Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:78

Στο τέλος, υπέρ της εωθινής αντιλήψεως, Ψαλμός του Δαβίδ, 21ος. Υπόθεση. Ο προκείμενος ψαλμός ψάλλεται υπέρ της εωθινής αντιλήψεως. Δηλαδή, ότι μας ελευθέρωσε από τη νύχτα και τη διαβολική ομίχλη, αφού έλαμψε ο μονογενής Λόγος του Θεού ως Ανατολή εξ ύψους, σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Στο χέρι λοιπόν του Ζοροβάβελ, δηλαδή μέσα στη δύναμη και την εξουσία του Ζοροβάβελ, θα φανεί στους καιρούς ο κασσιτέρινος λίθος. Και προσθέτει αμέσως σε αυτά ο προφητικός λόγος: «Αυτοί οι επτά είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου, οι οποίοι επιβλέπουν πάνω σε όλη τη γη». Και ποιοι να είναι πάλι αυτοί; Διότι, είτε τους επτά λύχνους, τους οποίους είδε μαζί με τη λυχνία, τους ονόμασε οφθαλμούς του Κυρίου, ώστε να εννοήσουμε τους αγίους, μέσω των οποίων καταφωτίζεται ολόκληρη η γη, και φαίνεται ότι αξιώνεται της επισκοπής από τον Θεό· είτε θα πούμε νομίζω ότι υποδηλώνει το εξής, ότι δηλαδή ο Θεός και Πατέρας των όλων δεν θα παραμελούσε τα δικά του κτίσματα· αλλά, παρατηρώντας τα πάντα σαν με πολλά και άγρυπνα μάτια, θα χαρίσει σε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη τον κασσιτέρινο λίθο, δηλαδή τον Χριστό, μέσω του οποίου πραγματοποιήθηκε σε εμάς και ο τρόπος της επισκέψεως, δηλαδή της επιβλέψεως. «Διότι μας επεσκέφθηκε ανατολή από το ύψος», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Και αν είμαστε «σώμα Χριστού και μέλη από μέρος», νομίζω ότι δεν είναι καθόλου παράλογο να λέγεται ότι οι άγιοι μυσταγωγοί έχουν τεθεί στη θέση οφθαλμών, επειδή προέχουν και υπερέχουν των άλλων, γι' αυτό ακριβώς νομίζω και ονομάστηκαν επίσκοποι. Και μέσω αυτών επιβλέπει εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Ωστόσο, ως κασσιτέρινος λίθος, και με άλλον τρόπο θα μπορούσε να νοηθεί ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός.

Διότι έχουμε στερεωθεί στον Χριστό, και αποκτήσαμε την καρδιά μας ασφαλή και θεμελιωμένη, χωρίς πλέον να κλονιζόμαστε προς όσα δεν πρέπει· χωρίς να εκτρεπόμαστε στην πολυθεΐα· χωρίς να παρασυρόμαστε προς την πλάνη, αλλά όντας σταθερά εδραιωμένοι στην πίστη και την αγάπη προς τον Θεό, ώστε να χαιρόμαστε για αυτό και να λέμε: «Και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου». Λέγοντας δε το «Επειδή τώρα είδα με τα μάτια μου», κατέδειξε ξεκάθαρα τον καιρό της παρουσίας του Σωτήρος ως καιρό επισκέψεως. «Διότι μας επισκέφθηκε ανατολή εξ ύψους», και όπως λέει ο Δαβίδ, «Ο Κύριος επέβλεψε από τον ουρανό στη γη», αν και παλαιότερα, εξαιτίας της αμαρτίας που υπήρχε μέσα μας, δεν μας θεωρούσε άξιους εποπτείας, ούτε επιείκειας ή αγάπης, ούτε κανενός άλλου τέτοιου πράγματος απολύτως, αλλά τρόπον τινά μάς είχε αποστραφεί· γι' αυτό και είχαμε ταραχθεί. Και θα δώσει μαρτυρία ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Εάν αποστρέψεις το πρόσωπό σου θα ταραχθούν, και θα επιστρέψουν στο χώμα τους». Επειδή όμως τώρα, δηλαδή κατά τον καιρό της παρουσίας Του, είδε με τα μάτια του, έχουμε σωθεί και έχουμε ελεηθεί· διότι τι άραγε από όσα ξεπερνούν τον λόγο και είναι αληθώς αξιοθαύμαστα δεν έχουμε κερδίσει;

Ματαίωσε λοιπόν τα σχέδια των αρχόντων αυτών· διότι μας απάλλαξε και μας έσωσε, μας λύτρωσε ενώ ήμασταν αιχμάλωτοι, και αφού μας γλίτωσε από τις τυραννικές παγίδες, μας υπέταξε στον δικό του ζυγό. Διότι ανακεφαλαίωσε τα πάντα εν Χριστώ, και απομάκρυνε τον Σατανά από την εξουσία που είχε πάνω σε όλους. Και δεν θα βρισκόμαστε σε αυτή την κατάσταση μέχρι ένα ορισμένο σημείο, δηλαδή για μετρημένα χρόνια, αλλά η χάρη Του παρατείνεται σε αιώνες μακρούς και απέραντους. «Διότι αυτά που έχει αποφασίσει ο άγιος Θεός», λέει, «ποιος θα τα ματαιώσει;» Επομένως, «η βουλή του Κυρίου μένει στον αιώνα, και οι λογισμοί της καρδιάς του σε γενεά και γενεά.» Διότι δεν θα βρεθούμε πάλι υπό την εξουσία άλλου, αλλά θα μας εξουσιάζει αυτός και μόνος ο Χριστός· διότι θα βασιλεύει στους αιώνες· και, όπως λέει ο Ψαλμωδός, «Αυτός θα μας ποιμάνει στους αιώνες.» <Μακάριο είναι το έθνος του οποίου Κύριος είναι ο Θεός του.> (G f. 68 b) Μακάριος είναι ο λαός που δεν γνωρίζει πια ούτε ονομάζει κανέναν από τους ψευδώνυμους θεούς, αλλά έχει αναγνωρίσει ως Κύριο και Θεό Εκείνον που είναι κατά φύση και αληθινά Θεός, και σε Αυτόν έχει υποτάξει την ψυχή του· όντας έτσι εκλεγμένος, ώστε να γίνει κλήρος και μερίδα του Θεού <Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος.> (B f, 102, C f. 68 b) Αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που έχει λεχθεί και κάπου αλλού μέσω ενός από τους αγίους προφήτες, σχετικά με εμάς που έχουμε κληθεί εν Χριστώ προς δικαίωση: «και μας επισκέφθηκε ανατολή εξ ύψους.»

ΨΑΛΜΟΣ ΞΣΤ΄. [<Είθε ο Θεός να μας σπλαχνιστεί.> «Διότι μας επισκέφθηκε ανατολή από το ύψος,» όπως λέει ο μακάριος Δαβίδ, «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς.» Μας έδειξε ο Θεός και Πατέρας το δικό του πρόσωπο, δηλαδή τον Υιό· διότι είναι εικόνα και «χαρακτήρας της υποστάσεώς του»· και γι' αυτό έλεγε ξεκάθαρα: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα.» «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα.»] <Για να γίνει γνωστή στη γη η οδός σου.> (A f. 333) Ικετεύω, λέει, ω Δέσποτα, να φανερωθεί το πρόσωπό σου, ώστε να φωτίσει τα έθνη που κάθονται στο σκοτάδι και να τα ελκύσει προς τη σωτηρία, ώστε όσοι βρίσκονται στη γη και στα έθνη να γνωρίσουν την οδό της σωτηρίας. Διότι, όταν φανερωθεί το πρόσωπό σου, γίνεται γνωστή η οδός που οδηγεί σε εσένα. Και ποια είναι αυτή, παρά εκείνος που είπε: «Εγώ είμαι η οδός, και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω εμού;» μέσω της οποίας και έχουμε σωθεί δια της πίστεως. Γνωρίσαμε την οδό που οδηγεί προς τον Πατέρα, δηλαδή πάλι τον ίδιο τον Υιό. Οδός του Θεού είναι και οι εντολές, σύμφωνα με το: «Κάνε με να συνετιστώ στην οδό των δικαιωμάτων σου»· τις οποίες ζητά, όχι να κηρύττονται μόνο στην Ιουδαία όπου δόθηκε ο νόμος, αλλά να γίνουν γνωστές σε όλα τα έθνη. <Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, ω Θεέ.> (A f. 333. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.)

Όταν τις ρώτησε για την αιτία της ασυνήθιστης ταχύτητάς τους, του αναγγέλλουν αμέσως τη βοήθεια του Μωυσή. Εκείνος αμέσως βάζει τον άνθρωπο στο σπίτι του, και του δίνει για σύζυγο τη Σεπφώρα, την πιο εκλεκτή και ομορφότερη από τις κόρες του· η οποία γέννησε τον Γηρσάμ. Επειδή, λοιπόν, ο Χριστός ωφέλησε τα συστήματα των εθνών στον κόσμο, έγινε γνωστό σε αυτόν, καθώς τον μυσταγωγούσαν εκείνοι που είχαν σωθεί μέσω αυτού, ότι και να βοηθήσει είναι ικανός, αλλά και να γλιτώσει εύκολα από τα χέρια εκείνων που έχουν επιλέξει να αδικούν. Έτσι λοιπόν, τον πλησιάζει με χαρά, όπως και ο Ραγουήλ τον ιερότατο Μωυσή. Συμβαίνει δε, σαν σε οικειότητα μαζί του, να του παρουσιάζει ως νύφη ολόκαλη την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, η οποία νοείται μέσω της Σεπφώρας. Διότι το όνομά της ερμηνεύεται ως «επίσκεψη» ή «ωραία», και επίσης ως «χάρη πνοής». Επειδή την επισκέφθηκε ανατολή από ύψους, την αληθινά εκπρεπή και ωραία, εννοώ βέβαια την Εκκλησία, και της χάρισε ως δώρο και ουράνιο ξένιο τη δωρεά της δικής του πνοής, εννοώ βέβαια τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος. Αυτή δε του γέννησε τον Γηρσάμ, δηλαδή τον αληθινά πάροικο λαό. Διότι εκείνοι που έχουν σφραγιστεί με το θείο Πνεύμα, και έχουν αξιωθεί της άνωθεν επισκοπής, και έχουν διαπλαστεί σε ωραιότητα προς τον Υιό, είναι, σύμφωνα με την αλήθεια, πάροικοι σε αυτόν τον κόσμο.

Όλα αυτά τα μάθαμε, όντας προηγουμένως στο σκοτάδι, υπό την εξουσία του Διαβόλου, προτού φτάσει σε εμάς το φως· όταν ήμασταν πουλημένοι στην αμαρτία. Όταν όμως θέλησε ο φιλάνθρωπος και ελεήμων Θεός να μας λυτρώσει από αυτή την πλάνη, μας επισκέφθηκε ανατολή εξ ύψους, και φανερώθηκε η σωτήρια χάρη του Θεού, και έδωσε τον εαυτό Του ως αντάλλαγμα για εμάς, και μας εξαγόρασε από την πλάνη των ειδώλων, και ευδόκησε να μας ανακαινίσει δι' ύδατος και Πνεύματος. Όλα αυτά λοιπόν τα απαρνηθήκαμε, και απεκδυθήκαμε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθήκαμε τον νέο Αδάμ.

Όλα αυτά τα μάθαμε όταν βρισκόμασταν παλαιότερα στο σκοτάδι, υπό την εξουσία του Διαβόλου, προτού φτάσει σε εμάς το φως· όταν ήμασταν πουλημένοι στην αμαρτία. Όταν όμως ο φιλάνθρωπος και ελεήμων Θεός θέλησε να μας λυτρώσει από αυτή την πλάνη, μας επισκέφθηκε ανατολή από τα ύψη, και φανερώθηκε η σωτήρια χάρη του Θεού, και έδωσε τον εαυτό Του ως αντάλλαγμα για εμάς, και μας εξαγόρασε από την πλάνη των ειδώλων, και ευδόκησε να μας ανακαινίσει διά του ύδατος και του Πνεύματος. Όλα αυτά, λοιπόν, τα απαρνηθήκαμε, και απεκδυθήκαμε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθήκαμε τον νέο Αδάμ. Τώρα, όποιος πράττει τα προαναφερθέντα πονηρά έργα μετά τη χάρη, έχει εκπέσει από τη χάρη, και ο Χριστός δεν πρόκειται να τον ωφελήσει σε τίποτα, εφόσον επιμένει στην αμαρτία.

ΙΒʹ. Εμείς, όμως, ακολουθώντας μια μέση οδό, ανάμεσα σε εκείνους που έχουν εντελώς παχυλή διάνοια και σε εκείνους που είναι υπερβολικά θεωρητικοί και υψιπετείς, προκειμένου να μη μείνουμε εντελώς αδρανείς και ακίνητοι, αλλά ούτε να γίνουμε πιο περίεργοι από όσο πρέπει, και έτσι εκπέσουμε και αποξενωθούμε από τα προκείμενα ζητήματα (διότι το μεν πρώτο είναι κάπως ιουδαϊκό και ταπεινό, το δε δεύτερο μοιάζει με ονειροκρισία, και αμφότερα είναι εξίσου κατακριτέα)· έτσι λοιπόν θα συζητήσουμε για αυτά, ανάλογα με το τι είναι εφικτό για εμάς, και με τρόπο που δεν θα είναι υπερβολικά παράδοξος ούτε καταγέλαστος στους πολλούς. Φρονούμε, δηλαδή, ότι, επειδή πέσαμε εξαρχής εξαιτίας της αμαρτίας και, αφού παρασυρθήκαμε από την ηδονή, φτάσαμε μέχρι την ειδωλολατρία και τις παράνομες αιματοχυσίες, έπρεπε να ανακληθούμε πάλι και να επαναφερθούμε στην αρχαία μας κατάσταση, λόγω των σπλάχνων του ελέους του Θεού και Πατέρα μας, ο οποίος δεν ανεχόταν να καταστραφεί ο άνθρωπος, ένα τόσο σπουδαίο έργο των δικών Του χειρών. Πώς, λοιπόν, έπρεπε να γίνει η ανάπλαση, και τι να συμβεί; Η μεν αυστηρότητα της ιατρείας αποδοκιμάστηκε, επειδή ούτε θα μπορούσε να πείσει, αλλά αντίθετα θα μπορούσε να προκαλέσει ρήξη, εξαιτίας της σκλήρυνσης που έφερε η πάροδος του χρόνου· αντιθέτως, με τη θεία οικονομία επιλέχθηκε η ήπια και φιλάνθρωπη θεραπεία για την επανόρθωση. Διότι ούτε ένα στραβό κλαδί μπορεί να αντέξει την απότομη κάμψη και τη βία του χεριού που προσπαθεί να το ισιώσει (αφού μάλλον θα σπάσει γρηγορότερα παρά θα ισιώσει), ούτε ένα θερμόαιμο και ηλικιωμένο άλογο μπορεί να αντέξει την τυραννία του χαλιναριού, χωρίς κάποια περιποίηση και καθησυχαστικούς ήχους.

Δεν υπάρχει κανείς που να πράττει το δίκαιο και τη δικαιοσύνη, δεν υπάρχει ούτε ένας. Αποκλείσαμε τους οικτιρμούς σου, και τη φιλανθρωπία σου, και τα σπλάγχνα του ελέους του Θεού μας, εξαιτίας της κακίας μας και της πονηρίας των πράξεών μας, με την οποία πορευθήκαμε.

Σε αυτήν την κτίση, ήλιος μεν είναι ο καθαρός βίος, άστρα δε οι αρετές, αέρας δε η διαφανής πολιτεία, θάλασσα δε είναι το βάθος του πλούτου της σοφίας και της γνώσεως, χλόη δε και βλαστήματα η αγαθή διδασκαλία και τα θεία διδάγματα, τα οποία νέμεται ο λαός της νομής, δηλαδή το ποίμνιο του Θεού, δένδρα δε καρποφόρα είναι η εργασία των εντολών. Σε αυτήν κτίζεται και ο αληθινός άνθρωπος, ο οποίος δημιουργήθηκε κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν του Θεού. Βλέπεις ποιου κόσμου γίνεται αρχή Αυτή η ημέρα, την οποία εποίησε ο Κύριος, για την οποία λέγει ο προφήτης ότι δεν είναι ούτε ημέρα όμοια με τις άλλες ημέρες ούτε νύχτα όμοια με τις άλλες νύκτες. Και δεν έχει διακηρύξει ακόμη ο λόγος το εξαίρετο της παρούσης χάριτος. Αυτή έλυσε την ωδίνα του θανάτου, αυτή έφερε στο φως τον πρωτότοκο των νεκρών, σε αυτήν συνετρίβησαν οι σιδηρές πύλες του θανάτου, σε αυτήν συνεθλάσθησαν οι χάλκινοι μοχλοί του άδου. Τώρα ανοίγεται το δεσμωτήριο του θανάτου, τώρα κηρύσσεται στους αιχμαλώτους η άφεσις, τώρα χαρίζεται στους τυφλούς η ανάβλεψις, τώρα επισκέπτεται αυτούς που κάθονται στο σκότος και στην σκιά του θανάτου η εξ ύψους ανατολή.

Πάλι, αδελφοί, προσφέρεται σε εμάς η απόλαυση των αγαθών, με το να συνεκλάμψει η ημέρα της Κυριακής της αναστάσεως με τη μνήμη των μαρτύρων. Διότι κατ' αυτήν πρωτίστως καταύγασε τις διάνοιές μας ο φωτισμός της δόξας του Ευαγγελίου του Χριστού, κατά την οποία, αφού έκανε να ανατείλουν οι σωτήριες ακτίνες της δικαιοσύνης, αφενός εξαφάνισε το σκοτάδι της ασεβείας, αφετέρου ελάμπρυνε τις ψυχές με την επίγνωση της αλήθειας. Και πρόσεξέ μου το θαυμαστό και μέγιστο της ευεργεσίας. Διότι αυτός ο αισθητός ήλιος, όταν ανατέλλει το πρωί και προαναγγέλλει την ημέρα με τις πρόδρομες αυγές των ακτίνων του, καλύπτει βέβαια και περιβάλλει με τις λάμψεις του τα πάντα κάτω από τον ουρανό· ταυτόχρονα όμως αποκρύπτει και αμαυρώνει όλους μαζί τους χορούς των αστέρων, έτσι ώστε να φαίνεται μόνο αυτός να περιπολεί στις ουράνιες αψίδες. Ο δε Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αφού ανέτειλε για εμάς από το ύψος, σύμφωνα με την προφητεία που λέει για αυτόν, «με τα οποία μας επισκέφθηκε η Ανατολή από το ύψος», όχι μόνο δεν απέκρυψε τους αγίους που έλαμψαν σαν αστέρια πριν από την επίγεια παρουσία του και έγιναν πρόδρομοί του, αλλά και εκείνους τους έκανε λαμπρότερους, και άλλους φωστήρες έκανε να συνεκλάμψουν μαζί του.

Διότι δεν έπρεπε αυτός να υποστεί φυσικό θάνατο· επειδή αυτός αποτελεί καταδίκη της παράβασης του Αδάμ, της οποίας δεν ήταν οφειλέτης ο υπηρέτης της εντολής, αυτός που από την ίδια τη μητρική κοιλιά ήταν υπάκουος στον Θεό. Το να θυσιάζουν όμως τη ζωή τους για την αρετή και την ευσέβεια αποτελεί χρέος των αγίων, σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου· και γι' αυτόν τον λόγο αρμόζει περισσότερο σε αυτούς ο βίαιος θάνατος υπέρ του αγαθού· διότι και ο Κύριος κατ' αυτόν τον τρόπο γεύθηκε τον θάνατο. Έπρεπε εξάλλου και ο θάνατος του Ιωάννη να είναι πρόδρομος του θανάτου του Χριστού, ώστε, σύμφωνα με την προφητεία του πατέρα του, να προπορευτεί προ προσώπου Κυρίου, για να δώσει γνώση σωτηρίας και σε όσους κάθονταν στο σκοτάδι του Άδη, προκειμένου να προστρέξουν και εκείνοι και να επιτύχουν τη μακάρια και αθάνατη ζωή εν Χριστώ.

Τώρα ο λόγος κατεβαίνει προς τον δράκοντα, τον Λευιάθαν, τον αποστάτη (διότι ο Λευιάθαν ερμηνεύεται ως δράκοντας), τον μεγάλο νου των Ασσυρίων, εννοώ των εναντίων δυνάμεων, που φωλιάζει στην καρδιά της γης· και τον ελκύει με το αγκίστρι της θεότητας, το οποίο κρύβεται στο σώμα σαν κάποιο σκουλήκι, και τον εξαναγκάζει να ξεράσει αυτούς που κατάπιε επικρατώντας με πολλή σκληρότητα, διώχνοντας με άδεια χέρια αυτόν που κομπάζει για τα πλούτη του. Το Παιδίον που γεννήθηκε και δόθηκε σε εμάς, κατεβαίνοντας στη φωλιά των ασπίδων, πνίγει, σκοτώνει και εξολοθρεύει τον υπερόπτη και αλαζόνα. Τώρα ο άδης έχει γίνει ουρανός, και τα καταχθόνια γεμίζουν με φως, και το σκοτάδι που πριν καταδίωκε τώρα εκδιώκεται, και στους τυφλούς δίνεται η ανάβλεψη. Διότι σε όσους κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, φανερώθηκε ανατολή από τα ύψη. Αυτά οι προφήτες, οι πατριάρχες, και οι δίκαιοι με σαφήνεια τα προτύπωναν και τα προανήγγειλαν.

Ο δε Βαρλαάμ είπε: Μην τα αντιλαμβάνεσαι έτσι αυτά. Διότι ο Θεός Λόγος, ο οποίος ενανθρώπησε για τη σωτηρία του γένους μας, γνωρίζοντας τη μεγάλη ασθένεια και ταλαιπωρία της φύσης μας, ούτε ως προς αυτό το ζήτημα μας άφησε να νοσούμε αθεράπευτα· αλλά, ως πάνσοφος ιατρός, στην επιρρεπή προς την πτώση και φιλαμαρτήμονα προαίρεσή μας ανέμειξε το φάρμακο της μετάνοιας, κηρύσσοντας αυτήν για την άφεση των αμαρτιών. Διότι, αφού λάβουμε την επίγνωση της αλήθειας και αγιαστούμε διά ύδατος και Πνεύματος, και καθαριστούμε χωρίς κόπο από κάθε αμαρτία και κάθε ρύπο, εάν συμβεί να υποπέσουμε σε κάποια παραπτώματα αμαρτιών, δεν υπάρχει μεν δεύτερη αναγέννηση διά του βαπτίσματος, η οποία να επιτελείται στο νερό της κολυμβήθρας διά του Πνεύματος και να μας αναπλάθει τελείως. Διότι αυτό το δώρο έχει δοθεί άπαξ· αλλά διά της επίπονης μετάνοιας και των θερμών δακρύων, των κόπων και των ιδρώτων, συντελείται ο καθαρισμός και η συγχώρηση των πταισμάτων, διά της βαθιάς ευσπλαχνίας του Θεού μας.

Διότι έχω πλαστεί κατ' εικόνα Θεού και έχω αξιωθεί της γνώσης Του, και έχω κοσμηθεί με το λογικό έναντι όλων των ζώων, και έχω ανακληθεί από τον θάνατο στη ζωή διά της ευσπλαχνίας του Θεού μας, και έλαβα το δικαίωμα να συμμετέχω στα μυστήριά Του, και η θύρα του παραδείσου έχει ανοίξει, παρέχοντάς μου ανεμπόδιστη την είσοδο, εφόσον το θελήσω. Για τόσα λοιπόν και τέτοια δωρήματα, των οποίων μετέχουν εξίσου πλούσιοι και φτωχοί, μου είναι εντελώς αδύνατο να ευχαριστήσω επάξια· εάν όμως δεν προσφέρω ούτε αυτή τη μικρή υμνολογία σε Εκείνον που μου τα δώρισε, ποια απολογία θα έχω;

Εσύ, λοιπόν, αφού ελευθερώθηκες από αυτήν χάρη στα σπλάχνα του ελέους του Θεού μας, και αφού ενδύθηκες τον Χριστό με τη χάρη του θείου Πνεύματος, στρέψε ολόκληρο τον εαυτό σου προς τον Κύριο και μην ανοίξεις πλέον καθόλου την πόρτα στα πάθη. Αντιθέτως, αφού στολίσεις την ψυχή σου με την ευωδία και τη λαμπρότητα των αρετών, κάνε την ναό της Αγίας Τριάδος, απασχολώντας όλες τις δυνάμεις του νου σου με τη θεωρία Της. Διότι, εάν κάποιος που συναναστρέφεται και συνομιλεί με επίγειο βασιλιά θεωρείται από όλους μακάριος, εκείνος που αξιώθηκε να συνομιλεί και να συνυπάρχει νοερά με τον Θεό, πόση μακαριότητα θα απολαύσει; Αυτόν, λοιπόν, να ατενίζεις πάντοτε και με Αυτόν να συνομιλείς. Και πώς θα συνομιλήσεις με τον Θεό; Με την εγγύτητα προς Αυτόν διά της προσευχής και της δέησης. Διότι εκείνος που προσεύχεται με θερμότατο πόθο και με καθαρισμένη καρδιά, έχοντας απομακρύνει τον νου από όλα τα υλικά και τα γήινα, και στεκόμενος ενώπιος ενωπίω μπροστά στον Θεό, προσφέροντάς Του τις δεήσεις με φόβο και τρόμο, αυτός ο άνθρωπος συνομιλεί μαζί Του και διαλέγεται μαζί Του πρόσωπο με πρόσωπο.

XXXIV. Βλέποντας αυτά ο βασιλιάς Αβεννήρ, αργά και με δυσκολία ερχόμενος σε επίγνωση, καταδίκαζε την αδυναμία και την κενή απάτη των ψευδώνυμων θεών του. Και αφού συγκάλεσε πάλι τους πρώτους της βουλής, έφερε στο φως όσα μελετούσε. Καθώς δε όλοι επιβεβαίωναν τα ίδια (διότι τους επισκέφθηκε ανατολή εξ ύψους, αφού ο Σωτήρας εισάκουσε τη δέηση του δούλου του Ιωάσαφ), φάνηκε καλό στον βασιλιά να κάνει αυτά γνωστά στον γιο του. Γράφει, λοιπόν, την επόμενη ημέρα επιστολή προς τον Ιωάσαφ, η οποία περιείχε τα εξής: «Ο βασιλιάς Αβεννήρ απευθύνει χαιρετισμό στον πολυαγαπημένο του γιο Ιωάσαφ. Πολλοί λογισμοί, που υπεισέρχονται στην ψυχή μου, με τυραννούν δεινά, αγαπημένε μου γιε. Διότι, βλέποντας όλα τα δικά μας να εκλείπουν, με τον τρόπο που διαλύεται ο καπνός, και τα της δικής σου θρησκείας να λάμπουν περισσότερο από τον ήλιο, αφού ήρθα πλέον σε συναίσθηση, κατάλαβα ότι είναι αληθινά όσα μου έλεγες πάντοτε, και ότι μας κάλυπτε βαθύ σκοτάδι αμαρτιών και ασέβειας, με αποτέλεσμα να μην μπορούμε εξαιτίας του ούτε προς την αλήθεια να δούμε καθαρά ούτε τον Δημιουργό των πάντων να γνωρίσουμε. Αλλά και ένα φως τόσο τηλαυγές, που φανερώθηκε σε εμάς μέσω εσού, εμείς, κλείνοντας τα μάτια, δεν θελήσαμε να το δούμε, προξενώντας από τη μία σε εσένα πολλά δεινά, και από την άλλη, αλίμονο, θανατώνοντας ελεεινά όχι λίγους από τους Χριστιανούς, οι οποίοι, ενδυναμωμένοι από την ακαταμάχητη δύναμη που συμπαραστεκόταν σε αυτούς, υπερίσχυσαν μέχρι τέλους απέναντι στη δική μας ωμότητα».

Θεοτοκίον. Γέννησες για εμάς ως νέο παιδί τον Θεό, αυτόν που προ των αιώνων συγκαθόταν με τον προάναρχο Πατέρα του και συνδοξαζόταν με το Πανάγιο Πνεύμα, Μαρία Θεοτόκε, ο οποίος θέλησε, από άπειρη ευσπλαχνία, να καταστεί υιός σου.

Μου φαίνεται δε καλύτερο να αναμείξω στον λόγο, σαν ένα είδος καρυκεύματος, την αιτία για την οποία παρακινηθήκαμε στη σύνταξη αυτού του βιβλίου. Διότι η διήγηση έχει κάτι το χαριτωμένο και ωφέλιμο για όσους δίνουν προσοχή, για τον οποίο λόγο φάνηκε καλό και σε εμένα, με τη βοήθεια του Θεού, να αποκαλύψω αυτό που ήταν κρυμμένο. Και έχει ως εξής: Διότι, όταν με επισκέφθηκε κάποια θεία «Ανατολή εξ ύψους», ώστε να αναχωρήσω από τη ματαιότητα του βίου και να κατευθύνω τα ταπεινά μου πόδια προς ευθείες τρίβους και σε οδό ειρήνης του μοναχικού βίου, έφυγα κρυφά από τους γονείς και τα επτά αδέλφια μου, άρρενα και θήλεα, και έφθασα σε μια ιερά μονή, στην οποία μου έτυχε κάποτε να ακούσω την προφητεία που λέει: «Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την γην» και τα ακόλουθα αυτών, και θαύμασα μεγάλως ακούγοντας τέτοια λόγια. Διότι δεν είχα φθάσει ακόμη στο σημείο να ακούσω ποτέ μου κάτι τέτοιο, καθότι ήμουν εντελώς αγράμματος, αγνοώντας ακόμη και το άλφα, ένας κηπουρός περίπου δεκαοκτώ ετών. Και τόσο πολύ εξεπλάγην με όσα ελέχθησαν, και η ψυχή μου τα αγάπησε τόσο σφόδρα, ώστε έλεγε: «Μακάρι καθημερινά να διάβαζαν τέτοια αναγνώσματα και να τα άκουγα», αν και δεν κατανοούσα το βαθύτερο νόημα των λεγομένων, παρά μόνο το «Εν αρχή εποίησεν ο Θεός» και το ότι «Είδεν ο Θεός ότι καλά λίαν» και τίποτε περισσότερο από αυτά δεν αντιλαμβανόμουν. Αλλά ούτε και θέλησα να ρωτήσω κανέναν για αυτά, παρά μόνο κρατούσα το θαύμα στο πιο απόκρυφο μέρος της καρδιάς μου.

Χαίρε, η αληθέστατη εκπλήρωση των νομικών τύπων και των σκιών. Χαίρε, η αρχή και το τέλος κάθε θαυματουργίας. Αλλά μέχρι πότε θα διατρίβουμε στον λόγο μας με τα παλαιά αινίγματα και τους τύπους, ονομάζοντάς την πλάκα και ράβδο και στάμνα, σκηνή και κιβωτό και ναό και τράπεζα και λυχνία, λαμπάδα και κάμινο; Και αυτά την προεικόνισαν αινιγματωδώς. Πρέπει λοιπόν εμείς σύντομα να την ονομάσουμε Μητέρα του Θεού, αυτό το μέγα και εξαίσιο άκουσμα και θέαμα. Αλλά επειδή κάθε κτιστή φύση δεν δέχεται την τελείωσή της μέσα σε μια στιγμή —για παράδειγμα, πρόκειται να δημιουργηθεί άνθρωπος; Δεν γεννιέται αμέσως τέλειος άνδρας, αλλά πρώτα φανερώνεται ότι πρόκειται να γεννηθεί, και αφού γεννηθεί δεν γίνεται αμέσως άνδρας. Πρόκειται να γίνει ημέρα; Προηγείται από αυτήν η αμυδρή αυγή, έπειτα το φως της ημέρας, και μετά από λίγο ανατέλλει ο ήλιος. Έτσι ακριβώς συμβαίνει και εδώ. Διότι έμελλε η Πανάμωμος «διά σπλάγχνα ελέους του Θεού ημών» να γίνει και να ονομαστεί Μητέρα του Θεού. Και την προεικόνιζαν τύποι και αινίγματα, και συνελάμβαναν και γεννούσαν στείρες γερασμένες γυναίκες. Έπειτα δε και η αγνή Παρθένος, αφού συνέλαβε εκ Πνεύματος Αγίου, χωρίς να παραβιαστούν οι σφραγίδες της παρθενίας της, και αφού γέννησε τον σαρκοφόρο Θεό παρέμεινε άφθορη, το πιο καινοφανές θαύμα από όλα τα θεία θαύματα και το πιο εξαίρετο θέαμα από την πρώτη δημιουργία του κόσμου.

Έπειτα, στρέφοντας τον λόγο προς το παιδί του, προφητεύει σαφέστατα λέγοντας: «Και εσύ, παιδί μου, προφήτης του Υψίστου θα ονομαστείς· διότι θα προπορευτείς μπροστά από τον Κύριο για να ετοιμάσεις τους δρόμους του». Διότι Ύψιστο Κύριο προανήγγειλε τον Χριστό, του οποίου πρόδρομος και κήρυκας και βαπτιστής αναδείχθηκε ο Ιωάννης, ετοιμάζοντας για αυτόν μέσω του κηρύγματος και προετοιμάζοντας μέσω του βαπτίσματος «λαό εκλεκτό», το οποίο σημαίνει «να ετοιμάσει τους δρόμους του». «Για να δώσει γνώση σωτηρίας στον λαό του με την άφεση των αμαρτιών μέσω της βαθιάς ευσπλαχνίας του Θεού μας». Θα δώσει, λέει, το κήρυγμά σου, παιδί μου, και η προετοιμασία σου «γνώση σωτηρίας» μέσω της μετάνοιας «στον λαό».

Έγινε δε το ποικίλο καλό όχι από τα δικά μας έργα, αλλά «λόγω της βαθιάς ευσπλαχνίας του Θεού μας, με την οποία μας επισκέφθηκε ως ανατολή από τα ύψη», δηλαδή ο ήλιος της δικαιοσύνης, ο Χριστός και Κύριος, δια του οποίου το σκοτάδι της πλάνης εκδιώχθηκε τρεπόμενο σε φυγή από το φως, «για να κατευθύνει τα πόδια μας» από την οδό της έχθρας «στην οδό της ειρήνης» των ενταλμάτων του Χριστού, ο οποίος δώρισε την ειρήνη και είπε: «Ειρήνη αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω». Ευδόκησε να γίνουμε και εμείς μέτοχοί της, ειρηνάρχα Χριστέ ο Θεός μας, χάρη στο μέγα σου έλεος.

Διότι, εάν το να έχει υποστεί κανείς στο παρελθόν οποιοδήποτε από τα δεινά τον καθιστά σπλαχνικό απέναντι σε αυτούς που τώρα υποφέρουν τα ίδια, κάνοντας δικές του τις συμφορές τους, ποιο από τα δεινά δεν έχουμε υποστεί εμείς; Μήπως όχι την έκπτωση από την αληθινή μας πατρίδα; Μήπως όχι την πενία; Μήπως όχι την ασθένεια; Μήπως όχι την έσχατη μανία; Και από όλα αυτά απαλλαχθήκαμε «χάρη στη βαθιά ευσπλαχνία του Θεού μας». Επομένως, ας δείχνουμε και εμείς έλεος, εάν κάποιος υποφέρει εξαιτίας οποιουδήποτε από αυτά, και ας προσφέρουμε στους συνδούλους μας τον οίκτο που μας έδειξε ο κοινός μας Δεσπότης. Και για να δηλώσει αυτό ακριβώς ο Σωτήρας, ότι δηλαδή πρέπει να συμπεριφερόμαστε με πραότητα προς τους συνανθρώπους μας, έχοντας ως παράδειγμα τη θεία φιλανθρωπία, λέει: «Να γίνεσθε οικτίρμονες, όπως ακριβώς και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων». Περί του έκτου μακαρισμού: ότι η καθαρότητα της καρδιάς κατορθώνεται μέσα από την προαναφερθείσα μελέτη.

Διότι τώρα ο λόγος δεν γίνεται περί εκείνων, αλλά περί των θείων θελημάτων και ενεργημάτων του Χριστού, των οποίων την καταλλαγή και τον αγιασμό απέδειξε ο λόγος. «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο», λέει ο Χριστός πριν από το πάθος, «ώστε έδωσε τον Υιό του, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Εάν πριν λάβει το αίμα ο Πατέρας δεν είχε καταλλαγεί, πώς αγάπησε τον κόσμο πριν από την καταλλαγή; Και τον αγάπησε τόσο πολύ, ώστε να δώσει υπέρ αυτού τον μονογενή, τον αγαπητό Υιό· πώς καταλλάγηκε πριν λάβει το αίμα που αποτελεί την αιτία της καταλλαγής; Ή μήπως πρώτα καταλλάγηκε, όπως ο ίδιος γνωρίζει, καθώς μας εδικαίωσε φιλανθρώπως δια της αφέσεως των αμαρτιών μας, για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια του μεγάλου Ζαχαρία, «από τα σπλάχνα του ελέους του»· και έπειτα, αφού μας αγάπησε έτσι, έδωσε τον Υιό υπέρ ημών, και μέσω αυτού οικονόμησε τη σωτηρία μας; Επομένως, το σωτήριο αίμα δεν είναι η αιτία της καταλλαγής του Πατέρα μαζί μας, αλλά μάλλον η καταλλαγή είναι η αιτία του αίματος. Το δε λύτρο έχει δοθεί για την αιχμαλωσία μας και ως μέσο καθαρμού της αμαρτίας. Όπως ακριβώς και εμείς αποτελούμε αντάλλαγμα του Χριστού, σύμφωνα με τον θείο Δαβίδ, ο οποίος λέει: «Μνήσθητι, Κύριε, τον ονειδισμό σου, με τον οποίο ονείδισαν το αντάλλαγμα του Χριστού σου». Επομένως, πρέπει να λέγεται ότι το θείο αίμα είναι μάλλον αιτία της ανταλλαγής, και η μεσιτεία του Χριστού αιτία της καταλλαγής· και προπάντων ο ίδιος ο Χριστός, ο οποίος ανακεφαλαιώνει τα πάντα, (είναι) και καταλλαγή, όπως και ειρήνη.

Και αυτό συνέβαινε για αναρίθμητους άλλους λόγους, και διότι, αν οι παλαιοί νόμοι παρέμεναν εντελώς αμετάβλητοι, ήταν αναγκαίο και ο ίδιος ο τρόπος ζωής να διατηρηθεί μαζί με τους νόμους. Όμως αυτή ούτε διέθετε τη δύναμη να αποδεχθεί κανένα από τα υπερφυή και όσα αργότερα έλαμψαν (όπως ακριβώς ούτε και προηγουμένως, παρόλο που την είχαν διαπαιδαγωγήσει αναρίθμητοι νομοθέτες, ηγέτες, προφήτες και πολλά άλλα ιερά διδάγματα), ούτε το εγχείρημα θα έφτανε στο τέλος του, αλλά, εάν η ανθρώπινη ζωή παρέμενε στην ίδια κατάσταση, η προοδευτική φροντίδα και προσπάθεια για τη σωτηρία θα αποδεικνυόταν μάταιη. Διότι η ανθρώπινη προσπάθεια δεν θα πετύχαινε τίποτα το σπουδαίο, εφόσον δεν είναι δυνατόν η δούλη κτίση να επιχειρεί, χωρίς να κατηγορηθεί για θράσος, να αλλάζει τους νόμους του Δημιουργού και Δεσπότη. Σε Εκείνον, όμως, που απεργάζεται τη σωτηρία του πλάσματος από βαθιά ευσπλαχνία, και η αναδιοργάνωση των δεσποτικών νόμων είναι πρέπουσα, εφόσον κατέχει κατά φύση τη δεσποτική εξουσία, και η ανανέωση του τρόπου ζωής προς το καλύτερο είναι και εύκολη και αρμόζουσα.

Ωδή ζ΄. Οι Παίδες των Εβραίων <στην κάμινο> Με πίστη και πόθο προστρέχω σε εσένα, σφιγμένος από τις αλυσίδες των πταισμάτων μου· χάρη στα σπλάχνα του ελέους σου, ελευθέρωσέ με, εμένα που κραυγάζω: Ευλογημένος, Πάναγνε, ο καρπός της κοιλίας σου. Ανάβλυσέ μου ρεύμα ιάσεως και σβήσε, Παρθένε, την κάμινο των ηδονών και των παθών, των πταισμάτων και των ασθενειών· διότι εσύ είσαι η πηγή που αναβλύζει το γλυκό ρεύμα της θείας ζωής.

ια'. Ομοίως δε και από όσα προφήτευσε προς το τέλος της ωδής του για το ίδιο του το παιδί: «Και εσύ, παιδίον, λέγοντας, προφήτης του Υψίστου θα ονομαστείς· διότι θα προπορευτείς προ του προσώπου του Κυρίου, για να ετοιμάσεις τις οδούς του, για να δώσεις γνώση σωτηρίας στον λαό του, με την άφεση των αμαρτιών μας, διά της ευσπλαχνίας του ελέους του Θεού μας.» Και αυτά τα έλεγε όχι από τη δική του διάνοια, αλλά επειδή είχε γίνει πλήρης Αγίου Πνεύματος· διότι έχει γραφτεί στα Ευαγγέλια για αυτόν ως εξής: «Και ο Ζαχαρίας, ο πατέρας του, λέει, επλήσθη Αγίου Πνεύματος και προφήτευσε λέγοντας·» τι λέγοντας; Αυτά δηλαδή που αναφέραμε προηγουμένως. Είναι δε ολοφάνερο ότι αυτός ο Ζαχαρίας δεν θα γέμιζε σαφώς με Άγιο Πνεύμα, εάν δεν ήταν πιστός στο Πνεύμα και άξιος αυτής της επιθυμητής πλήρωσης από αυτό· ούτε θα χρημάτιζε πατέρας του Ιωάννη, εάν δεν ήταν αντάξιος και αυτής της τιμής.

Διότι η φιλαίματη ρομφαία τους θα εισέλθει στις δικές τους καρδιές, και το τόξο τους θα συντριβεί, και τα βέλη τους θα μπηχτούν στους ίδιους, και θα μας παραδώσουν την οδό καθαρή από φόβους, χωρίς καμία ανηφόρα ή αγκάθια ή δυσκολία, ώστε και εμείς τρέχοντας εντελώς άφοβα και ατρόμητα να φθάσουμε στον τόπο της γέννησης της Ζωής, και να φιλήσουμε το θεοδόχο σπήλαιο και να προσκυνήσουμε την ιερή φάτνη και να ασπαστούμε αυτήν τη θεοποιό πόλη, χορεύοντας μαζί με τους ποιμένες, αναφωνώντας μαζί με τους μάγους, δοξολογώντας μαζί με τους αγγέλους «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία», διότι «μας επισκέφθηκε ανατολή από το ύψος και φανερώθηκε σε όσους κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου και κατηύθυνε τα πόδια μας σε οδό ειρήνης», και «ο Κύριος είναι Θεός και μας φανερώθηκε», και «κέρας σωτηρίας για εμάς στον οίκο του Δαβίδ» ανέστησε ο Θεός και Πατέρας ως αγαθός και φιλάνθρωπος, και μας έδωσε τον Μονογενή Υιό μέσω της ανθρώπινης γέννησης, και Εκείνον που φέρει στους ώμους Του την αιώνια εξουσία, ο οποίος ως Λόγος και Υιός ονομάζεται «άγγελος της μεγάλης βουλής» του Πατέρα, τον «θαυμαστό σύμβουλο» του Θεού που Τον γέννησε, τον ισχυρό και αήττητο Θεό, Αυτόν που κατέχει την εξουσία των πάντων, που είναι ο αρχηγός κάθε ειρήνης και αναγνωρίζεται ως πατέρας και ποιητής του μέλλοντος αιώνος, τον Οποίο η Παναγία και πάναγνη Παρθένος συνέλαβε στη γαστέρα της και γέννησε, χωρίς να γνωρίσει ανθρώπινη σπορά και σαρκική μίξη, και η οποία έχει κηρυχθεί αληθινά και κυριολεκτικά Θεομήτωρ, ως Εκείνη που γέννησε τον Λόγο και σεσαρκωμένο Θεό και Χριστό, ο οποίος όχι μόνο χρίστηκε κατά τη σάρκα και το σώμα, αλλά και χρίει αυτούς που πιστεύουν με το Πνεύμα, και σώζει τα σύμπαντα επαληθεύοντας το όνομά Του.

Επομένως, ας δούμε, αδελφοί, και ας εξετάσουμε με ακρίβεια τους εαυτούς μας και ας κατανοήσουμε τις ψυχές μας, εάν υπάρχει μέσα μας αυτή η σφραγίδα. Ας διαγνώσουμε εάν ο Χριστός είναι μέσα μας, από τα σημεία που έχουν αναφερθεί. Ακούστε, παρακαλώ, χριστιανοί αδελφοί, ανανήψτε και εξετάστε εάν έλαμψε το φως στις καρδιές σας, εάν είδατε το μέγα φως της επιγνώσεως, εάν μας επισκέφθηκε ανατολή εξ ύψους που φέγγει σε εμάς που καθόμαστε στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, και ας αναπέμπουμε συνεχώς δόξα με ευχαριστία στον αγαθό Δεσπότη που μας χάρισε αυτήν, και ας αγωνιστούμε να θρέψουμε μέσα μας περισσότερο το θείο πυρ μέσω της εκπλήρωσης των εντολών, διά του οποίου το θείο φως συνηθίζει να λάμπει περισσότερο και να μεγαλύνεται. Εάν πάλι δεν έχουμε λάβει ακόμη τον Χριστό ή τη σφραγίδα Του και δεν αναγνωρίζουμε μέσα μας τα προαναφερθέντα σημεία, αλλά τουναντίον ζει μάλλον μέσα μας ο δόλιος κόσμος και εμείς δυστυχώς ζούμε μέσα σε αυτόν θεωρώντας ως κάτι σπουδαίο τα πρόσκαιρα, και καταρρέουμε στις θλίψεις και θλιβόμαστε για τις απώλειες και χαιρόμαστε με την τρυφή και τον πλούτο, αλίμονο για την απώλεια, αλίμονο για την άγνοια και τη σκότιση, αλίμονο για την ταλαιπωρία και την αναισθησία μας, από τα οποία κυριευόμαστε και συρόμαστε στα γήινα.

Μας επισκέφθηκε ανατολή από τα ύψη, ο Χριστός ο Θεός μας, τοποθετώντας τη δική σου μακαριότητα στη Δύση, σαν μια θεόφωτη λυχνία για να φωτίζει την υπό τον ουρανό Εκκλησία, στον πρώτιστο αποστολικό θρόνο. Διότι αισθανθήκαμε το νοερό φως εμείς που ήμασταν εγκλωβισμένοι στο σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου της πονηρής αίρεσης, και αποβάλαμε το νέφος της αθυμίας και αναθαρρήσαμε προς αγαθές ελπίδες, έχοντας μάθει μέσω των αδελφών και συνδούλων μας που σας στείλαμε, ποια και πόσο μεγάλα έπραξε και είπε η αγία σας κορυφαιότητα, αφού δεν δέχθηκε τους αιρετικούς απεσταλμένους ούτε καν στην ιερή της παρουσία, θεωρώντας τους σαν λωποδύτες, αλλά δικαίως τους απομάκρυνε όντας μακριά, ενώ για τις δικές μας ταλαιπωρίες, ακούγοντας τα γράμματα και τις διηγήσεις των απεσταλμένων μας, λυπήθηκε και αναστέναξε θεομίμητα σαν για δικά της μέλη. Και όντως γνωρίσαμε εμείς οι ταπεινοί ότι ένας λαμπρός διάδοχος του κορυφαίου των αποστόλων προΐσταται της Ρωμαϊκής Εκκλησίας. Πραγματικά έχουμε πειστεί ότι ο Κύριος δεν εγκατέλειψε εντελώς τη δική μας Εκκλησία, καθώς η μία και μόνη δική σας βοήθεια υπάρχει σε αυτήν από άνωθεν και εξ αρχής στις περιστάσεις που συμβαίνουν, με την πρόνοια του Θεού. Εσείς, λοιπόν, είστε αληθινά η αθόλωτη και ανόθευτη πηγή εξ αρχής της Ορθοδοξίας, εσείς είστε το γαλήνιο λιμάνι της όλης Εκκλησίας που βρίσκεται μακριά από κάθε αιρετική ζάλη, εσείς είστε η θεόλεκτη πόλη του καταφυγίου της σωτηρίας.

Όχι· αλλά για να τον λατρεύουμε, όχι μία φορά, ούτε δύο ημέρες, αλλά όλες τις ημέρες· και να λατρεύουμε όχι μόνο με σωματική προσκύνηση και υπηρεσία, αλλά με οσιότητα και δικαιοσύνη. Και οσιότητα μεν είναι το δίκαιο απέναντι στον Θεό, ενώ δικαιοσύνη είναι το δίκαιο απέναντι στους ανθρώπους· για παράδειγμα, εάν κάποιος απέχει από τα ιερά και δεν επιχειρεί να πλησιάσει τα θεία με ασέβεια, αλλά αποδίδει κάθε τιμή προς τα τίμια, αυτός είναι όσιος. Παρομοίως και αυτός που σέβεται τους γονείς του είναι όσιος· διότι και αυτοί είναι οικιακοί θεοί. Αν πάλι κάποιος δεν είναι πλεονέκτης, ούτε άρπαγας, ούτε κλέφτης, ούτε μοιχός, ούτε πόρνος· ένας τέτοιος είναι δίκαιος. Έτσι λοιπόν πρέπει να λατρεύουμε τον Θεό, με οσιότητα, δηλαδή με την ευλάβεια προς τα θεία, και με δικαιοσύνη, με την αξιέπαινη διαγωγή στα ανθρώπινα πράγματα· να λατρεύουμε όμως ενώπιον Του, όχι ενώπιον των ανθρώπων, όπως κάνουν οι ανθρωπάρεσκοι και οι υποκριτές. «Και εσύ, παιδί, θα ονομαστείς προφήτης του Υψίστου· διότι θα προπορευτείς προ του προσώπου του Κυρίου, για να ετοιμάσεις τις οδούς του, για να δώσεις γνώση σωτηρίας στον λαό του, μέσω της άφεσης των αμαρτιών τους. Εξαιτίας της βαθιάς ευσπλαχνίας του Θεού μας, με την οποία μας επισκέφθηκε η ανατολή από το ύψος, για να φανερωθεί σε αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, με σκοπό να κατευθύνει τα πόδια μας σε οδό ειρήνης. Το δε παιδί μεγάλωνε και ενδυναμωνόταν στο πνεύμα, και παρέμενε στις ερήμους μέχρι την ημέρα της φανέρωσής του στον Ισραήλ.»

Μας τις συγχώρησε αυτές, λόγω της βαθιάς του ευσπλαχνίας. Διότι αυτό δεν έγινε εξαιτίας των έργων μας, καθώς δεν πράξαμε τίποτα το αγαθό. Αλλά εκείνος μας επισκέφθηκε από τα ύψη, ονομαζόμενος ανατολή, διότι είναι Ήλιος δικαιοσύνης. Και εμφανίστηκε σε εμάς που καθόμασταν στο σκοτάδι, δηλαδή στην άγνοια, και στη σκιά του θανάτου, δηλαδή στην αμαρτία. Διότι δύο κακά κυριαρχούσαν στην ανθρώπινη φύση: η άγνοια του Θεού που είχαν οι Έλληνες, και η αμαρτία που είχαν οι Εβραίοι, παρόλο που γνώριζαν τον Θεό.

Διότι τυφλός ήταν, είτε γενικώς κάθε άνθρωπος εκ γενετής, δηλαδή εξαιτίας της υποταγής του στη γένεση, με την οποία είναι απόλυτα συνυφασμένη και η φθορά (διότι αφότου καταδικαστήκαμε στη θνητότητα και κατακριθήκαμε να πολλαπλασιαζόμαστε μέσω της εμπαθούς γενέσεως, από τότε ένα παχύ νέφος και, τρόπον τινά, ο δερμάτινος χιτώνας, όπως λένε τα ιερά Λόγια, κάλυψε τα νοερά μας μάτια)· είτε ήταν ο λαός των εθνικών. Διότι και αυτός είναι εκ γενετής τυφλός, όπως οι Έλληνες, οι οποίοι τυφλώθηκαν επειδή θεοποίησαν τα υποκείμενα σε γένεση και φθορά, σύμφωνα με το χωρίο: «Εσκοτίσθη η ασύνετος αυτών καρδία». Τέτοιοι ήταν και οι μάγοι των Περσών, που σπατάλησαν τη ζωή τους στη μελέτη των γενέσεων και στη γενεθλιαλογία (αστρολογία). Αυτόν λοιπόν τον τυφλό (είτε γενικά κάθε άνθρωπο είτε τον εθνικό λαό) είδε ο Ιησούς. Επειδή, δηλαδή, εκείνος δεν μπορούσε να δει τον Δημιουργό, Εκείνος «διά σπλάγχνα ελέους επεσκέψατο ημάς ανατολή εξ ύψους». Και πώς είδε; «Παράγων» (καθώς περνούσε), δηλαδή όχι όντας στον ουρανό, αλλά ερχόμενος με τους όρους της κενώσεως, και σκύβοντας από τον ουρανό, κατά τον προφήτη, και βλέποντας όλους τους υιούς των ανθρώπων. Ή και με άλλη έννοια: Καθώς περνούσε, είδε τον εθνικό λαό, που σημαίνει ότι δεν ήλθε πρωτίστως για αυτόν. Διότι ήλθε για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ· έπειτα, σαν πάρεργο στην πορεία του, επισκέφθηκε τον λαό που καθόταν στο σκοτάδι της απόλυτης άγνοιας. Και πώς θεραπεύει την τύφλωση; Φτύνοντας χάμω και φτιάχνοντας πηλό.