Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:52

ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΝΙΚΟΠΟΛΙΤΕΣ Όταν βλέπω και το κακό να ευοδώνεται και τη δική σας ευλάβεια να έχει καταπονηθεί και να απελπίζεται εξαιτίας των συνεχών επιθέσεων, γεμίζω από αθυμία. Όταν όμως πάλι αναλογιστώ τη μεγάλη χείρα του Θεού και ότι γνωρίζει να ανορθώνει τους συντετριμμένους και να αγαπά τους δικαίους, να συντρίβει δε τους υπερηφάνους και να καθαιρεί από τους θρόνους τους δυνάστες, αλλάζω και πάλι διάθεση, ανακουφίζομαι ως προς τις ελπίδες μου και γνωρίζω ότι, δια των προσευχών σας, ο Κύριος θα μας δείξει γρήγορα τη γαλήνη. Μόνο να μην αποκάμετε να προσεύχεστε, αλλά για εκείνα στα οποία είστε διδάσκαλοι με τα λόγια, γι' αυτά ακριβώς φροντίστε κατά τον παρόντα καιρό να προσφέρετε σε όλους τα ολοφάνερα παραδείγματα με τα έργα σας.

Διότι όλα αυτά ακολούθησαν την προφητεία: «Καθαίρεσε δυνάστες από θρόνους και ύψωσε ταπεινούς». Μεγαλοφρονούσαν οι διασκορπισμένοι δαίμονες και ο διάβολος, οι σοφοί των Ελλήνων (όπως προείπα), οι Φαρισαίοι και οι Γραμματείς· αλλά αυτούς τους καθαίρεσε, και ύψωσε εκείνους που ταπείνωσαν τους εαυτούς τους κάτω από το πανίσχυρο χέρι του, δίνοντάς τους εξουσία να πατούν πάνω σε φίδια και σκορπιούς, και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού, καθιστώντας δε άπρακτες τις εναντίον μας βουλές εκείνων που είναι υπερήφανοι στη διάνοια. Κάποτε και οι Ιουδαίοι υπερηφανεύονταν για τη δύναμή τους· αλλά καθαιρέθηκαν εξαιτίας της απιστίας τους. Ενώ οι προερχόμενοι από τα έθνη, αν και άσημοι και ευτελείς, υψώθηκαν μέσω της πίστεως. «Πεινασμένους χόρτασε με αγαθά, και πλουσίους εξαπέστειλε κενούς». Ως πεινασμένους εννοεί το γένος των ανθρώπων· διότι λιμοκτονούσαν όλοι, εκτός μόνο από τους Ιουδαίους· ενώ αυτοί πλούτιζαν με τη νομοθεσία και με τη διδασκαλία των αγίων προφητών· διότι δική τους ήταν η νομοθεσία, η υιοθεσία, η λατρεία και οι επαγγελίες. Αλλά αυτοί, επειδή παραχόρτασαν και υπερηφανεύθηκαν πάρα πολύ για το αξίωμά τους, επειδή δεν προσήλθαν με ταπείνωση στον Ενανθρωπήσαντα, εξαποστάλθηκαν κενοί, χωρίς να φέρουν μαζί τους τίποτα: ούτε πίστη, ούτε γνώση, ούτε ελπίδα αγαθών. Διότι εξέπεσαν και από την επίγεια Ιερουσαλήμ, και αποξενώθηκαν από τη μέλλουσα ζωή και δόξα, επειδή δεν δέχθηκαν τον αρχηγό της ζωής, αλλά αντίθετα σταύρωσαν τον Κύριο της δόξης, και εγκατέλειψαν την πηγή του ζώντος ύδατος, και εξουθένωσαν τον άρτο που κατέβηκε από τον ουρανό. Για τον λόγο αυτόν, ήλθε σε αυτούς λιμός, ο πιο φοβερός από όλους, και δίψα πιο πικρή από κάθε άλλη δίψα· διότι δεν ήταν λιμός υλικού άρτου ούτε δίψα νερού, αλλά λιμός της ακοής του λόγου του Κυρίου. Οι προερχόμενοι, όμως, από τα έθνη, που πεινούσαν και διψούσαν και έλιωνε η ψυχή τους μέσα στα δεινά, επειδή δέχθηκαν τον Κύριο, γέμισαν από τα πνευματικά αγαθά· διότι μεταφέρθηκαν σε αυτούς τα καλά των Ιουδαίων. «Βοήθησε τον Ισραήλ, τον δούλο του, για να θυμηθεί το έλεός του». Βοήθησε τον Ισραήλ, όχι τον κατά σάρκα, αυτόν που καυχιέται μόνο για το ψιλό όνομα, αλλά τον κατά πνεύμα, αυτόν που έχει διατηρήσει τη δύναμη της προσηγορίας του, δηλαδή εκείνους που αποβλέπουν σε Αυτόν, πιστεύουν και υιοθετούνται μέσω του ίδιου του Υιού, όπως ακριβώς ήταν ο λόγος και η υπόσχεση προς τους παλαιούς προφήτες και πατριάρχες. Μπορεί, ωστόσο, αυτό να αρμόζει και στον κατά σάρκα Ισραήλ· διότι πολλές μυριάδες από αυτούς πίστεψαν.»

Και θρόνους βασιλέων θα καθαιρέσω, και όλη τους τη δύναμη θα αφανίσω, και σαν κάποιους ιππείς που κατατρέχουν όλη την οικουμένη θα τους εκδιώξω από την πλεονεξία τους εις βάρος όλων, θα εγείρω όμως άλλους ιππείς, δηλαδή πολεμιστές, που θα σύρουν ρομφαία εναντίον του γένους και των αδελφών. Φαίνεται δε ότι μέσα από αυτά μας υποδεικνύει τις πονηρές και ενάντιες δυνάμεις που καθαιρέθηκαν δια της ισχύος του Σωτήρα μας, τις αρχές και τις εξουσίες τις οποίες θριάμβευσε στον δικό του σταυρό, και αφού τις εκδίωξε από την πλεονεξία τους εις βάρος όλων, υπερασπίστηκε τους αδικημένους, δηλαδή εμάς. Γι' αυτό και η αγία και άμωμος παρθένος, ενώ κυοφορούσε ακόμη τον Χριστό, επειδή ακριβώς είχε τον νου της γεμάτο από το Άγιο Πνεύμα, αναφωνούσε από πριν λέγοντας τα εξής: «Μεγαλύνει η ψυχή μου τον Κύριο και αγαλλίασε το πνεύμα μου για τον Θεό, τον Σωτήρα μου». Και μετά από άλλα λέει πάλι: «Και άγιο είναι το όνομά του, και το έλεός του σε γενεά και γενεά σε εκείνους που τον φοβούνται· έδειξε δύναμη με τον βραχίονά του, διασκόρπισε τους υπερήφανους στη διάνοια της καρδιάς τους· καθαίρεσε δυνάστες από τους θρόνους και ύψωσε ταπεινούς· αυτούς που πεινούσαν τους γέμισε με αγαθά και τους πλούσιους τους έδιωξε αδειανά. Βοήθησε τον Ισραήλ, τον δούλο του, για να θυμηθεί το έλεός του, όπως ακριβώς μίλησε προς τους πατέρες μας, στον Αβραάμ και στο σπέρμα του εις τον αιώνα». Επομένως, οι δυνάστες έχουν καθαιρεθεί, και έχουν πέσει από τους δικούς τους θρόνους.

Εχθροί μεν, λοιπόν, καθόσον έχουν διαφορετικά φρονήματα· φίλοι δε, και όχι μετά από πολύ χρόνο, έχοντας ομοψυχία στην πίστη και ενότητα του Πνεύματος και της αγάπης εν Χριστώ. «Κατά την ημέρα εκείνη, λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας, θα σε λάβω, Ζοροβάβελ, γιε του Σαλαθιήλ, τον δούλο μου, λέει ο Κύριος, και θα σε θέσω ως σφραγίδα, διότι εσένα εξέλεξα, λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας». Αυτός ο λόγος στην πραγματικότητα δεν απευθύνεται στον Ζοροβάβελ, αλλά ειπώθηκε μάλλον προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος προδιαγράφεται πολύ καλά στο πρόσωπο του Ζοροβάβελ· διότι και από τη φυλή του Ιούδα κατάγεται, και επιπλέον είναι βασιλιάς, και ηγέτης εκείνων που λυτρώθηκαν από την αιχμαλωσία, και οιονεί επιστάτης εκείνων που οικοδομούν τον οίκο του Κυρίου. Εσένα λοιπόν, λέει, αφού λάβω τον δούλο μου· δηλαδή αυτόν που εμφανίστηκε με μορφή δούλου, αν και εκ φύσεως είναι ελεύθερος· κατά τον καιρό εκείνο, που θα επιλέξω να καθαιρέσω δυνάστες από τους θρόνους και να εκβάλω τις εξουσίες, θα σε θέσω ως σφραγίδα. Διότι σφραγίδα του Θεού και Πατέρα είναι ο Υιός, ο οποίος έχει ολόκληρη και ανόθευτη την ομοίωσή Του, και ακτινοβολεί στο δικό Του κάλλος τη φύση Εκείνου που Τον γέννησε. Μέσα σε Αυτόν ο Θεός σφραγίζει και εμάς στη δική Του ομοίωση· εφόσον, καθώς μορφωνόμαστε κατά τον Χριστό, αποκτούμε την εικόνα που μας ομοιώνει με τον Θεό. Ακριβές σήμαντρο, επομένως, του Θεού και Πατέρα είναι ο Υιός, και Αυτόν εξέλεξε, δηλαδή Αυτόν έκανε εκλεκτό και διαλεχτό.

Καθαίρεσε δυνάστες από θρόνους και ύψωσε ταπεινούς από τη γη· πεινασμένους γέμισε με αγαθά〉, και συνέτριψε 〈βραχίονες υπερηφάνων〉, επιβεβαιώνοντας τη μνήμη των παλαιών διηγήσεων όχι μόνο στους πιστούς, αλλά και στους απίστους, ο θαυματουργός, ο μεγαλουργός, ο Δεσπότης των πάντων, ο Δημιουργός ολόκληρου του κόσμου, ο Παντοκράτορας, ο Πανάγαθος, ο ένας και μόνος Θεός, στον οποίο ας ψάλουμε το νέο άσμα αντιφωνώντας: 〈σε αυτόν που μόνος κάνει θαυμάσια, διότι το έλεός του μένει στον αιώνα· σε αυτόν που πάταξε μεγάλους βασιλείς και σκότωσε κραταιούς βασιλείς, διότι το έλεός του μένει στον αιώνα· διότι μέσα στην ταπείνωσή μας μάς θυμήθηκε και μας λύτρωσε από τους εχθρούς μας〉.

Σαν να έλεγε ότι οι υπερήφανοι δεν έχουν ανάγκη από κάτι άλλο για να διασκορπιστούν· διότι αρκεί και μόνο η σκέψη της καρδιάς τους για να τους διασκορπίσει, είτε τυγχάνει να είναι άνθρωποι είτε δαίμονες. «Καθαίρεσε δυνάστες από θρόνους και ύψωσε ταπεινούς, πεινασμένους ενέπλησε με αγαθά και πλουτούντες εξαπέστειλε κενούς». Αλλά ποιοι είναι οι δυνάστες που καθαιρέθηκαν από τους θρόνους, και ποιοι αυτοί που υψώθηκαν από την ταπείνωση; Και ποιοι είναι οι πλούσιοι που εξαπεστάλησαν κενοί, και ποιοι αυτοί που ενεπλήσθησαν με αγαθά; Τον διάβολο και τον Φαραώ μαζί του, νομίζω, εννοεί. Επειδή ο μεν έλεγε: «Θα στήσω τον θρόνο μου προς ανατολάς και θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο»· και τον «καθαίρεσε» ο Θεός από πάνω προς τα κάτω, και «ύψωσε ταπεινούς» ανθρώπους και τους «ενέπλησε με αγαθά» και τους αγγέλους που πριν «επλούτουν» τους «εξαπέστειλε κενούς», αφού έγιναν δαίμονες, και «διασκόρπισε τους υπερηφάνους», όπως ειπώθηκε ανωτέρω, «με τη σκέψη της καρδιάς τους». Ο δε άλλος έλεγε ότι: «Θα καταδιώξω και θα φτάσω, θα μοιράσω λάφυρα, θα χορτάσω την ψυχή μου, θα αναιρέσω με το μαχαίρι μου, θα κυριαρχήσει το χέρι μου»· και καθαίρεσε και αυτόν από τον θρόνο της δυναστείας του, «στο μέσον της θάλασσας», ενώ ο ταπεινός και πεινασμένος λαός υψώθηκε από τον βυθό ψάλλοντας στον Θεό: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ενδόξως έχει δοξαστεί». «Αντελήφθη τον Ισραήλ τον δούλο του» και τα εξής. «

Διότι έτσι καθαιρούνται οι άυλοι δυνάστες από τους ουράνιους θρόνους και ανυψώνονται εκεί οι ταπεινοί και υλικοί που πεινούν, και χορταίνουν από τα θεία αγαθά, ενώ οι πλούσιοι άυλοι εξαποστέλλονται από εκεί κενοί και ανενέργητοι, αφού συνελήφθησαν στην κυνηγετική παγίδα που έκρυψαν και έπεσαν στον λάκκο που κατασκεύασαν. Διότι δεν έπρεπε αυτός που φθονήθηκε και εξαπατήθηκε να παραμείνει συνυπεύθυνος με εκείνον που εξαπάτησε δόλια και φθόνησε μανιωδώς, αλλά ο μεν, επειδή απέκτησε πόδι υπερηφανείας και εκδιώχθηκε, και πέραν του ότι δεν μπορούσε να σταθεί, φρόντισε να στήσει και άλλους σε τέτοιο πόδι, έπρεπε να κείτεται κάτω στον λάκκο που κατασκεύασε. Αυτός δε που φθονήθηκε και εξαπατήθηκε και έπεσε οικτρά, έπρεπε να αναζητηθεί, να ανακληθεί και να διασωθεί, ως πλανηθείς και απομακρυνθείς και απαχθείς ως αιχμάλωτος σε μακρινή χώρα.

Ερώτηση: Επειδή κάποιοι λένε ότι οι θρόνοι και οι στέφανοι είναι κτίσματα και όχι πνεύματα, πώς οφείλουμε να το κατανοήσουμε; Απόκριση: Ο θρόνος της θεότητας είναι ο νους μας, και πάλι ο θρόνος του νου είναι η θεότητα και το πνεύμα. Παρομοίως δε και ο σατανάς και οι δυνάμεις και οι άρχοντες, εξαιτίας της παράβασης της εντολής, εγκαταστάθηκαν στην καρδιά και στον νου και στο σώμα του Αδάμ σαν σε δικό τους θρόνο. Γι' αυτό λοιπόν ήλθε ο Κύριος και έλαβε σώμα από την Παρθένο. Διότι, εάν ήθελε να κατέλθει με γυμνή τη θεότητα, ποιος θα μπορούσε να την υποφέρει; Αλλά μέσω του οργάνου του σώματος μιλά στους ανθρώπους. Επομένως, το σώμα στο οποίο είχαν εγκατασταθεί τα πονηρά πνεύματα, ο Κύριος το απεξέδυσε και ενδύθηκε ο Ίδιος το σώμα, «απεκδυσάμενος τις αρχές και τις εξουσίες», και έκανε εκείνο το σώμα δικό Του θρόνο, του Πνεύματός Του. Όπως ακριβώς και η Μαρία λέει ότι «έκανε σε εμένα μεγαλεία ο Δυνατός». «Καθαίρεσε δυνάστες από θρόνους», δηλαδή τα αρχοντικά πνεύματα της πονηρίας από τους θρόνους των νοημάτων και των λογισμών όπου κυριαρχούσαν, τα καθαίρεσε και καθάρισε τη συνείδηση ο Κύριος και έκανε για τον Εαυτό Του θρόνο τον νου, το σώμα και τους λογισμούς.

Για αυτά τα μυστήρια μιλούσαν οι προφήτες και για αυτή τη λύτρωση προφήτευαν και για αυτή τη βασιλεία και για αυτή την Ιερουσαλήμ και για αυτόν τον θρόνο, όπως αποδείξαμε από τα ίδια τα πράγματα, και αληθινά εκπληρώθηκαν όλες οι γραφές των αγίων προφητών. Διότι, αφού ήλθε αληθινά ο βασιλιάς Χριστός, λύτρωσε την Ιερουσαλήμ, δηλαδή την ψυχή, από τους εχθρούς της και από εκείνους που την καταδυνάστευαν και την τυραννούσαν μέσα στην πονηρία του σκότους. «Καθαίρεσε τους δυνάστες από τους θρόνους και ύψωσε» την ταπεινωμένη ψυχή και βασίλευσε ο Χριστός μέσα σε αυτήν και την έκανε αιώνιο θρόνο Του, «και η βασιλεία Του δεν έχει τέλος». Διότι λύτρωσε τον Ισραηλιτικό άνθρωπο, αυτόν που πλάστηκε κατ' εικόνα Του, και έτσι εκπληρώθηκε αληθινά ο λόγος του Θεού. Εάν όμως φανερά, όπως βλέπουμε, τίποτα από αυτά δεν έχει γίνει και στα κρυφά, μέσα στην ψυχή, δεν γίνεται αληθινά, πού είναι ο αληθινός λόγος του Θεού, πού εκπληρώθηκαν τα λόγια του Πνεύματος; Άραγε είναι μάταια όλα όσα προαναγγέλθηκαν και οι προφήτες είναι ψεύτες; Μη γένοιτο. Πού λοιπόν βασίλευσε ο Χριστός, αφού, ιδού, στα φανερά δεν βασίλευσε; Είναι φανερό ότι έκανε την καθαρή ψυχή δικό Του θρόνο. Και πού συγκέντρωσε και λύτρωσε τον Ισραήλ; Είναι φανερό ότι λύτρωσε τον άνθρωπο από τους φοβερούς εχθρούς και τον συγκέντρωσε από εκεί που ήταν σκορπισμένος.

Να γνωρίζεις δε ότι η Γραφή, ενώ με μια απλή ματιά φαίνεται να ταυτίζει το πνεύμα και την ψυχή, στην πραγματικότητα τα διαχωρίζει· διότι ως «ψυχικό» άνθρωπο ονομάζει αυτόν που ζει σύμφωνα με τη φύση και κυβερνάται από ανθρώπινους λογισμούς, όπως, για παράδειγμα, εκείνον που τρώει όταν πεινά, εκείνον που μισεί τον εχθρό του και, γενικά, αυτόν που δεν διανοείται τίποτα πάνω από τη φύση· ως «πνευματικό» δε, ονομάζει εκείνον που έχει υπερβεί τους νόμους της φύσης και δεν έχει κανένα ανθρώπινο φρόνημα. Και αυτή είναι η διαφορά ψυχής και πνεύματος στη Γραφή. Ίσως δε οι ιατροί τα διακρίνουν αυτά διαφορετικά, αλλά εμάς μας ενδιαφέρει η Γραφή· οι ιατροί ας αφεθούν στη φθορά τους. «Έδειξε δύναμη με τον βραχίονά του, διασκόρπισε τους υπερήφανους με τις σκέψεις της καρδιάς τους. Γκρέμισε δυνάστες από τους θρόνους τους και ύψωσε ταπεινούς. Γέμισε με αγαθά αυτούς που πεινούσαν και άφησε τους πλούσιους να φύγουν με άδεια χέρια. Βοήθησε τον Ισραήλ, τον δούλο του, για να θυμηθεί το έλεός του, όπως ακριβώς το είχε υποσχεθεί στους πατέρες μας, στον Αβραάμ και στους απογόνους του, για πάντα. Έμεινε δε η Μαριάμ μαζί της περίπου τρεις μήνες. Και επέστρεψε στο σπίτι της.» Βραχίονας του Πατρός είναι ο Υιός. Έδειξε λοιπόν ο Θεός και Πατέρας κράτος και δύναμη ενάντια στη φύση μέσω του Υιού του. Διότι με τη σάρκωση του Υιού, νικήθηκε η φύση, καθώς παρθένος γέννησε, ο Θεός έγινε άνθρωπος και ο άνθρωπος θεώθηκε. Και διασκόρπισε ο Κύριος τους υπερήφανους δαίμονες, εκδιώκοντάς τους από τις ανθρώπινες ψυχές, και άλλους μεν έστειλε στην άβυσσο, άλλους δε στους χοίρους.

Μπορεί δε να νοηθεί και για τους Ιουδαίους, τους οποίους διασκόρπισε σε κάθε χώρα, και τώρα είναι διεσπαρμένοι. Καθαίρεσε δε και τους δυνάστες από τους θρόνους τους, εννοώ τους δαίμονες, οι οποίοι καταδυνάστευαν τους ανθρώπους, και είχαν ως θρόνους τις ανθρώπινες ψυχές, αναπαυόμενοι σε αυτές. Αλλά και οι Φαρισαίοι ήταν δυνάστες, καθώς άρπαζαν τα υπάρχοντα των φτωχών, και είχαν θρόνους ως δάσκαλοι, από τους οποίους καθαιρέθηκαν. Και ύψωσε τους ταπεινούς ανθρώπους, τους οποίους ταπείνωσε η αμαρτία, ή τα έθνη. Διότι ύψωσε αυτά, χαρίζοντάς τους την υιοθεσία. Όπως λοιπόν και αυτούς που πεινούσαν, δηλαδή τους προερχόμενους από τα έθνη. Διότι δεν είχαν Γραφές, ή νόμο, ή εντολές. Τους ενέπλησε με τα αγαθά των Γραφών, ενώ τους Ιουδαίους που πλουτούσαν, τόσο στον νόμο όσο και στις εντολές, τους απέστειλε έξω από την Ιερουσαλήμ, και την άνω και την κάτω, κενούς από κάθε αγαθό. Διότι τίποτα δεν έχουν τώρα οι Ιουδαίοι, έστω κι αν νομίζουν ότι έχουν. Υποστήριξε δε τον Ισραήλ, τον δούλο του, ή αναφέρεται στους κατά σάρκα Ισραηλίτες. Διότι και από αυτούς πίστεψαν πολλές μυριάδες, και εκπληρώθηκε η υπόσχεση προς τον Αβραάμ, όταν ο Θεός του είπε ότι στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης. Ή μιλάει και για τον νοητό Ισραήλ. Διότι καθένας που βλέπει τον Θεό ονομάζεται Ισραήλ, επειδή έτσι ερμηνεύεται το όνομα και αυτό δηλώνει, Εκείνος που βλέπει τον Θεό. Υποστήριξε, λοιπόν, αυτούς που βλέπουν τον Θεό, ανεβάζοντάς τους στην ουράνια κληρονομιά.