Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
33 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
Εἶπε δὲ αὐτοῖς· ἐθεώρουν τὸν σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα.Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–33 από 33
Ἀλλὰ γὰρ καὶ ἠκούσαμεν, ὅτι ὁ διάβολος, ἐν μέσῳ τῶν χερουβὶμ ὢν, καὶ ἀποσφράγισμα ὁμοιώσεως γενόμενος, ἐξέπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ὡς ἀστραπή.
Αλλά εξάλλου έχουμε ακούσει ότι ο διάβολος, ενώ βρισκόταν ανάμεσα στα χερουβίμ και είχε καταστεί αποσφράγισμα ομοιώσεως, εξέπεσε από τον ουρανό σαν αστραπή.
Λεπτομέρειες
Ἀλλὰ γὰρ καὶ ἠκούσαμεν, ὅτι ὁ διάβολος, ἐν μέσῳ τῶν χερουβὶμ ὢν, καὶ ἀποσφράγισμα ὁμοιώσεως γενόμενος, ἐξέπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ὡς ἀστραπή.
Αλλά, εξάλλου, έχουμε ακούσει ότι ο διάβολος, ενώ βρισκόταν ανάμεσα στα χερουβείμ και αποτελούσε αποσφράγισμα της ομοιώσεως, εξέπεσε από τον ουρανό σαν αστραπή.
Λεπτομέρειες
Καὶ τὴν ἐξουσίαν δὲ ἣν ἔλεγε μετὰ τὴν ἀνάστασιν εἰληφέναι, ταύτην εἶχε καὶ πρὸ τοῦ λαβεῖν, καὶ πρὸ τῆς ἀναστάσεως. Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐπετίμα δι᾽ ἑαυτοῦ τῷ Σατανᾷ λέγων, Ὕπαγε ὀπίσω μου, Σατανᾶ· τοῖς δὲ μαθηταῖς ἐδίδου κατ᾽ αὐτοῦ τὴν ἐξουσίαν, ὅτε καὶ, ὑποστρεψάντων αὐτῶν, ἔλεγεν· Ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν, πεσόντα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ.
Και την εξουσία, την οποία έλεγε ότι έλαβε μετά την ανάσταση, αυτήν την είχε και πριν τη λάβει, και πριν από την ανάσταση. Διότι ο ίδιος αφ' εαυτού επιτιμούσε τον Σατανά λέγοντας: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά»· στους δε μαθητές έδινε την εξουσία εναντίον του, όταν, κατά την επιστροφή τους, έλεγε: «Έβλεπα τον Σατανά σαν αστραπή να πέφτει από τον ουρανό».
Λεπτομέρειες
Καὶ τὴν ἐξουσίαν δὲ ἣν ἔλεγε μετὰ τὴν ἀνάστασιν εἰληφέναι, ταύτην εἶχε καὶ πρὸ τοῦ λαβεῖν καὶ πρὸ τῆς ἀναστάσεως. αὐτὸς μὲν γὰρ ἐπετίμα δι’ ἑαυτοῦ τῷ Σατανᾷ λέγων· «ὕπαγε ὀπίσω μου, Σατανᾶ» τοῖς δὲ μαθηταῖς ἐδίδου κατ’ αὐτοῦ τὴν ἐξουσίαν, ὅτε καὶ ὑποστρεψάντων αὐτῶν ἔλεγεν· «ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν πεσόντα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ». ἀλλὰ καὶ πάλιν, ὅπερ ἔλεγεν εἰληφέναι, τοῦτο καὶ πρὸ τοῦ λαβεῖν ἔχων δείκνυται· τούς τε γὰρ δαίμονας ἀπήλαυνε, καὶ ἅπερ ἦν δήσας ὁ Σατανᾶς, ἔλυεν αὐτός, ὡς ἐπὶ τῆς Ἀβραμιαίας θυγατρὸς ἐποίησε καὶ ἁμαρτίας ἠφίει λέγων τῷ παραλυτικῷ καὶ τῇ τοὺς πόδας ἀλειψάσῃ γυναικί· «ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι». καὶ νεκροὺς μὲν ἤγειρε, τοῦ δὲ τυφλοῦ τὴν γένεσιν ἀποκαθίστα χαριζόμενος αὐτῷ τὸ βλέπειν. καὶ ταῦτα ἐποίει οὐ μέλλων, ἕως λάβῃ, ἀλλ’ «ἐξουσιαστὴς» ὤν, ὡς ἐκ τούτου δῆλον εἶναι, ὅτι ἃ εἶχε λόγος ὤν, ταῦτα καὶ γενόμενος ἄνθρωπος καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἀνθρωπίνως εἰληφέναι λέγεται, ἵνα δι’ αὐτὸν οἱ ἄνθρωποι ἐπὶ μὲν τῆς γῆς ὡς «κοινωνοὶ γενόμενοι θείας φύσεως» λοιπὸν ἐξουσίαν ἔχωσι κατὰ δαιμόνων, ἐν δὲ τοῖς οὐρανοῖς ὡς «ἐλευθερωθέντες ἀπὸ τῆς φθορᾶς» αἰωνίως «βασιλεύσωσι». καθόλου γὰρ χρὴ τοῦτο γινώσκειν, ὅτι οὐδὲν ὧν λέγει εἰληφέναι ὡς μὴ ἔχων ἔλαβεν· εἶχε γὰρ αὐτὰ ἀεὶ θεὸς ὢν ὁ λόγος.
Και την εξουσία, την οποία έλεγε ότι έλαβε μετά την ανάσταση, αυτήν την κατείχε και πριν τη λάβει και πριν από την ανάσταση. Διότι ο ίδιος επιτιμούσε αυτοπροσώπως τον Σατανά λέγοντας: «ύπαγε οπίσω μου, Σατανά»· στους μαθητές δε, έδινε εξουσία εναντίον του, όταν κατά την επιστροφή τους έλεγε: «εθεώρουν τον Σατανά ως αστραπήν πεσόντα εκ του ουρανού». Αλλά και πάλι, αυτό που έλεγε ότι έλαβε, αποδεικνύεται ότι το κατείχε και πριν το λάβει. Διότι και τους δαίμονες αποδίωκε, και όσα είχε δέσει ο Σατανάς, τα έλυνε ο ίδιος, όπως έπραξε στην περίπτωση της θυγατέρας του Αβραάμ, και συγχωρούσε αμαρτίες, λέγοντας στον παραλυτικό και στη γυναίκα που του άλειψε τα πόδια: «αφέωνταί σοι αι αμαρτίαι». Και νεκρούς ανέστησε, και την εκ γενετής πάθηση του τυφλού αποκατέστησε χαρίζοντάς του την όραση. Και αυτά τα έπραττε όχι περιμένοντας μέχρι να λάβει την εξουσία, αλλά επειδή ήταν ο ίδιος «εξουσιαστής», ώστε εξ αυτού να καθίσταται σαφές, ότι όσα κατείχε ως Λόγος, αυτά λέγεται ότι τα έλαβε με ανθρώπινο τρόπο —αφού έγινε άνθρωπος— και μετά την ανάσταση, προκειμένου δι' αυτού οι άνθρωποι, αφενός επί της γης, γενόμενοι «κοινωνοί θείας φύσεως», να έχουν στο εξής εξουσία κατά των δαιμόνων, αφετέρου δε στους ουρανούς, αφού «ελευθερωθούν από τη φθορά», να «βασιλεύσουν» αιώνια. Διότι πρέπει εν γένει να γνωρίζουμε τούτο: ότι τίποτε από όσα λέγει πως έλαβε δεν το έλαβε επειδή δεν το είχε· διότι τα κατείχε πάντοτε, όντας Θεός ο Λόγος.
Λεπτομέρειες
Βλέπετε μή ποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι ἐν κραιπάλῃ καὶ μέθῃ, καὶ μερίμναις βιωτικαῖς, καὶ ἐπελεύσεται ὑμῖν ἄφνω ἡ ὥρα. Ἰδοὺ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων. Μὴ κτήσητε χρυσὸν, μήτε ἄργυρον, μήτε δύο χιτῶνας· μηδὲ δειμάσητε ἀπὸ ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα. Εἶδον γὰρ τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα.
Προσέχετε μήπως τυχόν βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη, τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες, και επέλθει σε εσάς αιφνιδίως η ώρα. Ιδού, σας αποστέλλω ως πρόβατα εν μέσω λύκων. Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε δύο χιτώνες· ούτε να φοβηθείτε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα. Διότι είδα τον Σατανά να πέφτει ως αστραπή από τον ουρανό.
Λεπτομέρειες
Ἀμυνόμενοι μὲν γὰρ καὶ ἀνταδικοῦντες τοὺς ἀνταδικοῦντας, καὶ ὑβρίζοντες τοὺς ὑβρίζοντας, καὶ αὐξάνομεν καὶ τρέφομεν καθ᾽ ἑαυτῶν τὴν κακίαν, οὐ μᾶλλον τοὺς ἐχθροὺς, ἀλλ᾽ ἑαυτοὺς ἀδικοῦντες τῇ διὰ τὴν κακίαν καταδίκῃ καὶ κρίσει μενούσῃ τοὺς ταύτῃ χρησαμένους· ὅταν δὲ, ὡς ὁ Κύριος, ὑπομένωμεν ἀδικούμενοι, καὶ τοῖς λοιδοροῦσι τὴν ἀνεξικακίαν ἀντιτιθῶμεν, τοῖς δὲ ἀπειλοῦσι τὴν ἀνδρείαν, τῷ δὲ θανάτῳ τὴν ἐλπίδα τῆς ἀθανασίας· πάντως ἐν τούτοις λυποῦμεν τὸν ἐχθρόν· κἀκεῖνος ἐν τῇ τοιαύτῃ πανοπλίᾳ καταπίπτει, ἐν ᾗ καὶ ὁ Παῦλος ἡμᾶς καθοπλίζων φησίν· «Ἐνδύσασθε οὖν τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ, ἵνα δυνηθῆτε πρὸς τὰς μεθοδείας τοῦ διαβόλου στῆναι.» Οὕτω γὰρ καὶ τοῦ Σωτῆρος ὑπομείναντος, γέγονε τό· «Ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν πίπτοντα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ὡς ἀστραπήν.» Εὐθέως γοῦν μετὰ τὸ τούτοις ἀνδραγαθῆσαι τὸν Κύριον, καὶ πεσεῖν τὸν ἐχθρὸν, ἐπέθηκαν αὐτῷ τὸν σταυρὸν, γνώρισμα τῆς νίκης ἀληθῶς καὶ ἄκοντες καθ᾽ ἑαυτῶν παρέχοντες. Ἕως μὲν γὰρ εἱστήκει ὁ ἐχθρὸς, εἶχον οἱ δήμιοι τὸ ξύλον· ὅτε δὲ πέπτωκε καὶ κατεῤῥάγη, τότε τρόπαιον ἔλαβεν ὁ Κύριος, καὶ ἑαυτῷ ἐβάστασεν. Ἔδει γὰρ τὸν νικητὴν θριαμβεύοντα κατὰ τοῦ διαβόλου, μὴ ἄλλῳ συγχωρεῖν, ἀλλ᾽ ἑαυτῷ βαστάζειν τὸ τρόπαιον. Ἐλάμβανε δὲ σὺν τῷ τροπαίῳ καὶ τὰ ἱμάτια παρ᾽ αὐτῶν, ἀπερχόμενος εἰς τὸν θάνατον· ἵνα καὶ ταῦτα σὺν τῷ θανάτῳ ἀπεκδύσηται.
Διότι, όταν αμυνόμαστε και ανταποδίδουμε την αδικία σε όσους μας αδικούν, και υβρίζουμε όσους μας υβρίζουν, αυξάνουμε και τρέφουμε εναντίον του εαυτού μας την κακία, αδικώντας όχι τόσο τους εχθρούς, αλλά τους ίδιους μας τους εαυτούς, μέσω της καταδίκης και της κρίσης που προέρχεται από την κακία και η οποία περιμένει όσους τη χρησιμοποιούν. Όταν όμως, όπως ο Κύριος, υπομένουμε τις αδικίες, και σε όσους μας χλευάζουν αντιπαραθέτουμε την ανεξικακία, σε όσους μας απειλούν την ανδρεία, και απέναντι στον θάνατο την ελπίδα της αθανασίας, τότε οπωσδήποτε με όλα αυτά θλίβουμε τον εχθρό. Και εκείνος μπροστά σε μια τέτοια πανοπλία καταπίπτει, με την οποία μας εξοπλίζει και ο Παύλος όταν λέει: «Ντυθείτε, λοιπόν, την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου». Διότι, επειδή ακριβώς κατ' αυτόν τον τρόπο υπέμεινε και ο Σωτήρας, εκπληρώθηκε το ρητό: «Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει από τον ουρανό σαν αστραπή». Αμέσως λοιπόν, αφού ο Κύριος ανδραγάθησε με αυτά και έπεσε ο εχθρός, του φόρτωσαν τον σταυρό, παρέχοντας, έστω και παρά τη θέλησή τους, ένα αληθινό σημάδι νίκης εναντίον του ίδιου τους του εαυτού. Διότι, όσο στεκόταν όρθιος ο εχθρός, οι δήμιοι κρατούσαν το ξύλο· όταν όμως αυτός έπεσε και συντρίφτηκε, τότε ο Κύριος πήρε το τρόπαιο και το βάσταξε ο Ίδιος. Διότι έπρεπε ο νικητής που θριαμβεύει κατά του διαβόλου να μην επιτρέψει σε άλλον, αλλά ο ίδιος να βαστάξει το τρόπαιο. Έλαβε δε μαζί με το τρόπαιο και τα ιμάτια από αυτούς, πορευόμενος προς τον θάνατο, ώστε να απεκδυθεί και αυτά μαζί με τον θάνατο.
Λεπτομέρειες
Οὕτω γὰρ ὑψωθείς, τὸν μὲν ἀέρα ἐκαθάριζεν ἀπό τε τῆς διαβολικῆς καὶ πάσης τῶν δαιμόνων ἐπιβουλῆς λέγων· «Ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν πεσόντα», τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον ὁδοποιῶν ἐνεκαίνιζε λέγων πάλιν· «Ἄρατε πύλας οἱ ἄρχοντες ὑμῶν καὶ ἐπάρθητε πύλαι αἰώνιοι.» Οὐ γὰρ αὐτὸς ὁ Λόγος ἦν ὁ χρῄζων ἀνοίξεως τῶν πυλῶν, πάντων Κύριος ὤν, οὐδὲ κεκλεισμένον ἦν τι τῶν ποιημάτων τῷ ποιητῇ, ἀλλ᾽ ἡμεῖς ἦμεν οἱ χρῄζοντες, οὓς ἀνέφερεν αὐτὸς διὰ τοῦ ἰδίου σώματος αὐτοῦ. Ὡς γὰρ ὑπὲρ πάντων αὐτὸ προσήνεγκε τῷ θανάτῳ, οὕτως δι᾽ αὐτοῦ πάλιν ὡδοποίησε τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον.
Διότι, έχοντας υψωθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, καθάριζε τον αέρα από τη διαβολική και από κάθε άλλη επιβουλή των δαιμόνων, λέγοντας: «Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή», και ανοίγοντας τον δρόμο για την άνοδο στους ουρανούς, την εγκαινίαζε λέγοντας πάλι: «Σηκώστε τις πύλες οι άρχοντές σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες». Διότι δεν ήταν ο ίδιος ο Λόγος που είχε ανάγκη το άνοιγμα των πυλών, όντας Κύριος των πάντων, ούτε ήταν κλειστό κανένα από τα δημιουργήματα για τον Δημιουργό, αλλά εμείς ήμασταν που το είχαμε ανάγκη, εμάς τους οποίους ανύψωνε ο ίδιος διά του δικού Του σώματος. Όπως δηλαδή προσέφερε αυτό στον θάνατο υπέρ πάντων, έτσι πάλι μέσω αυτού άνοιξε τον δρόμο για την άνοδο στους ουρανούς.
Λεπτομέρειες
Τότε λέγει· «Οὐδεὶς ἐπιβάλλει τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ᾽ ἄροτρον, καὶ στρέφεται εἰς τὰ ὀπίσω.» Ἀνέδειξεν ἑβδομήκοντα μαθητὰς, καὶ πέμπει αὐτοὺς ἀνὰ δύο, παραινέσας μηδὲν βαστάσαι. Ὀνειδίζει ταῖς πόλεσι. Τότε λέγει· «Ὁ ἀκούων ὑμῶν, ἐμοῦ ἀκούει.» Εἶτά φησιν· «Ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν πεσόντα, ὡς ἀστραπήν·» καὶ δίδωσι τοῖς μαθηταῖς ἐξουσίαν κατ᾽ αὐτοῦ, καὶ παραινεῖ μὴ χαίρειν ἐν τούτῳ. Εἶτα ἐξομολογεῖται τῷ Πατρὶ, καί φησι τοῖς μαθηταῖς· «Μακάριοι οἱ ὀφθαλμοὶ, οἱ βλέποντες ἃ βλέπετε. Πολλοὶ γὰρ προφῆται ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε.» Ὁ νομικὸς πειράζει, καὶ ἡ παραβολὴ λέγεται τοῦ εἰς Ἱεριχὼ καταβαίνοντος.
Τότε λέει: «Κανείς δεν βάζει το χέρι του στο άροτρο και στρέφεται προς τα πίσω». Ανέδειξε εβδομήντα μαθητές και τους στέλνει ανά δύο, προτρέποντάς τους να μην πάρουν τίποτα μαζί τους. Ονειδίζει τις πόλεις. Τότε λέει: «Εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα». Έπειτα λέει: «Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή»· και δίνει στους μαθητές εξουσία εναντίον του, και τους προτρέπει να μη χαίρονται για αυτό. Έπειτα δοξολογεί τον Πατέρα, και λέει στους μαθητές: «Μακάρια τα μάτια που βλέπουν αυτά που βλέπετε. Διότι πολλοί προφήτες επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε». Ο νομικός τον πειράζει, και λέγεται η παραβολή εκείνου που κατέβαινε στην Ιεριχώ.
Λεπτομέρειες
Οὐκ ἐγὼ δὲ ἤμην ὁ παύων ἐκείνους καὶ καταργῶν· ἀλλ᾽ ὁ Κύριος ἦν, ὁ λέγων· Ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα. Ἐγὼ δὲ, τέκνα, μνημονεύων τοῦ ἀποστολικοῦ ῥητοῦ, μετεσχημάτισα ταῦτα εἰς ἐμαυτὸν, ἵνα μάθητε μὴ ἐκκακεῖν ἐν τῇ ἀσκήσει, μηδὲ φοβεῖσθαι τοῦ διαβόλου καὶ τῶν δαιμόνων αὐτοῦ τὰς φαντασίας.
Δεν ήμουν όμως εγώ εκείνος που τους έπαυε και τους καταργούσε, αλλά ήταν ο Κύριος, ο οποίος λέει: «Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει από τον ουρανό σαν αστραπή». Εγώ δε, τέκνα, μνημονεύοντας το αποστολικό ρητό, εφήρμοσα αυτά στο πρόσωπό μου, για να μάθετε να μην αποκάμνετε στην άσκηση, ούτε να φοβάστε τις φαντασίες του διαβόλου και των δαιμόνων του.
Λεπτομέρειες
Ποσάκις ἐν τῇ ἐρήμῳ φαντασίαν ἔδειξε χρυσοῦ, ἵνα μόνον ἅψωμαι καὶ βλέψω. 5. Ἐγὼ δὲ κατέψαλλον αὐτοῦ, κἀκεῖνος ἐτήκετο. Πολλάκις ἔκοπτόν με πληγαῖς κἀγὼ ἔλεγον· «Οὐδέν με χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ.» Καὶ μᾶλλον αὐτοὶ μετὰ ταῦτα κατέκοπτον ἀλλήλους. 6. Οὐκ ἐγὼ δὲ ἤμην ὁ παύων ἐκείνους καὶ καταργῶν, ἀλλ’ ὁ Κύριος ἦν, ὁ λέγων· «Ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν πεσόντα.» Ἐγὼ δέ, τέκνα, μνημονεύων τοῦ ἀποστολικοῦ ῥητοῦ, «μετεσχημάτισα εἰς ἐμαυτόν, ἵνα μάθητε» μὴ ἐκκακεῖν ἐν τῇ ἀσκήσει μηδὲ φοβεῖσθαι τοῦ διαβόλου καὶ τῶν δαιμόνων αὐτοῦ τὰς φαντασίας. 1. Καὶ ἐπειδὴ γέγονα ὡς ἄφρων διηγούμενος, δέξασθε καὶ τοῦτο πρὸς ἀφοβίαν. Καὶ πιστεύσατε· οὐ ψεύδομαι γάρ. Ἔκρουσέ ποτέ τις ἐν τῷ μοναστηρίῳ τὴν ἐμὴν θύραν· καὶ ἐξελθὼν εἶδόν τινα μακρὸν καὶ ὑψηλὸν φαινόμενον. 2. Εἶτα πυθομένου μου· Σὺ τίς εἶ; ἔφη·
Πόσες φορές στην έρημο μου παρουσίασε φαντασία χρυσού, μόνο και μόνο για να τον αγγίξω και να τον κοιτάξω. 5. Εγώ όμως έψαλλα εναντίον του, και εκείνος έλιωνε. Πολλές φορές με χτυπούσαν προκαλώντας μου πληγές και εγώ έλεγα: «Τίποτα δεν θα με χωρίσει από την αγάπη του Χριστού». Και μάλλον εκείνοι μετά από αυτά κατέκοβαν ο ένας τον άλλον. 6. Δεν ήμουν όμως εγώ αυτός που τους σταματούσε και τους εξουδετέρωνε, αλλά ο Κύριος, ο οποίος λέει: «Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή». Εγώ δε, τέκνα μου, ενθυμούμενος το αποστολικό ρητό, «τα εφάρμοσα στο πρόσωπό μου, για να μάθετε» να μην αποκάμνετε στην άσκηση ούτε να φοβάστε τις φαντασίες του διαβόλου και των δαιμόνων του. 1. Και επειδή έγινα σαν άφρων διηγούμενος αυτά, δεχθείτε και τούτο για να είστε άφοβοι. Και πιστέψτε το· διότι δεν ψεύδομαι. Κάποτε χτύπησε κάποιος την πόρτα μου στο μοναστήρι· και βγαίνοντας είδα κάποιον που φαινόταν πελώριος και ψηλός. 2. Έπειτα, όταν τον ρώτησα: «Εσύ ποιος είσαι;», εκείνος απάντησε:
Λεπτομέρειες
Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου· Ἀδελφέ, μὴ ἀναγκάζῃς με λαλῆσαι τὸν θέλοντα ἡσυχίαν καὶ σιωπὴν ἀσπάσασθαι. Τοίνυν στήριξον πρὸς Κύριον τὴν καρδίαν σου, καὶ καρτέρησον μὴ σαλευόμενος. Καὶ γὰρ ὁ φθονήσας τῷ Ἀδὰμ ἐξ ἀρχῆς καὶ ἐκβαλὼν τοῦ παραδείσου, φθονεῖ εἰς τὴν ἐν Χριστῷ ὁμόνοιαν ἡμῶν. Ἀλλ’ ὁ εἰπὼν ὅτι «Ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν πεσόντα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ», καταργήσει αὐτὸν ἀφ’ ἡμῶν καὶ διαρρήξει αὐτοῦ τὰ δίκτυα. Σὺ οὖν μὴ τεχνασθῇς ἀπ’ αὐτοῦ ἔν τινι, τοῦ σαλευθῆναι ἀπὸ τοῦ τόπου σου. Καὶ γὰρ οὕτως καὶ τὸν Μάλχον ἐτεχνάσατο. Πικραίνεται γὰρ δεινῶς πρὸς ἡμᾶς, ἀλλ’ ἐὰν ταπεινωθῶμεν, καταργεῖ αὐτὸν ὁ Κύριος. Ἡμεῖς οὖν εἰς ἡμᾶς τὴν μέμψιν φέρωμεν διὰ παντός, ὅτι αὕτη ἐστὶν ἡ νίκη.
Απόκριση του Βαρσανουφίου: Αδελφέ, μην με αναγκάζεις να μιλήσω, εμένα που θέλω να ασπαστώ την ησυχία και τη σιωπή. Λοιπόν, στήριξε την καρδιά σου στον Κύριο και καρτέρει χωρίς να κλονίζεσαι. Διότι εκείνος που φθόνησε τον Αδάμ εξ αρχής και τον έδιωξε από τον παράδεισο, φθονεί και τη δική μας εν Χριστώ ομόνοια. Αλλά Εκείνος που είπε «Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει από τον ουρανό σαν αστραπή», θα τον καταργήσει από εμάς και θα διαρρήξει τα δίχτυα του. Εσύ, λοιπόν, μην εξαπατηθείς από αυτόν σε τίποτα, ώστε να κλονιστείς από τον τόπο σου. Διότι έτσι εξαπάτησε και τον Μάλχο. Οργίζεται φοβερά εναντίον μας, αλλά εάν ταπεινωθούμε, ο Κύριος τον καταργεί. Εμείς, λοιπόν, ας επιρρίπτουμε πάντοτε τη μομφή στον εαυτό μας, διότι αυτή είναι η νίκη.
Λεπτομέρειες
Ἀλλ᾽ οὐδὲ τρεπτὴν αὐτοῦ ποτε τὴν οὐσίαν τολμήσεις εἰπεῖν, ἀφορῶν εἰς τὴν φύσιν τῆς ἀντικειμένης δυνάμεως, ἥτις, ὡς ἀστραπή, πέπτωκεν ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ καὶ ἐξέπεσε τῆς ὄντως ζωῆς, διὰ τὸ ἐπίκτητον ἐσχηκέναι τὴν ἁγιότητα καὶ ἐπηκολουθηκέναι τῇ κακῇ βουλῇ τὴν ἀλλοίωσιν.
Αλλά ούτε θα τολμήσεις ποτέ να πεις ότι η ουσία του είναι τρεπτή, αποβλέποντας στη φύση της αντικειμένης δύναμης, η οποία, σαν αστραπή, έπεσε από τον ουρανό και εξέπεσε από την όντως ζωή, επειδή είχε την αγιότητα ως κάτι το επίκτητο και την κακή της βούληση επακολούθησε η αλλοίωση.
Λεπτομέρειες
Ἐπειδὴ δὲ εἴρηται περὶ τῆς στρατιᾶς τοῦ διαβόλου, ὅτι Πνευματικά ἐστι τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις, εἰδέναι χρὴ, ὅτι οὐρανὸν συνήθως ἡ Γραφὴ τὸν ἀέρα λέγει, ὡς τὸ, Τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ· καὶ τὸ, Ἀναβαίνουσιν ἕως τῶν οὐρανῶν· τουτέστιν, ἐπὶ πολὺ τοῦ ἀέρος ὑψοῦνται. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος Εἶδε τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα· τουτέστι, τῆς οἰκείας ἀρχῆς ἐκπεσόντα, καὶ κάτω γενόμενον, ἵνα πατῆται ὑπὸ τῶν εἰς Χριστὸν ἠλπικότων. Ἔδωκε γὰρ δύναμιν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ.
Επειδή δε έχει λεχθεί περί της στρατιάς του διαβόλου, ότι είναι τα πνευματικά της πονηρίας στα επουράνια, πρέπει να γνωρίζουμε ότι η Γραφή συνήθως αποκαλεί ουρανό τον αέρα, όπως στο χωρίο «τα πετεινά του ουρανού»· και στο «αναβαίνουν έως τους ουρανούς»· δηλαδή, υψώνονται πάρα πολύ στον αέρα. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Κύριος είδε τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή από τον ουρανό· δηλαδή, να εκπίπτει από την εξουσία του και να ρίπτεται κάτω, προκειμένου να καταπατείται από όσους έχουν στηρίξει την ελπίδα τους στον Χριστό. Διότι έδωσε εξουσία στους μαθητές Του να πατούν επάνω σε όφεις και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.
Λεπτομέρειες
καὶ ἄλλῃ που οἶδα αὐτὸν εἰρηκότα· «Εἰ ὁ σατανᾶς τὸν σατανᾶν ἐκβάλλει, ἐφ᾽ ἑαυτὸν ἐμερίσθη· πῶς οὖν αὐτοῦ στήκῃ ἡ βασιλεία;». καὶ ὅτι ἑώρακεν τὸν πονηρὸν «ὡς ἀστραπὴν πεσόντα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ» ἐδήλωσεν. καὶ ἄλλοθι ἔφη· «Ὁ δὲ τὸ κακὸν σπέρμα σπείρας ἐστὶν ὁ διάβολος». καὶ πάλιν· «μὴ δότε πρόφασιν τῷ πονηρῷ». ἀλλὰ καὶ συμβουλεύων εἴρηκεν· «Ἔστω ὑμῶν τὸ ναὶ ναὶ καὶ τὸ οὒ οὔ, τὸ δὲ περισσὸν τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστιν». ἀλλὰ καὶ ἐν ᾗ παρέδωκεν εὐχῇ ἔχομεν εἰρημένον· «Ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ». καὶ ἄλλῃ που εἰπεῖν ὑπέσχετο τοῖς ἀσεβέσιν· «Ὑπάγετε εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, ὃ ἡτοίμασεν ὁ πατὴρ τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ». καὶ ἵνα μὴ εἰς πολὺ μηκύνω τὸν λόγον, πολλάκις οἶδα τὸν διδάσκαλόν μου εἰπόντα εἶναι τὸν πονηρόν. διὸ κἀγὼ σύμφημι αὐτὸν ὑπάρχειν. λοιπὸν εἴ τι ἔχεις ἑπομένως λέγειν, ὡς ὑπέσχου λέγε. καὶ ὁ Σίμων· Ἐπεὶ οὖν εὐγνωμονήσας ὡμολόγησ⌞ας⌟ εἶναι τὸν πονηρόν, ἀπὸ γραφῶν ἡ⌞μῖν⌟ λέγε τὸ πῶς γέγονεν, εἴπερ γέγο⌞νε⌟, καὶ ὑπὸ τίνος καὶ διὰ τί. καὶ ὁ Πέτρος· Σ⌞ύγ⌟γνωθί μοι, Σίμων, μὴ τολμῶντι εἰπεῖν ⌞ἃ⌟ μὴ γέγραπται. εἰ σὺ φὴς γεγράφθαι, δεῖξον· εἰ δέ, καθὰ μὴ γέγραπται, οὐδὲ σὺ δεῖξαι δύνῃ, διὰ τί περὶ τῶν μὴ γραφέντων ἀποφαινόμενοι κινδυνεύομεν;
Και κάπου αλλού γνωρίζω ότι αυτός έχει πει: «Αν ο σατανάς εκβάλλει τον σατανά, διχάστηκε μέσα του. πώς λοιπόν θα σταθεί η βασιλεία του;». Και φανέρωσε ότι είδε τον πονηρό «να πέφτει από τον ουρανό σαν αστραπή». Και αλλού είπε: «Εκείνος που έσπειρε το κακό σπέρμα είναι ο διάβολος». Και πάλι: «μη δώσετε αφορμή στον πονηρό». Αλλά και συμβουλεύοντας έχει πει: «Ας είναι το ναι σας ναι και το όχι όχι, ό,τι δε παραπάνω από αυτά προέρχεται από τον πονηρό». Αλλά και στην προσευχή που μας παρέδωσε υπάρχει η φράση: «Ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό». Και κάπου αλλού υποσχέθηκε να πει στους ασεβείς: «Πηγαίνετε στο εξώτερο σκοτάδι, το οποίο ετοίμασε ο Πατέρας για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Και για να μην μακρηγορώ πολύ, γνωρίζω ότι πολλές φορές ο δάσκαλός μου ανέφερε ότι υπάρχει ο πονηρός. Γι' αυτό και εγώ συμφωνώ ότι αυτός υπάρχει. Λοιπόν, αν έχεις να πεις κάτι στη συνέχεια, πες το όπως υποσχέθηκες. Και ο Σίμων είπε: Επειδή, λοιπόν, με ειλικρίνεια ομολόγησες ότι υπάρχει ο πονηρός, πες μας από τις Γραφές πώς δημιουργήθηκε, αν βέβαια δημιουργήθηκε, και από ποιον, και για ποιο λόγο. Και ο Πέτρος είπε: Συγχώρησέ με, Σίμων, που δεν τολμώ να πω πράγματα που δεν έχουν γραφτεί. Αν εσύ ισχυρίζεσαι ότι έχουν γραφτεί, απόδειξέ το. αν όμως, εφόσον δεν έχουν γραφτεί, ούτε και εσύ μπορείς να τα αποδείξεις, γιατί να κινδυνεύουμε διατυπώνοντας απόψεις για πράγματα που δεν έχουν γραφτεί;
Λεπτομέρειες
Zu Lk 10, 18 Ναί, φησίν, οὐκ ἠγνόηκα τοῦτο ἐγώ· τοῖς γὰρ ἐμοῖς νεύμασιν οἱονεὶ τεθωρακισμένοι νενικήκατε τὸν σατανᾶν. εἶδον αὐτὸν 〈ὡς ἀστραπὴν ἐξ οὐρανοῦ πεσόντα,〉 τουτέστιν ἐξ ὕψους εἰς γῆν κατενηνεγμένον, ἐκ δόξης εἰς ἀτιμίαν, ἐξ ἰσχύος πολλῆς εἰς ἐσχάτην ἀσθένειαν. καὶ ἀληθὴς ὁ λόγος. πρὸ μὲν γὰρ τῆς τοῦ σωτῆρος ἐπιδημίας κατεκράτησε τῆς ὑπ᾽ οὐρανόν, προσεκυνήθη παρὰ πάντων, ναοὶ πανταχοῦ καὶ βωμοὶ καὶ θυσίαι· ἐπειδὴ δὲ καταπεφοίτηκεν ἐξ οὐρανῶν ὁ μονογενὴς τοῦ θεοῦ λόγος, πέπτωκεν ἐκεῖνος ὡς ἀστραπή· ὁ γὰρ πάντας ἔχων προσκυνητὰς τοὺς πεπλανημένους ὑπὸ πόδας τέθειται τῶν προσκυνούντων αὐτόν.
Στο Λουκ. 10, 18 Ναι, λέγει, δεν το αγνόησα αυτό εγώ· διότι, όντας σαν θωρακισμένοι με τα δικά μου προστάγματα, νικήσατε τον σατανά. Τον είδα «σαν αστραπή να πέφτει από τον ουρανό», δηλαδή να έχει κατακρημνιστεί από το ύψος στη γη, από τη δόξα στην ατιμία, από την πολλή ισχύ στην έσχατη αδυναμία. Και είναι αληθινός ο λόγος. Διότι, πριν από την έλευση του Σωτήρος, κυριάρχησε σε όλη την οικουμένη, προσκυνήθηκε από όλους, ναοί υπήρχαν παντού και βωμοί και θυσίες· επειδή όμως κατήλθε από τους ουρανούς ο μονογενής Λόγος του Θεού, εκείνος έπεσε σαν αστραπή· διότι αυτός που είχε ως προσκυνητές όλους τους πλανημένους, έχει τεθεί κάτω από τα πόδια εκείνων που Τον προσκυνούν.
Λεπτομέρειες
Ἐγὼ, φησὶ, συνέσομαι, καὶ συνασπιῶ, μεταβάλλων τοὺς λύκους εἰς πρόβατα· οὐδὲν γάρ μου τῷ θελήματι ἀνθέστηκεν· καὶ τοῦτο ἡ πεῖρα ἔδειξεν ἐπὶ Παύλου· τὸν γὰρ παντὸς λύκου ἀπηνέστερον τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν, προβάτου πεποίηκεν ἡμερώτερον. (B f. 101) Οὐδὲ τὴν περὶ τοῦ σώματος ἔχειν φροντίδα ἐπιτρέπει, μὴ ὅτι περὶ τὰ ἔξω τοῦ σώματος ἀσχολεῖσθαι, ὅπου μὴ δὲ ἐφοδίων φροντίσαι, μηδὲ ἐπικομίσασθαί τι τῶν οὐκ ἤδη περικειμένων τῷ σώματι, οἷον ὑποδήματα· ἀλλ᾽ ἐπ᾽ αὐτῷ πᾶσαν τίθεσθαι τὴν φροντίδα. Ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς σπουδῆς παρελκυσμόν τινα παρῆκε προσδέξασθαι, μηδὲ ἄχρι τοῦ τῶν συντυγχανόντων ἀσπασμοῦ συγχωρήσας ἀφέλκεσθαι· ὃ καὶ πάλαι ὑπὸ Ἐλισσαίου ἐλέγετο τῷ ἀποσταλέντι, εὐθείᾳ ὁρμῇ ἐπὶ τὸ ἔργον χωρεῖν, καὶ μηδὲ εὐλογοῦντα ἀντευλογεῖν. Ζημία γὰρ τῆς σπουδῆς ἡ πρὸς ἑτέρους ἀπόνευσις· μηδὲ τοῦτο, φησὶν, ἐμπόδιον τοῦ κηρύγματος γένηται, ὁμιλίας ἐν μέσῳ παρεμπιπτούσης, καὶ βραδύτητος προφάσει φιλίας. Μηδεμία οὖν διαβολικὴ κακουργία ὑμᾶς ἀποσπάσῃ. <Ὑπέστρεψαν μετὰ χαρᾶς, κ.τ.λ.> Ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν, κ.τ.λ.> (B f. 102 b) Ἵνα γὰρ μὴ νομίζοιντο οἴκοθεν ἥκειν πρὸς τὸ κήρυγμα, ἐμαρτύρει ἡ δοθεῖσα αὐτοῖς τοῦ Πνεύματος χάρις· ἐπαγομένης γὰρ τῷ λόγῳ τῆς θεοσημείας, οὐδεὶς ἂν ἴσχυσεν κατ᾽ αὐτῶν συκοφαντίας τρόπος.
«Εγώ», λέει, «θα είμαι μαζί σας και θα σας προστατεύω, μεταβάλλοντας τους λύκους σε πρόβατα· διότι τίποτα δεν μπόρεσε να αντισταθεί στο θέλημά μου· και αυτό το απέδειξε η εμπειρία στην περίπτωση του Παύλου· διότι αυτόν, που ήταν πιο σκληρός από κάθε λύκο απέναντι σε όσους πίστευαν σε Αυτόν, τον έκανε πιο ήμερο και από πρόβατο. (B f. 101) Ούτε τη φροντίδα για το σώμα τους επιτρέπει να έχουν, πόσο μάλλον να ασχολούνται με τα εξωτερικά του σώματος, όπου ούτε για εφόδια δεν τους άφησε να φροντίσουν, ούτε να πάρουν μαζί τους τίποτε από όσα δεν ήταν ήδη φορεμένα στο σώμα τους, όπως υποδήματα· αλλά να εναποθέσουν εξ ολοκλήρου σε Αυτόν κάθε φροντίδα. Αλλά ούτε επέτρεψε να δεχτούν καμία καθυστέρηση στη σπουδή τους, μη επιτρέποντας να αποσπαστούν ούτε καν για τον ασπασμό αυτών που θα συναντούσαν στον δρόμο τους· αυτό άλλωστε είχε λεχθεί παλαιότερα και από τον Ελισσαίο στον απεσταλμένο του, δηλαδή να προχωρήσει απευθείας στο έργο του και να μην ανταποδώσει ούτε την ευλογία αυτού που τον ευλογούσε. Διότι είναι ζημιά για τη σπουδή η απόσπαση της προσοχής προς άλλους· ούτε αυτό, λέει, ας μη γίνει εμπόδιο στο κήρυγμα, όταν παρεμβάλλεται κάποια συνομιλία, ούτε η καθυστέρηση με το πρόσχημα της φιλίας. Καμία λοιπόν διαβολική κακουργία ας μη σας αποσπάσει. <Επέστρεψαν με χαρά, κ.λπ.> <Εθεώρουν τον Σατανά, κ.λπ.> (B f. 102 b) Διότι, για να μη νομιστεί ότι προσήλθαν στο κήρυγμα από δική τους πρωτοβουλία, έδινε τη μαρτυρία της η χάρη του Πνεύματος που τους είχε δοθεί· διότι, καθώς το θαύμα ακολουθούσε τον λόγο, κανένας τρόπος συκοφαντίας δεν θα μπορούσε να ισχύσει εναντίον τους.»
Λεπτομέρειες
Οὐ γὰρ ἔξωθεν ἐπεισηνέχθη, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἐγέννησας τὸ κακόν. Καὶ τὴν αἰτίαν ἑξῆς εἴρηκεν· Ὑψώθη ἡ καρδία σου ἐπὶ τῷ κάλλει σου· διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτιῶν σου, καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας σου ἐτραυματίσθης καὶ ἐπὶ τὴν γῆν ἔῤῥιψά σε. Ὁ Κύριος τούτῳ συμφώνως πάλιν ἐν εὐαγγελίοις λέγει· Ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα. Βλέπεις παλαιᾶς διαθηκῆς πρὸς καινὴν συμφωνίαν. Οὗτος ἐκπεσὼν συναπέστησε πολλούς· οὗτος ἐμβάλλει τὰς ἐπιθυμίας τοῖς πειθομένοις· ἐκ τούτου μοιχεία, πορνεία, καὶ πᾶν εἴ τι κακόν. Διὰ τοῦτον ὁ προπάτωρ ἡμῶν Ἀδὰμ ἐκ παρακοῆς ἐξεβλήθη· καὶ ἀντὶ παραδείσου αὐτομάτως θαυμασίους φέροντος καρποὺς, τὴν ἀκανθοφόρον ἀντικατηλλάξατο γῆν.
Διότι δεν εισήχθη από έξω, αλλά εσύ ο ίδιος γέννησες το κακό. Και την αιτία την αναφέρει στη συνέχεια: Υψώθηκε η καρδιά σου εξαιτίας της ομορφιάς σου· εξαιτίας του πλήθους των αμαρτιών σου, και για τις αμαρτίες σου τραυματίστηκες και σε έριξα στη γη. Ο Κύριος, σε συμφωνία με αυτό, λέει πάλι στα Ευαγγέλια: Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει από τον ουρανό σαν αστραπή. Βλέπεις τη συμφωνία της Παλαιάς με την Καινή Διαθήκη. Αυτός, αφού εξέπεσε, παρέσυρε σε αποστασία πολλούς· αυτός εμφυτεύει τις επιθυμίες σε όσους τον υπακούν· από αυτόν προέρχεται η μοιχεία, η πορνεία και οτιδήποτε κακό. Εξαιτίας αυτού ο προπάτοράς μας Αδάμ εκδιώχθηκε λόγω παρακοής· και αντί για τον παράδεισο που έφερε από μόνος του θαυμάσιους καρπούς, έλαβε ως αντάλλαγμα την ακανθοφόρο γη.
Λεπτομέρειες
Ἀρχόμενος ὀφθαλμιᾷν θεραπεύου κατὰ καιρὸν μικρὸν, ἵνα μὴ τυφλωθήσῃ, καὶ τότε ζητήσῃς τὸν ἰατρόν. Δʹ. Ἀρχηγὸς μὲν οὖν ἁμαρτίας ὁ διάβολος, γεννήτωρ τῶν κακῶν. Τοῦτο δὲ Ἰησοῦς εἶπεν ὁ Κύριος, οὐκ ἐγώ· αὐτὸς εἶπεν περὶ αὐτοῦ· Ὅτι ἀπ᾽ ἀρχῆς ὁ διάβολος ἁμαρτάνει· πρὸ αὐτοῦ ἥμαρτεν οὐδείς. Ἥμαρτεν, οὐκ ἐκ φύσεως τὸ ἁμαρτάνειν λαβὼν, ἐπεὶ ἀνατρέχει ἡ ἁμαρτία εἰς τὸν κατασκευάσαντα· ἀλλ᾽ ἀγαθὸς κατασκευασθεὶς, διάβολος γέγονεν, ἐκ τῆς πράξεως λαβὼν τὴν προσηγορίαν. Ἀρχάγγελος ὢν, διάβολος ἐκλήθη ἀπὸ τοῦ διαβάλλειν ἀγαθὸς ὢν Θεοῦ ὑπηρέτης, γέγονεν Σατανᾶς· ὁ γὰρ Σατανᾶς τὸν διάβολον ἑρμηνεύει. Οὐκ ἐμὰ ταῦτα τὰ διδάγματα, ἀλλὰ ὠφελήθημεν παρὰ Ἰεζεκιήλ. Ἐκεῖνος λαβὼν θρήνους ἐπ᾽ αὐτὸν, λέγει· Σὺ ἀποσφράγισμα ὁμοιώματος, ἐν τῷ παραδείσῳ τοῦ Θεοῦ ἐγεννήθης· καὶ μετ᾽ ὀλίγα· Ἐγεννήθης ἄμωμος ἐν ταῖς ἡμέραις σου, ἄχρις οὗ εὑρέθη τὰ ἀδικήματα ἐν σοί. Οὐκ ἔξωθεν ἐπεισηνέχθη· ἐγέννησας τὸ κακόν. Καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας σου ἐτραυματίσθης, καὶ ἐπὶ τὴν γῆν ἔῤῥιψά σε. Ὁ Κύριος πάλιν ἐν Εὐαγγελίοις λέγει· Ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα ἐπὶ τὴν γῆν. Βλέπεις Παλαιᾶς συμφωνίαν πρὸς Καινήν;
Όταν αρχίζεις να πάσχεις στα μάτια, θεραπεύσου λίγο εγκαίρως, για να μην τυφλωθείς, και τότε να αναζητήσεις τον γιατρό. Δ'. Αρχηγός λοιπόν της αμαρτίας είναι ο διάβολος, ο γεννήτορας των κακών. Αυτό το είπε ο Ιησούς ο Κύριος, όχι εγώ· αυτός είπε γι' αυτόν: Ότι από την αρχή ο διάβολος αμαρτάνει· πριν από αυτόν δεν αμάρτησε κανείς. Αμάρτησε, όχι παίρνοντας από τη φύση του το να αμαρτάνει, επειδή αλλιώς η αμαρτία θα αναγόταν στον Δημιουργό· αλλά ενώ δημιουργήθηκε αγαθός, έγινε διάβολος, παίρνοντας την ονομασία από την πράξη του. Αν και ήταν Αρχάγγελος, ονομάστηκε διάβολος από το να διαβάλλει· αν και ήταν αγαθός υπηρέτης του Θεού, έγινε Σατανάς· διότι η λέξη Σατανάς ερμηνεύεται ως διάβολος. Δεν είναι δικές μου αυτές οι διδασκαλίες, αλλά ωφεληθήκαμε από τον Ιεζεκιήλ. Εκείνος, αναλαμβάνοντας θρήνους γι' αυτόν, λέει: Εσύ είσαι το αποσφράγισμα της ομοιότητας, στον παράδεισο του Θεού γεννήθηκες· και μετά από λίγο: Γεννήθηκες άμωμος στις ημέρες σου, μέχρι που βρέθηκαν τα αδικήματα σε σένα. Δεν εισήχθησαν από έξω· εσύ γέννησες το κακό. Και για τις αμαρτίες σου τραυματίστηκες, και σε έριξα στη γη. Ο Κύριος πάλι στα Ευαγγέλια λέει: Έβλεπα τον Σατανά σαν αστραπή να πέφτει από τον ουρανό στη γη. Βλέπεις τη συμφωνία της Παλαιάς με την Καινή;
Λεπτομέρειες
Διόπερ ἐξωτέρω τῆς τοῦ σώματος αἰσθήσεως τότε τὰ δαιμονικὰ ἀποσβέννυται τόξα. Ἡ γὰρ αὔρα τοῦ ἁγίου πνεύματος πρὸς ἀνέμους εἰρήνης κινοῦσα τὴν καρδίαν τὰ τοῦ πυρφόρου δαίμονος εἰς ἀέρα ἔτι φερόμενα κατασβέννυσι βέλη. Πλὴν καὶ τὸν εἰς τοῦτο τὸ μέτρον φθάσαντα παραχωρεῖ ποτε τῇ κακίᾳ τῶν δαιμόνων ὁ θεὸς ἀφώτιστον αὐτοῦ τότε τὸν νοῦν καταλιμπάνων, ἵνα τὸ αὐτεξούσιον ἡμῶν εἰς τὸ πᾶν μὴ ᾖ δεδεμένον τῷ δεσμῷ τῆς χάριτος οὐ μόνον διὰ τὸ ἐξ ἀγώνων ἡττηθῆναι τὴν ἁμαρτίαν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ὀφείλειν ἔτι προκόπτειν εἰς τὴν πνευματικὴν πεῖραν τὸν ἄνθρωπον. Τὸ γὰρ τοῦ παιδευομένου νομιζόμενον τέλειον ἀτελὲς ἔτι ὡς πρὸς τὸν πλοῦτον τῆς τοῦ παιδεύοντος ἡμᾶς θεοῦ ἐν ἀγάπῃ ὑπάρχει φιλοτιμίας, κἂν ὅλην τὴν τῷ Ἰακὼβ δειχθεῖσαν κλίμακα ἀνελθεῖν τις δυνηθῇ τῇ προκοπῇ τῶν πόνων. {πϛʹ.} Ὁ κύριος αὐτὸς λέγει τὸν Σατανᾶν ἐκ τῶν οὐρανῶν ὡς ἀστραπὴν πεπτωκέναι, ἵνα μήτε ἀφορᾷ εἰς τὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων ὁ δυσειδὴς ἐνδιαιτήματα. Πῶς οὖν ὁ τῆς τῶν καλῶν δούλων κοινωνίας μὴ καταξιούμενος κοινὸν δύναται ἔχειν μετὰ τοῦ θεοῦ οἰκητήριον τὸν ἀνθρώπινον νοῦν; Ἀλλ’ εἰ κατεροῦσιν ὅτι κατὰ παραχώρησιν τοῦτο γίνεται, πλέον οὐδὲν λέξουσιν.
Γι' αυτόν τον λόγο, έξω από τη σωματική αίσθηση τότε σβήνουν τα δαιμονικά τόξα. Διότι η αύρα του Αγίου Πνεύματος, καθώς κινεί την καρδιά προς ανέμους ειρήνης, σβήνει τα βέλη του πυρφόρου δαίμονα ενώ αυτά φέρονται ακόμη στον αέρα. Όμως, ακόμη και αυτόν που έχει φθάσει σε αυτό το μέτρο, ο Θεός τον παραχωρεί κάποτε στην κακία των δαιμόνων, αφήνοντας τότε τον νου του αφώτιστο, ώστε το αυτεξούσιό μας να μην είναι εξολοκλήρου δεσμευμένο από τον δεσμό της χάριτος, όχι μόνο για να νικηθεί η αμαρτία μέσω των αγώνων, αλλά και διότι ο άνθρωπος οφείλει να προκόβει ακόμη στην πνευματική πείρα. Διότι αυτό που θεωρείται τέλειο για τον παιδαγωγούμενο, είναι ακόμη ατελές ως προς τον πλούτο της αγαπητικής φιλοτιμίας του Θεού που μας παιδαγωγεί, ακόμη και αν κάποιος μπορέσει να ανεβεί ολόκληρη την κλίμακα που φανερώθηκε στον Ιακώβ, μέσω της προκοπής των κόπων του. 86. Ο ίδιος ο Κύριος λέει ότι ο Σατανάς έπεσε από τους ουρανούς σαν αστραπή, ώστε ο δυσειδής να μην ατενίζει τις κατοικίες των αγίων αγγέλων. Πώς, λοιπόν, αυτός που δεν κρίνεται άξιος της κοινωνίας των καλών δούλων, είναι δυνατόν να έχει τον ανθρώπινο νου ως κοινό κατοικητήριο με τον Θεό; Αλλά εάν ισχυριστούν ότι αυτό γίνεται κατά παραχώρηση, δεν θα προσθέσουν τίποτε ουσιαστικό.
Λεπτομέρειες
Καὶ πάλιν αὐτὸς 〈ὁ〉 Κύριος ἔλεγε τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς· ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα. Ἰδοὺ δίδωμι ὑμῖν τὴν ἐξουσίαν τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ Ἐχθροῦ, καὶ οὐδὲν ὑμᾶς οὐ μὴ ἀδικήσει. Διό, ἀγαπητέ, ἀνδρίζου καὶ ἴσχυε ἐν τῷ Θεῷ σου, ὅτι εἰς τὸν αἰῶνα τὸ ἔλεος αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ μνείαν τῶν κατὰ σάρκα γονέων ἡμῖν ἐπάγωσιν, εἴπωμεν πρὸς αὐτούς· γέγραπται, θησαυρίζει καὶ οὐ γινώσκει τίνι συνάξει αὐτά. Καὶ πάλιν· ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἄφρων καὶ ἄνους ἀπολοῦνται καὶ καταλείψουσιν ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦτον αὐτῶν· ἵνα ἐν ἐμοὶ μὲν τὰ ἐγκλήματα, ἑτέρῳ δὲ χρήματα. Οὐκ ἀνάγει μοι τοῦτο· ἔστι πονηρία μεγάλη! Διό, οὔτε δεδιδάγμεθα θησαυρίζειν ἐπὶ τῆς γῆς, ὅπου σὴς καὶ βρῶσις ἀφανίζει, καὶ κλέπται διορύσσουσι καὶ κλέπτουσιν. Ὅπου δέ ἐστιν ὁ θησαυρός σου, ἐκεῖ, φησίν, ἔσται καὶ ἡ καρδία σου. Εὐλογητὸς δὲ ὁ Θεός, ὁ διδοὺς ἡμῖν ἰσχὺν κατὰ τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν. ᾯ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Και πάλι ο ίδιος ο Κύριος έλεγε στους μαθητές του: Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή από τον ουρανό. Ιδού, σας δίνω την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του Εχθρού, και τίποτα δεν πρόκειται να σας βλάψει. Γι' αυτό, αγαπητέ, να είσαι ανδρείος και να δυναμώνεις στον Θεό σου, διότι το έλεός του παραμένει στον αιώνα. Εάν δε μας φέρουν στη μνήμη τους κατά σάρκα γονείς μας, ας τους πούμε: έχει γραφτεί, θησαυρίζει και δεν γνωρίζει για ποιον τα συγκεντρώνει. Και πάλι: μαζί ο άφρων και ο ανόητος θα χαθούν και θα εγκαταλείψουν σε άλλους τον πλούτο τους, ώστε σε εμένα μεν να μείνουν οι αμαρτίες, σε άλλον δε τα χρήματα. Αυτό δεν με ωφελεί· είναι μεγάλη πονηριά! Γι' αυτό, δεν έχουμε διδαχθεί να θησαυρίζουμε στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τα αφανίζουν, και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν. Διότι όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί, λέει, θα είναι και η καρδιά σου. Ας είναι ευλογημένος ο Θεός, ο οποίος μας δίνει δύναμη εναντίον των αόρατων εχθρών. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.
Λεπτομέρειες
καὶ εἰ τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ τυγχάνει ὁ κόσμος, πῶς συνεχώρει ἄρχοντι τὸν ἴδιον κόσμον κατέχειν; εἰσὶ δὲ πάντες οἱ λόγοι τῆς θείας γραφῆς ἐν σοφίᾳ εἰρημένοι, καθὼς αὐτὸς ὁ κύριος λέγει «ἦλθεν Ἰωάννης ἐν ὁδῷ δικαιοσύνης μὴ ἐσθίων μήτε πίνων, καὶ λέγουσι· δαιμόνιον ἔχει. ἦλθεν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν· ἰδού, ἄνθρωπος φάγος καὶ οἰνοπότης, φίλος τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν· καὶ ἐδικαιώθη ἡ σοφία ἀπὸ τῶν τέκνων αὐτῆς». πῶς δὲ ἡ σοφία ἐδικαιώθη ἀπὸ τῶν τέκνων αὐτῆς; ἀλλὰ τῶν συνιέντων τὰ τῆς σοφίας ῥήματα, ὡς λέγει καὶ ἐν τῷ προφήτῃ «τίς συνετὸς καὶ συνήσει ταῦτα; ὅτι εὐθεῖαι αἱ ὁδοὶ κυρίου, καὶ ᾧ λόγος σοφίας, καὶ γνώσεται ταῦτα, ἀσεβεῖς δὲ ἀσθενήσουσιν ἐν αὐταῖς». 67. Ἠσθένησε γὰρ καὶ ἠσέβησεν ὡς ἀληθῶς 〈ὁ Μάνης〉 μετὰ τῶν ἀσεβῶν ἐν τοῖς θείοις καὶ ἐπουρανίοις λόγοις. ὁ σωτὴρ γὰρ ἔλεγε πρὸ μικροῦ «ἐθεώρουν τὸν σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν πεσόντα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ», καὶ ὧδε πάλιν «ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου βληθήσεται κάτω». καὶ εἰ περὶ τοῦ σατανᾶ ἦν ὁ λόγος τοῦ ἤδη πεπτωκότος, τίς ἦν χρεία πάλιν βάλλεσθαι κάτω; ἀλλὰ πάντως ἐρεῖς εἰς τὴν ἄβυσσον. ποῦ οὖν ἔμελλεν ὑψοῦσθαι ὁ κύριος; εἰ μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς ἀβύσσου ἔμελλεν ὑψοῦσθαι, * τὸ 〈γὰρ〉 ὅμοιον τῷ ὁμοίῳ παρεκτεινόμενον τὰ ἰσόρροπα τῆς φράσεως ἀπεργάζεται. πότε δὲ ἐν τῇ γῇ ὑψώθη;
Και αν ο κόσμος ανήκει στον Υιό του Θεού, πώς επέτρεπε σε έναν άρχοντα να κατέχει τον δικό του κόσμο; Όλοι οι λόγοι της Θείας Γραφής έχουν ειπωθεί με σοφία, όπως λέγει ο ίδιος ο Κύριος: «Ήλθε ο Ιωάννης σε οδό δικαιοσύνης, χωρίς να τρώει ούτε να πίνει, και λέγουν: έχει δαιμόνιο. Ήλθε ο Υιός του Ανθρώπου, που τρώει και πίνει, και λέγουν: ιδού, άνθρωπος φαγάς και οινοπότης, φίλος τελωνών και αμαρτωλών· και δικαιώθηκε η σοφία από τα τέκνα της». Πώς, όμως, δικαιώθηκε η σοφία από τα τέκνα της; Αλλά [μόνο] από εκείνους που κατανοούν τα ρήματα της σοφίας, όπως λέγει και στον προφήτη: «Ποιος είναι συνετός και θα τα κατανοήσει αυτά; Διότι ευθείες είναι οι οδοί του Κυρίου, και όποιος έχει λόγο σοφίας θα τα γνωρίσει, ενώ οι ασεβείς θα εξασθενήσουν πορευόμενοι σε αυτές». 67. Διότι πράγματι εξασθένησε και ασέβησε ο Μάνης μαζί με τους ασεβείς ως προς τους θείους και επουράνιους λόγους. Ο Σωτήρας, άλλωστε, έλεγε προ ολίγου: «Έβλεπα τον σατανά να έχει πέσει από τον ουρανό σαν αστραπή», και εδώ πάλι: «Ο άρχων του κόσμου τούτου θα ριχτεί κάτω». Και αν ο λόγος ήταν για τον σατανά, ο οποίος είχε ήδη πέσει, ποια ανάγκη υπήρχε να ριχτεί ξανά κάτω; Αλλά οπωσδήποτε θα πεις: στην άβυσσο. Πού, λοιπόν, επρόκειτο να υψωθεί ο Κύριος; Διότι αν επρόκειτο να υψωθεί από την άβυσσο, * επειδή το όμοιο, όταν αντιπαραβάλλεται με το όμοιο, δημιουργεί την ισορροπία της φράσης. Και πότε υψώθηκε στη γη;
Λεπτομέρειες
ἢ πάντως που αἱ πάσας τὰς πράξεις τῶν ἐν παντὶ τῷ αἰῶνι πολιτευσαμένων ἐγγεγραμμένας περιέχουσαι, ἃς οὐκ ἂν ἁμάρτοις εἶναι λέγων τὸν λεγόμενον ἐνταῦθα 〈βιβλίου〉 δίκην 〈εἱλιγήσεσθαι οὐρανόν〉, ἐν ᾧ ὥσπερ ἐν γραφῇ αἱ πάντων περιέχονται πράξεις. ⌜τότε δὲ αἱ ἀντικείμεναι δυνάμεις αἱ πάλαι δίκην 〈ἄστρων〉 πολλοὺς ἀπατήσασαι 〈πεσοῦνται〉, ἐπεὶ ‹καὶ αὐτὸς ὁ σατανᾶς μετασχηματιζόμενος εἰς ἄγγελον φωτὸς πέπτωκεν ὡς ἀστραπὴ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ›.⌝ 〈Πεσοῦνται〉 δὲ αὗται 〈αἱ δυνάμεις〉, ἐπειδήπερ 〈ἐμεθύσθη〉 φησὶν 〈ἐν τῷ οὐρανῷ ἡ μάχαιρά μου, ⌜μάχαιραν〉 νοούντων ἡμῶν τὴν κολαστικὴν δύναμιν, ᾗ παραδοθήσονται αἱ δεηθεῖσαι τοιαύτης κολάσεως.⌝ ἄλλος δ᾽ ἂν εἴποι συντελείας γιγνομένης τοῦ ὁρωμένου παντὸς τὴν τῶν σωμάτων ῥευστὴν οὐσίαν λυθήσεσθαι ὡς καὶ αὐτὸν 〈οὐρανὸν〉 καὶ τοὺς ἐν αὐτῷ 〈ἀστέρας〉, λέγω δὲ τὰς ἐν αὐτῷ ἀφανεῖς 〈δυνάμεις〉 ἀποδύσεσθαι τὰ περικείμενα αὐτοῖς σώματα ἐπὶ μεταβολῇ ζωῆς κρείττονος, καὶ τοῦτο δηλοῦσθαι ἀπὸ τοῦ φάσκοντος Ἀποστόλου· «ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ἐλευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ θεοῦ». ⌜πρώτας δὲ μετελθοῦσα τὰς ἐν τῷ ἀερίῳ τόπῳ πονηρὰς καὶ ἀντικειμένας 〈δυνάμεις〉 ἡ λεχθεῖσα 〈μάχαιρα〉 τοῦ θεοῦ δευτέρας μετέρχεται τὰς ἐπὶ τῆς γῆς τῶν ἀσεβῶν ψυχάς.⌝ διὸ ἐπιλέγει· 〈ἐπὶ τὴν Ἰδουμαίαν καταβήσεται καὶ ἐπὶ τὸν λαὸν τῆς ἀπωλείας〉· τίς δὲ 〈καταβήσεται〉, ἀλλ᾽ 〈ἢ〉 ἡ 〈μάχαιρα; ⌜Ἰδουμαία〉 δὲ ἑρμηνεύεται γεώδης, ἐφ᾽ ἣν ἡ 〈μάχαιρα〉 καταβᾶσα πληροῦται 〈αἵματος〉 καὶ ὥσπερ 〈ἀπὸ στέατος〉 τῶν κατασφαττομένων 〈παχύνεται〉.
ή οπωσδήποτε αυτές που περιέχουν καταγεγραμμένες όλες τις πράξεις όσων έζησαν καθ' όλη τη διάρκεια του αιώνα, τις οποίες δεν θα έκανες λάθος να πεις ότι αποτελούν αυτό που αναφέρεται εδώ πως «ο ουρανός θα τυλιχθεί» σαν «βιβλίο», στο οποίο, όπως σε μια γραφή, περιέχονται οι πράξεις όλων. Τότε δε οι αντίθετες δυνάμεις, που παλαιότερα σαν «άστρα» εξαπάτησαν πολλούς, «θα πέσουν», επειδή «και ο ίδιος ο σατανάς, μετασχηματιζόμενος σε άγγελο φωτός, έπεσε σαν αστραπή από τον ουρανό». «Θα πέσουν» λοιπόν αυτές «οι δυνάμεις», διότι, όπως λέει, «μέθυσε στον ουρανό η μάχαιρά μου», κατανοώντας εμείς ως «μάχαιρα» την τιμωρητική δύναμη, στην οποία θα παραδοθούν όσες έχουν ανάγκη τέτοιας τιμωρίας. Κάποιος άλλος θα μπορούσε να πει ότι, όταν επέλθει η συντέλεια όλου του ορατού κόσμου, θα διαλυθεί η ρευστή ουσία των σωμάτων, όπως και ο ίδιος ο «ουρανός» και οι «αστέρες» μέσα σε αυτόν, εννοώ δηλαδή ότι οι αόρατες «δυνάμεις» σε αυτόν θα απεκδυθούν τα σώματα που τις περιβάλλουν προκειμένου να μεταβούν σε μια ανώτερη ζωή, και ότι αυτό δηλώνεται από τον Απόστολο που αναφέρει: «ότι και η ίδια η κτίση θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς για την ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού». Η προαναφερθείσα «μάχαιρα» του Θεού, αφού πρώτα επέλθει εναντίον των πονηρών και αντίθετων «δυνάμεων» που βρίσκονται στον αέριο τόπο, έρχεται δεύτερον εναντίον των ψυχών των ασεβών πάνω στη γη. Γι' αυτό προσθέτει: «πάνω στην Ιδουμαία θα κατέβει και πάνω στον λαό της απώλειας»· ποια δε «θα κατέβει», αν όχι η «μάχαιρα»; Η «Ιδουμαία» ερμηνεύεται ως γεώδης, πάνω στην οποία, όταν η «μάχαιρα» κατέβει, γεμίζει με «αίμα» και «παχαίνει» σαν «από το λίπος» αυτών που κατασφάζονται.
Λεπτομέρειες
Τοῦτο δώσει ἡμῖν, οἶδ᾽ ὅτι, ὁ δοὺς ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβαίνειν, καὶ περιπατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων· ὃς καὶ συντρίψει τὸν Σατανᾶν ἐν τάχει ὑπὸ τοὺς πόδας ἡμῶν, εἴτε ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα διὰ τὴν παλαιὰν λαμπρότητα, εἴτε ὡς ὄφιν φεύγοντα διὰ τὴν ὕστερον σκολιότητα, καὶ τὴν εἰς τὸ χαμερπὲς μεταποίησιν, ἵνα μικρόν τι τῶν κακῶν ἀναπνεύσωμεν, ἀποδρασάσης παντελῶς ὀδύνης, καὶ λύπης, καὶ στεναγμοῦ, νῦν τε καὶ ὕστερον, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Αυτό θα μας το δώσει, γνωρίζω καλά, Εκείνος που μας έδωσε την εξουσία να πατάμε επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και να περπατάμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς· ο οποίος και θα συντρίψει εν τάχει τον Σατανά κάτω από τα πόδια μας, είτε ως αστραπή που έπεσε από τον ουρανό εξαιτίας της παλαιάς του λαμπρότητας, είτε ως φίδι που τρέπεται σε φυγή εξαιτίας της κατοπινής του σκολιότητας και της μετατροπής του σε χαμερπές ον, ώστε να ανασάνουμε έστω και λίγο από τα δεινά, αφού θα έχει απομακρυνθεί εντελώς η οδύνη, και η λύπη, και ο στεναγμός, και τώρα και στο μέλλον, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Λεπτομέρειες
πάλιν δὲ τῆς κτίσεως διὰ τοῦ μονογενοῦς ὑποστάσης, ὡς ἂν μὴ κοινότητά τινα πρὸς ταύτην ἔχειν νομισθῇ τὸ πνεῦμα ἐκ τοῦ διὰ τοῦ υἱοῦ πεφηνέναι, ἐν τῷ ἀτρέπτῳ καὶ ἀναλλοιώτῳ καὶ ἀπροσδεεῖ τῆς ἑτέρωθεν ἀγαθότητος διακρίνεται τὸ πνεῦμα ἀπὸ τῆς κτίσεως. τὸ γὰρ ἄτρεπτον ἡ κτίσις ἐν τῇ φύσει οὐκ ἔχει, καθώς φησιν ἡ γραφὴ τοῦ ἑωσφόρου τὴν πτῶσιν διηγουμένη, περὶ οὗ καὶ ὁ κύριος ἀποκαλύπτων τοῖς μαθηταῖς τὰ μυστήρια ἔλεγεν· Ἐθεώρουν τὸν σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν πεσόντα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. δι᾽ ὧν δὲ τῆς κτίσεως ἀφίσταται, διὰ τῶν αὐτῶν τούτων πρὸς τὸν πατέρα τε καὶ υἱὸν ἔχει τὴν οἰκειότητα. εἷς γὰρ καὶ ὁ αὐτὸς ἐπὶ τῶν κατὰ φύσιν ἀνεπιδέκτων τοῦ χείρονος ὁ τοῦ ἀτρέπτου καὶ ἀναλλοιώτου λόγος.
Και πάλι, επειδή η κτίση έλαβε την υπόστασή της δια του Μονογενούς, προκειμένου να μη θεωρηθεί ότι το Πνεύμα έχει κάποια κοινότητα με αυτήν λόγω του ότι φανερώθηκε δια του Υιού, το Πνεύμα διακρίνεται από την κτίση ως προς το ότι είναι άτρεπτο και αναλλοίωτο και δεν έχει ανάγκη από αγαθότητα που προέρχεται από αλλού. Διότι η κτίση δεν έχει στη φύση της το άτρεπτο, όπως αναφέρει η Γραφή διηγούμενη την πτώση του εωσφόρου, για τον οποίο και ο Κύριος, αποκαλύπτοντας τα μυστήρια στους μαθητές του, έλεγε: «Έβλεπα τον σατανά να πέφτει από τον ουρανό σαν αστραπή». Με αυτά δε τα γνωρίσματα με τα οποία διαχωρίζεται από την κτίση, με τα ίδια ακριβώς έχει οικειότητα προς τον Πατέρα και τον Υιό. Διότι για εκείνους που εκ φύσεως δεν επιδέχονται το χειρότερο, ισχύει ένας και ο αυτός λόγος περί του ατρέπτου και του αναλλοιώτου.
Λεπτομέρειες
Σκόπει δὲ ἀμφοτέρων τὴν ἰσχύν· Ὁ διάβολος ἀγαθὸς ἦν πρὸ τούτου· ῥᾳθυμήσας δὲ καὶ ἀπογνοὺς ἔπεσεν εἰς τοσαύτην κακίαν, ὡς μηδὲ ἀναστῆναι λοιπόν. Ὅτι γὰρ ἀγαθὸς ἦν, ἄκουσον τί φησιν· Εἶδον τὸν Σατανᾶν, ὡς ἀστραπὴν, ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα· ἡ δὲ τῆς ἀστραπῆς παραβολὴ καὶ τὸ φαιδρὸν τῆς προτέρας δείκνυσιν ἀναστροφῆς, καὶ τὴν τῆς πτώσεως ὀξύτητα. Ὁ Παῦλος βλάσφημος ἦν καὶ διώκτης καὶ ὑβριστής· ἐπειδὴ δὲ ἐσπούδασε καὶ οὐκ ἀπέγνω, καὶ ἀνέστη καὶ τῶν ἀγγέλων γέγονεν ἴσος. Ὁ Ἰούδας ἀπόστολος ἦν, ἀλλὰ ῥᾳθυμήσας γέγονε προδότης. Ὁ λῃστὴς πάλιν μετὰ τοσαύτην κακίαν ἐπειδὴ μὴ ἀπέγνω, πρὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων εἰς τὸν παράδεισον εἰσῆλθεν. Ὁ Φαρισαῖος θαῤῥήσας, ἐξ αὐτοῦ τοῦ ὕψους τῆς ἀρετῆς κατέπεσεν· ὁ τελώνης μὴ ἀπογνοὺς οὕτως ὠρθώθη, ὡς κἀκεῖνον παραδραμεῖν. Βούλει σοι δείξω καὶ πόλιν ὁλόκληρον τοῦτο ποιήσασαν; Ἡ τῶν Νινευϊτῶν πόλις οὕτως ἐσώθη πᾶσα· καίτοι γε ἡ ἀπόφασις εἰς ἀπόγνωσιν αὐτοὺς ἐνέβαλλεν. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι ἐὰν μετανοήσωσι, σωθήσονται, ἀλλ᾽ ἁπλῶς, Ἔτι τρεῖς ἡμέραι, καὶ Νινευῒ καταστραφήσεται.
Παρατήρησε δε τη δύναμη και των δύο καταστάσεων· Ο διάβολος ήταν αγαθός πριν από αυτό· επειδή όμως επέδειξε ραθυμία και απελπίστηκε, έπεσε σε τόση κακία, ώστε να μην μπορεί πλέον να ανορθωθεί. Διότι, ως προς το ότι ήταν αγαθός, άκου τι λέει: «Είδα τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή από τον ουρανό»· η δε παρομοίωση με την αστραπή φανερώνει και τη λαμπρότητα της προηγούμενης διαγωγής του, αλλά και την ταχύτητα της πτώσεώς του. Ο Παύλος ήταν βλάσφημος, διώκτης και υβριστής· επειδή όμως επέδειξε ζήλο και δεν απελπίστηκε, ανορθώθηκε και έγινε ίσος με τους αγγέλους. Ο Ιούδας ήταν απόστολος, αλλά επειδή κυριεύθηκε από ραθυμία, έγινε προδότης. Ο ληστής πάλι, έπειτα από τόση κακία, επειδή δεν απελπίστηκε, εισήλθε στον παράδεισο πριν από όλους τους άλλους. Ο Φαρισαίος, επειδή απόκτησε υπεροψία, κατέπεσε από το ίδιο το ύψος της αρετής· ο τελώνης, επειδή δεν απελπίστηκε, ανορθώθηκε σε τέτοιο βαθμό, ώστε να ξεπεράσει ακόμη και εκείνον. Θέλεις να σου υποδείξω και μία ολόκληρη πόλη που έπραξε το ίδιο; Η πόλη των Νινευιτών κατ' αυτόν τον τρόπο διασώθηκε ολόκληρη· μολονότι η απόφαση του Θεού τους εξωθούσε στην απελπισία. Διότι δεν τους είπε, ότι εάν μετανοήσουν θα σωθούν, αλλά απλώς: «Ακόμη τρεις ημέρες, και η Νινευή θα καταστραφεί».
Λεπτομέρειες
Ὁ διάβολος γὰρ τὴν ἁμαρτίαν τοῖς ἀνθρώποις ἐπέθηκεν· ὁ Κύριος τὴν ἁμαρτίαν ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων ἀνέλαβεν. Ἐκεῖνος ἔδωκε τὴν ἁμαρτίαν, ἵνα τῆς ἁμαρτίας ἕνεκεν ἀπολέσῃ τὸν ἄνθρωπον· ὁ Κύριος ἔλαβε τὴν ἁμαρτίαν, ἵνα τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐλευθερώσῃ τὸ ἀτόπημα. Πρὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας φοβερὸς ἦν ὁ διάβολος, πρὸ τοῦ σταυροῦ ἀφόρητος ἦν ἡ ἁμαρτία· ὁ δὲ σταυρὸς νῦν ἔθλασε τῆς ἁμαρτίας τὰ κέντρα· φανεὶς ἐπὶ γῆς ὁ Κύριος Ἰησοῦς, ὡς ἀστραπὴν ἐπὶ τὸ τῆς γῆς χωρίον τὸν διάβολον κατέπαυσεν· Εἶδον γὰρ, φησὶ, τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα. Ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ ἐλυμήνατο τοῦ θανάτου τὴν βασιλείαν.
Διότι ο διάβολος επέβαλε την αμαρτία στους ανθρώπους· ο Κύριος ανέλαβε την αμαρτία από τους ανθρώπους. Εκείνος έδωσε την αμαρτία, για να καταστρέψει τον άνθρωπο εξαιτίας της αμαρτίας· ο Κύριος έλαβε την αμαρτία, για να ελευθερώσει την ανθρώπινη φύση από το παράπτωμα. Πριν από την παρουσία του Χριστού ο διάβολος ήταν φοβερός, πριν από τον σταυρό η αμαρτία ήταν αφόρητη· τώρα όμως ο σταυρός συνέτριψε τα κέντρα της αμαρτίας. Όταν φανερώθηκε στη γη ο Κύριος Ιησούς, κατέρριψε τον διάβολο στο έδαφος της γης σαν αστραπή· διότι λέει: «Είδα τον Σατανά να πέφτει από τον ουρανό σαν αστραπή». Ο θάνατος του Χριστού κατέστρεψε τη βασιλεία του θανάτου.
Λεπτομέρειες
Γέγραπται γάρ· Κύριον τὸν Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις.» «Εἶπε δὲ τοῖς ἑβδομήκοντα ὁ Κύριος· Ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶ ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα.
Διότι είναι γραμμένο: Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις.» «Είπε δε ο Κύριος στους εβδομήκοντα: Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή από τον ουρανό.
Λεπτομέρειες
Καὶ στοχαζόμενος πὼς ἡ ὑψηλοφροσύνη ἐγκρέμνισε τὸν ἑωσφόρον ἀπὸ τὸν οὐρανὸν—«ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα» —ἔδειξεν ὁ μακάριος τόσην ταπεινοφροσύνην εἰς τὸν γέροντά του, ὁποὺ ποτὲ μὲν νοερῶς τοὺς πόδας του ἠσπάζετο, ποτὲ δὲ καὶ κοιμωμένου αἰσθητῶς κατεφίλει, διὰ μέσου τῆς ὁποίας ταπεινοφροσύνης ἔλαμπεν ὡς ἄλλος οὐράνιος ἀστήρ εἰς τοῦτο τὸ τοῦ Ἄθωνος ὄρος. Τὸν ὕψωσεν ἡ ταπείνωσις ὡς ἄλλον Ἠλίαν τόσον, ὣς εἰς τὸν οὐρανόν, διατὶ «ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται».
Και αναλογιζόμενος ότι η υπερηφάνεια γκρέμισε τον Εωσφόρο από τον ουρανό —«έβλεπα τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή από τον ουρανό»— ο μακάριος έδειξε τόση ταπεινοφροσύνη στον γέροντά του, ώστε άλλοτε μεν ασπαζόταν τα πόδια του νοερώς, άλλοτε δε, ενώ εκείνος κοιμόταν, τα φιλούσε πραγματικά. Μέσω αυτής της ταπεινοφροσύνης έλαμπε ως άλλος ουράνιος αστέρας σε τούτο το όρος του Άθω. Τον ύψωσε η ταπείνωση ως άλλον Ηλία τόσο πολύ, έως τον ουρανό, διότι «όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί».
Λεπτομέρειες
Δεύτερον δὲ οὐδ’ εἴωθε τὸ θεῖον τὰ τῶν ἀνθρώπων προορῶν πλημμελήματα τὸν εἰς αὐτοὺς τῆς εὐεργεσίας πλοῦτον καὶ τὰς δωρεὰς ἀναστέλλειν, οὐδ’ ἐθέλει τῶν πλημμελημάτων λαμβάνειν τὴν δίκην οὔπω τοῦ τολμήματος εἰς ἔργον προεληλυθότος. οὕτω καὶ τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων τὸν ἀποστάντα τῆς αὐτοῦ προνοίας καὶ ἀγαθότητος εἰδὼς καὶ τὴν συναποστᾶσαν αὐτῷ μερίδα, ὅμως προήνεγκεν ἀγαθότητι· καὶ δημιουργεῖ μὲν ὡς ἑωσφόρον τὸν ἀποστάτην, μηδαμῶς μὲν ἐξ ὧν ὕστερον τὸν τῆς ἀγνωμοσύνης ὑπέδυ ζόφον μήτε τῆς δημιουργίας ἀποστερήσας μήτε τῆς λαμπρότητος· ἀποστάντα δὲ καὶ ‘ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα’ ἰδὼν τὴν δίκην ἀφῆκεν εἰσπράττεσθαι τῆς ἐπάρσεως. τοιαύτη τοῦ δημιουργοῦ ἡ περὶ τὰ δημιουργήματα οἰκονομία καὶ διάκρισις. διὸ κἂν ἤμελλεν ὁ Ἀδὰμ ἁμαρτάνειν καὶ ἐκβάλλεσθαι τοῦ παραδείσου, οὐδὲν ἧττον ἔπρεπεν τῇ τοῦ δημιουργοῦ ἀγαθότητι καὶ τὸ λογικὸν ζῷον ὑποστῆσαι, τὸν ἄνθρωπον, καὶ τὸν παράδεισον ἐν ᾧ διαιτώμενος ἐμακαρίζετο, ἀλλὰ μὴ τὸ κάλλιστον τῶν ἐπιγείων ἔργων ἐπισχεῖν διὰ τὴν τοῦ Ἀδὰμ παράβασίν τε καὶ τῆς παραβάσεως εἴσπραξιν. καὶ γὰρ ἀεὶ τὸ θεῖον τὸ ἑαυτοῦ ποιεῖ, ἀεννάως μὲν βρύον τὰ νάματα τῆς χρηστότητος καὶ τῆς ἀγαθότητος, τῆς ἁμαρτίας δὲ τολμωμένης τὴν τιμωρίαν ἐπάγει, ἀνίατον τὴν ἀπὸ τοῦ πλημμελήματος πληγὴν καὶ τὰ τραύματα διαμένειν καὶ τὸν ἄνθρωπον οὐκ ἀνεχόμενον κατανέμεσθαι.
Δεύτερον, το θείο δεν συνηθίζει, αν και προγνωρίζει τα σφάλματα των ανθρώπων, να αναστέλλει τον πλούτο της ευεργεσίας και τις δωρεές προς αυτούς, ούτε θέλει να επιβάλλει την τιμωρία για τα σφάλματα προτού το τόλμημα προχωρήσει σε πράξη. Έτσι και με τις ασώματες δυνάμεις, παρόλο που γνώριζε αυτόν που θα αποστατούσε από την πρόνοια και την αγαθότητά Του, καθώς και τη μερίδα εκείνων που θα αποστατούσαν μαζί του, ωστόσο τον δημιούργησε από αγαθότητα. Και δημιουργεί μεν τον αποστάτη ως εωσφόρο, χωρίς καθόλου να τον στερήσει ούτε από τη δημιουργία ούτε από τη λαμπρότητα εξαιτίας του γεγονότος ότι αργότερα επρόκειτο να περιβληθεί το σκοτάδι της αγνωμοσύνης. Όταν όμως αποστάτησε και τον είδε «να πέφτει από τον ουρανό σαν αστραπή», τότε επέτρεψε να εισπραχθεί η τιμωρία της έπαρσης. Τέτοια είναι η οικονομία και η διάκριση του Δημιουργού για τα δημιουργήματα. Γι' αυτό, ακόμη και αν ο Αδάμ επρόκειτο να αμαρτήσει και να εκδιωχθεί από τον παράδεισο, δεν ταίριαζε λιγότερο στην αγαθότητα του Δημιουργού να φέρει στην ύπαρξη το λογικό ον, τον άνθρωπο, και τον παράδεισο όπου ζώντας θα ήταν μακάριος, και όχι να εμποδίσει το ωραιότερο από τα επίγεια έργα εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ και της τιμωρίας για την παράβαση. Διότι το θείο πράττει πάντοτε αυτό που προσιδιάζει στη φύση του, αναβλύζοντας αέναα τα νάματα της χρηστότητας και της αγαθότητας, αλλά όταν διαπράττεται η αμαρτία επιφέρει την τιμωρία, επειδή δεν ανέχεται να παραμένει ανίατη η πληγή και τα τραύματα από το σφάλμα και να καταστρέφεται ο άνθρωπος.
Λεπτομέρειες
Καὶ ὁ μὲν πρῶτος λόγος, κατὰ κοινοῦ· ἐπεὶ καὶ πρὸς τὸν καθέκαστον, ὅπως μή τις ἰδιογνωμάζῃ καθ’ ἑαυτὸν, μηδὲ ἀτονῇ ἀπὸ τῶν ἀσκητικῶν ἀγώνων, μηδὲ σαλεύῃ τοὺς πόδας ἐκ τῆς καθ’ ὑπομονὴν στερεᾶς πέτρας τῆς ἀληθινῆς πρὸς τὸν καθηγούμενον πίστεως· μηδ’ ὁπωσοῦν ἄλλως ὑποδέξηται τὸν ὄφιν τὸν πολυκέφαλον, τὸν δόλιον καὶ ποικιλότροπον εἰς ἐξαπάτησιν ἁμαρτίας τῆσδε, κατὰ τόνδε ἢ τόνδε τὸν τρόπον, ἐν τῇ τῇδε ἢ τῇδε δικαιοῤῥημοσύνῃ καὶ προφασιλογίᾳ· πολύτεχνος γὰρ ὁ τῆς ἁμαρτίας εὑρετὴς, ὁ ὁ τῶν κακῶν σπορεὺς, ὁ πικρὸς σοφιστὴς, ὁ τοῦ θεοῦ ἀντάρτης, ὁ τῶν ἀγγέλων κατήγορος, ὁ ἐξ οὐρανῶν ἀπολισθήσας, ὁ εἰς γῆν ὡς ἀστραπὴ καταπεσὼν, ὁ εἰς τὸν παράδεισον εἰσεληλυθὼς κλέπτης, ὁ τὸν προπάτορα ἡμῶν Ἀδὰμ· φεῦ τῆς ἀβουλίας, ἐξαπατήσας ὁ ἔκτοτε καὶ μέχρι τοῦ δεῦρο πολυειδῶς καὶ ἀλλεπαλλήλως τὸ γένος καταμερίσας καὶ διαστήσας εἰς γλώσσας καὶ φυλὰς ἐθνικὰς ἀπιστίας καὶ ἀθεΐας, καὶ αὐτό γε τὸ χριστιανικόν, τὸ μὲν, γὰρ εἰς αἱρέσεις πονηρὰς, τὸ δὲ, εἰς πράξεις ἀθέσμους καὶ μυσαρὰς, καὶ εἰς ταὐτὸ φερούσας ἀπωλείας ὄλεθρον οὐ παύεται ἀδελφοὶ ὑποφέρειν· οὗτος καὶ ἡμᾶς πειρᾶται τοξεῦσαι καὶ τρῶσαι καὶ θανατῶσαι τοῖς τῆς ἁμαρτίας βέλεσι.
Και αυτός μεν ο πρώτος λόγος απευθύνεται γενικά προς όλους. Έπειτα απευθύνεται και προς τον καθένα ξεχωριστά, ώστε να μην ακολουθεί κανείς το δικό του θέλημα, ούτε να ατονεί στους ασκητικούς αγώνες, ούτε να σαλεύει τα πόδια του από τη στερεή πέτρα της αληθινής πίστεως προς τον ηγούμενο μέσω της υπομονής. Ούτε με οποιονδήποτε άλλο τρόπο να δεχθεί τον πολυκέφαλο όφι, τον δόλιο και πολυμήχανο στην εξαπάτηση για να οδηγήσει σε τούτη την αμαρτία, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, με τη μία ή την άλλη φαινομενική δικαιολογία και πρόφαση. Διότι είναι πολυμήχανος ο εφευρέτης της αμαρτίας, ο σπορέας των κακών, ο πικρός σοφιστής, ο αντάρτης του Θεού, ο κατήγορος των αγγέλων, εκείνος που ξέπεσε από τους ουρανούς, που έπεσε στη γη σαν αστραπή, ο κλέφτης που εισήλθε στον παράδεισο, αυτός που τον προπάτορά μας Αδάμ, αλίμονο για την απερισκεψία, εξαπάτησε. Ο οποίος από τότε μέχρι σήμερα, με πολλούς και αλλεπάλληλους τρόπους καταμέρισε και δίχασε το ανθρώπινο γένος σε γλώσσες και εθνικές φυλές απιστίας και αθεΐας, ακόμη δε και το ίδιο το χριστιανικό γένος δεν παύει να το εξωθεί, αδελφοί, άλλοτε σε πονηρές αιρέσεις και άλλοτε σε άνομες και μιαρές πράξεις, που οδηγούν στον ίδιο όλεθρο της απώλειας. Αυτός προσπαθεί να τοξεύσει, να πληγώσει και να θανατώσει και εμάς με τα βέλη της αμαρτίας.
Λεπτομέρειες
Ὢ τῆς ἐλεεινῆς συμφορᾶς! ὢ τῆς τοῦ πονηροῦ σκαιωρίας! ὢ τῆς πικρᾶς φιλαρχίας, δι’ ἧς ἐκ πρώτης ἡμέρας τὰ κακὰ εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον· ἠγαπήσαμεν γὰρ τὴν φιλαυτίαν καὶ ἰσόθεοι ἐδόξαμεν γενέσθαι, καὶ διὰ τοῦτο ἐξεπέσομεν ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς ἀγγελικῆς διαγωγῆς, ἐξώβλητοι τοῦ Παραδείσου γενόμενοι. καὶ ἐπεὶ τοῦτο συνέβη, οἱονεὶ σειρά τις ἔκτοτε μέχρι τῆς δεῦρο ἡ ἀνθρωπίνη κακία παρεκτείνεται. ἤρξατο οὗν ὁ θάνατος ἀπὸ τοῦ Ἄβελ καὶ τοῦ Κάιν· οὐ γὰρ ἦν πρότερον, οὐδὲ τί ἦν ἐγινώσκετο. δύο ἀδελφοὶ ὄντες οὐκ ἤνεγκαν τὴν εἰς ἀλλήλους παρευδοκίμησιν, ἀλλ’ ἔσφαξεν ὁ μείζων τὸν ἐλάσσονα. φεῦ τοῦ πονηροῦ δράματος! ἐκλείσθη τὰ σπλάγχνα, ἐπωρώθη ἡ καρδία, ἠλλοιώθη ὁ νοῦς. πῶς οὐκ ἐπέσχε τὴν χεῖρα κατὰ τοῦ συγγόνου ὁ φονάδελφος; πῶς οὐκ ἐνάρκησε συμπλακῆναι καὶ πατάξαι ἄνευ ἀνάγκης τὸν ὁμογάστριον ὁ ἀπανθρωπότατος; κἂν τοὺς γεννήσαντας πῶς οὐκ ᾠκτείρησεν ὁ τάλας; πῶς οὐκ ᾐδέσθη; ποίῳ προσώπῳ ὀφθῇ αὐτοῖς; ποίοις λόγοις ἀπολογήσηται τὴν μιαιφονίαν; ἀλλ’ ἦν ὁ κινῶν καὶ στρατηγῶν αὐτόν, ὁ λῃστὴς ὁ μέγας, ὁ ὄφις ὁ σκολιός, ὁ δράκων ὁ πικρός, ὁ Σατανᾶς, ὁ ὡς ἀστραπὴ πεσὼν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐφ’ ὅσον ἦρκται τὸ κακόν, ὁ φθόνος ἔλαβε νομὴν ἐν ταῖς καθεξῆς γενεαῖς, οὕτως καὶ ἀλλοίως, πολυτρόπως ταῖς ἀλληλοφονίαις διερχόμενος μέχρι τῆς σήμερον, ὥσπερ ἀναγινώσκομεν.
Ώ, τι ελεεινή συμφορά! Ώ, τι σκευωρία του πονηρού! Ώ, τι πικρή φιλαρχία, μέσω της οποίας από την πρώτη ημέρα εισήλθαν τα κακά στον κόσμο. Διότι αγαπήσαμε τη φιλαυτία και νομίσαμε ότι θα γίνουμε ισόθεοι, και για τον λόγο αυτόν εκπέσαμε από το ύψος της αγγελικής διαγωγής, αφού γίναμε εξόριστοι από τον Παράδεισο. Και επειδή συνέβη αυτό, σαν μια αλυσίδα από τότε μέχρι τώρα παρατείνεται η ανθρώπινη κακία. Άρχισε, λοιπόν, ο θάνατος από τον Άβελ και τον Κάιν. διότι δεν υπήρχε προηγουμένως, ούτε καν ήταν γνωστό τι ήταν. Όντας δύο αδέλφια, δεν άντεξαν την υπεροχή του ενός απέναντι στον άλλον, αλλά έσφαξε ο μεγαλύτερος τον μικρότερο. Αλίμονο στο πονηρό δράμα! Έκλεισαν τα σπλάχνα, πωρώθηκε η καρδιά, αλλοιώθηκε ο νους. Πώς δεν συγκράτησε το χέρι του απέναντι στον αδελφό του ο αδελφοκτόνος; Πώς δεν πάγωσε όταν συμπλάκηκε και χτύπησε χωρίς ανάγκη τον ομογάστριο αδελφό του ο απανθρωπότατος; Ακόμη και αυτούς που τους γέννησαν πώς δεν τους σπλαχνίστηκε ο ταλαίπωρος; Πώς δεν ντράπηκε; Με ποιο πρόσωπο θα εμφανιστεί μπροστά τους; Με ποια λόγια θα απολογηθεί για τη μιαιφονία; Αλλά εκείνος που τον κινούσε και τον κατεύθυνε ήταν ο μεγάλος ληστής, το σκολιό φίδι, ο πικρός δράκοντας, ο Σατανάς, αυτός που έπεσε σαν αστραπή από τον ουρανό, και από τη στιγμή που άρχισε το κακό, ο φθόνος εξαπλώθηκε στις επόμενες γενεές, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, διατρέχοντας με ποικίλους τρόπους μέσα από τις αλληλοφονίες μέχρι σήμερα, όπως ακριβώς διαβάζουμε.
Λεπτομέρειες
ἀλλ’ ὅσον τὸ χαίρειν, τοσοῦτον ἀνάπαλιν καὶ ὁ φόβος καὶ ὁ τρόμος μοι πρόσεστιν, ἵνα μὴ ἐξ αἰτίας τῶν πολλῶν μου ἁμαρτιῶν ὑπεισέλθῃ τις ἀταξία, ἐπανατρέπουσα τὰ πολλοῖς μόχθοις καὶ πόνοις καὶ ἀγῶσι στηριχθέντα καὶ κτηθέντα ὑμῖν. καὶ ὁ μὲν πρῶτος λόγος κατὰ κοινοῦ, ἐπεὶ καὶ πρὸς τὸν καθ’ ἕκαστον, ὅπως μή τις ἰδιογνωμάζῃ καθ’ ἑαυτόν, μηδὲ ἀτονῇ ἀπὸ τῶν ἀσκητικῶν ἀγώνων, μηδὲ σαλεύῃ τὸν πόδα ἐκ τῆς καθ’ ὑπομονὴν στερεᾶς πέτρας τῆς ἀληθινῆς πρὸς τὸν καθηγούμενον πίστεως, μηδ’ ὁπωσοῦν ἄλλως ὑποδέξηται τὸν ὄφιν τὸν πολυκέφαλον, τὸν δόλιον καὶ ποικιλότροπον εἰς ἐξαπάτησιν ἁμαρτίας τῆσδε ἢ τῆσδε, κατὰ τόνδε ἢ τόνδε τὸν τρόπον, ἐν τῇ τῇδε ἢ τῇδε δικαιορρημοσύνῃ καὶ προφασιλογίᾳ· πολύτεχνος γὰρ ὁ τῆς ἁμαρτίας εὑρετής, ὁ τῶν κακῶν σπορεύς, ὁ πικρὸς σοφιστής, ὁ τοῦ θεοῦ ἀντάρτης, ὁ τῶν ἀγγέλων κατήγορος, ὁ ἐξ οὐρανῶν ἀπολισθήσας, ὁ εἰς γῆν ὡς ἀστραπὴ καταπεσών, ὁ εἰς τὸν Παράδεισον εἰσεληλυθὼς κλέπτης, ὁ τὸν προπάτορα ἡμῶν Ἀδὰμ— φεῦ τῆς ἀβουλίας—ἐξαπατήσας, ὁ ἔκτοτε καὶ μέχρι τοῦ δεῦρο πολυειδῶς καὶ ἀλλεπαλλήλως τὸ γένος καταμερίσας καὶ διαστήσας εἰς γλώσσας καὶ φυλὰς ἐθνικὰς ἀπιστίας καὶ ἀθεΐας, καὶ αὐτό γε τὸ χριστιανικόν· τὸ μὲν γὰρ εἰς αἱρέσεις πονηράς, τὸ δὲ εἰς πράξεις ἀθέσμους καὶ μυσαρὰς καὶ εἰς ταὐτὸν φερούσας ἀπωλείας ὄλισθον οὐ παύεται, ἀδελφοί, ὑποφέρειν.
Αλλά όσο χαίρομαι, τόσο αντίστροφα έχω φόβο και τρόμο, μήπως εξαιτίας των πολλών μου αμαρτιών εισέλθει κάποια αταξία, που θα ανατρέψει αυτά που με πολλούς μόχθους, πόνους και αγώνες στηρίχθηκαν και αποκτήθηκαν από εσάς. Και ο πρώτος λόγος απευθύνεται γενικά, επειδή αφορά και τον καθένα ξεχωριστά, να μην ακολουθεί κανείς το δικό του θέλημα, ούτε να ατονεί από τους ασκητικούς αγώνες, ούτε να σαλεύει το πόδι του από τη σταθερή πέτρα της υπομονής που είναι η αληθινή πίστη προς τον ηγούμενο, ούτε με οποιονδήποτε άλλο τρόπο να δεχθεί τον πολυκέφαλο όφι, που είναι δόλιος και πολυμήχανος στο να εξαπατά σε αυτή ή την άλλη αμαρτία, με αυτόν ή τον άλλο τρόπο, με αυτή ή την άλλη δικαιολογία και πρόφαση· διότι είναι πολυμήχανος ο εφευρέτης της αμαρτίας, ο σπορέας των κακών, ο πικρός σοφιστής, ο αντάρτης του Θεού, ο κατήγορος των αγγέλων, αυτός που γλίστρησε από τους ουρανούς, αυτός που έπεσε στη γη σαν αστραπή, αυτός που εισήλθε στον Παράδεισο ως κλέφτης, αυτός που εξαπάτησε τον προπάτορά μας Αδάμ —αλίμονο για την απερισκεψία—, αυτός που από τότε και μέχρι τώρα με πολλούς τρόπους και αλλεπάλληλα καταμέρισε και διαχώρισε το ανθρώπινο γένος σε γλώσσες και φυλές εθνικής απιστίας και αθεΐας, ακόμη και το ίδιο το χριστιανικό γένος· διότι, αδελφοί, δεν παύει να το παρασύρει, το μεν σε πονηρές αιρέσεις, το δε σε αθέσμιτες και μυσαρές πράξεις, που οδηγούν στην ίδια ολίσθηση της απώλειας.
Λεπτομέρειες
Ὁ ἀκούων ὑμῶν, ἐμοῦ ἀκούει, καὶ ὁ ἀθετῶν ὑμᾶς, ἐμὲ ἀθετεῖ· ὁ δὲ ἐμὲ ἀθετῶν, ἀθετεῖ τὸν ἀποστείλαντά με.» Ἡ Τύρος καὶ ἡ Σιδὼν πόλεις ἦσαν Ἑλληνίδες, ἡ δὲ Βηθσαϊδὰ καὶ ἡ Χωραζείν, Ἰουδαϊκαί. Λέγει τοίνυν, ὅτι Ἐν τῇ κρίσει ἀνεκτότερον ἔσται τοῖς Ἕλλησιν, ἢ ὑμῖν τοῖς ἰδοῦσι θαύματα, καὶ μὴ πιστεύσασιν. Ἐκεῖνοι γὰρ εἰ εἶδον, ἐπίστευσαν ἄν. Ἀλλὰ καὶ σύ, Καπερναούμ, ὑψώθης μὲν ἕως οὐρανοῦ, δοξαζομένη διὰ τὰ ἐν σοὶ θαύματα πολλὰ γεγονότα, καταβιβασθήσῃ δὲ ἕως ᾅδου, κατακριθησομένη δι’ αὐτὸ τοῦτο, ὅτι καὶ μετὰ τοσαῦτα θαύματα ἀπιστεῖς. Εἶτα ἵνα μὴ λέγωσιν οἱ πεμπόμενοι ἐπὶ τὸ κήρυγμα, ὅτι ποῦ ἀποστέλλεις ἡμᾶς, εἰ μὴ μέλλουσιν ἡμᾶς πόλεις τινὲς ὑποδέχεσθαι; φησί· Μὴ λυπεῖσθε· ὁ ἀθετῶν ὑμᾶς, ἐμὲ ἀθετεῖ καὶ τὸν Πατέρα μου, ὥστε ἡ ὕβρις οὐκ εἰς ὑμᾶς ἵσταται, ἀλλ’ εἰς Θεὸν ἀνατρέχει. Παραμυθία τοίνυν ἔστω ὑμῖν, τὸν Θεὸν ὑβρίζεσθαι· ὥσπερ πάλιν μὴ καυχᾶσθε. Ἢ ὑψηλοφρονεῖτε, ὅτι ἀκούουσί τινες ὑμῶν. Οὐ γὰρ ὑμέτερον τὸ ἔργον, ἀλλ’ ἐμοῦ καὶ τῆς χάριτος. «Ὑπέστρεψαν δὲ οἱ ἑβδομήκοντα μετὰ χαρᾶς, λέγοντες· Κύριε, καὶ τὰ δαιμόνια ὑποτάσσεται ἡμῖν ἐν τῷ ὀνόματί σου. Εἶπε δὲ αὐτοῖς· Ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα. Ἰδοὺ δίδωμι ὑμῖν τὴν ἐξουσίαν τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, καὶ οὐδὲν ὑμᾶς οὐ μὴ ἀδικήσῃ.
«Εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα, και εκείνος που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα· εκείνος δε που αθετεί εμένα, αθετεί αυτόν που με απέστειλε.» Η Τύρος και η Σιδώνα ήταν ελληνικές πόλεις, ενώ η Βηθσαϊδά και η Χοραζίν ιουδαϊκές. Λέει, λοιπόν, ότι κατά την κρίση η κατάσταση θα είναι πιο ανεκτή για τους Έλληνες, παρά για εσάς που είδατε θαύματα και δεν πιστέψατε. Διότι εκείνοι, αν είχαν δει, θα είχαν πιστέψει. Αλλά και εσύ, Καπερναούμ, που υψώθηκες μέχρι τον ουρανό, δοξαζόμενη για τα πολλά θαύματα που έγιναν σε εσένα, θα καταβιβαστείς μέχρι τον Άδη, και θα κατακριθείς ακριβώς για αυτό, επειδή ακόμα και μετά από τόσα θαύματα απιστείς. Έπειτα, για να μην πουν αυτοί που στέλνονται για το κήρυγμα: «πού μας αποστέλλεις, αν κάποιες πόλεις δεν πρόκειται να μας δεχτούν;», λέει: Μη λυπάστε· εκείνος που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα και τον Πατέρα μου, έτσι ώστε η ύβρις δεν σταματά σε εσάς, αλλά ανατρέχει στον Θεό. Ας είναι λοιπόν παρηγοριά για εσάς το ότι υβρίζεται ο Θεός· όπως πάλι να μην καυχάστε. Ή να μην υπερηφανεύεστε, επειδή κάποιοι σας ακούνε. Διότι το έργο δεν είναι δικό σας, αλλά δικό μου και της χάριτος. «Επέστρεψαν δε οι εβδομήκοντα με χαρά, λέγοντας: Κύριε, και τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εμάς στο όνομά σου. Και τους είπε: Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει από τον ουρανό σαν αστραπή. Ιδού, σας δίνω την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού, και τίποτα απολύτως δεν θα σας βλάψει.»
Λεπτομέρειες