Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:5

Δεν ήταν όμως απορριπτέοι από τον Θεό. Διότι ήταν ακόμη ο καιρός της σκιάς του Νόμου, και εφόσον η ευαγγελική και εν Χριστώ πολιτεία δεν είχε ακόμη φανερωθεί, εκείνα έχαιραν πολλών επαίνων. Έτσι και έχει γραφτεί για τον Ζαχαρία και την Ελισάβετ: «Υπήρξε στις ημέρες του Ηρώδη, του βασιλιά της Ιουδαίας, κάποιος ιερέας ονόματι Ζαχαρίας, από την εφημερία του Αβιά, και η γυναίκα του ήταν από τις θυγατέρες του Ααρών, και το όνομά της ήταν Ελισάβετ. Ήταν δε και οι δύο δίκαιοι ενώπιον του Θεού, πορευόμενοι σύμφωνα με όλες τις εντολές και τα δικαιώματα του Κυρίου άμεμπτοι». Με αυτόν τον τρόπο νομίζω ότι έζησαν και οι ίδιοι οι άγιοι προφήτες. Ακόμη και ο θεσπέσιος Παύλος, παρόλο που λέει ξεκάθαρα ότι υπήρξε άμεμπτος ως προς τη δικαιοσύνη του Νόμου, αναφέρει: «Αλλά όσα ήταν σε εμένα κέρδος, αυτά, λέει, τα θεώρησα ζημία για τον Χριστό». Επομένως, πριν από την έλευση του Σωτήρα όλων μας Χριστού, κάποιοι που ευδοκιμούσαν στα καυχήματα του Νόμου, ήταν ανδρείοι και ακμαίοι. Μετά όμως την επιφάνειά Του και το ευαγγελικό κήρυγμα, τα του Νόμου έχουν παύσει, η σκιά μετέβη στην αλήθεια και έχει εισαχθεί η εν πνεύματι και αληθινή λατρεία. Επομένως, ο Θεός δεν ευφραίνεται με τους νεανίσκους των Ιουδαίων, δηλαδή με εκείνους που δείχνουν ακόμη ανδρεία επιλέγοντας να ζουν σύμφωνα με τον Νόμο. Είναι δε απαράδεκτες οι θυσίες με αίμα, η περιτομή της σάρκας, οι διδαχές περί βαπτισμών και οι αργίες των Σαββάτων.

«Και ο Ιωάννης φορούσε ένδυμα από τρίχες καμήλας και δερμάτινη ζώνη γύρω από τη μέση του. Και η τροφή του, λέει, ήταν άγριο μέλι, του οποίου η γεύση ήταν όπως του μάννα, σαν εγκρίδα μέσα σε λάδι»· για να διαστρέψουν τάχα τον λόγο της αλήθειας σε ψέμα και αντί για ακρίδες να βάλουν εγκρίδα μέσα σε μέλι. Η αρχή, δε, του ευαγγελίου που έχουν αυτοί έχει ως εξής: «Συνέβη κατά τις ημέρες του Ηρώδη, βασιλιά της Ιουδαίας 〈επί αρχιερέως Καϊάφα〉, να έλθει 〈κάποιος〉 ονόματι Ιωάννης, τελώντας βάπτισμα μετανοίας στον Ιορδάνη ποταμό, ο οποίος λεγόταν ότι καταγόταν από το γένος του ιερέα Ααρών, γιος του Ζαχαρία και της Ελισάβετ, και όλοι έβγαιναν προς αυτόν». Και αφού αναφέρει πολλά, προσθέτει ότι «όταν βαπτίστηκε ο λαός, ήλθε και ο Ιησούς και βαπτίστηκε από τον Ιωάννη. Και καθώς ανέβηκε από το νερό, άνοιξαν οι ουρανοί και είδε το Άγιο Πνεύμα με μορφή περιστεριού, να κατέρχεται και να εισέρχεται σε αυτόν. Και ακούστηκε φωνή από τον ουρανό που έλεγε: "Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα", και πάλι: "Εγώ σήμερα σε γέννησα". Και αμέσως ένα μεγάλο φως περιέλαμψε τον τόπο. Βλέποντάς το αυτό, λέει, ο Ιωάννης του λέει: "Εσύ ποιος είσαι, Κύριε;" Και πάλι ακούστηκε φωνή από τον ουρανό προς αυτόν: "Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα". Και τότε, λέει, ο Ιωάννης έπεσε στα πόδια του και έλεγε: "Σε παρακαλώ, Κύριε, εσύ βάπτισέ με"».

Και για να μη νομίσει κανείς από τους πλανεμένους ότι αυτός εξέφρασε τη γέννηση με μυθικό τρόπο, ανάγει το έργο στις απαρχές του, και για χάρη της ακρίβειας εκθέτει λεπτομερώς όλη την πραγματεία, και για την απόδειξη της αλήθειας εισάγει ως μάρτυρες εκείνους που έγιναν υπηρέτες του Λόγου, λέγοντας: «επειδή ακριβώς πολλοί επιχείρησαν», ώστε να υποδείξει κάποιους ως απλούς επίδοξους συγγραφείς, εννοώ δηλαδή τους οπαδούς του Κήρινθου και του Μήρινθου και τους άλλους· έπειτα τι λέει; «Φάνηκε καλό και σε μένα, που παρακολούθησα με τη σειρά από την αρχή τους αυτόπτες μάρτυρες και εκείνους που έγιναν υπηρέτες του Λόγου, να σου γράψω, κράτιστε Θεόφιλε (είτε δηλαδή έλεγε αυτό γράφοντας τότε σε κάποιον Θεόφιλο, είτε σε κάθε άνθρωπο που αγαπά τον Θεό), για να επιγνώσεις», λέει, «την ασφάλεια των λόγων για τους οποίους κατηχήθηκες»· και ανέφερε ότι η κατήχηση είχε προηγηθεί, ότι δηλαδή είχε ήδη κατηχηθεί από άλλους, αλλά δεν είχε μάθει από αυτούς με ασφάλεια την ακρίβεια. Έπειτα λέει: «Υπήρξε στις ημέρες του βασιλιά Ηρώδη, από την εφημερία του αρχιερέα Αβιά, κάποιος ιερέας με το όνομα Ζαχαρίας, και η γυναίκα του καταγόταν από τις θυγατέρες του Ααρών, και το όνομά της ήταν Ελισάβετ». Και αρχίζει πριν από τον Ματθαίο· διότι ο μεν Ματθαίος υπέδειξε χρονικό διάστημα τριάντα ετών από την αρχή, ο δε Μάρκος κατέτασσε τα μετά τα τριάντα έτη, δηλαδή τα γεγονότα που συνέβησαν αληθινά στον Ιορδάνη, όμοια με τον Ματθαίο και τον Λουκά.

Το δε κατά Λουκάν, εφόσον έχει ιερατικό χαρακτήρα, άρχισε από τον ιερέα Ζαχαρία λέγοντας: «υπήρχε στις ημέρες του Ηρώδη, του βασιλιά της Ιουδαίας, κάποιος ιερέας ονόματι Ζαχαρίας, από την εφημερία του Αβιά»· επειδή, σύμφωνα με την παλαιά παράδοση του νόμου, οι ιερείς προσέφεραν ταύρους, για τον λόγο αυτό και η μορφή του ιστορείται ως μοσχόμορφη.

ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ. Στις ημέρες του Ηρώδη, του βασιλιά της Ιουδαίας. Διότι η φυλή του Ιούδα ήταν ανέκαθεν αρχηγική και ηγείτο όλων, όσο διάστημα ήταν αυτόνομοι, σύμφωνα με την προφητεία.

Βλέποντας τον επίσκοπό σας, κατάλαβα ότι δεν αξιώθηκε να του ανατεθεί η διακονία που αφορά την κοινότητα από τον εαυτό του ούτε μέσω ανθρώπων ούτε από κενοδοξία, αλλά με την αγάπη του Ιησού Χριστού και του Θεού Πατέρα, ο οποίος Τον ανέστησε από τους νεκρούς. Θαυμάζω την επιείκειά του, διότι όταν σιωπά, έχει μεγαλύτερη δύναμη από όσους μιλούν πολύ. Διότι είναι εναρμονισμένος με τις εντολές και τα προστάγματα του Κυρίου, όπως οι χορδές στην κιθάρα, και είναι άμεμπτος όχι λιγότερο από τον ιερέα Ζαχαρία. Γι' αυτό η ψυχή μου μακαρίζει το φρόνημά του προς τον Θεό, γνωρίζοντας ότι είναι ενάρετο και τέλειο, καθώς και την ακλόνητη σταθερότητά του και το αόργητό του με όλη την επιείκεια του ζώντος Θεού.

Ε΄. Εάν λοιπόν κατά την περίοδο της Σκηνοπηγίας εισέρχεται στα Άγια των αγίων μόνος ο αρχιερέας, ελάτε τώρα να αποδείξουμε ότι τότε εμφανίστηκε ο άγγελος στον Ζαχαρία, όταν δηλαδή βρισκόταν μέσα στα Άγια των αγίων. Διότι εμφανίστηκε μόνο σε αυτόν την ώρα που προσέφερε θυμίαμα· και ο αρχιερέας δεν εισέρχεται ποτέ μόνος του, παρά μόνο τότε. Τίποτα δε δεν μας εμποδίζει να ακούσουμε και αυτά τα ίδια τα λόγια του Ευαγγελίου: «Υπήρξε κατά τις ημέρες του Ηρώδη, του βασιλιά της Ιουδαίας, κάποιος ιερέας με το όνομα Ζαχαρίας, και η γυναίκα του προερχόταν από τις θυγατέρες του Ααρών, και το όνομά της ήταν Ελισάβετ. Και συνέβη, ενώ εκείνος εκτελούσε τα ιερατικά του καθήκοντα ενώπιον του Θεού σύμφωνα με τη σειρά της εφημερίας του, κατά τη συνήθεια της ιερωσύνης, του έπεσε ο κλήρος να προσφέρει το θυμίαμα, εισερχόμενος στον ναό του Κυρίου».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄. Περί των γονέων του Ιωάννου του Βαπτιστού και της γεννήσεώς του. Περί του ασπασμού του αγγέλου προς τη Μαριάμ. Περί του ασπασμού της Μαρίας προς την Ελισάβετ. «Υπήρξε κατά τις ημέρες του Ηρώδη, του βασιλιά της Ιουδαίας, κάποιος ιερέας ονόματι Ζαχαρίας, από την εφημερία του Αβιά, και η γυναίκα του καταγόταν από τις θυγατέρες του Ααρών, και το όνομά της ήταν Ελισάβετ.» Κάνει μνεία της βασιλείας του Ηρώδη, αφενός μεν, επειδή διηγείται σύμφωνα με τον τύπο των προφητών· διότι εκείνοι έτσι αρχίζουν:

Εξ αυτού αποδεικνύεται η έλευση του Χριστού. Αλλά κατορθώνει και κάτι άλλο: αποδεικνύει την αλήθεια του Ευαγγελίου με το να αναφέρει τον χρόνο. Διότι δίνει το δικαίωμα σε όσους θέλουν να ερευνήσουν, και μέσα από τον χρόνο να μάθουν την αλήθεια του Ευαγγελίου. Αρχίζει δε από τον Ζαχαρία και τη γέννηση του Ιωάννη, πολύ εύλογα· επειδή δηλαδή πρόκειται να μιλήσει για τη γέννηση του Χριστού, και ο Ιωάννης είναι ο Πρόδρομος του Χριστού, εύλογα πριν από τη γέννηση του Χριστού διηγείται αυτήν του Ιωάννη. Η οποία μάλιστα δεν συνέβη χωρίς θαύμα. Διότι, επειδή επρόκειτο να γεννήσει Παρθένος, προονόησε η χάρις ώστε να γεννήσει μια ηλικιωμένη γυναίκα όχι σύμφωνα με τον νόμο της φύσης, αν και υπήρξε συνεύρεση με άνδρα. Τι σημαίνει δε το «από την εφημερία του Αβιά»; Μερικοί βέβαια το κατανοούν έτσι, ότι δηλαδή ήταν δύο ιερείς, που τελούσαν τη λειτουργία εκ διαδοχής: ο λεγόμενος Αβιά και ο Ζαχαρίας. Επειδή λοιπόν ιερούργησε στη λειτουργία ο Αβιά, μετά τη δική του εφημερία λειτουργούσε ο Ζαχαρίας. Φαίνεται όμως ότι τα πράγματα δεν είναι έτσι. Διότι ο Σολομών, όταν ολοκλήρωσε τον ναό, καθόρισε και εφημερίες, δηλαδή εβδομάδες· και στη μία ίσως εβδομάδα όρισε τους υιούς του Κορέ, στην άλλη τον Ασάφ, στην άλλη τον Αβιά, και σε διαφορετική κάποιον άλλον.

Αυτό λοιπόν που λέει, ότι ο Ζαχαρίας ήταν από την εφημερία του Αβιά, πρέπει να το κατανοήσουμε ως εξής: ότι ήταν από την εβδομάδα του Αβιά. Όχι ότι αναλάμβανε αυτός τη λειτουργία μετά την εβδομάδα του Αβιά, διότι τότε θα έλεγε ότι ήταν μετά την εφημερία του Αβιά· τώρα όμως, λέγοντας «από την εφημερία του Αβιά», φανερώνει ότι ήταν από την τάξη και την εβδομάδα του Αβιά. Και επειδή θέλει να δείξει ότι ο Ιωάννης καταγόταν νομίμως από ιερατικό γένος και από τις δύο πλευρές, λέει: «Και η γυναίκα του από τις θυγατέρες του Ααρών»· διότι δεν επιτρεπόταν να πάρει γυναίκα από άλλη φυλή, παρά μόνο από την ίδια. Το όνομα Ελισάβετ ερμηνεύεται «ανάπαυση του Θεού», ενώ το Ζαχαρίας, «μνήμη Κυρίου». «Ήταν δε και οι δύο δίκαιοι ενώπιον του Θεού». Πολλές φορές κάποιοι είναι δίκαιοι, όχι όμως ενώπιον του Θεού, αλλά φαινομενικά και ενώπιον των ανθρώπων· εκείνοι, αντίθετα, ήταν πραγματικά δίκαιοι ενώπιον του Θεού. «Πορευόμενοι σε όλες τις εντολές και τα δικαιώματα του Κυρίου άμεμπτοι». Εντολές μεν είναι, για παράδειγμα, το «ου μοιχεύσεις», «ου κλέψεις»· ενώ δικαιώματα είναι, όπως το «εκείνος που κακολογεί πατέρα ή μητέρα, να θανατώνεται»· διότι αυτό είναι δίκαιο. Να γνωρίζεις δε, ότι και η εντολή μπορεί να ονομαστεί δικαίωμα, καθώς καθιστά τον άνθρωπο δίκαιο, ή μάλλον επειδή αποτελεί και δικαίωμα του Θεού. Διότι κατά την ημέρα εκείνη, ο Θεός, έχοντας τις εντολές σαν ένα έγγραφο δικαίωμα, μας κατακρίνει.

«Ιδού η δούλη του Κυρίου, ας γίνει σε μένα σύμφωνα με τον λόγο σου· και αναχώρησε από αυτήν ο άγγελος.» Θα μπορούσε κάποιος να απορήσει πώς ήταν συγγενής της Παρθένου η Ελισάβετ, εφόσον η μεν Παρθένος καταγόταν από τη φυλή του Ιούδα, ενώ η Ελισάβετ από τις θυγατέρες του Ααρών. Διότι ο νόμος πρόσταζε οι γάμοι να γίνονται μέσα από την ίδια φυλή, επομένως και οι συγγένειες να εντοπίζονται μεταξύ εκείνων που ανήκαν στην ίδια φυλή. Είναι βέβαια δυνατόν να πει κανείς ότι από την εποχή της αιχμαλωσίας αναμείχθηκαν οι γενεές. Το ορθότερο όμως είναι το εξής: Ο Ααρών πήρε για γυναίκα του την Ελισάβετ, η οποία ήταν θυγατέρα του Αμιναδάβ, ο οποίος προερχόταν από τη φυλή του Ιούδα. Βλέπεις ότι εξ αρχής, ήδη από την εποχή του Ααρών, η Θεοτόκος ήταν συγγενής με την Ελισάβετ; Διότι, επειδή η γυναίκα του Ααρών καταγόταν από τη φυλή του Ιούδα, από την οποία προερχόταν και η Θεοτόκος, ενώ η Ελισάβετ από τις θυγατέρες του Ααρών, εύλογα η Ελισάβετ ήταν συγγενής της Θεοτόκου· διότι η προμήτορά της, δηλαδή η γυναίκα του Ααρών, ανήκε στη φυλή του Ιούδα. Παρατήρησε μάλιστα και την ακολουθία λόγω της συγγένειας: Ελισάβετ ονομαζόταν η γυναίκα του Ααρών, Ελισάβετ και η γυναίκα του Ζαχαρία, καθώς καταγόταν από εκείνη. Αλλά ας δούμε τι λέει η Παρθένος: «Ιδού η δούλη του Κυρίου, ας γίνει σε μένα σύμφωνα με τον λόγο σου.» Είμαι ένας ζωγραφικός πίνακας· ό,τι επιθυμεί ο ζωγράφος, ας ζωγραφίσει ό,τι θέλει, ας πράξει ο Κύριος. Ώστε και το γεγονός ότι ρώτησε προηγουμένως, «Πώς θα μου συμβεί αυτό;»