Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:41

Και ποιος δεν θα το θαύμαζε αυτό; Ή ποιος δεν θα συμφωνούσε ότι το γεγονός αυτό είναι αληθινά θεϊκό; Διότι, εάν τα έργα της θεότητας του Λόγου δεν πραγματοποιούνταν μέσω του σώματος, ο άνθρωπος δεν θα είχε θεωθεί. Και πάλι, εάν τα ιδιώματα της σάρκας δεν αποδίδονταν στον Λόγο, ο άνθρωπος δεν θα είχε ελευθερωθεί παντελώς από αυτά· αλλά και αν ακόμη αναπαυόταν για λίγο, όπως προείπα, θα παρέμενε πάλι μέσα του η αμαρτία και η φθορά, όπως ακριβώς συνέβη με τους προγενέστερους ανθρώπους, και αυτό αποδεικνύεται. Πολλοί, βεβαίως, υπήρξαν άγιοι και καθαροί από κάθε αμαρτία· ο Ιερεμίας αγιάστηκε «εκ κοιλίας», και ο Ιωάννης, ενώ ακόμη κυοφορούνταν, «σκίρτησε με αγαλλίαση» στο άκουσμα της φωνής της Θεοτόκου Μαρίας· και όμως «βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν με τον ίδιο τρόπο που παρέβη την εντολή ο Αδάμ», και έτσι οι άνθρωποι παρέμεναν εξίσου θνητοί και φθαρτοί, υποκείμενοι στα πάθη της φύσης τους. Τώρα, όμως, αφού ο Λόγος έγινε άνθρωπος και οικειοποιήθηκε τα ιδιώματα της σάρκας, αυτά δεν αγγίζουν πλέον το σώμα εξαιτίας του Λόγου που ενοίκησε σε αυτό, αλλά έχουν αναλωθεί από αυτόν, και στο εξής οι άνθρωποι δεν παραμένουν πια αμαρτωλοί και νεκροί εξαιτίας των δικών τους παθών, αλλά, έχοντας αναστηθεί με τη δύναμη του Λόγου, παραμένουν για πάντα αθάνατοι και άφθαρτοι.

Έτσι ο Αβραάμ, όταν είδε τον Κύριο, αγαλλίασε· και ο Ιωάννης, όταν ακούστηκε η φωνή από τη Θεοτόκο Μαρία, σκίρτησε με αγαλλίαση. Εάν όμως, με την εμφάνιση κάποιων, προκληθεί ταραχή, και εξωτερικός κρότος, και κοσμική φαντασία, και απειλή θανάτου, και όλα όσα προανέφερα, να γνωρίζετε ότι η έφοδος προέρχεται από φαύλα πνεύματα.

Έτσι ο Αβραάμ, όταν είδε τον Κύριο, αγαλλίασε· και ο Ιωάννης, όταν ακούστηκε η φωνή από τη Θεοτόκο Μαρία, «σκίρτησε με αγαλλίαση». 5. Εάν όμως, με την εμφάνιση κάποιων, προκληθεί ταραχή και εξωτερικός θόρυβος και κοσμική οπτασία και απειλή θανάτου και όλα όσα προανέφερα, να γνωρίζετε ότι πρόκειται για επίθεση των πονηρών πνευμάτων. 1. Διότι ας είναι και τούτο γνώρισμα για εσάς: όταν, με την εμφάνιση κάποιων, η ψυχή εξακολουθεί να δειλιάζει, πρόκειται για παρουσία των εχθρών. Επειδή οι δαίμονες δεν απομακρύνουν τη δειλία από αυτούς, όπως ακριβώς έπραξε ο μέγας αρχάγγελος στη Μαρία και στον Ζαχαρία, καθώς και εκείνος που εμφανίστηκε στο μνήμα στις γυναίκες. 2. Απεναντίας μάλιστα, όταν τους δουν να δειλιάζουν, αυξάνουν τις οπτασίες, ώστε να τους κατατρομάξουν ακόμη περισσότερο, και στη συνέχεια, αφού τους επιτεθούν, να τους εμπαίζουν λέγοντας:

Μάγοι προσκυνούν, και Χριστιανοί συζητούν, πώς είναι εν σαρκί ο Θεός, και σε τι είδους σάρκα· και αν είναι τέλειος άνθρωπος ή ατελής αυτός που προσλήφθηκε. Ας σιγήσουν τα περιττά στην Εκκλησία του Θεού· ας δοξάζονται όσα έχουν πιστευθεί· ας μην περιεργαζόμαστε όσα αποσιωπώνται. Ένωσε τον εαυτό σου με εκείνους που με χαρά υποδέχτηκαν τον Κύριο από τους ουρανούς. Αναλογίσου ποιμένες που σοφίζονται, ιερείς που προφητεύουν, γυναίκες που ευφραίνονται, όταν η Μαρία δεχόταν τον χαιρετισμό από τον Γαβριήλ, όταν η Ελισάβετ ένιωθε στα ίδια της τα σπλάχνα να σκιρτά ο Ιωάννης. Η Άννα μετέδιδε το χαρμόσυνο άγγελμα, ο Συμεών τον έπαιρνε στην αγκαλιά του, προσκυνώντας τον μέγα Θεό σε ένα μικρό βρέφος· χωρίς να καταφρονούν αυτό που έβλεπαν, αλλά δοξολογώντας τη μεγαλωσύνη της θεότητάς του. Διότι, όπως το φως μέσα από γυάλινους υμένες, έτσι φαινόταν μέσα από το ανθρώπινο σώμα η θεία δύναμη, ακτινοβολώντας σε εκείνους που έχουν τους οφθαλμούς της καρδιάς κεκαθαρμένους· μαζί με τους οποίους είθε να βρεθούμε κι εμείς, αντικατοπτρίζοντας με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου, ώστε να μεταμορφωθούμε κι εμείς από δόξα σε δόξα, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Χαίρε, ω Λουκά, ιατρέ και συγγραφέα, εσύ που κατέκτησες για εμάς τα πρωτεία της σοφίας· που τρύγησες τα εξαίρετα άνθη του παραδείσου της τρυφής· που ετοίμασες μεγαλύτερο κρατήρα στο συμπόσιο· που προσέφερες εδέσματα, για τα οποία ο οικοδεσπότης σεμνύνεται, το δείπνο λαμπρύνεται και οι προσκεκλημένοι ευφραίνονται. Χαίρε, ω Λουκά, του οποίου τον έπαινο μελετούν όλες οι εκκλησίες, από τον οποίο ο καθένας προσδοκά να μάθει κάτι περισσότερο από τους άλλους, όντας ολοκληρωμένος από κάθε ευαγγελική χάρη. Δεν παρέβλεψες τα πρώτα, δεν παρέλειψες τα δεύτερα. Έγραψες διπλό βιβλίο, όπου το ένα μαρτυρείται από το άλλο. Χαίρε, ω Λουκά· διότι εσύ μας εξιστόρησες την κάθοδο του Γαβριήλ· εσύ κόσμησες την Κεχαριτωμένη Παρθένο· αφού την στεφάνωσες νυμφικά, την οδήγησες έπειτα βασιλικά ως νύμφη στο Πνεύμα· εσύ μας έδειξες τα σκιρτήματα στην Ελισάβετ· εσύ δεν δέχθηκες να αποσιωπήσεις την περιτομή της σάρκας του Χριστού, για να δείξεις ότι Εκείνος που καταδέχθηκε να λάβει σάρκα για εμάς, υπέμεινε κατά σάρκα όλα τα δικά μας.

Μήπως το ότι βαστάχθηκε στην αγκαλιά της Μαρίας; Τα αγγίγματα της πόρνης; Οι τρίχες της γυναίκας που άγγιξαν τα πόδια του; Ή τα δάκρυα; Ή η τοποθέτησή του στο μνήμα; Διότι το σάβανο που τύλιξε το σώμα του δεν υπερίσχυσε εκείνης της αμιγούς και μέγιστης δύναμής του. Επειδή και ο Ιωάννης, ενώ βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά, σκίρτησε χαίροντας για την έλευση του Δεσπότη του προς αυτόν μέσω της εγκυμοσύνης της αγίας Παρθένου. Και όταν γεννήθηκε και βρισκόταν στη φάτνη, δεν διέλαθε της προσοχής των αγγελικών χορών. Αντιθέτως, στρατιές αγγέλων αποστέλλονταν για να δορυφορήσουν την έλευση του Βασιλιά των αιώνων, νικητήριοι ύμνοι ψάλλονταν, και ειρήνη κηρυσσόταν στους ποιμένες. Αλλά τι αμαύρωσε τη δύναμή του; Διότι, ενώ ήταν ακόμη βρέφος και τον βαστούσαν στην αγκαλιά, εμφανίστηκε το σημείο του αστέρα από την ανατολή, η παρουσία των μάγων, η προσκύνηση και η προσφορά δώρων, η αναζήτηση των γραμματέων από τον βασιλιά, η απάντηση και η ομολογία γι' αυτόν. Και όλα τα άλλα, όσα περιέχει η συνέχεια της διήγησης, τι πλήγμα επέφεραν στη θεότητά του; Ποια συγκάλυψη προκάλεσε, όπως συμβαίνει σε εμάς, η πρόσληψη της σάρκας; Επιτιμά την τρικυμία, τους ανέμους και τη θάλασσα, και η δύναμη της θεότητάς του δεν εμποδίζεται από τη σάρκα, αλλά επιτελεί αυτά που είναι σύμφωνα με τη φύση της θεότητας. Αλλά, μολονότι η σάρκα έχει όγκο και βάρος, δεν περιορίζεται από το βάρος. Διότι περπατά πάνω στα ύδατα σαν να βρίσκεται σε ξηρά, ως άτρεπτος Θεός, ο οποίος βέβαια υπάρχει εν σαρκί, αλλά δεν αλλοιώνεται από τη σάρκα.

Και ελπίζοντας σε αυτό, έχω στηρίξει την πεποίθησή μου σε εσένα, τον δικό μου Θεό και Κύριο και Πατέρα, και έχω αυτή την πεποίθηση όχι αρχίζοντας να ελπίζω σε εσένα τώρα για πρώτη φορά, αλλά και όταν, λαμβάνοντας τη νηπιώδη τροφή «από τους μαστούς της μητέρας μου», νομιζόταν ότι είμαι, όπως τα βρέφη των ανθρώπων, ατελής και άλογος, ενώ βέβαια δεν ήμουν τέτοιος, έστω κι αν είχα σώμα όμοιο με των ανθρώπων, αλλά δεν ήμουν όμοιος με τους πολλούς ούτε κατά τη δύναμη ούτε κατά την ουσία, αλλά ήμουν ελεύθερος και ανεξάρτητος, ως δικός σου αμνός, του Θεού, και γαλουχούμενος από εκείνη την ηλικία, λέγω δηλαδή «από τους μαστούς της μητέρας μου». Και κανείς δεν θα θεωρήσει ότι αυτό είναι σπουδαίο, αν μάθει ότι και ακόμη νωρίτερα «σε εσένα αφέθηκα από τη μήτρα, και από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου». Διότι, ενώ βρισκόμουν ακόμη μέσα στο ταμείο εκείνης που με κυοφορούσε, έβλεπα εσένα, τον Θεό μου, καθώς παρέμεινα ασύγχυτος και αθόλωτος μέσα σε τόση κοινωνία με τη σάρκα, μάλλον δε όντας ασώματος και τότε και ελεύθερος από κάθε δεσμό· έτσι λοιπόν «σε εσένα αφέθηκα από τη μήτρα» και «από την κοιλιά της μητέρας μου» ήσουν ο «Θεός μου», ώστε να αισθανθεί τη δύναμή μου, ενώ ακόμη κυοφορούμουν από την αγία Παρθένο, ο πρόδρομός μου Ιωάννης, ο οποίος επίσης κυοφορούνταν στην κοιλιά της Ελισάβετ, με αποτέλεσμα, κινούμενος από τη δική μου θεότητα, να σκιρτήσει με αγαλλίαση και να πλησθεί με Άγιο Πνεύμα.

Σαν να μην έχει διαβάσει τη Γραφή σχετικά με τον Ιερεμία, για τον οποίο λέει: «Προτού σε πλάσω στην κοιλιά, σε αγίασα». Διότι εκείνος μαρτυρείται από τη Γραφή ως άγιος όχι μόνο εκ γενετής, αλλά και πριν από τη γέννησή του. Αλλά και αυτός που σκίρτησε στη μητρική κοιλιά, ο οποίος δέχθηκε με αγαλλίαση τη φωνή του χαιρετισμού της μητέρας του Κυρίου, και αυτός ήταν εκ γενετής άγιος, όπως φανερώνει η φωνή του αγγέλου που λέει για αυτόν: «Και θα πλησθεί με Πνεύμα Άγιο ήδη από την κοιλιά της μητέρας του». Αλλά προσθέτει και τούτο στα προλεχθέντα: «Ποιος είναι σοφός χωρίς να διδαχθεί;» Εμείς, από την άλλη, υποστηρίζουμε ότι η εκ Θεού σοφία, η οποία είναι ο Χριστός, δεν αποκτάται με διδασκαλία· δεν αμφιβάλλουμε όμως ότι το τμήμα της ανθρώπινης σάρκας μας που ενώθηκε με τη θεία σοφία δέχθηκε το αγαθό της σοφίας κατά μετοχή, πειθόμενοι στο Ευαγγέλιο που αναφέρει χαρακτηριστικά ότι «ο δε Ιησούς προέκοπτε σε ηλικία, σοφία και χάρη». Όπως ακριβώς στο σώμα η σταδιακή αύξηση με τη συνέργεια της τροφής προχωρά προς την τελειότητα της φύσης, έτσι και στην ψυχή η πρόοδος προς την τελειότητα της σοφίας προστίθεται μέσω της άσκησης σε όσους την επιδιώκουν. «Ποιος», λέει, «επιτελεί τα έργα του Θεού με δική του εξουσία;» Πώς είναι δυνατόν να υποβιβάζει με νηπιώδη επιχειρήματα την ανείπωτη μεγαλειότητα του Κυρίου;

Διότι από αυτήν προήλθε το αληθινό φως, το οποίο μας φωτίζει με την αγαθότητά του· διότι υπήρξε αγιασμένο ιερό και αμόλυντος ναός του Θεού, το χρυσό θυσιαστήριο των θυμιαμάτων εξαιτίας της ανυπέρβλητης καθαρότητάς της, το θείο θυμίαμα της συνθέσεως και το άγιο έλαιο της χρίσεως, το πολύτιμο αλάβαστρο του γνήσιου νάρδου, το ιερατικό διάδημα που φανερώνει την απόρρητη βούληση του Θεού, αυτή που είναι η μόνη άγια κατά το σώμα και το πνεύμα, η πύλη που βλέπει προς τα ανατολικά και η οποία διά της δεσποτικής εισόδου και εξόδου φώτισε τον κόσμο, η κατάκαρπη ελιά, από την οποία το Άγιο Πνεύμα, αφού έλαβε τον μυστικό κλάδο του Κυρίου, διεκόσμησε το χειμαζόμενο γένος των ανθρώπων. Αυτή είναι το καύχημα των παρθένων και η αγαλλίαση των μητέρων, η οποία δεχόμενη το αρχαγγελικό μήνυμα και το θείο ευαγγέλιο άκουσε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου και πάλι από εσένα»· διότι ο Κύριος, αφού ευδόκησε να κυοφορηθεί από την αγία Παρθένο, απέστειλε τον αρχάγγελο για να φέρει το χαρμόσυνο μήνυμα. Αυτός δε, αφού προσήλθε στη Μαρία από τις άνω άφραστες δυνάμεις, πρώτα της ανήγγειλε το «Χαίρε, κεχαριτωμένη» και αμέσως πάλι πρόσθεσε: «Ο Κύριος είναι μαζί σου, ευλογημένη εσύ μεταξύ των γυναικών, και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου». Εκείνη δε ταράχθηκε και διαλογιζόταν τι είδους να ήταν άραγε αυτός ο χαιρετισμός.

Γιατί όμως μόνο στον Ιησού που προσευχόταν άνοιξε ο ουρανός, και σε κανέναν από αυτούς που υπήρξαν πριν από αυτόν; Τι λες; Αυτός που, ενώ ήταν ακόμη έμβρυο, κατανόησε τη θεανδρική οικονομία του ενυπόστατου Λόγου του Θεού, και όχι μόνο σκίρτησε με αγαλλίαση από το θείο Πνεύμα μέσα από την ίδια τη μητρική κοιλιά, αλλά μετέδωσε τη χάρη και σε αυτήν που τον κυοφορούσε, αυτός που όταν γεννήθηκε έλυσε το πατρικό στόμα, το οποίο εξαιτίας του είχε δεθεί με αφωνία κατόπιν προσταγής του αγγέλου, το θρέμμα της ερήμου, αυτός που ανάμεσα στους γεννημένους από γυναίκες είναι ο ανώτερος και ο σπουδαιότερος από όλους τους προφήτες ανά τους αιώνες, δεν είναι ικανός να λύσει το λουρί του υποδήματος του Χριστού (όποιο κι αν είναι επιτέλους αυτό το λουρί), και θα μπορούσε κάποιος από αυτούς που υπολείπονται της δικής του αξίας να ανοίξει τον ουρανό, ή μάλλον τα υπερουράνια; Διότι, για να κατανοήσεις το ύψος της υπεροχής απέναντι σε όλους αυτού που τώρα βαπτίζεται κατά σάρκα, πρόσεξέ μου και εκείνο: καθώς «άνοιξαν σε αυτόν», έχει γραφτεί, «οι ουρανοί», φανερώθηκε σε εμάς έμπρακτα ότι δεν άνοιξαν απλώς οι ουρανοί, αλλά άνοιξε σε αυτόν ο ίδιος ο κόλπος του ύψιστου Πατέρα· διότι από εκεί προήλθε το Πνεύμα και η φωνή που μαρτυρούσε τη γνησιότητα της υιότητάς του.

Λόγος του Ησυχίου, πρεσβυτέρου Ιεροσολύμων, στον τετραήμερο Λάζαρο. Αγαπώ τον χώρο της εκκλησίας, που συνάγει για μένα αυτό το πνευματικό συμπόσιο. Διότι η σύναξη της εκκλησίας είναι συμπόσιο του Θεού, το οποίο ποτίζεται από μυστικό κρατήρα και τρέφεται με τον ζωοποιό Αμνό. Επειδή, λοιπόν, ο βασιλιάς των αγγέλων ήλθε στη γη, έχουν οργανωθεί για τους πιστούς συμπόσια και απολαύσεις, και το πένθος της φύσης έχει στραφεί εναντίον του προξένου του πένθους, από τα χρόνια που ξεκίνησε η παρουσία του Σωτήρα. Διότι η φύση, μόλις αντιλήφθηκε το δεσποτικό φως, γέμισε ευθύς εξαρχής με χαρά και σκιρτήματα. Στείρες γυναίκες γεννούσαν τους προδρόμους της χάριτος, μέσα στις ίδιες τις μήτρες τα έμβρυα έπαιζαν αγαλλιώμενα: «Διότι εσκίρτησε το βρέφος μέσα στην κοιλιά της με αγαλλίαση». Η Παρθένος μακαριζόταν για τον αλόχευτο τοκετό της, ο ουρανός από ψηλά μέσω ενός αστέρα καλούσε τους Μάγους, η γη γέμισε από αγγέλους που χαίρονταν μαζί με τους ανθρώπους στη γη, οι δαίμονες εγκατέλειπαν αυτούς που κατείχαν, οι ασθένειες ελευθέρωναν τα σώματα. Από τη μία πλευρά έτρεχε συναντώντας τον ο παράλυτος, από την άλλη ο τυφλός σηκωνόταν βλέποντας, εδώ ο λεπρός καθαριζόταν από τη λέπρα, εκεί στέρευε η λίμνη της αιμορροούσας ασθένειας, αυτός που ήταν μογιλάλος γινόταν ικανός να μιλά, άλλος αποκτούσε γρήγορα την ακοή των αυτιών του, τα οποία πριν ήταν φραγμένα, για να δέχεται τους λόγους.

Εἰς τήν γενέθλιο ημέρα του Σωτήρος μας Ιησού Χριστού, η οποία ήταν μεν άγνωστη έως τότε, αλλά έγινε γνωστή πριν από λίγα χρόνια από κάποιους που ήλθαν από τη Δύση και την ανήγγειλαν. αʹ. Εκείνα που παλαιότερα οι πατριάρχες προσδοκούσαν με ωδίνες, οι προφήτες προέλεγαν και οι δίκαιοι επιθυμούσαν να δουν, αυτά πραγματοποιήθηκαν και ολοκληρώθηκαν σήμερα· και ο Θεός φανερώθηκε στη γη με σάρκα, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Ας χαιρόμαστε λοιπόν και ας αγαλλιούμε, αγαπητοί. Διότι εάν ο Ιωάννης, ενώ βρισκόταν στην κοιλιά της μητέρας του, όταν η Μαρία επισκέφθηκε την Ελισάβετ, σκίρτησε· πολύ περισσότερο εμείς, που βλέπουμε όχι τη Μαρία, αλλά τον ίδιο τον Σωτήρα μας που γεννήθηκε σήμερα, πρέπει να σκιρτούμε, να αγαλλιούμε, να θαυμάζουμε και να εκπλησσόμαστε για το μέγεθος της θείας οικονομίας που υπερβαίνει κάθε διάνοια. Αναλογίσου, πράγματι, πόσο σπουδαίο είναι να βλέπεις τον ήλιο να έχει κατέβει από τους ουρανούς, να κινείται πάνω στη γη και να εκπέμπει από εκεί τις ακτίνες του σε όλους. Και αν αυτό, εάν συνέβαινε στον υλικό φωστήρα, θα κατέπλησσε όλους όσους το έβλεπαν, σκέψου και αναλογίσου τώρα πόσο μεγαλειώδες είναι να βλέπεις τον Ήλιο της Δικαιοσύνης να εκπέμπει τις ακτίνες του μέσα από τη δική μας σάρκα και να καταυγάζει τις ψυχές μας. Από καιρό επιθυμούσα να δω αυτή την ημέρα, και όχι απλώς να τη δω, αλλά μαζί με τόσο μεγάλο πλήθος· και διαρκώς ευχόμουν να γεμίσει ο χώρος της συνάξεώς μας, όπως ακριβώς μπορεί κανείς να τον δει τώρα γεμάτο. Αυτό λοιπόν πραγματοποιήθηκε και εκπληρώθηκε.

Αλλά γιατί τώρα, προτρέχοντας, αναφέρω το κήρυγμα της ερήμου, ενώ έχω κάποια άλλη, παράδοξη και μεγαλειώδη προοιμιακή φωνή; Πρώτα είναι τα έργα, που είναι ανώτερα από τα λόγια. Διότι, ενώ ο Βαπτιστής βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά της μητέρας του, ενώ δεσμευόταν ακόμη από τα δεσμά της φύσης, ενώ ήταν ακόμη τυλιγμένος στα μητρικά σπάργανα, με ένα σκίρτημα διαλαλεί την παρουσία του Δεσπότη. Διότι λέγει: «Και συνέβη, μόλις η Ελισάβετ άκουσε τον χαιρετισμό της Μαρίας, σκίρτησε το βρέφος στην κοιλιά της». Δες το παράδοξο του μυστηρίου: το βρέφος δεν έχει γεννηθεί ακόμη, και μέσα στην κοιλιά της φθέγγεται με το σκίρτημα· δεν του επιτρέπεται ακόμη να βγάλει φωνή, και ακούγεται μέσα από τα έργα· δεν έχει γνωρίσει ακόμη τη ζωή, και προκηρύσσει τον Θεό· δεν γνωρίζει ακόμη την κτίση, και προαναγγέλλει τον Δημιουργό· δεν βλέπει ακόμη το φως, και αναγνωρίζει τον Ήλιο· δεν έχει ακόμη γεννηθεί, και βιάζεται να προτρέξει.

Ω, της φιλάνθρωπης τιμωρίας, που μάλλον διόρθωση επέφερε! Διότι ο άγγελος σωφρονίζει την ίδια τη φωνή που έσφαλε. Όταν δηλαδή βγήκε έξω, δεν μπορούσε να τους μιλήσει· και κατάλαβαν ότι είχε δει οπτασία στον ναό· και εκείνος τους έκανε νοήματα, και παρέμενε άλαλος. Πολύ ορθά έγραψε ο ευαγγελιστής το «παρέμενε»· διότι η σιωπή περίμενε να γεννηθεί η φωνή, ο Ζαχαρίας περίμενε τον Ιωάννη, ο γέροντας το παιδί. Ω του θαύματος! Ο Λόγος έρχεται στον κόσμο, και η φωνή προκηρύσσει· ο Δεσπότης προσέρχεται, και ο δούλος προαποστέλλεται. Αλλά γιατί προτρέχω τώρα να αναφέρω το κήρυγμα της ερήμου, ενώ έχω μια άλλη, παράδοξη και μεγάλη φωνή ως προοίμιο; Διότι προηγούνται τα έργα, τα οποία είναι ανώτερα από αυτά τα λόγια. Διότι, ενώ ο Βαπτιστής βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά της μητέρας του, ενώ κατεχόταν ακόμη από τα δεσμά της φύσης, ενώ ήταν ακόμη τυλιγμένος στα μητρικά σπάργανα, διακηρύσσει μεγαλόφωνα την παρουσία του Δεσπότη· διότι λέγει: «μόλις η Ελισάβετ άκουσε τον ασπασμό της Μαρίας, σκίρτησε το βρέφος στην κοιλιά της». Ακόμη δεν έχει γεννηθεί, και με τα σκιρτήματα ομιλεί· ακόμη δεν του επιτρέπεται να φωνάζει, και μέσω των έργων ακούγεται· ακόμη δεν γνωρίζει τη ζωή, και προκηρύσσει τον Θεό.

Εκείνα που αγνοούσαν στους ουρανούς οι άγγελοι, τα γνώρισε ο Ιωάννης ενώ κυοφορούνταν, και τα έλεγε στη μητέρα του. Από τους Θρόνους έμεινε κρυμμένος ο Θεός, και όμως, ερχόμενος, δεν προσπέρασε εκείνον που βρισκόταν στη μήτρα· από τις Κυριότητες το έκρυψε, και σε εκείνον που ήταν στην κοιλιά αποκάλυψε το μυστήριο της οικονομίας· και εκείνο ακριβώς που ήρθε να φέρει ο αρχάγγελος στη Θεοτόκο ως χαρμόσυνο μήνυμα, το υπαγόρευσε από μέσα το έμβρυο σκιρτώντας. Διότι, καθώς μόλις ακούσατε, ερχόμενος ο λυτρωτής του γένους μας στον φίλο του Ιωάννη, έφτασε αμέσως ενώ εκείνος κυοφορούνταν. Και μπορούσε κανείς να δει τον Πλάστη να ασπάζεται τον πηλό, τον Βασιλέα να καταλύει στη σκηνή του στρατιώτη, τον Δεσπότη να φτάνει στο οίκημα του δούλου. Τον Οποίον βλέποντας ο Ιωάννης από μήτρα σε μήτρα, επιχείρησε να ξεπεράσει τα όρια της φύσης, λέγοντας: «Δεν αναγνωρίζω περιορισμούς, εφόσον ο Κύριος είναι ο οροθέτης της φύσης· δεν αναμένω τον χρόνο της κυοφορίας· ο εννεάμηνος τοκετός στην κοιλιά δεν μου είναι αναγκαίος· δεν έχω ανάγκη από αυτή τη φυλακή, στην οποία είμαι τώρα κλεισμένος. Και γιατί δεν διασπώ τα δεσμά που με κρατούν; Ας εξέλθω, ας κηρύξω τη σύντομη γνώση των παράδοξων πραγμάτων· είμαι σήμαντρο της θεϊκής παρουσίας, είμαι σάλπιγγα της σαρκώσεως του Θεού Λόγου. Θα σαλπίσω, και θα κάνω την πατρική γλώσσα να μιλήσει με ευγλωττία· θα σαλπίσω, και θα ζωοποιήσω τη νεκρωμένη μήτρα της μητέρας μου».

Δες το παράδοξο του μυστηρίου· δεν έχει ακόμη γεννηθεί, και με τα σκιρτήματα μιλάει· δεν φαίνεται ακόμη, και εξαπολύει απειλές· δεν του επιτρέπεται ακόμη να φωνάζει, και ακούγεται μέσα από τα έργα του· δεν έχει γνωρίσει ακόμη τη ζωή, και προκηρύσσει τον Θεό· δεν βλέπει ακόμη το φως, και γνωρίζει τον Ήλιο· δεν τίκτεται ακόμη, και βιάζεται να προπορευθεί. Διότι δεν αντέχει, εφόσον έφτασε ο Δεσπότης, να παραμένει περιορισμένος· δεν ανέχεται να περιμένει τους όρους του τοκετού, αλλά πασχίζει να διαρρήξει τη φυλακή της κοιλιάς, και σπεύδει να προαναγγείλει τον ερχομό του Σωτήρα, κράζοντας με τα άλματά του: Εκείνος που λύνει τα δεσμά έχει έρθει, και γιατί εγώ κρατούμαι δεμένος; Ήρθε Αυτός που δημιούργησε τα σύμπαντα με τον λόγο Του, και γιατί εγώ να περιμένω τους νόμους της φύσης;

Για να γίνει, λοιπόν, σε εμάς απολύτως φανερό το αίνιγμα των όσων λέγονται, ας εξετάσουμε τα ίδια τα λόγια του μακαρίου, ακριβώς όπως έχουν. «Το λυπάμαι», λέει, «ως συνεργό, και δεν βρίσκω τρόπο πώς να αποφύγω την επανάστασή του ούτε πώς να μην εκπέσω από τον Θεό βαρυνόμενος από τα δεσμά που με τραβούν προς τα κάτω ή με κρατούν στο έδαφος». Λέγοντας αυτά, δεν απευθύνεται βεβαίως στον εαυτό του, αλλά μέσω του εαυτού του συνομιλεί με το σύνολο της ανθρωπότητας, γνωρίζοντας ότι καθένας που ποθεί τη σωτηρία ασχολείται οπωσδήποτε είτε με την πράξη είτε με τη θεωρία. Διότι χωρίς αρετή και γνώση, ποτέ και με κανέναν τρόπο δεν μπόρεσε κανείς να επιτύχει τη σωτηρία. Εάν, λοιπόν, λέει, έχω καταστεί ένας από αυτούς που προσκαρτερούν στον Θεό μέσω της θεωρίας και απολαμβάνουν το μακάριο κάλλος, έχοντας απόλυτη ειρήνη και αγιασμό, επειδή άπλωσα τον εαυτό μου στον Θεό με αδιαίρετη ταυτότητα της θέλησης, με το να εκλογικεύσω πρεπόντως τις άλογες δυνάμεις της ψυχής και, διά του λόγου, να τις προσαγάγω στον νου και να τις οικειωθώ – εννοώ τον θυμό και την επιθυμία, μεταβάλλοντας τον μεν πρώτο σε αγάπη, και τη δεύτερη σε χαρά – εφόσον ίδιον της χαράς είναι το να σκιρτά κανείς θεοπρεπώς και να αγάλλεται, όπως ακριβώς ο Ιωάννης που σκίρτησε ενώ βρισκόταν ακόμη στη μήτρα, ο μέγας πρόδρομος και κήρυκας της αλήθειας, ή όπως ο βασιλιάς του Ισραήλ Δαβίδ κατά την κατάπαυση της κιβωτού.

Από τον ίδιο, στο χωρίο: Τώρα, όμως, δέξου την κύησή μου και σκίρτησε, κι αν όχι όπως ο Ιωάννης από την κοιλιά, τουλάχιστον όπως ο Δαβίδ κατά την κατάπαυση της κιβωτού. Ο μέγας Ιωάννης δεν είναι μόνο εικόνα της μετάνοιας και της απάθειας κατά την πρακτική φιλοσοφία και της γνωστικής θεωρίας – της πρώτης ως κήρυκας και βαπτιστής, της δεύτερης ως ερημίτης και απολύτως χωρισμένος από τον κόσμο, και της τρίτης ως Λευίτης και ιερέας και πρόδρομος του Θεού Λόγου –, αλλά αποτελεί και σύμβολο της ατρεψίας της έξης ως προς αυτά, καθώς από την κοιλιά μέχρι τον θάνατο διατήρησε άκαμπτο τον τόνο της ψυχής του σε αυτά. Ο δε Δαβίδ, είναι και ο ίδιος εικόνα της εξομολόγησης, της πράξης και της θεωρίας, όντας από την ιουδαϊκή φυλή, υπήρξε πρώτα ποιμένας και ύστερα βασιλιάς και εξολοθρευτής των αλλοφύλων, όχι όμως και σύμβολο της ατρεψίας της έξης σε αυτά. Διότι παρέπεσε μετά την επίγνωση, παθαίνοντας κάτι το ανθρώπινο, και δεν διαφύλαξε άτρεπτη την έξη της αρετής και της γνώσης. Γι' αυτό ίσως δεν έχει γραφτεί γι' αυτόν ότι σκίρτησε για τον Λόγο από την κοιλιά κατά το πρότυπο του μεγάλου Ιωάννη, αλλά μετά την τέλεια εξολόθρευση των αλλοφύλων και την αποκατάσταση της κιβωτού, δηλαδή μετά την υποχώρηση των παθών και την εκ νέου επάνοδο της γνώσης.

Γι' αυτό, ο μεν άγιος Ιωάννης, ως κήρυκας της μετάνοιας, είναι εικόνα της πράξεως, ως ερημίτης, της απαθείας, ως Λευίτης και ιερέας, της γνωστικής θεωρίας, και, καθώς σκίρτησε για τον Λόγο μέσα από την κοιλιά, είναι σύμβολο της ατρεψίας και της έξης στην αρετή και τη γνώση· ο δε άγιος Δαβίδ, ως Ιουδαίος και ποιμένας, εικονίζει την πρακτική φιλοσοφία μέσω της εξομολογήσεως, ενώ ως βασιλιάς του Ισραήλ, εισηγείται τη θεωρητική μυσταγωγία.

Ὢ μακάριες μητέρες που αφήνετε έκθαμβο κάθε νου και έχετε καταστεί ανώτερες από κάθε λόγο! Ὢ μακάριες κοιλιές που κυοφορείτε τέτοια έμβρυα· διότι η μεν πρώτη βαστάζει μέσα της τον Θεό εν σαρκί, «αυτόν που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», η δε άλλη έναν άγγελο ανάμεσα στους ανθρώπους, τον κήρυκα της μετανοίας. «Και συνέβη, μόλις άκουσε η Ελισάβετ τον χαιρετισμό της Μαρίας, σκίρτησε το βρέφος στην κοιλιά της». Πρόσεξε: δεν είπε ότι μόλις την είδε, αλλά ότι «μόλις άκουσε τον χαιρετισμό, σκίρτησε το βρέφος». Αναγνώρισε τη φωνή της Δέσποινας και την παρουσία του Δεσπότη και, αναπηδώντας, προσκύνησε τον Δεσπότη που ήρθε, μέσα από τη μητρική κοιλιά· και για τον λόγο αυτό «σκίρτησε το βρέφος με αγαλλίαση μέσα στην κοιλιά». «Σκίρτησε με αγαλλίαση», όχι προκαλώντας πόνο ή οδύνη στην έγκυο, αλλά «σκίρτησε με αγαλλίαση στην κοιλιά της· και η Ελισάβετ γέμισε από Πνεύμα Άγιο και αναφώνησε με μεγάλη φωνή και είπε: Ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες και ευλογημένος είναι ο καρπός της κοιλιάς σου. Και από πού μου έγινε αυτή η τιμή, ώστε να έρθει η μητέρα του Κυρίου μου σε εμένα;». Διότι πριν από λίγο ο άγγελος της έλεγε: «Ευλογημένη εσύ ανάμεσα στις γυναίκες»· η δε Ελισάβετ, λέγοντας και η ίδια το «Ευλογημένη εσύ ανάμεσα στις γυναίκες», πρόσθεσε και το «ευλογημένος ο καρπός της κοιλιάς σου».

Και πρόσεξε με πόση σύνεση χειρίζεται την υπόθεση· στέλνει τους μαθητές προς αυτόν που οι ίδιοι ζήλευαν, και, δίνοντας το σχήμα ερώτησης, τους προετοιμάζει να καρπωθούν τη δική τους σωτηρία μέσω όσων θα έβλεπαν, και να εξαλειφθεί και να εξαφανιστεί εντελώς η προηγούμενη πλάνη και στους άλλους μέσω της διόρθωσης των μαθητών. Διότι, αμέσως μόλις έφτασαν, ο Σωτήρας (ο οποίος είχε δώσει τη χάρη στον Βαπτιστή να συλλάβει αυτό το σχέδιο) προς το παρόν δεν τους αποκρίνεται καθόλου στην ερώτηση με λόγια (αφού γνώριζε, γνώριζε καλά ότι αυτός που από την ίδια τη μήτρα τον είχε προκηρύξει με σκιρτήματα και με τη γλώσσα της μητέρας του, και στη συνέχεια με αμέτρητες λαμπρές μαρτυρίες και θεοπρεπείς διακηρύξεις, δεν είχε καμία ανάγκη να διδαχθεί γι' αυτόν), αλλά με παράδοξα σημεία και θαύματα απέδειξε το ασύγκριτο της θεότητάς του (διότι αυτό επιδίωκε εκείνος που τους είχε στείλει), κέρδισε όσους στάλθηκαν στα θαύματα μέσω όσων είδαν με τα ίδια τους τα μάτια, και τελικά τους στέλνει πίσω πειθήνιους στον δάσκαλό τους και κήρυκες της δικής Του θεότητας.

Τον προ του ηλίου ήλιον (App. Metr. E) Ο Χριστός, αγιάζοντας ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, σαρκώθηκε ατρέπτως και αυξήθηκε μέσα στην κοιλιά, και όταν γεννήθηκε από τη μήτρα, σπαργανώθηκε ως βρέφος· και ο Ύψιστος διήλθε από κάθε ηλικία, ώστε και πριν από τη γέννηση και μετά τη γέννηση κάθε ηλικία να χαίρεται και να σκιρτά εν Χριστώ και να πλήττει τον διάβολο. Πρώτος βέβαια άρχισε ο Ιωάννης, ενώ ακόμη κυοφορούνταν και δεν φαινόταν, να σκιρτά και να χορεύει με αγαλλίαση, διότι έβλεπε το φως μέσα στο σκοτάδι, και βρέφη και νεότεροι και γέροντες αγωνίζονταν προσδοκώντας τον άφθαρτο στέφανο.

«Και αποκριθείς», λέει, «ο άγγελος του είπε: Ιδού, θα σιωπάς και δεν θα μπορείς να μιλήσεις, επειδή δεν πίστεψες στα λόγια μου (πρέπει να προσθέσουμε σχετικά με αυτό που αποσιωπάται: απλά και αβασάνιστα), τα οποία θα εκπληρωθούν στον καιρό τους». Έλαβε λοιπόν το σημείο της απώλειας της φωνής, ενόψει της ζωντανής και ενυπόστατης φωνής που επρόκειτο να του γεννηθεί· και κλείνοντας τα χείλη υμνεί με ανήκουστες φωνές τον δοτήρα της γέννησης. «Διότι βγαίνοντας», λέει, «δεν μπορούσε να μιλήσει· και κατάλαβαν ότι είδε οπτασία στον ναό· και αυτός τους έκανε νοήματα, και παρέμενε κωφός». Το μεν για να μην ερωτάται, καθώς δεν ήταν επιτρεπτό να ακούγονται τα της οπτασίας· το δε (για να κωφεύει), σαν να είχε βγει έξω από τις αισθήσεις του και στρέφοντας όλο του το είναι προς αυτό που είδε, ώστε να κωφεύει στα λόγια που ηχούν στον αέρα· τίποτα δεν είναι προτιμότερο από το να επισημάνουμε και εδώ το έργο του ως προφητοπάτορα και της προφητείας· και αυτό ίσως συμβολίζει την παύση της νομικής λατρείας, ενόψει της ανακήρυξης της χάριτος διά της γεννήσεως του Ιωάννη. Επομένως, παραλείποντας τα ενδιάμεσα, καθώς ούτε στη σημερινή ημέρα αρμόζουν ούτε στις δυνάμεις σας είναι εφικτά, ας επανέλθουμε στο επείγον θέμα. 9. «Και συνέβη», λέει, «μόλις άκουσε η Ελισάβετ τον ασπασμό της Μαρίας, σκίρτησε το βρέφος με αγαλλίαση στην κοιλιά της». Ω Ιωάννη, μακάριο βρέφος, ακοίμητο έμβρυο! Αυτός που βρίσκεται μέσα στη μήτρα, πώς γίνεται να είναι πολίτης του κόσμου; Ο ατελής, πώς είναι πληρέστατος;

Εύλογα λοιπόν, όταν ο Θεός επρόκειτο να γίνει άνθρωπος, αποστέλλεται ο Γαβριήλ, το όνομα του οποίου ερμηνεύεται «άνθρωπος Θεός»· αλλά και σε άγιο τόπο γίνεται ο ασπασμός, δηλαδή στη Ναζαρέτ· διότι όπου είναι ο Θεός, τίποτα δεν είναι ακάθαρτο. «Σηκώθηκε δε η Μαριάμ εκείνες τις ημέρες και πορεύθηκε με σπουδή στην ορεινή περιοχή, σε πόλη του Ιούδα· και εισήλθε στον οίκο του Ζαχαρία και ασπάστηκε την Ελισάβετ. Και συνέβη, μόλις άκουσε η Ελισάβετ τον ασπασμό της Μαρίας, σκίρτησε το βρέφος στην κοιλιά της· και η Ελισάβετ πλήσθηκε από Άγιο Πνεύμα και αναφώνησε με μεγάλη φωνή και είπε: Ευλογημένη εσύ μεταξύ των γυναικών, και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου.» Η Παρθένος, αφού άκουσε από τον άγγελο ότι η Ελισάβετ συνέλαβε, έτρεξε προς αυτήν, αφενός μεν χαίροντας για το καλό της συγγενούς της, αφετέρου δε, ως εξαιρετικά συνετή, θέλοντας να πληροφορηθεί πλήρως αν ήταν αληθινά όσα της είπε αυτός που της εμφανίστηκε, ώστε εξ αυτού να μην αμφιβάλλει και για το δικό της. Διότι, όντας προσεκτική, φοβόταν μήπως πλανηθεί· και όχι επειδή απιστούσε, αλλά επειδή ήθελε να μάθει το γεγονός με μεγαλύτερη ακρίβεια. Στην ορεινή περιοχή λοιπόν κατοικούσε ο Ζαχαρίας, και για τον λόγο αυτό έτρεξε εκεί· ο δε Ιωάννης, έχοντας λάβει ένα εξαίρετο χάρισμα σε σχέση με τους υπόλοιπους ανθρώπους, σκιρτά στην κοιλιά της μητέρας του, εξού και είναι μεγαλύτερος από τους προφήτες. Διότι εκείνοι μεν προφήτευσαν μετά τη γέννησή τους, αυτός όμως, ενώ βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά της μητέρας του, αξιώθηκε τέτοιου χαρίσματος.

Διότι πρόσεξε: ασπάστηκε η Παρθένος την Ελισάβετ, δηλαδή την προσφώνησε. Η φωνή, λοιπόν, της Παρθένου ήταν η φωνή του Θεού που σαρκωνόταν μέσα της. Και για τον λόγο αυτό, χαρίτωσε και τον Πρόδρομο μέσα στη μήτρα, και τον έκανε να προφητεύσει. Διότι όσα είπε προφητικά η Ελισάβετ προς τη Μαρία, δεν ήταν λόγια της Ελισάβετ, αλλά του βρέφους. Το στόμα μόνο της Ελισάβετ λειτουργούσε υπηρετικά, όπως ακριβώς και το στόμα της Μαρίας υπηρέτησε τον Υιό του Θεού που βρισκόταν στη μήτρα της. Διότι, αφού σκίρτησε το βρέφος στην κοιλιά, τότε η Ελισάβετ επλήσθη Πνεύματος. Επειδή, αν δεν είχε σκιρτήσει το βρέφος, δεν θα προφήτευε αυτή. Όπως, λοιπόν, λένε ότι οι προφήτες πρώτα εξίστανται και κατέχονται από ένθεο ενθουσιασμό, και έπειτα προφητεύουν, έτσι ίσως και ο Ιωάννης πρώτα σκίρτησε, ευρισκόμενος σε ένθεο ενθουσιασμό, και έπειτα προφήτευσε μέσω του στόματος της μητέρας του. Και τι προφήτευσε; «Ευλογημένη συ εν γυναιξίν». Έπειτα, επειδή πολλές άγιες γυναίκες γέννησαν βέβηλους, όπως η Ρεβέκκα τον Ησαύ, λέει: Αλλά και ο καρπός της κοιλίας σου είναι ευλογημένος. Μπορεί όμως να νοηθεί και διαφορετικά: «Ευλογημένη συ εν γυναιξίν»· και έπειτα, σαν να ρωτούσε κάποιος «γιατί;», αναφέρει την αιτία.