· και ανέφερε ότι η κατήχηση είχε προηγηθεί, ότι δηλαδή είχε ήδη κατηχηθεί από άλλους, αλλά δεν είχε μάθει από αυτούς με ασφάλεια την ακρίβεια. Έπειτα λέει: «Υπήρξε στις ημέρες του βασιλιά Ηρώδη, από την εφημερία του αρχιερέα Αβιά, κάποιος ιερέας με το όνομα Ζαχαρίας, και η γυναίκα του καταγόταν από τις θυγατέρες του Ααρών, και το όνομά της ήταν Ελισάβετ». Και αρχίζει πριν από τον Ματθαίο· διότι ο μεν Ματθαίος υπέδειξε χρονικό διάστημα τριάντα ετών από την αρχή, ο δε Μάρκος κατέτασσε τα μετά τα τριάντα έτη, δηλαδή τα γεγονότα που συνέβησαν αληθινά στον Ιορδάνη, όμοια με τον Ματθαίο και τον Λουκά.

Επομένως, ο μεν Ιωάννης, με τη συγγραφή του κατά τον ίδιο Ευαγγελίου, παραδίδει τα όσα έπραξε ο Χριστός προτού ακόμη ο Βαπτιστής ριχθεί στη φυλακή, ενώ οι υπόλοιποι τρεις Ευαγγελιστές μνημονεύουν τα γεγονότα μετά την κάθειρξη του Βαπτιστή στο δεσμωτήριο. Όποιος, λοιπόν, επιστήσει την προσοχή του σε αυτά, δεν θα θεωρήσει πλέον ότι τα Ευαγγέλια διαφωνούν μεταξύ τους, διότι το μεν κατά Ιωάννην περιέχει τα πρώτα από τα έργα του Χριστού, τα δε υπόλοιπα την ιστορία των όσων συνέβησαν στο τέλος της δράσης του. Εύλογα, επομένως, ο Ιωάννης αποσιώπησε τη γενεαλογία της σάρκας του Σωτήρα μας, εφόσον αυτή είχε ήδη καταγραφεί προηγουμένως από τον Ματθαίο και τον Λουκά, και ξεκίνησε από τη θεολογία, σαν να είχε επιφυλαχθεί αυτή σε αυτόν από το Άγιο Πνεύμα ως σε ανώτερο. Αυτά, λοιπόν, ας έχουν λεχθεί από εμάς σχετικά με τη συγγραφή του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου, ενώ για το κατά Μάρκον, η αιτία που οδήγησε σε αυτό έχει ήδη δηλωθεί από εμάς προηγουμένως. Ο Λουκάς, εξάλλου, αρχίζοντας και αυτός το δικό του σύγγραμμα, εξέθεσε την αιτία για την οποία προέβη στη σύνταξή του, δηλώνοντας ότι, επειδή πολλοί άλλοι επιχείρησαν με πιο προπετή τρόπο να συντάξουν διήγηση για τα γεγονότα για τα οποία ο ίδιος είχε πληροφορηθεί πλήρως, θέλοντας αναγκαίως να μας απαλλάξει από την αμφισβητήσιμη εντύπωση σχετικά με τους άλλους, παρέδωσε μέσω του δικού του Ευαγγελίου τον ασφαλή λόγο για όσα ο ίδιος είχε αντιληφθεί επαρκώς την αλήθεια, ωφελημένος από τη συναναστροφή και τη διαμονή του μαζί με τον Παύλο, καθώς και από την επικοινωνία του με τους υπόλοιπους αποστόλους.

Την οποία είναι αναγκαίο να περιβάλλουν με φροντίδα όχι μόνο εκείνοι που έχουν προοδεύσει στην πνευματική κατάσταση και ονομάζονται βασιλείς, αλλά και οι υποδεέστεροι και όσοι μόλις τώρα προσέρχονται για πρώτη φορά στον θείο λόγο· για τους οποίους νομίζω ότι η πραγματεία αυτή θα είναι εξαιρετικά κατάλληλη, ώστε να μπορέσουν μέσα από αυτήν να εξακριβώσουν την ασφάλεια των λόγων στους οποίους κατηχήθηκαν. Διότι τότε η απλή και ακέραιη πίστη αποκτά μάλλον βέβαιο στήριγμα, όταν κανείς, έχοντας θέσει εκ των προτέρων με τον λογισμό τα θεμέλια μέσω της απόδειξης, [οδηγείται] στην ακριβή κατανόηση και γνώση των όσων έχει πιστέψει προς απόκτη[ση] ............ γι' αυτόν λοιπόν τον λόγο λέω, εξαιτίας των [ευρισκομένων σε] στοιχειώ[ση] .............. φάνηκε αναγκαίο μετά την [πρότασ]ιν της καθεμίας, να παραθέσω εν είδει εισαγωγής μια βραχεία διήγηση .......... μάλιστα πάρα πολύ σύντομη σχετικά με ......... προς έλεγχο εκείνων που καυχώνται μεν ότι πιστεύουν σε [αυτές] ως θείες ........... γραφές, αλλά δεν αποδέχοντ[αι] .................... τον Ιησού ως τον προφητευόμενο· [με σκοπό] να εγείρω απορίες π[ρος] αυτούς, εννοώ τους εκ περιτομής και όσους προέρχονται από τις αιρέσε[ις] .... και συγχρόνως [να επιφέρω] ανατροπές σε όσα θα μπορούσαν να ισχυριστούν προσπαθώντας να ερμηνεύσουν τις θείες φωνές με τρόπο πιο μυθικό. Θα υπάρξει δε και μια δική μας μετριοπαθής και σύντομη εξήγηση, η οποία άλλοτε θα περιέχει την απόδειξη ότι οι ιερές προρρήσεις του Θεού εκπληρώθηκαν μόνο στο πρόσωπο του δικού μας Σωτήρα, και άλλοτε θα φανερώνει τη δική μας γνώμη την οποία έχουμε για όσα πρόκειται να εκτεθούν.

Γ'. Ο μεν Λουκάς, λοιπόν, αναφέρει και την αιτία για την οποία προχωρεί στη συγγραφή: «Για να έχεις», λέει, «την ασφάλεια των λόγων για τους οποίους κατηχήθηκες»· δηλαδή, ώστε με το να τους υπενθυμίζεις συνεχώς στον εαυτό σου, να έχεις την ασφάλεια και να παραμένεις σε ασφάλεια. Ο Ιωάννης, όμως, αποσιώπησε ο ίδιος την αιτία· διότι, όπως αναφέρει μια παράδοση που έφτασε σε εμάς από τα παλιά και από τους πατέρες, ούτε και εκείνος προχώρησε στη συγγραφή χωρίς λόγο· αλλά, επειδή οι τρεις πρώτοι έδωσαν μεγάλη βαρύτητα στο να ενδιατρίψουν στον λόγο της θείας οικονομίας, και κινδύνευαν να αποσιωπηθούν τα δόγματα της θεότητας, αφού τον παρακίνησε πλέον ο Χριστός, προχώρησε κατ' αυτόν τον τρόπο στην ευαγγελική συγγραφή. Και αυτό είναι φανερό και από την ίδια την ιστορία, και από τα προοίμια του Ευαγγελίου. Διότι δεν αρχίζει, όπως οι υπόλοιποι, από τα κάτω, αλλά από τα άνω, προς τα οποία και επειγόταν, και για τον σκοπό αυτόν συνέταξε ολόκληρο το βιβλίο. Όχι δε μόνο στα προοίμια, αλλά και σε ολόκληρο το Ευαγγέλιο είναι υψηλότερος από τους άλλους. Λέγεται επίσης ότι και ο Ματθαίος, όταν τον πλησίασαν εκείνοι από τους Ιουδαίους που είχαν πιστέψει και τον παρακάλεσαν, όσα τους είπε προφορικά να τους τα αφήσει γραπτώς, συνέταξε το Ευαγγέλιο στη γλώσσα των Εβραίων· και ότι ο Μάρκος στην Αίγυπτο, κατόπιν παρακλήσεως των μαθητών, έπραξε αυτό ακριβώς. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, ο Ματθαίος, επειδή έγραφε προς Εβραίους, δεν επιδίωξε να αποδείξει τίποτε περισσότερο παρά ότι ο Χριστός καταγόταν από τον Αβραάμ και τον Δαβίδ.

Ερμηνεία στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο. Προοίμιο. «Επειδή πολλοί επιχείρησαν να συντάξουν διήγηση για τα γεγονότα που έχουν πλήρως επιβεβαιωθεί μεταξύ μας, σύμφωνα με όσα μας παρέδωσαν εκείνοι που από την αρχή υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου, φάνηκε καλό και σε μένα, που τα παρακολούθησα όλα με ακρίβεια από την αρχή, να σου τα γράψω με τη σειρά, κράτιστε Θεόφιλε, για να γνωρίσεις καλά την ασφάλεια των λόγων για τους οποίους κατηχήθηκες.» Ποιοι ήταν αυτοί οι πολλοί που επιχείρησαν; Οι ψευδαπόστολοι. Διότι πολλοί συνέγραψαν δήθεν Ευαγγέλια, όπως είναι το κατ' Αιγυπτίους και εκείνο που επιγράφεται «Των Δώδεκα». Τέτοιου είδους άνθρωποι λοιπόν επιχείρησαν μόνο, δεν ολοκλήρωσαν όμως το έργο τους. Διότι, επειδή άρχισαν χωρίς τη θεία χάρη, για τον λόγο αυτόν δεν το ολοκλήρωσαν. Σωστά λοιπόν είπε ο Λουκάς ότι οι πολλοί επιχείρησαν. Αντίθετα οι λίγοι, όπως ο Ματθαίος και ο Μάρκος, δεν επιχείρησαν μόνο, αλλά και ολοκλήρωσαν, διότι είχαν το τελειοποιό Πνεύμα. Έκανε δε λόγο για «γεγονότα που έχουν πλήρως επιβεβαιωθεί». Διότι τα όσα αφορούν τον Χριστό δεν βασίζονται απλώς σε μια κενή παράδοση, αλλά εδράζονται στην αλήθεια, σε βέβαιη πίστη και συνοδεύονται από κάθε είδους επιβεβαίωση. Πώς όμως έχουν επιβεβαιωθεί αυτά, πες μας, ω Λουκά;

«Όπως μας τα παρέδωσαν εκείνοι που από την αρχή υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του λόγου»· από αυτό είναι φανερό ότι ο Λουκάς δεν ήταν μαθητής από την αρχή, αλλά μεταγενέστερος. Διότι άλλοι ήταν αυτοί που μαθήτευσαν από την αρχή, όπως ο Πέτρος και οι γιοι του Ζεβεδαίου, οι οποίοι και του παρέδωσαν όσα ο ίδιος δεν είδε ούτε υπήρξε αυτήκοος μάρτυράς τους. Τι σημαίνει όμως το «για να γνωρίσεις την ασφάλεια των πραγμάτων για τα οποία κατηχήθηκες»; Δύο ερμηνείες έχω γι' αυτό. Η μία είναι: προηγουμένως σε κατήχησα προφορικά, ω Θεόφιλε· τώρα όμως, παραδίδοντάς σου το Ευαγγέλιο γραπτώς, διασφαλίζω τον λογισμό σου, για να μην ξεχάσει όσα έχουν παραδοθεί προφορικά.