Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:69

Διότι υπήρχαν, υπήρχαν και μέσα στον Ισραήλ αυτοί που διψούσαν για την έλευση του Σωτήρα, και επιθυμούσαν να δουν τον Σωτήρα και Λυτρωτή των πάντων. Τέτοιος ήταν ο δίκαιος Συμεών, ο οποίος, όταν πήρε στα χέρια του τον νεογέννητο Ιησού, έλεγε: «Νυν απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, εν ειρήνη, διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών. Φως για την αποκάλυψη των εθνών και δόξα του λαού σου, του Ισραήλ.» Επίσης και ο μακάριος Ζαχαρίας, ο πατέρας του Ιωάννη, έχοντας γεμίσει από Άγιο Πνεύμα, δοξολογούσε φωνάζοντας: «Ευλογημένος ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, επειδή επισκέφθηκε και πρόσφερε λύτρωση στον λαό του, και ανέδειξε σε εμάς κέρας σωτηρίας μέσα από τον οίκο του Δαβίδ, του δούλου του, καθώς μίλησε διά στόματος των αγίων προφητών του απ' αιώνος, σωτηρία από τους εχθρούς μας και από τα χέρια όλων όσων μας μισούν· για να δείξει έλεος στους πατέρες μας και να θυμηθεί την αγία του διαθήκη. Τον όρκο που ορκίστηκε στον Αβραάμ, τον πατέρα μας: να μας δώσει τη χάρη, αφού ελευθερωθούμε από τα χέρια των εχθρών μας, να τον λατρεύουμε άφοβα με οσιότητα και δικαιοσύνη ενώπιόν του, όλες τις ημέρες της ζωής μας.» Βλέπεις πώς εκπληρώθηκε η αρχαία και αληθινή βουλή του Θεού και Πατέρα, η οποία είχε υποσχεθεί στους αγίους πατέρες. Εννοώ το να αναδειχθεί ως σωτηρία για τον κόσμο ο Εμμανουήλ, ο οποίος έγινε πνοή παρηγοριάς για τους αδικούμενους ανθρώπους.

«Αυτός είναι ο Κύριος, σε αυτόν ελπίσαμε και θα αγαλλιάσουμε. Και θα ευφρανθούμε για τη σωτηρία μας, διότι ο Θεός θα δώσει ανάπαυση σε τούτο το όρος». Θα αναγνωρίσετε, λέει, αυτόν που ποτίζει με ευφροσύνη και επιπλέον με κρασί, και χρίει με μύρο εκείνους που βρίσκονται στη νοητή Σιών. Και θα αναγνωρίσετε ότι είναι αληθινά Θεός, και εκ του Θεού Υιός κατά φύση, και έστω κι αν εμφανίστηκε με μορφή δούλου, έγινε αίτιος της σωτηρίας και της ζωής όλων έχοντας γίνει άνθρωπος, και αφού ομοιώθηκε σε όλα με τους ανθρώπους επί της γης, εκτός μόνο από την αμαρτία. Διότι, λέει, σχεδόν τείνοντας το χέρι τους θα πουν: «Ιδού ο Θεός μας στον οποίο ελπίσαμε και αγαλλιάσαμε για τη σωτηρία μας». Εγώ πιστεύω ότι αυτός ακριβώς ο λόγος πρέπει να αποδοθεί πρωτίστως σε αυτούς από τον Ισραήλ, οι οποίοι, έχοντας ανατραφεί με τα διδάγματα του Μωυσή και μην αγνοώντας τις προρρήσεις των αγίων προφητών, προσδοκούσαν να έλθει στον καιρό του ο Σωτήρας και Λυτρωτής, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Γι' αυτό άλλωστε, όπως ήδη προείπα, ο Ζαχαρίας, ο πατέρας του Ιωάννη, προφητεύοντας εν Πνεύματι μίλησε για τον Χριστό, λέγοντας ότι «ανέγειρε κέρας σωτηρίας για τον λαό». Και παρομοίως ο Συμεών, παίρνοντας στα χέρια του το άγιο Βρέφος, λέει: «Είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασες ενώπιον όλων των λαών». Αφού λοιπόν αναγνωρίσουν αυτόν που είχε προαναγγελθεί από παλιά, την ελπίδα όλων, τον Σωτήρα και Λυτρωτή, θα πουν, λέει: «Ιδού ο Θεός μας».

Αυτοί, βλέποντας τους εξ αίματος Ισραηλίτες να φροντίζουν ελάχιστα για την εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή, και να στρέφονται μάλλον προς τις δικές τους αντιλήψεις, και να διδάσκουν ως διδασκαλία εντάλματα ανθρώπων, και να διάγουν ζωή εντελώς παράνομη και φιλαμαρτήμονα, αισθάνονταν για αυτούς τη λύπη που ταιριάζει στους αγίους. Προσδοκούσαν δε τη λύτρωση μέσω του Χριστού. Διότι, όντας πνευματοφόροι, δεν αγνοούσαν Εκείνον που δικαιώνει μέσω της πίστης τον ασεβή και που με αμνησίκακη χάρη καθαρίζει τους μολυσμένους. Και μάλιστα, ο δίκαιος Συμεών, αφού πήρε στην αγκαλιά του τον Χριστό ως βρέφος, προσευχόταν λέγοντας: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά το ρήμα σου εν ειρήνη, διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών, φως για αποκάλυψη των εθνών και δόξα του λαού σου Ισραήλ.» Θα βρούμε δε και τον θεσπέσιο Ζαχαρία, τον πατέρα του Ιωάννη, να λέει: «Ευλογητός ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ, διότι επισκέφθηκε και λύτρωσε τον λαό του, και ανήγειρε για εμάς κέρας σωτηρίας.» Και ο Φίλιππος επίσης έφερνε το χαρμόσυνο μήνυμα στον Ναθαναήλ, λέγοντας: «Αυτόν για τον οποίο έγραψε ο Μωυσής στον νόμο και οι προφήτες, τον βρήκαμε, τον Ιησού, τον γιο του Ιωσήφ από τη Ναζαρέτ.» Γράφει δε κάπου και ο πάνσοφος Παύλος ότι «Έχω λύπη και αδιάλειπτη οδύνη στην καρδιά μου, για τους αδελφούς μου, τους συγγενείς μου κατά σάρκα.»—«Δίνεται, λοιπόν, σε όσους πενθούν για τη Σιών παρηγοριά», αυτή που έρχεται μέσω του Χριστού, «και αντί για στάχτη, δόξα.»

Το κέρας είναι δηλωτικό δυνάμεως, όταν λέγεται για τον Θεό και Πατέρα που ανέδειξε σε εμάς τον Υιό: «ανέγειρε κέρας σωτηρίας για εμάς», και πάλι: «Το κέρας αυτού θα υψωθεί εν δόξη». Και είναι ένδοξα όλα όσα έχουν παραδόξως κατορθωθεί με τη δύναμη του Χριστού. Έφτασε, λοιπόν, ο Μονογενής με τη δική μας μορφή, και καθόσον αφορά τη σάρκα και την ανθρωπότητα, υπομένοντας την όψη της δικής μας ασθένειας· πλην όμως κρατώντας στα χέρια Του ως Θεός όλα τα κέρατα, δηλαδή όλες τις βασιλείες, απέναντι σε κάθε δύναμη των αντίθετων ενεργειών. Και όταν λέμε στα χέρια, εννοούμε στην εξουσία. Γι' αυτό άλλωστε έχουμε διδαχθεί να λέμε στον Θεό στις προσευχές: «Στα χέρια σου βρίσκονται οι κλήροι μου». Και για το ότι έχει υποταχθεί στον Χριστό κάθε διαβολική δύναμη, και τα ονομαζόμενα κέρατα, δηλαδή οι τυραννίες των ακαθάρτων πνευμάτων σε πόλεις και χώρες —διότι είχαν διαμοιράσει μεταξύ τους ολόκληρη τη γη— πώς θα μπορούσε κάποιος να αμφιβάλλει; Διότι, τα μεν τα εξεδίωκε με εξουσία από τους ανθρώπους, τα δε Τον πλησίαζαν «και Τον παρακαλούσαν να μην τους διατάξει να απέλθουν στην άβυσσο». Διότι έτσι έχει γραφτεί από τους αγίους Ευαγγελιστές. Όσο για το ότι από την εναντίον μας τυραννία απομάκρυνε και τον ίδιο τον επιστάτη των ακαθάρτων πνευμάτων, δηλαδή τον σατανά, θα το κατανοήσουμε χωρίς κόπο, καθώς ο ίδιος ο Χριστός λέει: «Τώρα είναι η κρίση αυτού του κόσμου· τώρα ο άρχοντας του κόσμου θα εκβληθεί έξω».

Μαρτυρεί δε την εκπλήρωση της προφητείας και το Ευαγγέλιο, στο οποίο κατά τον Λουκά ο Ζαχαρίας, ο πατέρας του Ιωάννη, με προφητική δύναμη τον ονόμασε και ο ίδιος κέρας. Λέει λοιπόν ο ευαγγελιστής: Και ο Ζαχαρίας επλήσθη Πνεύματος Αγίου και προφήτευσε λέγοντας: Ευλογητός ο Θεός του Ισραήλ, διότι επισκέφθηκε και προσέφερε λύτρωση στον λαό του. Και ανήγειρε κέρας σωτηρίας για εμάς στον οίκο του Δαβίδ, του δούλου του. Όπως ακριβώς ελάλησε δια στόματος των αγίων απ' αιώνος προφητών του.

Σαφώς, λοιπόν, από αυτά έχει διακηρυχθεί ότι ο Υιός του Θεού, ο πρωτότοκος, θα προέλθει από το σπέρμα του Δαβίδ, ώστε να είναι ένας και ο αυτός ο υιός του Δαβίδ με τον Υιό του Θεού και ο Υιός του Θεού με τον υιό του Δαβίδ. Μέσα από αυτά, ολοφάνερα προφητευόταν ότι ο «πρωτότοκος πάσης κτίσεως», ο ίδιος ο Υιός του Θεού, θα γινόταν υιός ανθρώπου. Και αυτό το λόγιο το επισφραγίζει η Γραφή του Ευαγγελίου, με όσα αναφέρει, ότι δηλαδή ο Γαβριήλ, όταν εμφανίστηκε στην αγία Παρθένο, είπε για τον Σωτήρα μας: «Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ εις τους αιώνας, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Και λίγο αργότερα στο ίδιο ευαγγέλιο ο Ζαχαρίας, ο πατέρας του Ιωάννη, προφητεύει τα εξής για τον Χριστό: «Ευλογητός Κύριος ο Θεός του Ισραήλ, διότι επισκέφθηκε και έκανε λύτρωση στον λαό του, και ήγειρε κέρας σωτηρίας για εμάς στον οίκο του Δαβίδ του δούλου του, καθώς μίλησε μέσω του στόματος των αγίων προφητών του απ' αιώνος». Αλλά το γεγονός ότι τον αιώνιο θρόνο που είχε υποσχεθεί στον Δαβίδ τον παρέλαβε ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, και κανένας άλλος από τους ανθρώπους, είναι ικανές να το πιστοποιήσουν οι μαρτυρίες που παρατέθηκαν προηγουμένως, τόσο του Γαβριήλ όσο και του Ζαχαρία, μέσα από τις οποίες και αποδεικνύεται ότι γεννήθηκε «εκ σπέρματος Δαβίδ κατά σάρκα».

Για τον λόγο αυτό εγέρθηκε κέρας σωτηρίας για εμάς που είχαμε ήδη πέσει, και τοποθετήθηκε την κατάλληλη στιγμή ακρογωνιαίος λίθος, που συνδέει εμάς τόσο με τον εαυτό του όσο και μεταξύ μας, ή καθαρτήριο πυρ της φαύλης και πονηρής ύλης, ή γεωργικό λιχνιστήρι, με το οποίο διαχωρίζεται το κούφιο από το βαρύ των δογμάτων, ή μάχαιρα που εκτέμνει τις ρίζες της κακίας· και ο Λόγος βρίσκει τον σύμμαχό του, και το Πνεύμα καταλαμβάνει εκείνον που πρόκειται να πνεύσει υπέρ αυτού.

Προσευχή του προφήτη Ζαχαρία. «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, διότι επισκέφθηκε και λύτρωσε τον λαό του, και ανέστησε για εμάς κέρας σωτηρίας στον οίκο του Δαβίδ, του δούλου του». Ο δεδοξασμένος Θεός του Ισραήλ και όλων των ανθρώπων «μας επισκέφθηκε δίνοντάς μας κέρας σωτηρίας», δηλαδή μας χάρισε τον αγαπητό Του Υιό, ο οποίος είναι βασιλιάς των ουρανών και βασιλιάς επί της γης.

Διότι όχι μόνο κατάλαβε μέσω του Πνεύματος ότι αυτή ήταν έγκυος, αλλά κατείχε σε αφθονία και τη γνώση όσων της είχαν ειπωθεί από τον Θεό μέσω αγγελικής φωνής. Και αυτό θα ήταν εντελώς απίστευτο και απίθανο. Διότι αποδεικνύει την τελειότητα του Ζαχαρία ενώπιον του Θεού όχι μόνο το γεγονός ότι εστάλη σε αυτόν ο άγγελος που κόσμησε τη γη με τέτοια επαγγελία, και το ότι έγινε πατέρας του Ιωάννη του Βαπτιστή, ή το ότι σεμνυνόταν για τη συγγένειά του με τον Χριστό - «Ιδού γάρ», λέει, «και η Ελισάβετ η συγγενής σου», όπως είπε ο ίδιος ο άγγελος που ευαγγελίστηκε την Αγία Παρθένο - αλλά και από όσα έψαλε προφητικά μετά τη γέννηση του Ιωάννη και προανήγγειλε σχετικά με τον Χριστό, αναφωνώντας: «Ευλογημένος ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, διότι επεσκέφθη και λύτρωσε τον λαό του, και ύψωσε για εμάς κέρας σωτηρίας, στον οίκο του Δαβίδ, του δούλου του, όπως ακριβώς μίλησε μέσω του στόματος των αγίων προφητών του απ' αιώνος»· και από τα υπόλοιπα που πρόσθεσε σε αυτά σχετικά με αυτόν, τα οποία προσευχόταν κάθε ώρα να αξιωθεί να δει πριν από τον θάνατό του.

Διότι η φιλαίματη ρομφαία τους θα εισέλθει στις δικές τους καρδιές, και το τόξο τους θα συντριβεί, και τα βέλη τους θα μπηχτούν στους ίδιους, και θα μας παραδώσουν την οδό καθαρή από φόβους, χωρίς καμία ανηφόρα ή αγκάθια ή δυσκολία, ώστε και εμείς τρέχοντας εντελώς άφοβα και ατρόμητα να φθάσουμε στον τόπο της γέννησης της Ζωής, και να φιλήσουμε το θεοδόχο σπήλαιο και να προσκυνήσουμε την ιερή φάτνη και να ασπαστούμε αυτήν τη θεοποιό πόλη, χορεύοντας μαζί με τους ποιμένες, αναφωνώντας μαζί με τους μάγους, δοξολογώντας μαζί με τους αγγέλους «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία», διότι «μας επισκέφθηκε ανατολή από το ύψος και φανερώθηκε σε όσους κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου και κατηύθυνε τα πόδια μας σε οδό ειρήνης», και «ο Κύριος είναι Θεός και μας φανερώθηκε», και «κέρας σωτηρίας για εμάς στον οίκο του Δαβίδ» ανέστησε ο Θεός και Πατέρας ως αγαθός και φιλάνθρωπος, και μας έδωσε τον Μονογενή Υιό μέσω της ανθρώπινης γέννησης, και Εκείνον που φέρει στους ώμους Του την αιώνια εξουσία, ο οποίος ως Λόγος και Υιός ονομάζεται «άγγελος της μεγάλης βουλής» του Πατέρα, τον «θαυμαστό σύμβουλο» του Θεού που Τον γέννησε, τον ισχυρό και αήττητο Θεό, Αυτόν που κατέχει την εξουσία των πάντων, που είναι ο αρχηγός κάθε ειρήνης και αναγνωρίζεται ως πατέρας και ποιητής του μέλλοντος αιώνος, τον Οποίο η Παναγία και πάναγνη Παρθένος συνέλαβε στη γαστέρα της και γέννησε, χωρίς να γνωρίσει ανθρώπινη σπορά και σαρκική μίξη, και η οποία έχει κηρυχθεί αληθινά και κυριολεκτικά Θεομήτωρ, ως Εκείνη που γέννησε τον Λόγο και σεσαρκωμένο Θεό και Χριστό, ο οποίος όχι μόνο χρίστηκε κατά τη σάρκα και το σώμα, αλλά και χρίει αυτούς που πιστεύουν με το Πνεύμα, και σώζει τα σύμπαντα επαληθεύοντας το όνομά Του.

Και αν ταλαιπωρηθήκαμε λίγο στον δρόμο, καθώς ορισμένοι ασθένησαν, όμως εκείνος που είπε «κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού και τα κρίνα του αγρού» και ο οποίος είναι αψευδής στις υποσχέσεις του, μας διέσωσε όπως δεν ελπίζαμε, φέρνοντάς μας εδώ και στρέφοντας σε συμπάθεια για την ταλαιπωρία μας τις καρδιές των ανδρών που βρίσκονται εδώ, και κυρίως του αρχιεπισκόπου. Μία λοιπόν μέριμνα υπάρχει σε εμάς και αδιάκοπη ενασχόληση μαζί με εκτενή και ανάξια δέηση, το να κραταιώνεσαι εσύ, πολυπόθητε πατέρα μας, και να μένεις σταθερός και ακίνητος στα όσα έχουν αποφασιστεί για την ομολογία της αλήθειας του Θεού, χωρίς να πτοείσαι ή να διψυχείς σε τίποτα από τις προσπάθειες εκείνων που επιτίθενται για να ανατρέψουν τους αγώνες υπέρ της ευσέβειας που οικοδομήθηκαν από εσένα με τη χάρη του Θεού. Διότι ο λόγος έχει αντηχήσει παντού και έχει συγκινήσει σχεδόν κάθε ψυχή, και ανύψωσε κέρας σωτηρίας ανάμεσα στους χριστιανούς, και αφαίρεσε το όνειδος από τους μοναχούς. Και γνωρίζω ότι κάθε συνετός άνθρωπος θα έλεγε ότι ο Χριστός ζει ανάμεσά μας και βασιλεύει και υπακούγεται περισσότερο από τους ανθρώπους, τους οποίους έπλασε, όχι για να τον παρακούουν, αλλά για να δοξάζεται από αυτούς.

Προς τον αυτοκράτορα βασιλιά Μιχαήλ. Είναι απόλυτα δίκαιο την παρούσα χρονική στιγμή να αναπέμπεται αίνος από το στόμα όλων των διωγμένων, πρώτα στον Χριστό τον παμβασιλέα και έπειτα στη δική σας θεοπρόβλητη εξουσία, μέσω της οποίας εμείς οι δεσμώτες λάβαμε την απολύτρωση, οι φυλακισμένοι την ελευθερία, οι εξαντλημένοι την παρηγοριά, οι τραυματισμένοι την υγεία, οι κρυμμένοι την παρρησία, οι εξόριστοι την επιστροφή. Και νομίζω ότι είναι σωστό να θεωρώ ότι το πάθος της δικής σας βασιλείας προϋπήρξε ως τύπος του Χριστού, ώστε, πράττοντας το όμοιο με το όμοιο, να πει και αυτή μαζί με τον Χριστό και μετά τον Χριστό σε αυτούς που βρίσκονται στα δεσμά: «βγείτε έξω», και σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι: «φανερωθείτε». Και ευλογημένος να είναι ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ, διότι ήγειρε κέρας σωτηρίας για εμάς, τον νέο Δαβίδ, τον δεύτερο Ιωσία, τον βασιλιά της ειρηναρχίας, ο οποίος με τις πράξεις του ας κάνει τα αρεστά στον Θεό, ο οποίος ας ανορθώσει τα πεπτωκότα, ας ενώσει τα διαμελισμένα, ας τα επουλώσει και ας τα θεραπεύσει, και την τρίτη ημέρα, για να μιλήσω προφητικά, ας τα αναστήσει. Επειδή, χριστομίμητε βασιλιά, εκείνοι που πρόλαβαν να πεθάνουν ευρισκόμενοι στην αίρεση χάθηκαν στη μερίδα της απώλειας, έχοντας αρνηθεί τον Χριστό μέσω της άρνησης της εικόνας του, ακόμα κι αν ονομάζονται χριστιανοί.

«Τι άραγε να γίνει αυτό το παιδί;» Και το χέρι του Κυρίου ήταν μαζί του. Και ο Ζαχαρίας, ο πατέρας του, γέμισε από Άγιο Πνεύμα και προφήτευσε, λέγοντας: «Ευλογημένος να είναι ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, διότι επισκέφθηκε και λύτρωσε τον λαό του, και ανέδειξε για εμάς κέρας σωτηρίας στον οίκο του Δαβίδ, του δούλου του, όπως ακριβώς μίλησε δια στόματος των αγίων προφητών του απ' αιώνος: σωτηρία από τους εχθρούς μας και από τα χέρια όλων εκείνων που μας μισούν, για να δείξει έλεος στους πατέρες μας και να θυμηθεί την αγία του διαθήκη, τον όρκο που έδωσε στον Αβραάμ τον πατέρα μας, να μας αξιώσει, αφού ελευθερωθούμε από τα χέρια των εχθρών μας, χωρίς φόβο να τον λατρεύουμε με οσιότητα και δικαιοσύνη ενώπιόν του όλες τις ημέρες της ζωής μας». Και έπεσε φόβος σε όλους, εξαιτίας του παράδοξου γεγονότος της ομιλίας του Ζαχαρία. Διότι, όπως ακριβώς εξεπλάγη ο λαός με τη σιωπή του, έτσι εξεπλάγη και όταν αυτός μίλησε· ώστε διαμέσου αυτών των δύο θαυμάτων, να συλλογιστούν όλοι για το βρέφος που γεννήθηκε, ότι είναι ανώτερο από τους πολλούς.

Όλα αυτά γίνονταν κατά θεία οικονομία, ώστε εκείνος που επρόκειτο να μαρτυρήσει για τον Χριστό να είναι αξιόπιστος, και να πληροφορηθούν όλοι από την ίδια τη γέννηση του Ιωάννη, ότι αυτός είναι ανώτερος από τους πολλούς. Ο δε Ζαχαρίας ευλογεί τον Θεό, επειδή επισκέφθηκε τους Ισραηλίτες· διότι πράγματι ήλθε προς τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ, αλλά οι περισσότεροι από αυτούς δεν θέλησαν να δεχθούν τη χάρη· γι' αυτό και επισκέφθηκε τους αληθινούς Ισραηλίτες, οι οποίοι είναι εκείνοι που πίστεψαν. Ανέγειρε δε κέρας σωτηρίας, δηλαδή, δύναμη και βασιλεία σωτήρια· διότι το κέρας σημαίνει είτε δύναμη, αφού τα κερασφόρα ζώα έχουν τη δύναμή τους στα κέρατα, είτε βασιλεία, επειδή με το κέρας χρίονταν οι βασιλείς. Επομένως, ο Χριστός είναι και δύναμη και βασιλεία του Πατρός· εγέρθηκε λοιπόν για εμάς ως κέρας σωτηρίας ο Χριστός. Διότι φαινόταν ότι υπνώττει, παραβλέποντας τις πολλές αμαρτίες και δείχνοντας μακροθυμία απέναντι στην ειδωλομανία· αλλά, αφού σαρκώθηκε στους έσχατους καιρούς, εγέρθηκε και συνέτριψε όλους τους δαίμονες που μας μισούν. Μη ανεχόμενος πλέον να υπνώττει και να μακροθυμεί· εγέρθηκε δε στον οίκο του Δαβίδ, δηλαδή στη Βηθλεέμ, διότι εκεί γεννήθηκε· και η Βηθλεέμ είναι αναμφίβολα η πόλη του Δαβίδ, όπως ακριβώς μίλησαν οι προφήτες. Διότι όλοι μίλησαν για τη σάρκωση. Ο δε Μιχαίας μνημονεύει και τον οίκο του Δαβίδ, τη Βηθλεέμ εννοώ, λέγοντας: «Και εσύ, Βηθλεέμ, με κανέναν τρόπο δεν είσαι η ελάχιστη.»