Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:43

Και ποιος δεν θα το θαύμαζε αυτό; Ή ποιος δεν θα συμφωνούσε ότι το γεγονός αυτό είναι αληθινά θεϊκό; Διότι, εάν τα έργα της θεότητας του Λόγου δεν πραγματοποιούνταν μέσω του σώματος, ο άνθρωπος δεν θα είχε θεωθεί. Και πάλι, εάν τα ιδιώματα της σάρκας δεν αποδίδονταν στον Λόγο, ο άνθρωπος δεν θα είχε ελευθερωθεί παντελώς από αυτά· αλλά και αν ακόμη αναπαυόταν για λίγο, όπως προείπα, θα παρέμενε πάλι μέσα του η αμαρτία και η φθορά, όπως ακριβώς συνέβη με τους προγενέστερους ανθρώπους, και αυτό αποδεικνύεται. Πολλοί, βεβαίως, υπήρξαν άγιοι και καθαροί από κάθε αμαρτία· ο Ιερεμίας αγιάστηκε «εκ κοιλίας», και ο Ιωάννης, ενώ ακόμη κυοφορούνταν, «σκίρτησε με αγαλλίαση» στο άκουσμα της φωνής της Θεοτόκου Μαρίας· και όμως «βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν με τον ίδιο τρόπο που παρέβη την εντολή ο Αδάμ», και έτσι οι άνθρωποι παρέμεναν εξίσου θνητοί και φθαρτοί, υποκείμενοι στα πάθη της φύσης τους. Τώρα, όμως, αφού ο Λόγος έγινε άνθρωπος και οικειοποιήθηκε τα ιδιώματα της σάρκας, αυτά δεν αγγίζουν πλέον το σώμα εξαιτίας του Λόγου που ενοίκησε σε αυτό, αλλά έχουν αναλωθεί από αυτόν, και στο εξής οι άνθρωποι δεν παραμένουν πια αμαρτωλοί και νεκροί εξαιτίας των δικών τους παθών, αλλά, έχοντας αναστηθεί με τη δύναμη του Λόγου, παραμένουν για πάντα αθάνατοι και άφθαρτοι.

Έτσι ο Αβραάμ, όταν είδε τον Κύριο, αγαλλίασε· και ο Ιωάννης, όταν ακούστηκε η φωνή από τη Θεοτόκο Μαρία, σκίρτησε με αγαλλίαση. Εάν όμως, με την εμφάνιση κάποιων, προκληθεί ταραχή, και εξωτερικός κρότος, και κοσμική φαντασία, και απειλή θανάτου, και όλα όσα προανέφερα, να γνωρίζετε ότι η έφοδος προέρχεται από φαύλα πνεύματα.

Έτσι ο Αβραάμ, όταν είδε τον Κύριο, αγαλλίασε· και ο Ιωάννης, όταν ακούστηκε η φωνή από τη Θεοτόκο Μαρία, «σκίρτησε με αγαλλίαση». 5. Εάν όμως, με την εμφάνιση κάποιων, προκληθεί ταραχή και εξωτερικός θόρυβος και κοσμική οπτασία και απειλή θανάτου και όλα όσα προανέφερα, να γνωρίζετε ότι πρόκειται για επίθεση των πονηρών πνευμάτων. 1. Διότι ας είναι και τούτο γνώρισμα για εσάς: όταν, με την εμφάνιση κάποιων, η ψυχή εξακολουθεί να δειλιάζει, πρόκειται για παρουσία των εχθρών. Επειδή οι δαίμονες δεν απομακρύνουν τη δειλία από αυτούς, όπως ακριβώς έπραξε ο μέγας αρχάγγελος στη Μαρία και στον Ζαχαρία, καθώς και εκείνος που εμφανίστηκε στο μνήμα στις γυναίκες. 2. Απεναντίας μάλιστα, όταν τους δουν να δειλιάζουν, αυξάνουν τις οπτασίες, ώστε να τους κατατρομάξουν ακόμη περισσότερο, και στη συνέχεια, αφού τους επιτεθούν, να τους εμπαίζουν λέγοντας:

Αυτό το Άγιο Πνεύμα ενέργησε στην Ελισάβετ. Διότι δεν γνωρίζει μόνο τις παρθένους, αλλά αναγνωρίζει και τους εγγάμους, εάν ο γάμος είναι σύμφωνος με τον νόμο. Και η Ελισάβετ πληρώθηκε από Άγιο Πνεύμα και προφήτευσε. Και λέει η καλή δούλη για τον Κύριό της: Και από πού μου έγινε αυτή η τιμή, να έλθει προς εμένα η μητέρα του Κυρίου μου; Διότι η Ελισάβετ μακάριζε τον εαυτό της. Πλήρης από αυτό το Άγιο Πνεύμα και ο Ζαχαρίας, ο πατέρας του Ιωάννη, προφήτευσε λέγοντας πόσων αγαθών είναι πρόξενος ο Μονογενής, και ότι ο Ιωάννης είναι πρόδρομος Εκείνου μέσω του βαπτίσματος. Αφού έλαβε αποκάλυψη από αυτό το Άγιο Πνεύμα και ο δίκαιος Συμεών ότι δεν θα γευτεί θάνατο προτού δει τον Χριστό του Κυρίου, δεχόμενος Αυτόν στην αγκαλιά του μέσα στο ιερό, έδωσε σαφή μαρτυρία τα περί Αυτού.

Μήπως το ότι βαστάχθηκε στην αγκαλιά της Μαρίας; Τα αγγίγματα της πόρνης; Οι τρίχες της γυναίκας που άγγιξαν τα πόδια του; Ή τα δάκρυα; Ή η τοποθέτησή του στο μνήμα; Διότι το σάβανο που τύλιξε το σώμα του δεν υπερίσχυσε εκείνης της αμιγούς και μέγιστης δύναμής του. Επειδή και ο Ιωάννης, ενώ βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά, σκίρτησε χαίροντας για την έλευση του Δεσπότη του προς αυτόν μέσω της εγκυμοσύνης της αγίας Παρθένου. Και όταν γεννήθηκε και βρισκόταν στη φάτνη, δεν διέλαθε της προσοχής των αγγελικών χορών. Αντιθέτως, στρατιές αγγέλων αποστέλλονταν για να δορυφορήσουν την έλευση του Βασιλιά των αιώνων, νικητήριοι ύμνοι ψάλλονταν, και ειρήνη κηρυσσόταν στους ποιμένες. Αλλά τι αμαύρωσε τη δύναμή του; Διότι, ενώ ήταν ακόμη βρέφος και τον βαστούσαν στην αγκαλιά, εμφανίστηκε το σημείο του αστέρα από την ανατολή, η παρουσία των μάγων, η προσκύνηση και η προσφορά δώρων, η αναζήτηση των γραμματέων από τον βασιλιά, η απάντηση και η ομολογία γι' αυτόν. Και όλα τα άλλα, όσα περιέχει η συνέχεια της διήγησης, τι πλήγμα επέφεραν στη θεότητά του; Ποια συγκάλυψη προκάλεσε, όπως συμβαίνει σε εμάς, η πρόσληψη της σάρκας; Επιτιμά την τρικυμία, τους ανέμους και τη θάλασσα, και η δύναμη της θεότητάς του δεν εμποδίζεται από τη σάρκα, αλλά επιτελεί αυτά που είναι σύμφωνα με τη φύση της θεότητας. Αλλά, μολονότι η σάρκα έχει όγκο και βάρος, δεν περιορίζεται από το βάρος. Διότι περπατά πάνω στα ύδατα σαν να βρίσκεται σε ξηρά, ως άτρεπτος Θεός, ο οποίος βέβαια υπάρχει εν σαρκί, αλλά δεν αλλοιώνεται από τη σάρκα.

Και ελπίζοντας σε αυτό, έχω στηρίξει την πεποίθησή μου σε εσένα, τον δικό μου Θεό και Κύριο και Πατέρα, και έχω αυτή την πεποίθηση όχι αρχίζοντας να ελπίζω σε εσένα τώρα για πρώτη φορά, αλλά και όταν, λαμβάνοντας τη νηπιώδη τροφή «από τους μαστούς της μητέρας μου», νομιζόταν ότι είμαι, όπως τα βρέφη των ανθρώπων, ατελής και άλογος, ενώ βέβαια δεν ήμουν τέτοιος, έστω κι αν είχα σώμα όμοιο με των ανθρώπων, αλλά δεν ήμουν όμοιος με τους πολλούς ούτε κατά τη δύναμη ούτε κατά την ουσία, αλλά ήμουν ελεύθερος και ανεξάρτητος, ως δικός σου αμνός, του Θεού, και γαλουχούμενος από εκείνη την ηλικία, λέγω δηλαδή «από τους μαστούς της μητέρας μου». Και κανείς δεν θα θεωρήσει ότι αυτό είναι σπουδαίο, αν μάθει ότι και ακόμη νωρίτερα «σε εσένα αφέθηκα από τη μήτρα, και από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου». Διότι, ενώ βρισκόμουν ακόμη μέσα στο ταμείο εκείνης που με κυοφορούσε, έβλεπα εσένα, τον Θεό μου, καθώς παρέμεινα ασύγχυτος και αθόλωτος μέσα σε τόση κοινωνία με τη σάρκα, μάλλον δε όντας ασώματος και τότε και ελεύθερος από κάθε δεσμό· έτσι λοιπόν «σε εσένα αφέθηκα από τη μήτρα» και «από την κοιλιά της μητέρας μου» ήσουν ο «Θεός μου», ώστε να αισθανθεί τη δύναμή μου, ενώ ακόμη κυοφορούμουν από την αγία Παρθένο, ο πρόδρομός μου Ιωάννης, ο οποίος επίσης κυοφορούνταν στην κοιλιά της Ελισάβετ, με αποτέλεσμα, κινούμενος από τη δική μου θεότητα, να σκιρτήσει με αγαλλίαση και να πλησθεί με Άγιο Πνεύμα.

Σαν να μην έχει διαβάσει τη Γραφή σχετικά με τον Ιερεμία, για τον οποίο λέει: «Προτού σε πλάσω στην κοιλιά, σε αγίασα». Διότι εκείνος μαρτυρείται από τη Γραφή ως άγιος όχι μόνο εκ γενετής, αλλά και πριν από τη γέννησή του. Αλλά και αυτός που σκίρτησε στη μητρική κοιλιά, ο οποίος δέχθηκε με αγαλλίαση τη φωνή του χαιρετισμού της μητέρας του Κυρίου, και αυτός ήταν εκ γενετής άγιος, όπως φανερώνει η φωνή του αγγέλου που λέει για αυτόν: «Και θα πλησθεί με Πνεύμα Άγιο ήδη από την κοιλιά της μητέρας του». Αλλά προσθέτει και τούτο στα προλεχθέντα: «Ποιος είναι σοφός χωρίς να διδαχθεί;» Εμείς, από την άλλη, υποστηρίζουμε ότι η εκ Θεού σοφία, η οποία είναι ο Χριστός, δεν αποκτάται με διδασκαλία· δεν αμφιβάλλουμε όμως ότι το τμήμα της ανθρώπινης σάρκας μας που ενώθηκε με τη θεία σοφία δέχθηκε το αγαθό της σοφίας κατά μετοχή, πειθόμενοι στο Ευαγγέλιο που αναφέρει χαρακτηριστικά ότι «ο δε Ιησούς προέκοπτε σε ηλικία, σοφία και χάρη». Όπως ακριβώς στο σώμα η σταδιακή αύξηση με τη συνέργεια της τροφής προχωρά προς την τελειότητα της φύσης, έτσι και στην ψυχή η πρόοδος προς την τελειότητα της σοφίας προστίθεται μέσω της άσκησης σε όσους την επιδιώκουν. «Ποιος», λέει, «επιτελεί τα έργα του Θεού με δική του εξουσία;» Πώς είναι δυνατόν να υποβιβάζει με νηπιώδη επιχειρήματα την ανείπωτη μεγαλειότητα του Κυρίου;

Γιατί όμως μόνο στον Ιησού που προσευχόταν άνοιξε ο ουρανός, και σε κανέναν από αυτούς που υπήρξαν πριν από αυτόν; Τι λες; Αυτός που, ενώ ήταν ακόμη έμβρυο, κατανόησε τη θεανδρική οικονομία του ενυπόστατου Λόγου του Θεού, και όχι μόνο σκίρτησε με αγαλλίαση από το θείο Πνεύμα μέσα από την ίδια τη μητρική κοιλιά, αλλά μετέδωσε τη χάρη και σε αυτήν που τον κυοφορούσε, αυτός που όταν γεννήθηκε έλυσε το πατρικό στόμα, το οποίο εξαιτίας του είχε δεθεί με αφωνία κατόπιν προσταγής του αγγέλου, το θρέμμα της ερήμου, αυτός που ανάμεσα στους γεννημένους από γυναίκες είναι ο ανώτερος και ο σπουδαιότερος από όλους τους προφήτες ανά τους αιώνες, δεν είναι ικανός να λύσει το λουρί του υποδήματος του Χριστού (όποιο κι αν είναι επιτέλους αυτό το λουρί), και θα μπορούσε κάποιος από αυτούς που υπολείπονται της δικής του αξίας να ανοίξει τον ουρανό, ή μάλλον τα υπερουράνια; Διότι, για να κατανοήσεις το ύψος της υπεροχής απέναντι σε όλους αυτού που τώρα βαπτίζεται κατά σάρκα, πρόσεξέ μου και εκείνο: καθώς «άνοιξαν σε αυτόν», έχει γραφτεί, «οι ουρανοί», φανερώθηκε σε εμάς έμπρακτα ότι δεν άνοιξαν απλώς οι ουρανοί, αλλά άνοιξε σε αυτόν ο ίδιος ο κόλπος του ύψιστου Πατέρα· διότι από εκεί προήλθε το Πνεύμα και η φωνή που μαρτυρούσε τη γνησιότητα της υιότητάς του.

Λόγος του Ησυχίου, πρεσβυτέρου Ιεροσολύμων, στον τετραήμερο Λάζαρο. Αγαπώ τον χώρο της εκκλησίας, που συνάγει για μένα αυτό το πνευματικό συμπόσιο. Διότι η σύναξη της εκκλησίας είναι συμπόσιο του Θεού, το οποίο ποτίζεται από μυστικό κρατήρα και τρέφεται με τον ζωοποιό Αμνό. Επειδή, λοιπόν, ο βασιλιάς των αγγέλων ήλθε στη γη, έχουν οργανωθεί για τους πιστούς συμπόσια και απολαύσεις, και το πένθος της φύσης έχει στραφεί εναντίον του προξένου του πένθους, από τα χρόνια που ξεκίνησε η παρουσία του Σωτήρα. Διότι η φύση, μόλις αντιλήφθηκε το δεσποτικό φως, γέμισε ευθύς εξαρχής με χαρά και σκιρτήματα. Στείρες γυναίκες γεννούσαν τους προδρόμους της χάριτος, μέσα στις ίδιες τις μήτρες τα έμβρυα έπαιζαν αγαλλιώμενα: «Διότι εσκίρτησε το βρέφος μέσα στην κοιλιά της με αγαλλίαση». Η Παρθένος μακαριζόταν για τον αλόχευτο τοκετό της, ο ουρανός από ψηλά μέσω ενός αστέρα καλούσε τους Μάγους, η γη γέμισε από αγγέλους που χαίρονταν μαζί με τους ανθρώπους στη γη, οι δαίμονες εγκατέλειπαν αυτούς που κατείχαν, οι ασθένειες ελευθέρωναν τα σώματα. Από τη μία πλευρά έτρεχε συναντώντας τον ο παράλυτος, από την άλλη ο τυφλός σηκωνόταν βλέποντας, εδώ ο λεπρός καθαριζόταν από τη λέπρα, εκεί στέρευε η λίμνη της αιμορροούσας ασθένειας, αυτός που ήταν μογιλάλος γινόταν ικανός να μιλά, άλλος αποκτούσε γρήγορα την ακοή των αυτιών του, τα οποία πριν ήταν φραγμένα, για να δέχεται τους λόγους.

363. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΣΕΡΗΝΟ. Σχετικά με τα λόγια της Ελισάβετ: «Και από πού μου συμβαίνει αυτό ώστε». Ας μην σε ταράζει καθόλου η προφητεία της Ελισάβετ, που λέει: «Από πού μου συμβαίνει αυτό, ώστε να έλθει η Μητέρα του Κυρίου προς εμένα;» Διότι Εκείνος που έθεσε μέσα της τη διάπλαση του Βαπτιστή, και αγίασε ως προφήτη τον Πρόδρομο πριν βγει από τη μήτρα, του παρέσχε εσωτερικά τη φανέρωση του μυστηρίου. Επειδή όμως το άωρο της φύσης δεν επέτρεψε στα έμβρυα να μιλούν, ενώ ο Βαπτιστής βιαζόταν να κηρύξει τον Λυτρωτή, η μητέρα του του δάνεισε το όργανο του στόματός της.

Δεν απλώνω τα χέρια μου· αρνούνται την επαφή, μουδιάζουν, συστέλλονται· αυτό που δεν διδάχθηκαν να κρατούν, δεν το δέχονται. Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα; Γνωρίζω ποιος είσαι, και γνωρίζεις ότι σε ξέρω. Γιατί κρύβεσαι από εμένα που σε γνωρίζω; Ενώ βρισκόμουν ασφαλισμένος στην κοιλιά της μητέρας μου, και μη βρίσκοντας διέξοδο πριν την ώρα μου, απλώς σε αντίκρισα να κυοφορείσαι από εκείνην που διατηρείται στη ζωή από εσένα· σε αναγνώρισα, και μη βρίσκοντας πώς να μιλήσω, δανείστηκα το στόμα της μητέρας μου και φώναξα μέσω αυτής λέγοντας τα δικά μου λόγια: «Από πού μου γίνεται αυτή η τιμή, να έλθει η μητέρα του Κυρίου μου σε εμένα;». Εκεί δεν γελάστηκα, και εδώ δεν σε αναγνωρίζω; Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα; Ο δε Κύριος του αποκρίθηκε, όπως μόλις άκουσες: Άφησέ το τώρα· διότι έτσι πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη. Άφησέ το τώρα· δεν γνωρίζεις τι λες· εγώ γνωρίζω το έργο που επιτελώ. Ζητάς να σου αποκαλυφθεί η δόξα της θεότητάς μου· δεν είναι κατάλληλος ο καιρός· όλα είναι καλά στον καιρό τους. Εσύ λες την αλήθεια, αλλά δεν σε πιστεύουν· διότι άπιστο είναι το έθνος των Ιουδαίων· δεν τους ονόμασες εσύ γεννήματα οχιών; Πώς λοιπόν θέλεις να αποκαλυφθώ σε αυτούς; Δεν δέχονται τη μαρτυρία σου για εμένα· σε υποπτεύονται από καχυποψία, επειδή είσαι πρόδρομος. Άφησέ το τώρα, θα λάβουν μεγαλύτερη μαρτυρία. Άφησέ το τώρα· διότι έτσι πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη.

Εἰς τήν γενέθλιο ημέρα του Σωτήρος μας Ιησού Χριστού, η οποία ήταν μεν άγνωστη έως τότε, αλλά έγινε γνωστή πριν από λίγα χρόνια από κάποιους που ήλθαν από τη Δύση και την ανήγγειλαν. αʹ. Εκείνα που παλαιότερα οι πατριάρχες προσδοκούσαν με ωδίνες, οι προφήτες προέλεγαν και οι δίκαιοι επιθυμούσαν να δουν, αυτά πραγματοποιήθηκαν και ολοκληρώθηκαν σήμερα· και ο Θεός φανερώθηκε στη γη με σάρκα, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Ας χαιρόμαστε λοιπόν και ας αγαλλιούμε, αγαπητοί. Διότι εάν ο Ιωάννης, ενώ βρισκόταν στην κοιλιά της μητέρας του, όταν η Μαρία επισκέφθηκε την Ελισάβετ, σκίρτησε· πολύ περισσότερο εμείς, που βλέπουμε όχι τη Μαρία, αλλά τον ίδιο τον Σωτήρα μας που γεννήθηκε σήμερα, πρέπει να σκιρτούμε, να αγαλλιούμε, να θαυμάζουμε και να εκπλησσόμαστε για το μέγεθος της θείας οικονομίας που υπερβαίνει κάθε διάνοια. Αναλογίσου, πράγματι, πόσο σπουδαίο είναι να βλέπεις τον ήλιο να έχει κατέβει από τους ουρανούς, να κινείται πάνω στη γη και να εκπέμπει από εκεί τις ακτίνες του σε όλους. Και αν αυτό, εάν συνέβαινε στον υλικό φωστήρα, θα κατέπλησσε όλους όσους το έβλεπαν, σκέψου και αναλογίσου τώρα πόσο μεγαλειώδες είναι να βλέπεις τον Ήλιο της Δικαιοσύνης να εκπέμπει τις ακτίνες του μέσα από τη δική μας σάρκα και να καταυγάζει τις ψυχές μας. Από καιρό επιθυμούσα να δω αυτή την ημέρα, και όχι απλώς να τη δω, αλλά μαζί με τόσο μεγάλο πλήθος· και διαρκώς ευχόμουν να γεμίσει ο χώρος της συνάξεώς μας, όπως ακριβώς μπορεί κανείς να τον δει τώρα γεμάτο. Αυτό λοιπόν πραγματοποιήθηκε και εκπληρώθηκε.

Δες το παράδοξο του μυστηρίου· δεν έχει ακόμη γεννηθεί, και με τα σκιρτήματα μιλάει· δεν φαίνεται ακόμη, και εξαπολύει απειλές· δεν του επιτρέπεται ακόμη να φωνάζει, και ακούγεται μέσα από τα έργα του· δεν έχει γνωρίσει ακόμη τη ζωή, και προκηρύσσει τον Θεό· δεν βλέπει ακόμη το φως, και γνωρίζει τον Ήλιο· δεν τίκτεται ακόμη, και βιάζεται να προπορευθεί. Διότι δεν αντέχει, εφόσον έφτασε ο Δεσπότης, να παραμένει περιορισμένος· δεν ανέχεται να περιμένει τους όρους του τοκετού, αλλά πασχίζει να διαρρήξει τη φυλακή της κοιλιάς, και σπεύδει να προαναγγείλει τον ερχομό του Σωτήρα, κράζοντας με τα άλματά του: Εκείνος που λύνει τα δεσμά έχει έρθει, και γιατί εγώ κρατούμαι δεμένος; Ήρθε Αυτός που δημιούργησε τα σύμπαντα με τον λόγο Του, και γιατί εγώ να περιμένω τους νόμους της φύσης;

Ας υμνήσουμε την παναγία κιβωτό, την ιερή και θεόβλαστη ράβδο, την ολόφωτη χρυσή λυχνία, την ολόχρυση στάμνα του μάννα, τον περίδοξο και έμψυχο ναό του Θεού, την ευλογημένη ανάμεσα σε όλες τις γυναίκες κόρη. «Ευλογημένη είσαι πραγματικά εσύ και ο καρπός της κοιλίας σου», είπε ο Πρόδρομος ενώ κυοφορούνταν ακόμη στην κοιλιά, χρησιμοποιώντας τη γλώσσα της μητέρας του, «και από πού μου έγινε αυτή η τιμή, να έλθει η μητέρα του Κυρίου μου σε εμένα;», αποδεικνυόμενος προφήτης ακόμη και πριν από τη γέννησή του.

Για να γίνει, λοιπόν, σε εμάς απολύτως φανερό το αίνιγμα των όσων λέγονται, ας εξετάσουμε τα ίδια τα λόγια του μακαρίου, ακριβώς όπως έχουν. «Το λυπάμαι», λέει, «ως συνεργό, και δεν βρίσκω τρόπο πώς να αποφύγω την επανάστασή του ούτε πώς να μην εκπέσω από τον Θεό βαρυνόμενος από τα δεσμά που με τραβούν προς τα κάτω ή με κρατούν στο έδαφος». Λέγοντας αυτά, δεν απευθύνεται βεβαίως στον εαυτό του, αλλά μέσω του εαυτού του συνομιλεί με το σύνολο της ανθρωπότητας, γνωρίζοντας ότι καθένας που ποθεί τη σωτηρία ασχολείται οπωσδήποτε είτε με την πράξη είτε με τη θεωρία. Διότι χωρίς αρετή και γνώση, ποτέ και με κανέναν τρόπο δεν μπόρεσε κανείς να επιτύχει τη σωτηρία. Εάν, λοιπόν, λέει, έχω καταστεί ένας από αυτούς που προσκαρτερούν στον Θεό μέσω της θεωρίας και απολαμβάνουν το μακάριο κάλλος, έχοντας απόλυτη ειρήνη και αγιασμό, επειδή άπλωσα τον εαυτό μου στον Θεό με αδιαίρετη ταυτότητα της θέλησης, με το να εκλογικεύσω πρεπόντως τις άλογες δυνάμεις της ψυχής και, διά του λόγου, να τις προσαγάγω στον νου και να τις οικειωθώ – εννοώ τον θυμό και την επιθυμία, μεταβάλλοντας τον μεν πρώτο σε αγάπη, και τη δεύτερη σε χαρά – εφόσον ίδιον της χαράς είναι το να σκιρτά κανείς θεοπρεπώς και να αγάλλεται, όπως ακριβώς ο Ιωάννης που σκίρτησε ενώ βρισκόταν ακόμη στη μήτρα, ο μέγας πρόδρομος και κήρυκας της αλήθειας, ή όπως ο βασιλιάς του Ισραήλ Δαβίδ κατά την κατάπαυση της κιβωτού.

Ὢ μακάριες μητέρες που αφήνετε έκθαμβο κάθε νου και έχετε καταστεί ανώτερες από κάθε λόγο! Ὢ μακάριες κοιλιές που κυοφορείτε τέτοια έμβρυα· διότι η μεν πρώτη βαστάζει μέσα της τον Θεό εν σαρκί, «αυτόν που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», η δε άλλη έναν άγγελο ανάμεσα στους ανθρώπους, τον κήρυκα της μετανοίας. «Και συνέβη, μόλις άκουσε η Ελισάβετ τον χαιρετισμό της Μαρίας, σκίρτησε το βρέφος στην κοιλιά της». Πρόσεξε: δεν είπε ότι μόλις την είδε, αλλά ότι «μόλις άκουσε τον χαιρετισμό, σκίρτησε το βρέφος». Αναγνώρισε τη φωνή της Δέσποινας και την παρουσία του Δεσπότη και, αναπηδώντας, προσκύνησε τον Δεσπότη που ήρθε, μέσα από τη μητρική κοιλιά· και για τον λόγο αυτό «σκίρτησε το βρέφος με αγαλλίαση μέσα στην κοιλιά». «Σκίρτησε με αγαλλίαση», όχι προκαλώντας πόνο ή οδύνη στην έγκυο, αλλά «σκίρτησε με αγαλλίαση στην κοιλιά της· και η Ελισάβετ γέμισε από Πνεύμα Άγιο και αναφώνησε με μεγάλη φωνή και είπε: Ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες και ευλογημένος είναι ο καρπός της κοιλιάς σου. Και από πού μου έγινε αυτή η τιμή, ώστε να έρθει η μητέρα του Κυρίου μου σε εμένα;». Διότι πριν από λίγο ο άγγελος της έλεγε: «Ευλογημένη εσύ ανάμεσα στις γυναίκες»· η δε Ελισάβετ, λέγοντας και η ίδια το «Ευλογημένη εσύ ανάμεσα στις γυναίκες», πρόσθεσε και το «ευλογημένος ο καρπός της κοιλιάς σου».

Έχοντας πληροφορηθεί από το Πνεύμα και νιώθοντας ευλάβεια για την παρουσία της σε αυτήν, φώναξε με μεγάλη φωνή: «από πού μου δόθηκε αυτή η τιμή, να έρθει η μητέρα του Κυρίου μου σε εμένα», σε μια δούλη που κυοφορεί δούλο; και «από πού μου δόθηκε αυτή η τιμή;» Γνωρίζεις, ω θεία Ελισάβετ, ότι, αν και παρθένος, έγινα μητέρα του Κυρίου σου; Ποιος ήρθε πριν από εμένα και σου ανήγγειλε τα μεγαλεία του Θεού που συντελέστηκαν σε εμένα; Διότι εγώ κατέφθασα βιαστικά αμέσως μόλις έφυγε ο άγγελος από εμένα, και πριν από εμένα κανείς δεν παρουσιάστηκε για να σου αναγγείλει τα σχετικά με εμένα· δεν σου είπα τα όσα συνέβησαν σε εμένα· πώς λοιπόν γνωρίζεις ότι είμαι μητέρα του Κυρίου; Διότι άκουσες μόνο τη φωνή μου· και πώς γνωρίζεις ότι έχω ευλογημένο καρπό στην κοιλιά μου; Επειδή πληρώθηκα από το Άγιο Πνεύμα, λέει, σε είδα ως μητέρα του Θεού και ευλογημένο τον καρπό της κοιλίας σου· και «μόλις έφτασε η φωνή του χαιρετισμού σου στα αυτιά μου», μόλις δηλαδή άκουσα τη φωνή σου, «σκίρτησε το βρέφος με αγαλλίαση μέσα στην κοιλιά μου. Και μακάρια είναι εκείνη που πίστεψε ότι θα εκπληρωθούν όσα της ειπώθηκαν από τον Κύριο». Διότι εσύ δεν απίστησες όπως ο ιερός Ζαχαρίας, ο οποίος και παραμένει σιωπηλός, αλλά και πίστεψες και ευχήθηκες το «ας γίνει σε εμένα σύμφωνα με τον λόγο σου», όπως ακριβώς και ο πατέρας μας «Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, και του υπολογίστηκε ως δικαιοσύνη». Και για τον λόγο αυτό είσαι μακάρια, επειδή πίστεψες όσα σου μηνύθηκαν από τον Κύριο. «

Και πρόσεξε με πόση σύνεση χειρίζεται την υπόθεση· στέλνει τους μαθητές προς αυτόν που οι ίδιοι ζήλευαν, και, δίνοντας το σχήμα ερώτησης, τους προετοιμάζει να καρπωθούν τη δική τους σωτηρία μέσω όσων θα έβλεπαν, και να εξαλειφθεί και να εξαφανιστεί εντελώς η προηγούμενη πλάνη και στους άλλους μέσω της διόρθωσης των μαθητών. Διότι, αμέσως μόλις έφτασαν, ο Σωτήρας (ο οποίος είχε δώσει τη χάρη στον Βαπτιστή να συλλάβει αυτό το σχέδιο) προς το παρόν δεν τους αποκρίνεται καθόλου στην ερώτηση με λόγια (αφού γνώριζε, γνώριζε καλά ότι αυτός που από την ίδια τη μήτρα τον είχε προκηρύξει με σκιρτήματα και με τη γλώσσα της μητέρας του, και στη συνέχεια με αμέτρητες λαμπρές μαρτυρίες και θεοπρεπείς διακηρύξεις, δεν είχε καμία ανάγκη να διδαχθεί γι' αυτόν), αλλά με παράδοξα σημεία και θαύματα απέδειξε το ασύγκριτο της θεότητάς του (διότι αυτό επιδίωκε εκείνος που τους είχε στείλει), κέρδισε όσους στάλθηκαν στα θαύματα μέσω όσων είδαν με τα ίδια τους τα μάτια, και τελικά τους στέλνει πίσω πειθήνιους στον δάσκαλό τους και κήρυκες της δικής Του θεότητας.

Μία άλλη επιστολή αποστέλλεται προς κάποιον με το όνομα Συγκλητικός (το κείμενο τον αναγνωρίζει ως μητροπολίτη Ταρσού), η οποία επίσης προάγει τον αγώνα κατά των Ακεφάλων. Στην επιστολή αυτή παραθέτει τους πατέρες να αναγνωρίζουν τις φύσεις μετά την ένωση, και πουθενά εξαιτίας αυτών (των φύσεων) η καθ' υπόστασιν ένωση δεν υφίσταται ούτε τομή ούτε διαίρεση και διχασμό. Και παρατίθενται και πάλι μαρτυρίες που βεβαιώνουν το προκείμενο ζήτημα, τόσο του Κυρίλλου και του Γρηγορίου του Θεολόγου όσο και άλλων πατέρων. Αναφέρει επίσης ότι η Εκκλησία του Θεού και η Σύνοδος της Χαλκηδόνας ομολογεί ότι ο ένας της Αγίας Τριάδος, ο Θεός Λόγος, σαρκώθηκε και ενανθρώπησε, του οποίου γνωρίζει και κηρύττει την καθ' υπόστασιν ένωση· και ότι Μητέρα του Θεού την αποκάλεσε πρώτα η Ελισάβετ, όταν λέει: «Και από πού μου συνέβη αυτό, να έλθει η μητέρα του Κυρίου μου προς εμένα;». Σαφέστερα δε από όλους τους άλλους μετέπειτα διατύπωσε τη λέξη πρώτος ο όσιος πάπας Λέων. Διότι στην επιστολή του προς τον αυτοκράτορα Λέοντα γράφει με τα ίδια του τα λόγια τα εξής: «Ας αναθεματιστεί ο Νεστόριος, ο οποίος πιστεύει ότι η μακαρία και Θεοτόκος Μαρία είναι μητέρα όχι του Θεού, αλλά μόνο ανθρώπου». Αυτά λοιπόν διαλαμβάνει και η προκείμενη επιστολή.

Τον προ του ηλίου ήλιον (App. Metr. E) Ο Χριστός, αγιάζοντας ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, σαρκώθηκε ατρέπτως και αυξήθηκε μέσα στην κοιλιά, και όταν γεννήθηκε από τη μήτρα, σπαργανώθηκε ως βρέφος· και ο Ύψιστος διήλθε από κάθε ηλικία, ώστε και πριν από τη γέννηση και μετά τη γέννηση κάθε ηλικία να χαίρεται και να σκιρτά εν Χριστώ και να πλήττει τον διάβολο. Πρώτος βέβαια άρχισε ο Ιωάννης, ενώ ακόμη κυοφορούνταν και δεν φαινόταν, να σκιρτά και να χορεύει με αγαλλίαση, διότι έβλεπε το φως μέσα στο σκοτάδι, και βρέφη και νεότεροι και γέροντες αγωνίζονταν προσδοκώντας τον άφθαρτο στέφανο.

10. Επομένως, ο ιερέας είναι μέγας και με μυστικό τρόπο απιστεί, και ακόμη πιο μυστικά του αφαιρείται η προφορά του λόγου εξαιτίας του παραλόγου της ιουδαϊκής απιστίας. Και εξ αυτού ο Ιωάννης, ο Πρόδρομος του Λόγου, προσέρχεται φέροντας μέσα του την αρετή του γεννήτορά του, εφόσον το δέντρο αναγνωρίζεται από τον καρπό, και δεν δύναται σαπρό δέντρο να παραγάγει καλό καρπό, σύμφωνα με εκείνη τη θεία και θεοσύστατη φωνή. Διότι, εάν κάποιος δεν θελήσει να νοήσει την απιστία του πρεσβύτη με αυτόν τον τρόπο, τότε αυτός θα θεωρηθεί πολύ κατώτερος της Ελισάβετ στις αρετές. Διότι εκείνη, καίτοι δεν είχε ακούσει καθόλου για αυτά (αφού ο πρεσβύτης ήταν άλαλος απέναντί της), μόλις αντίκρισε τη μακαρία Παρθένο να έρχεται προς αυτήν και αφού άκουσε τον παρθενικό χαιρετισμό, αμέσως την αναγόρευσε Θεοτόκο αναφωνώντας με δυνατή φωνή: «Ευλογημένη εσύ ανάμεσα στις γυναίκες, και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου. Και από πού μου δόθηκε η χάρη να έρθει η μητέρα του Κυρίου μου σε εμένα; Διότι ιδού, μόλις έφτασε η φωνή του χαιρετισμού σου στα αυτιά μου, σκίρτησε το βρέφος με αγαλλίαση στην κοιλία μου», την οποία και επαξίως μακάριζε λέγοντας: «Μακαρία είναι εκείνη που πίστεψε, διότι θα λάβουν εκπλήρωση όσα της ειπώθηκαν από τον Κύριο».

Είχε φτάσει λοιπόν ο έκτος μήνας· και ήταν παρούσα η Παρθένος, φέροντας στη γαστέρα της τον Άκτιστο που ελάμβανε κτιστή φύση· διότι αυτή συλλαμβάνει κατά τον έκτο μήνα Εκείνον που μέσα σε έξι ημέρες δημιούργησε τον εξαήμερο κόσμο, και που την έκτη ημέρα έπλασε τον άνθρωπο, και πάλι τον αναδημιούργησε μέσω του σταυρού όταν αυτός έπραξε το κακό· δεν άντεχε πια ο Ιωάννης να μένει ήσυχος, ούτε καταδεχόταν η φωνή να ησυχάζει ενώ ήταν παρών ο Λόγος· αλλά γινόταν πρόωρος κήρυκας, χωρίς το κήρυγμά του να εμποδίζεται καθόλου από τα δεσμά της γλώσσας· διότι βροντοφώναζε με τα σκιρτήματά του ότι είναι παρών Εκείνος που λυτρώνει εμάς τους ανθρώπους από τα δεσμά· και δωρίζοντάς μας το σκίρτημα σαν να έχουμε ελευθερωθεί από τα δεσμά, αγαλλιούσε κράζοντας εν Πνεύματι σε Αυτόν που έφτασε για να αφαιρέσει κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο, και να χαρίσει σταθερή αγαλλίαση σε όλο το ανθρώπινο γένος· άπλωνε το δάχτυλό του και υποδείκνυε τον Αμνό του Θεού, Εκείνον που σφαγιάζεται υπέρ ημών εξαιτίας της αμαρτίας των εριφίων, και ο οποίος αίρει τελείως την αμαρτία του κόσμου· εξέτεινε και τα δυο του χέρια και προκήρυττε το τρόπαιο του σταυρού, το οποίο Αυτός που ήταν παρών στη γαστέρα της Παρθένου ήλθε για να στήσει εναντίον των δαιμόνων· στεκόταν όρθιος και με το σχήμα του διαλαλούσε μυστικά την ανάσταση όλων από τον άδη, την οποία Εκείνος, που τότε κρυβόταν στην άσπορη μήτρα, επρόκειτο να φανερώσει όταν θα κρυβόταν στον τάφο· και ίσως να διαπληκτιζόταν με τη μητέρα του, επειδή, ενώ ποθούσε να βροντοφωνάξει αυτά, εκείνη τον εμπόδιζε με τα φυσικά δεσμά και τον κρατούσε δέσμιο παρά τη θέλησή του, αν δεν του δάνειζε γρήγορα τη φωνή της και δεν του επέτρεπε να μιλήσει ξεκάθαρα μέσω αυτής προς τη μακαρία Παρθένο: «Ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου· και από πού μου δόθηκε αυτή η ευλογία, ώστε να έλθει η μητέρα του Κυρίου μου σε εμένα;»

Διότι είναι ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου, δηλαδή, Θεός είναι ο καρπός της κοιλίας σου, επειδή μόνο ο Θεός είναι ευλογημένος· όπως λέει και ο Δαβίδ: «Ευλογημένος ο ερχόμενος»· διότι η Γραφή συνηθίζει να χρησιμοποιεί τον σύνδεσμο «και» αντί του «γαρ» (διότι)· όπως στο χωρίο: «Δώσε μας βοήθεια, και μάταιη είναι η σωτηρία από άνθρωπο», αντί του, «διότι μάταιη είναι η σωτηρία από άνθρωπο»· και πάλι, «Εσύ οργίστηκες, και εμείς αμαρτήσαμε», αντί του, «διότι εμείς αμαρτήσαμε». Αποκάλεσε δε τον Κύριο καρπό της κοιλίας της Θεοτόκου, διότι η κύηση έγινε χωρίς άνδρα· διότι τα άλλα παιδιά είναι καρποί των πατέρων, ενώ ο Χριστός είναι καρπός μόνο της κοιλίας της Θεοτόκου· επειδή μόνο αυτή τον κυοφόρησε. «Και από πού μου δόθηκε αυτή η τιμή, να έλθει η Μητέρα του Κυρίου μου σε εμένα; Διότι, ιδού, μόλις έφτασε η φωνή του χαιρετισμού σου στα αυτιά μου, σκίρτησε το βρέφος με αγαλλίαση στην κοιλιά μου. Και μακάρια είναι εκείνη που πίστεψε ότι θα εκπληρωθούν όσα της ειπώθηκαν από τον Κύριο». Όπως αργότερα, όταν ο Χριστός ήλθε για να βαπτιστεί, ο Ιωάννης τον εμπόδιζε από ευλάβεια, λέγοντας: «Δεν είμαι άξιος», έτσι και τώρα ομιλεί μέσω της μητέρας του: «Από πού μου δόθηκε αυτή η τιμή, να έλθει η Μητέρα του Κυρίου μου σε εμένα;», ονομάζοντας την κυοφορούσα «μητέρα», πριν ακόμη γεννήσει τον Κύριο. Διότι για τις άλλες γυναίκες, πριν γεννήσουν, δεν πρέπει να ονομάζονται μητέρες εξαιτίας του φόβου της άμβλωσης, δηλαδή της αποβολής. Στην περίπτωση όμως της Παρθένου, δεν υπήρχε καμία τέτοια υποψία.