Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:79

Ο διάκονος λέγει: Ας προσέξουμε. Ο λαός λέγει: Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ. Άγιος, άγιος, άγιος είσαι αληθινά, Κύριε ο Θεός μας· εσύ που μας έπλασες και μας έθεσες στον παράδεισο της τρυφής. Όταν δε παραβήκαμε την εντολή σου εξαιτίας της απάτης του όφεως, και εκπέσαμε από την αιώνια ζωή, και εξοριστήκαμε από τον παράδεισο της τρυφής, δεν μας απέρριψες οριστικά, αλλά διαπαντός μας επισκέφθηκες δια των αγίων σου προφητών, και στις έσχατες τούτες ημέρες φανερώθηκες σε εμάς που καθόμασταν στο σκότος και στη σκιά του θανάτου, δια του μονογενούς σου Υιού, του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού, ο οποίος, αφού σαρκώθηκε και ενανθρώπησε εκ Πνεύματος Αγίου και εκ της αγίας δεσποίνης μας Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, μας υπέδειξε οδούς σωτηρίας, χαρίζοντάς μας την άνωθεν αναγέννηση εξ ύδατος και πνεύματος, και μας έκανε δικό του περιούσιο λαό· μας αγίασε με το Άγιό σου Πνεύμα.

Και πώς δεν θέλουν να κατανοήσουν ότι το «Και εσύ προφήτης του Υψίστου θα κληθείς» ειπώθηκε από τον Ζαχαρία, σαν να είχαν γίνει και οι άλλοι προφήτες δικοί του, δηλαδή του Θεού; <Για να φανεί σε αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου.> (E f. 29 b) Σε αυτούς λοιπόν που βρίσκονταν υπό τον νόμο και στην Ιουδαία, ο Βαπτιστής ήταν σαν ένας λύχνος που προπορευόταν του Χριστού, και για αυτόν είχε προαναφωνήσει ο Θεός: «Ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου». Τον προτύπωνε δε και ο νόμος, προστάζοντας να διατηρείται άσβεστος ο λύχνος στην πρώτη σκηνή· αλλά οι Ιουδαίοι, αφού χάρηκαν για λίγο χρονικό διάστημα με αυτόν, προστρέχοντας στο βάπτισμά του και θαυμάζοντας τον βίο του, ευθύς τον παρέδωσαν στον θάνατο, σχεδόν σβήνοντας τον αειφεγγή λύχνο· για αυτό και ο Σωτήρας έλεγε για αυτόν: «Εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε και έφεγγε· εσείς δε θελήσατε να αγαλλιάσετε για λίγο στο φως του». <Για να κατευθύνει τα πόδια μας σε οδό ειρήνης.> (I f. 132) Διότι η οικουμένη πλανιόταν, λατρεύοντας την κτίση παρά τον Κτίστη, και συσκοτιζόταν από το σκοτάδι της αμάθειας, και σαν μια νύχτα που έπεφτε στις διάνοιες όλων, δεν τους άφηνε να δουν τον κατά φύση και αληθινό Θεό· ανέτειλε όμως σε αυτούς από τον Ισραήλ, δίκην φωτός και ήλιου, ο Κύριος των όλων.

Κάθε κτίση, κάθε φύση, κάθε τάξη, κάθε πνοή, όλη η γη, κάθε αξίωμα, κάθε ηλικία, κάθε εθναρχία, κάθε βασιλεία, ας προϋπαντήσουμε βασιλικά τον Βασιλέα των βασιλέων, ας προσκυνήσουμε δεσποτικά τον Δεσπότη των δεσποτών, ας ψάλουμε θεϊκά στον Θεό των θεών, ας χορέψουμε ως θεόνυμφοι για τον νυμφίο της αφθαρσίας· γεμάτοι χαρά ας ανάψουμε λαμπρά τις λαμπάδες· ας αλλάξουμε θεοπρεπώς τους χιτώνες των ψυχών μας, ας ετοιμάσουμε σωστά τους δρόμους της ζωής μας, ας ανοίξουμε διάπλατα τις εισόδους των ψυχών μας στον Βασιλέα, ας κρατήσουμε τα βάγια της νίκης για τον νικητή του θανάτου, σείοντας θεοπρεπώς τους κλάδους των ελαιών προς τον κλάδο που βλάστησε από τη Μαρία· ας υμνήσουμε τον Θεό των αγγέλων με αγγελικούς ύμνους· μαζί με τα παιδιά ας ανακράξουμε θεοπρεπώς, μαζί με το πλήθος ας φωνάξουμε τα λόγια του πλήθους και εμείς ως πλήθη: Ωσαννά εν τοις υψίστοις. Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς, φανερώθηκε σε εμάς που καθόμαστε στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου.

Τάχα κατέρχεται για να ανυψώσει τον κατάδικο και σύνδουλό μας Αδάμ. Όντως, πορεύεται για να αναζητήσει τον πρωτόπλαστον ως απολωλός πρόβατο. Οπωσδήποτε επιθυμεί να επισκεφθεί και αυτούς που κάθονται στο σκότος και στη σκιά του θανάτου· οπωσδήποτε πορεύεται ο Θεός, που είναι και υιός της [εξ ου και έχει αναδειχθεί και υιός του], για να λυτρώσει από τις οδύνες τον αιχμάλωτο Αδάμ και τη συναιχμάλωτη Εύα.

ΚΘ΄. Αυτό, λοιπόν, ας γίνει όπως είναι αρεστό στον Θεό. Ποιος γνωρίζει εάν ο Θεός που ελευθερώνει τους δεσμώτες, και ανασύρει από τις πύλες του θανάτου εκείνον που είναι βαρύς και ρέπει προς τα κάτω, Εκείνος που δεν επιθυμεί τον θάνατο του αμαρτωλού αλλά την επιστροφή του, Εκείνος που φώτισε και συνέτισε και εμάς που καθόμασταν στο σκότος και στη σκιά του θανάτου, θα αναλάβει κάποτε και αυτούς, και θα τους ποιμάνει με την ποιμαντική ράβδο, αποθέτοντας τη βαριά και σιδερένια;

Εκείνος, λοιπόν, που γεύτηκε τον θάνατο για χάρη όλων, βρίσκεται στον οίκο εκείνης που γεννήθηκε από αυτόν που εμείς εννοούμε ως Σαούλ, και το όνομά της είναι Μελχόλ. Η δε σημασία αυτού του ονόματος υποδηλώνει τη βασιλεία, επειδή μέχρι τότε η αμαρτία βασίλευε επί της φύσεως. Ενώ δε βρέθηκε εκεί, ο ίδιος εξέρχεται μέσα από μια θυρίδα. Και η θυρίδα σημαίνει την εκ νέου επάνοδο στο φως εκείνου που φανέρωσε τον εαυτό του σε όσους κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου. Τα κενοτάφιά του διακρίνονται πάνω στην κλίνη. Διότι αυτό λέει και ο άγγελος σε όσους αναζητούν τον Κύριο στο μνήμα: «Τι ζητείτε τον ζώντα μετά των νεκρών; Δεν είναι εδώ, ηγέρθη. Ίδε ο τόπος στον οποίο έκειτο». Τον τάφο, στον οποίο ετάφη, τον είδαν όσοι αναζητούσαν τον Κύριο κενό από το σώμα που ζητούσαν. Μέσα σε αυτόν υπήρχαν μόνο τα εντάφια. Κατανοούμε, συνεπώς, ότι τα κενοτάφια πάνω στην κλίνη του Δαβίδ σημαίνουν την ανάσταση του Κυρίου από τον τάφο, μέσω των οποίων συντελείται η αληθινή αποτροπή του δικού μας θανάτου.

Επειδή, λοιπόν, όλη η δύναμη της κακίας αναδύθηκε από την πονηρή ρίζα και αυξήθηκε ποικιλοτρόπως στις προαιρέσεις αυτών που σε κάθε γενιά διακρίνονταν για την κακία τους, φουντώνοντας ανεξέλεγκτα, τότε, καθώς λέει προς τους Αθηναίους ο Παύλος, ο Θεός, παραβλέποντας τους χρόνους της άγνοιας, έρχεται κατά τις έσχατες ημέρες, όταν δεν υπήρχε κανείς που να κατανοεί και να εκζητεί τον Θεό, όταν όλοι παρεξέκλιναν και μαζί εξαχρειώθηκαν, όταν τα πάντα συγκλείστηκαν στην αμαρτία, όταν πλεόνασε η ανομία, όταν ο ζόφος της κακίας αυξήθηκε στο ακρότατο μέτρο, —τότε φανερώθηκε η χάρη, τότε ανέτειλε η ακτίδα του αληθινού φωτός, τότε εμφανίστηκε ο ήλιος της δικαιοσύνης σε εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, τότε συνέθλιψε τα πολλά κεφάλια του δράκοντα, πατώντας τα με το πόδι Του μέσω της ανθρώπινης σάρκας, συντρίβοντάς τα στη γη και καταπατώντας τα.

Αλλά το αγγελικό ευαγγέλιο μας προτρέπει να αναδράμουμε με τη σκέψη μας στη Βηθλεέμ και να ατενίσουμε τα μυστήρια μέσα στο σπήλαιο. Τι είναι αυτό; Ένα παιδί τυλιγμένο στα σπάργανα να αναπαύεται στη φάτνη, και η μετά τον τοκετό παρθένος, η άφθορη μητέρα, να περιποιείται το βρέφος. Ας επαναλάβουμε εμείς, ως άλλοι ποιμένες, τα λόγια του προφήτη, ότι: όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας. Άραγε εντελώς συμπτωματικά, κατά τύχη, συνέβησαν αυτά στον Χριστό και καταγράφηκαν, και δεν κρύβεται κανένα βαθύτερο νόημα στην ιστορία; Τι σκοπό εξυπηρετεί για τον Δεσπότη η κατάλυση στο σπήλαιο, η κατάκλιση στη φάτνη, το να αναμειχθεί στον ανθρώπινο βίο την εποχή της απογραφής των φόρων; Ή μήπως είναι προφανές ότι, όπως ακριβώς μας απαλλάσσει από την κατάρα του Νόμου γινόμενος ο ίδιος κατάρα για εμάς και μεταθέτει επάνω του τις δικές μας πληγές, ώστε με τη δική του πληγή να θεραπευτούμε εμείς, έτσι εντάσσεται και σε φορολογία, για να μας ελευθερώσει από τους πονηρούς δασμούς, στους οποίους ήταν υποδουλωμένο το ανθρώπινο γένος, φορολογούμενο από τον θάνατο; Το δε σπήλαιο, στο οποίο γεννιέται ο Δεσπότης, να το κατανοήσεις ως τον σκοτεινό και υπόγειο βίο των ανθρώπων, μέσα στον οποίο εισέρχεται Αυτός που εμφανίζεται σε όσους κάθονται στο σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου. Και περισφίγγεται με σπάργανα Εκείνος που φέρει επάνω του τα δεσμά των δικών μας αμαρτιών.

Θαυμάζεις τον υψηλό Μωυσή, ο οποίος περιέλαβε ολόκληρη την κτίση του Θεού με τη δύναμη της γνώσεως. Ιδού ενώπιόν σου το ευλογημένο σάββατο της πρώτης κοσμογονίας· γνώρισε μέσω εκείνου του σαββάτου τούτο εδώ το Σάββατο, την ημέρα της καταπαύσεως, την οποία ευλόγησε ο Θεός υπέρ τις άλλες ημέρες. Διότι σε αυτήν αληθινά κατέπαυσε από όλα τα έργα Του ο Μονογενής Θεός, έχοντας σαββατίσει με τη σάρκα μέσω της οικονομίας του θανάτου, και, επανερχόμενος πάλι σε αυτό που ήταν μέσω της αναστάσεως, συνανέστησε με τον Εαυτό Του καθετί που ήταν πεσμένο, αφού έγινε ζωή και ανάσταση και ανατολή και όρθρος και ημέρα για όσους βρίσκονταν στο σκότος και στη σκιά του θανάτου. Πλήρης είναι για σένα και η ιστορία της συγγενούς ευλογίας: ο πατέρας που δεν λυπήθηκε τον αγαπητό εκείνο Ισαάκ, και ο μονογενής που έγινε προσφορά και θυσία, και ο αμνός που σφαγιάστηκε αντ' αυτού. Διότι είναι δυνατόν να δει κανείς στην ιστορία αυτή όλο το μυστήριο της ευσέβειας. Ο αμνός κρέμεται από το ξύλο, κρατούμενος από τα κέρατα, ενώ ο Μονογενής βαστάζει πάνω Του τα ξύλα της ολοκαρπώσεως.

Σε αυτήν την κτίση, ήλιος μεν είναι ο καθαρός βίος, άστρα δε οι αρετές, αέρας δε η διαφανής πολιτεία, θάλασσα δε είναι το βάθος του πλούτου της σοφίας και της γνώσεως, χλόη δε και βλαστήματα η αγαθή διδασκαλία και τα θεία διδάγματα, τα οποία νέμεται ο λαός της νομής, δηλαδή το ποίμνιο του Θεού, δένδρα δε καρποφόρα είναι η εργασία των εντολών. Σε αυτήν κτίζεται και ο αληθινός άνθρωπος, ο οποίος δημιουργήθηκε κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν του Θεού. Βλέπεις ποιου κόσμου γίνεται αρχή Αυτή η ημέρα, την οποία εποίησε ο Κύριος, για την οποία λέγει ο προφήτης ότι δεν είναι ούτε ημέρα όμοια με τις άλλες ημέρες ούτε νύχτα όμοια με τις άλλες νύκτες. Και δεν έχει διακηρύξει ακόμη ο λόγος το εξαίρετο της παρούσης χάριτος. Αυτή έλυσε την ωδίνα του θανάτου, αυτή έφερε στο φως τον πρωτότοκο των νεκρών, σε αυτήν συνετρίβησαν οι σιδηρές πύλες του θανάτου, σε αυτήν συνεθλάσθησαν οι χάλκινοι μοχλοί του άδου. Τώρα ανοίγεται το δεσμωτήριο του θανάτου, τώρα κηρύσσεται στους αιχμαλώτους η άφεσις, τώρα χαρίζεται στους τυφλούς η ανάβλεψις, τώρα επισκέπτεται αυτούς που κάθονται στο σκότος και στην σκιά του θανάτου η εξ ύψους ανατολή.

Διότι, όπως ακριβώς το θαύμα του Σαμψών γίνεται σπουδαιότερο, όχι μόνο επειδή κατανίκησε το λιοντάρι, αλλά επειδή το εξόντωσε άκοπα και με χέρια γυμνά και άοπλα κατέσκισε ένα τέτοιο θηρίο σαν να έπαιζε, έτσι και το ότι ο Κύριος εξαφάνισε δίχως καμία δυσκολία τόση μεγάλη κακία, αποτελεί μεγαλύτερη απόδειξη της υπερβάλλουσας δύναμής Του. Δεν χρειάστηκαν ορμητικές ροές απείρων υδάτων που να καταρρέουν από ψηλά στον υποκείμενο κόσμο, ούτε άβυσσοι που να διογκώνονται πέρα από τα όριά τους και να κατακλύζουν με πελάγη τη γη, ούτε να καλυφθεί στον βυθό ολόκληρη η οικουμένη σαν πλοίο αύτανδρο, ούτε τα όρη να βυθιστούν και οι κορυφές των βουνών να γίνουν υποβρύχιες, ούτε, κατά το παράδειγμα των Σοδόμων, βροχές φωτιάς που να εκκαθαρίζουν στο πυρ τη διαφθορά, ούτε κανένα άλλο τέτοιο φαινόμενο· τουναντίον, μία απλή και ακατάληπτη έλευση, η ίδια η παρουσία της ζωής και του φωτός για όσους κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, προκάλεσε την παντελή έκλειψη και τον αφανισμό τόσο του σκότους όσο και του θανάτου.

Αυτό, λοιπόν, που περιγράφεται ως προς τη σωματική του διάσταση στο κείμενο είναι το εξής: ενώ η νύμφη παραμένει μέσα στο σπίτι, ο εραστής συνομιλεί μαζί της μέσα από τα παράθυρα, και παρόλο που ο μεσότοιχος τους χωρίζει, η μεταξύ τους επικοινωνία γίνεται ανεμπόδιστα, καθώς από τα παράθυρα προβάλλει το κεφάλι, και μέσα από τα δικτυωτά πλέγματα των παραθύρων το μάτι κοιτάζει εξεταστικά προς το εσωτερικό. Η δε αναγωγική θεωρία ακολουθεί το νόημα που εξετάσαμε προηγουμένως: διότι ο Λόγος, με μέθοδο και ακολουθία, οικειώνει την ανθρώπινη φύση με τον Θεό, φωτίζοντάς την αρχικά μέσω των προφητών και των παραγγελμάτων του Νόμου (διότι έτσι το κατανοούμε: ως παράθυρα θεωρούμε τους προφήτες που εισάγουν το φως, και ως δικτυωτά πλέγματα την πλοκή των νομικών παραγγελμάτων, μέσα από τα οποία και τα δύο η αυγή του αληθινού φωτός εισχωρεί στο εσωτερικό)· έπειτα από αυτά, επέρχεται η τέλεια έλλαμψη του φωτός, όταν το αληθινό φως εμφανίζεται σε όσους κάθονται στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, μέσω της συνανάκρασής Του με τη φύση μας. Αρχικά, λοιπόν, οι ακτίνες των προφητικών και νομικών νοημάτων, καθώς λάμπουν μέσα στην ψυχή διαμέσου των παραθύρων και των πλεγμάτων που εννοήσαμε, δημιουργούν την επιθυμία να δει κανείς τον ήλιο στο ύπαιθρο, και έπειτα, με αυτόν τον τρόπο, το ποθούμενο γίνεται πραγματικότητα.

Το ότι βέβαια ο Κύριος, κατά σάρκα, προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ, πράγμα που προαναγγέλλεται από εκείνον που γεννήθηκε από τον Δαβίδ, θα το παραλείψουμε ως κάτι το ομολογουμένως προφανές στον λόγο. Το μυστήριο όμως σχετικά με την Αιθιοπίδα, πώς δηλαδή, αφού εγκατέλειψε το βασίλειο των Αιθιόπων και διέσχισε τόσο μεγάλο ενδιάμεσο διάστημα, σπεύδει προς τον Σολομώντα εξαιτίας της φήμης της σοφίας του, προσφέροντας στον βασιλιά πολύτιμους λίθους, χρυσό και ευωδιαστά αρώματα, θα γινόταν φανερό σε όποιον αναλογιστεί σε ποιο από τα ευαγγελικά θαύματα αποβλέπει. Διότι ποιος δεν γνωρίζει ότι αρχικά η Εκκλησία που προήλθε από τα έθνη, προτού γίνει Εκκλησία, ήταν μελανή εξαιτίας της ειδωλολατρίας, απομακρυσμένη από τη γνώση του αληθινού Θεού λόγω ενός μεγάλου χάσματος άγνοιας; Αλλά όταν επιφάνηκε η χάρη του Θεού και έλαμψε η σοφία και το αληθινό φως έστειλε την ακτίνα του προς εκείνους που κάθονταν στο σκότος και στη σκιά του θανάτου, τότε, ενώ ο Ισραήλ έκλεισε τα μάτια του στο φως και στέρησε από τον εαυτό του τη συμμετοχή στα αγαθά, έρχονται οι Αιθίοπες, δηλαδή όσοι προέρχονται από τα έθνη και προστρέχουν στην πίστη. Και αυτοί που κάποτε βρίσκονταν μακριά γίνονται εγγύς, ξεπλένοντας τη μελανία τους με το μυστικό ύδωρ, ώστε η Αιθιοπία να προφτάσει να απλώσει το χέρι της προς τον Θεό και να προσφέρει δώρα στον Βασιλέα: τα αρώματα της ευσέβειας, το χρυσάφι της θεογνωσίας και τους πολύτιμους λίθους της εργασίας των εντολών και των αρετών.

Πρέπει δε οπωσδήποτε να γνωρίσουμε και την ωφέλεια αυτής της θεόπνευστης Γραφής μέσω της πνευματικής θεωρίας. Επομένως, όταν ακούμε ότι «Ο αδελφιδός μου κατέβηκε στον κήπο του», μαθαίνουμε μέσα από αυτά τα λόγια το ευαγγελικό μυστήριο, καθώς το καθένα από αυτά τα ονόματα μας διασαφηνίζει το μυστικό του νόημα: Ο Θεός, που φανερώθηκε εν σαρκί, επειδή από τη μία ανέτειλε από τη φυλή του Ιούδα και από την άλλη έλαμψε στα έθνη που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, πολύ ορθά και ταιριαστά ονομάζεται με το όνομα του αδελφιδού από εκείνην που μνηστεύθηκε μαζί Του για αιώνια συζυγία, εφόσον αυτή είναι αδελφή του λαού που προέρχεται από τον Ιούδα. Η δε λέξη «Κατέβηκε» δηλώνει ότι, εξαιτίας του ανθρώπου που κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ και έπεσε στους ληστές, κατέρχεται και ο Ίδιος συμμετέχοντας στην κάθοδο αυτού που έπεσε στους εχθρούς, με τα οποία λόγια υποδηλώνει τη συγκατάβαση που έγινε από την άρρητη μεγαλειότητά Του προς την ταπεινότητα της φύσης μας. Μέσα δε από τον συμβολισμό του κήπου μαθαίνουμε τούτο: ότι ο αληθινός γεωργός αναφυτεύει το δικό του γεώργιο, δηλαδή εμάς τους ανθρώπους (διότι εμείς είμαστε το δικό Του γεώργιο, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου).

Διότι δεν έπρεπε αυτός να υποστεί φυσικό θάνατο· επειδή αυτός αποτελεί καταδίκη της παράβασης του Αδάμ, της οποίας δεν ήταν οφειλέτης ο υπηρέτης της εντολής, αυτός που από την ίδια τη μητρική κοιλιά ήταν υπάκουος στον Θεό. Το να θυσιάζουν όμως τη ζωή τους για την αρετή και την ευσέβεια αποτελεί χρέος των αγίων, σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου· και γι' αυτόν τον λόγο αρμόζει περισσότερο σε αυτούς ο βίαιος θάνατος υπέρ του αγαθού· διότι και ο Κύριος κατ' αυτόν τον τρόπο γεύθηκε τον θάνατο. Έπρεπε εξάλλου και ο θάνατος του Ιωάννη να είναι πρόδρομος του θανάτου του Χριστού, ώστε, σύμφωνα με την προφητεία του πατέρα του, να προπορευτεί προ προσώπου Κυρίου, για να δώσει γνώση σωτηρίας και σε όσους κάθονταν στο σκοτάδι του Άδη, προκειμένου να προστρέξουν και εκείνοι και να επιτύχουν τη μακάρια και αθάνατη ζωή εν Χριστώ.

Τώρα ο λόγος κατεβαίνει προς τον δράκοντα, τον Λευιάθαν, τον αποστάτη (διότι ο Λευιάθαν ερμηνεύεται ως δράκοντας), τον μεγάλο νου των Ασσυρίων, εννοώ των εναντίων δυνάμεων, που φωλιάζει στην καρδιά της γης· και τον ελκύει με το αγκίστρι της θεότητας, το οποίο κρύβεται στο σώμα σαν κάποιο σκουλήκι, και τον εξαναγκάζει να ξεράσει αυτούς που κατάπιε επικρατώντας με πολλή σκληρότητα, διώχνοντας με άδεια χέρια αυτόν που κομπάζει για τα πλούτη του. Το Παιδίον που γεννήθηκε και δόθηκε σε εμάς, κατεβαίνοντας στη φωλιά των ασπίδων, πνίγει, σκοτώνει και εξολοθρεύει τον υπερόπτη και αλαζόνα. Τώρα ο άδης έχει γίνει ουρανός, και τα καταχθόνια γεμίζουν με φως, και το σκοτάδι που πριν καταδίωκε τώρα εκδιώκεται, και στους τυφλούς δίνεται η ανάβλεψη. Διότι σε όσους κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, φανερώθηκε ανατολή από τα ύψη. Αυτά οι προφήτες, οι πατριάρχες, και οι δίκαιοι με σαφήνεια τα προτύπωναν και τα προανήγγειλαν.

Εάν λοιπόν θέλεις το δέντρο της ανομίας, εννοώ το πάθος της πικρίας και της οργής και του θυμού, να ξηρανθεί μέσα σου και να γίνει άκαρπο, ώστε η αξίνα του Πνεύματος να έρθει να το κόψει και να το ρίξει στη φωτιά, σύμφωνα με την αποστολική ρήση, και να το εξαλείψει μαζί με κάθε κακία, και εάν θέλεις τον οίκο της ανομίας, τον οποίο ο Πονηρός οικοδομεί με κακόβουλο τρόπο μέσα στην ψυχή, συγκεντρώνοντας κάθε φορά σαν λίθους διάφορες προφάσεις, εύλογες ή παράλογες, μέσω των υλικών πραγμάτων ή των λόγων στους λογισμούς, κατασκευάζοντας ένα οικοδόμημα κακίας στην ψυχή και θέτοντας ως στήριγμα και θεμέλιο τους λογισμούς της υπερηφανείας, εάν λοιπόν θέλεις να καταλυθεί και να κατασκαφεί αυτός ο οίκος, να έχεις την ταπείνωση του Κυρίου αλησμόνητη στην καρδιά σου: ποιος ήταν, τι έγινε για εμάς και από τι ύψος φωτός της Θεότητας που αποκαλύπτεται, ανάλογα με τη δύναμη των ουράνιων ουσιών, και που δοξάζεται στους ουρανούς από κάθε λογική φύση, από αγγέλους, αρχαγγέλους, θρόνους, κυριότητες, αρχές, ουσίες, χερουβείμ και σεραφείμ, και από τις ακατονόμαστες νοερές ουσίες των οποίων τα ονόματα δεν έφτασαν ως εμάς, σύμφωνα με το αίνιγμα του Αποστόλου, σε τι βάθος ανθρώπινης ταπείνωσης κατέβηκε από ανέκφραστη αγαθότητα, γινόμενος όμοιος σε όλα με εμάς «που καθόμαστε στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου», και που γίναμε αιχμάλωτοι εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, και που κυριευόμαστε από τον εχθρό μέσω της ενέργειας των παθών.

Και αποκρίθηκε ο Γέροντας: «Επειδή, αφού ο άνθρωπος δημιουργήθηκε εξαρχής από τον Θεό και τοποθετήθηκε στον παράδεισο, παραβαίνοντας την εντολή, υπέπεσε στη φθορά και στον θάνατο· έπειτα, αν και κυβερνιόταν από την ποικίλη πρόνοια του Θεού σε κάθε γενεά, επέμενε να προχωρά προς το χειρότερο, παρασυρόμενος από τα ποικίλα πάθη της σάρκας προς την απελπισία της ζωής. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, ο μονογενής Υιός του Θεού, ο προαιώνιος Λόγος του Θεού Πατέρα, η πηγή της ζωής και της αθανασίας, φανερώθηκε σε εμάς που καθόμασταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου. Αφού σαρκώθηκε εκ Πνεύματος Αγίου και από την Αγία Παρθένο, μας υπέδειξε θεοειδή τρόπο ζωής· και αφού μας έδωσε άγιες εντολές, υποσχέθηκε τη βασιλεία των ουρανών σε όσους πολιτεύονται σύμφωνα με αυτές, ενώ απείλησε με αιώνια κόλαση αυτούς που τις παραβαίνουν· και αφού υπέμεινε το σωτήριο πάθος και αναστήθηκε από τους νεκρούς, μας δώρισε την ελπίδα της αναστάσεως και της αιώνιας ζωής, λύνοντας την καταδίκη της προγονικής αμαρτίας μέσω της υπακοής Του και καταργώντας το κράτος του θανάτου με τον δικό Του θάνατο· ώστε, "όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και σε Αυτόν όλοι θα ζωοποιηθούν"· και αφού αναλήφθηκε στους ουρανούς και κάθισε στα δεξιά του Πατέρα, κατέπεμψε το Άγιο Πνεύμα ως αρραβώνα της ζωής, και για φωτισμό και αγιασμό των ψυχών μας, καθώς και για βοήθεια εκείνων που αγωνίζονται για τη σωτηρία τους, ώστε να τηρήσουν τις εντολές Του».

Έγινε δε το ποικίλο καλό όχι από τα δικά μας έργα, αλλά «λόγω της βαθιάς ευσπλαχνίας του Θεού μας, με την οποία μας επισκέφθηκε ως ανατολή από τα ύψη», δηλαδή ο ήλιος της δικαιοσύνης, ο Χριστός και Κύριος, δια του οποίου το σκοτάδι της πλάνης εκδιώχθηκε τρεπόμενο σε φυγή από το φως, «για να κατευθύνει τα πόδια μας» από την οδό της έχθρας «στην οδό της ειρήνης» των ενταλμάτων του Χριστού, ο οποίος δώρισε την ειρήνη και είπε: «Ειρήνη αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω». Ευδόκησε να γίνουμε και εμείς μέτοχοί της, ειρηνάρχα Χριστέ ο Θεός μας, χάρη στο μέγα σου έλεος.

Και είναι χορηγός αυτών των χαρίτων όχι μόνο για ένα μέρος της οικουμένης, ούτε μόνο για τους συγχρόνους Του, ούτε μόνο για όσους έζησαν από τον Αδάμ μέχρι την εποχή Του, αλλά για όλους όσους γεννήθηκαν από τον Αδάμ μέχρι το τέλος του κόσμου. Διότι πεθαίνει υπέρ όλων των αμαρτωλών και κατέβαλε το τίμημα για κάθε αμαρτία και ασέβεια, τόσο για αυτήν που είχε ήδη διαπραχθεί, όσο και για αυτήν που επρόκειτο να διαπραχθεί στο μέλλον, και ο Σωτήρας ανοίγει τον ουρανό σε όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους. Ο δε τρόπος είναι ο εξής· σε αυτούς που υπήρξαν στους παλαιότερους χρόνους, κατεβαίνοντας στον άδη και ερχόμενος σε κοινωνία και συναναστροφή, ψυχή προς ψυχές, κηρύττοντας τον Εαυτό Του και διδάσκοντας, μυσταγώγησε εκείνους από αυτούς που πίστεψαν και Τον αποδέχθηκαν από την πλευρά Του, λούζοντας και τρέφοντάς τους μυστικά με το διπλό ρεύμα. Για τον λόγο αυτόν, ενώ η μακάρια ψυχή Του βρισκόταν στον άδη, μετά από διάστημα, νομίζω, όχι μικρότερο των τριών ωρών, η γη δέχεται το αίμα και το ύδωρ από το θείο σώμα και τα μεταβιβάζει στα νεκρά σώματα και στις ψυχές που βρίσκονται στον άδη ως «φως σε αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι του θανάτου και στη σκιά», παρέχοντας την τελετή του μυστηρίου μετά το κήρυγμα, τον φωτισμό μετά την πίστη, και τα δώρα σε αυτούς που τα αποδέχθηκαν μετά την επίγνωση του Βασιλέα.

Διότι η φιλαίματη ρομφαία τους θα εισέλθει στις δικές τους καρδιές, και το τόξο τους θα συντριβεί, και τα βέλη τους θα μπηχτούν στους ίδιους, και θα μας παραδώσουν την οδό καθαρή από φόβους, χωρίς καμία ανηφόρα ή αγκάθια ή δυσκολία, ώστε και εμείς τρέχοντας εντελώς άφοβα και ατρόμητα να φθάσουμε στον τόπο της γέννησης της Ζωής, και να φιλήσουμε το θεοδόχο σπήλαιο και να προσκυνήσουμε την ιερή φάτνη και να ασπαστούμε αυτήν τη θεοποιό πόλη, χορεύοντας μαζί με τους ποιμένες, αναφωνώντας μαζί με τους μάγους, δοξολογώντας μαζί με τους αγγέλους «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία», διότι «μας επισκέφθηκε ανατολή από το ύψος και φανερώθηκε σε όσους κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου και κατηύθυνε τα πόδια μας σε οδό ειρήνης», και «ο Κύριος είναι Θεός και μας φανερώθηκε», και «κέρας σωτηρίας για εμάς στον οίκο του Δαβίδ» ανέστησε ο Θεός και Πατέρας ως αγαθός και φιλάνθρωπος, και μας έδωσε τον Μονογενή Υιό μέσω της ανθρώπινης γέννησης, και Εκείνον που φέρει στους ώμους Του την αιώνια εξουσία, ο οποίος ως Λόγος και Υιός ονομάζεται «άγγελος της μεγάλης βουλής» του Πατέρα, τον «θαυμαστό σύμβουλο» του Θεού που Τον γέννησε, τον ισχυρό και αήττητο Θεό, Αυτόν που κατέχει την εξουσία των πάντων, που είναι ο αρχηγός κάθε ειρήνης και αναγνωρίζεται ως πατέρας και ποιητής του μέλλοντος αιώνος, τον Οποίο η Παναγία και πάναγνη Παρθένος συνέλαβε στη γαστέρα της και γέννησε, χωρίς να γνωρίσει ανθρώπινη σπορά και σαρκική μίξη, και η οποία έχει κηρυχθεί αληθινά και κυριολεκτικά Θεομήτωρ, ως Εκείνη που γέννησε τον Λόγο και σεσαρκωμένο Θεό και Χριστό, ο οποίος όχι μόνο χρίστηκε κατά τη σάρκα και το σώμα, αλλά και χρίει αυτούς που πιστεύουν με το Πνεύμα, και σώζει τα σύμπαντα επαληθεύοντας το όνομά Του.

Επομένως, ας δούμε, αδελφοί, και ας εξετάσουμε με ακρίβεια τους εαυτούς μας και ας κατανοήσουμε τις ψυχές μας, εάν υπάρχει μέσα μας αυτή η σφραγίδα. Ας διαγνώσουμε εάν ο Χριστός είναι μέσα μας, από τα σημεία που έχουν αναφερθεί. Ακούστε, παρακαλώ, χριστιανοί αδελφοί, ανανήψτε και εξετάστε εάν έλαμψε το φως στις καρδιές σας, εάν είδατε το μέγα φως της επιγνώσεως, εάν μας επισκέφθηκε ανατολή εξ ύψους που φέγγει σε εμάς που καθόμαστε στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, και ας αναπέμπουμε συνεχώς δόξα με ευχαριστία στον αγαθό Δεσπότη που μας χάρισε αυτήν, και ας αγωνιστούμε να θρέψουμε μέσα μας περισσότερο το θείο πυρ μέσω της εκπλήρωσης των εντολών, διά του οποίου το θείο φως συνηθίζει να λάμπει περισσότερο και να μεγαλύνεται. Εάν πάλι δεν έχουμε λάβει ακόμη τον Χριστό ή τη σφραγίδα Του και δεν αναγνωρίζουμε μέσα μας τα προαναφερθέντα σημεία, αλλά τουναντίον ζει μάλλον μέσα μας ο δόλιος κόσμος και εμείς δυστυχώς ζούμε μέσα σε αυτόν θεωρώντας ως κάτι σπουδαίο τα πρόσκαιρα, και καταρρέουμε στις θλίψεις και θλιβόμαστε για τις απώλειες και χαιρόμαστε με την τρυφή και τον πλούτο, αλίμονο για την απώλεια, αλίμονο για την άγνοια και τη σκότιση, αλίμονο για την ταλαιπωρία και την αναισθησία μας, από τα οποία κυριευόμαστε και συρόμαστε στα γήινα.

ΣΤ'. Χαίρε, το κατάσκιο παρθενικό όρος, από το οποίο φανερώθηκε ο Άγιος του Ισραήλ, σύμφωνα με τον θεοβόητο Αββακούμ. Ζ'. Χαίρε, χρυσοειδέστατη και φωτοφόρε λυχνία, από την οποία έλαμψε σε όσους κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου το απρόσιτο φως της θεότητας, σύμφωνα με τον θεσπέσιο Ζαχαρία.

Μας επισκέφθηκε ανατολή από τα ύψη, ο Χριστός ο Θεός μας, τοποθετώντας τη δική σου μακαριότητα στη Δύση, σαν μια θεόφωτη λυχνία για να φωτίζει την υπό τον ουρανό Εκκλησία, στον πρώτιστο αποστολικό θρόνο. Διότι αισθανθήκαμε το νοερό φως εμείς που ήμασταν εγκλωβισμένοι στο σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου της πονηρής αίρεσης, και αποβάλαμε το νέφος της αθυμίας και αναθαρρήσαμε προς αγαθές ελπίδες, έχοντας μάθει μέσω των αδελφών και συνδούλων μας που σας στείλαμε, ποια και πόσο μεγάλα έπραξε και είπε η αγία σας κορυφαιότητα, αφού δεν δέχθηκε τους αιρετικούς απεσταλμένους ούτε καν στην ιερή της παρουσία, θεωρώντας τους σαν λωποδύτες, αλλά δικαίως τους απομάκρυνε όντας μακριά, ενώ για τις δικές μας ταλαιπωρίες, ακούγοντας τα γράμματα και τις διηγήσεις των απεσταλμένων μας, λυπήθηκε και αναστέναξε θεομίμητα σαν για δικά της μέλη. Και όντως γνωρίσαμε εμείς οι ταπεινοί ότι ένας λαμπρός διάδοχος του κορυφαίου των αποστόλων προΐσταται της Ρωμαϊκής Εκκλησίας. Πραγματικά έχουμε πειστεί ότι ο Κύριος δεν εγκατέλειψε εντελώς τη δική μας Εκκλησία, καθώς η μία και μόνη δική σας βοήθεια υπάρχει σε αυτήν από άνωθεν και εξ αρχής στις περιστάσεις που συμβαίνουν, με την πρόνοια του Θεού. Εσείς, λοιπόν, είστε αληθινά η αθόλωτη και ανόθευτη πηγή εξ αρχής της Ορθοδοξίας, εσείς είστε το γαλήνιο λιμάνι της όλης Εκκλησίας που βρίσκεται μακριά από κάθε αιρετική ζάλη, εσείς είστε η θεόλεκτη πόλη του καταφυγίου της σωτηρίας.

Η ψυχή του ανθρώπου, λοιπόν, είναι πόλη. Όρος είναι το ύψωμα των αρετών, στο οποίο όσοι έχουν ανεβεί λάμπουν «ως φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής, για καύχημά τους κατά την ημέρα του Χριστού.» Γι' αυτό, αδελφοί, ας ανεβούμε κι εμείς σε τούτο το άγιο όρος. Δεν θα μπορέσουμε όμως να ανεβούμε, αν προηγουμένως δεν εγκαταλείψουμε τα κάτω, τα οποία είναι τα θελήματα της σάρκας και των λογισμών, οι φθαρτές ηδονές του παρόντος βίου. Η απομάκρυνση από αυτά αποτελεί άνοδο προς την αρετή. Επομένως, ας εξαγνιστεί η καρδιά από τους ρυπαρούς διαλογισμούς, ας σωφρονιστεί το μάτι ώστε να βλέπει ορθά, ας κλειστεί το αυτί απέναντι στα πονηρά ακούσματα, ας εμποδιστεί η γλώσσα από το να μιλά μάταια, ας συγκρατηθεί το χέρι από το να αγγίζει όσα δεν πρέπει, ας κατευθυνθεί το πόδι στην οδό της ειρήνης, όλα τα μέλη ας παιδαγωγηθούν και ας αγιαστούν προς στολισμό του Χριστού. Διότι ο Χριστός στολίζεται τα μέγιστα σε μια ψυχή που έχει καθαρθεί από τα πάθη. Επειδή, ενώ ο επίγειος βασιλιάς αποδέχεται τον όμορφο στο σώμα, ο Βασιλιάς των ουρανών και Θεός αποδέχεται τον στολισμένο στο πνεύμα, έστω κι αν είναι ευτελής στην εμφάνιση, έστω κι αν είναι τυφλός, παράλυτος, κουτσός ή έχει οτιδήποτε άλλο από εκείνα που θεωρούνται στους ανθρώπους επαίσχυντα.

Όχι· αλλά για να τον λατρεύουμε, όχι μία φορά, ούτε δύο ημέρες, αλλά όλες τις ημέρες· και να λατρεύουμε όχι μόνο με σωματική προσκύνηση και υπηρεσία, αλλά με οσιότητα και δικαιοσύνη. Και οσιότητα μεν είναι το δίκαιο απέναντι στον Θεό, ενώ δικαιοσύνη είναι το δίκαιο απέναντι στους ανθρώπους· για παράδειγμα, εάν κάποιος απέχει από τα ιερά και δεν επιχειρεί να πλησιάσει τα θεία με ασέβεια, αλλά αποδίδει κάθε τιμή προς τα τίμια, αυτός είναι όσιος. Παρομοίως και αυτός που σέβεται τους γονείς του είναι όσιος· διότι και αυτοί είναι οικιακοί θεοί. Αν πάλι κάποιος δεν είναι πλεονέκτης, ούτε άρπαγας, ούτε κλέφτης, ούτε μοιχός, ούτε πόρνος· ένας τέτοιος είναι δίκαιος. Έτσι λοιπόν πρέπει να λατρεύουμε τον Θεό, με οσιότητα, δηλαδή με την ευλάβεια προς τα θεία, και με δικαιοσύνη, με την αξιέπαινη διαγωγή στα ανθρώπινα πράγματα· να λατρεύουμε όμως ενώπιον Του, όχι ενώπιον των ανθρώπων, όπως κάνουν οι ανθρωπάρεσκοι και οι υποκριτές. «Και εσύ, παιδί, θα ονομαστείς προφήτης του Υψίστου· διότι θα προπορευτείς προ του προσώπου του Κυρίου, για να ετοιμάσεις τις οδούς του, για να δώσεις γνώση σωτηρίας στον λαό του, μέσω της άφεσης των αμαρτιών τους. Εξαιτίας της βαθιάς ευσπλαχνίας του Θεού μας, με την οποία μας επισκέφθηκε η ανατολή από το ύψος, για να φανερωθεί σε αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, με σκοπό να κατευθύνει τα πόδια μας σε οδό ειρήνης. Το δε παιδί μεγάλωνε και ενδυναμωνόταν στο πνεύμα, και παρέμενε στις ερήμους μέχρι την ημέρα της φανέρωσής του στον Ισραήλ.»

Μας τις συγχώρησε αυτές, λόγω της βαθιάς του ευσπλαχνίας. Διότι αυτό δεν έγινε εξαιτίας των έργων μας, καθώς δεν πράξαμε τίποτα το αγαθό. Αλλά εκείνος μας επισκέφθηκε από τα ύψη, ονομαζόμενος ανατολή, διότι είναι Ήλιος δικαιοσύνης. Και εμφανίστηκε σε εμάς που καθόμασταν στο σκοτάδι, δηλαδή στην άγνοια, και στη σκιά του θανάτου, δηλαδή στην αμαρτία. Διότι δύο κακά κυριαρχούσαν στην ανθρώπινη φύση: η άγνοια του Θεού που είχαν οι Έλληνες, και η αμαρτία που είχαν οι Εβραίοι, παρόλο που γνώριζαν τον Θεό.

Άραγε, αρκεί μόνο να επιφανεί στους εσκοτισμένους; Όχι, αλλά πρέπει και να κατευθύνει τα πόδια μας σε οδό ειρήνης, δηλαδή της δικαιοσύνης. Διότι, όπως ακριβώς η αμαρτία είναι έχθρα προς τον Θεό, έτσι και η δικαιοσύνη είναι ειρήνη. Οδός ειρήνης, λοιπόν, είναι ο βίος της δικαιοσύνης, προς την οποία κατεύθυνε τα πόδια των ψυχών μας ο Χριστός, ο οποίος ανέτειλε από τα ύψη. Το παιδί, πάλι, αυξανόταν ως προς τη σωματική ηλικία και κραταιωνόταν κατά το Πνεύμα. Διότι, μαζί με το σώμα αυξανόταν και το πνευματικό χάρισμα. Και όσο περισσότερο μεγάλωνε το παιδί, τόσο περισσότερο φανερώνονταν και οι ενέργειες του Πνεύματος, εφόσον το όργανο μπορούσε πλέον να τις χωρέσει. Γιατί, όμως, βρισκόταν στις ερήμους; Για να ζει έξω από την κακία του πλήθους και για να ελέγχει με παρρησία, χωρίς να διστάζει μπροστά σε κανέναν. Διότι, εάν βρισκόταν μέσα στον κόσμο, ίσως να είχε μολυνθεί από τις φιλίες και τις συνήθειες των ανθρώπων. Ταυτόχρονα, και για να είναι αξιόπιστος, επειδή επρόκειτο να κηρύξει για τον Χριστό, όντας πλέον ερημίτης και ανώτερος από τους πολλούς. Κρυβόταν δε στις ερήμους, μέχρις ότου ευδόκησε ο Θεός να τον αναδείξει στον ισραηλιτικό λαό.