Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 10:22

ΣΤΟ: «Όλα μού παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου, και κανείς δεν γνωρίζει ποιος είναι ο Υιός παρά μόνον ο Πατέρας· και ποιος είναι ο Πατέρας παρά μόνον ο Υιός, και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει». Και επειδή δεν το κατανόησαν αυτό οι οπαδοί της αίρεσης του Αρείου, ο Ευσέβιος και όσοι ήταν μαζί του, ασεβούν προς τον Κύριο. Διότι λένε: Εάν όλα παραδόθηκαν (εννοώντας με τη λέξη «όλα» την κυριότητα της κτίσης), υπήρξε κάποτε καιρός που δεν τα είχε. Εάν όμως δεν τα είχε, δεν προέρχεται από τον Πατέρα. Διότι, αν προερχόταν, θα τα είχε πάντοτε, εφόσον υπάρχει αιώνια από αυτόν, και δεν θα είχε ανάγκη να τα λάβει. Αλλά και από αυτό θα ελεγχθεί ακόμη περισσότερο η ανοησία τους. Διότι το ρητό αυτό δεν υποδηλώνει την κυριαρχία επί της κτίσης ή την επιστασία των δημιουργημάτων, αλλά θέλει να φανερώσει κάποιο βαθύτερο νόημα της θείας Οικονομίας. Διότι εάν, όταν το έλεγε, του παραδόθηκαν, είναι φανερό ότι πριν τα λάβει, η κτίση ήταν στερημένη από την παρουσία του Λόγου. Και πού βρίσκεται τότε το, «Τα πάντα σε αυτόν συγκρατούνται»; Εάν πάλι, αμέσως μόλις δημιουργήθηκε η κτίση, του παραδόθηκε ολόκληρη, δεν υπήρχε ανάγκη παράδοσης· διότι τα πάντα έγιναν μέσω αυτού, και είναι περιττό να παραδίδονται στον Κύριο αυτά των οποίων ο ίδιος είναι δημιουργός. Διότι ήταν Κύριος των δημιουργημάτων τη στιγμή ακριβώς που τα δημιουργούσε. Αλλά ακόμη και αν του παραδόθηκε μετά τη δημιουργία, δες το άτοπο της υπόθεσης. Διότι, εάν παραδόθηκε, και ο Πατέρας αποχώρησε όταν την παρέλαβε αυτός, τότε κινδυνεύουμε να ξεπέσουμε στις μυθολογίες κάποιων, ότι δηλαδή, αφού παρέδωσε την κτίση σε αυτόν, ο ίδιος απομακρύνθηκε.

Αυτό το οποίο, όσοι το λαμβάνουν, γίνονται ναός του Θεού, το οποίο ακριβώς ονομάζεται και πνεύμα του στόματος του Θεού, και αποδεικνύεται ως αίτιο της δημιουργίας μαζί με τον Λόγο, αυτό που ενεργεί τα πάντα ως Θεός, όπως θέλει, καθώς λέει ο Απόστολος· το Πνεύμα της υιοθεσίας, το αίτιο της ελευθερίας, εκείνο που πνέει όπου θέλει ως θεότητα, το οποίο ακριβώς και ο Κύριος των συμπάντων ονομάζει σαφώς πνεύμα της αληθείας· αυτό που κατέβηκε επάνω του από τον ουρανό με μορφή περιστεράς, αυτό που αγιάζει τη σάρκα του Κυρίου μαζί με τη δύναμη, αυτό που πληροί την οικουμένη, που είναι παρόν στα πάντα ως Θεός, και υπάρχει πάντοτε αχώριστα μαζί με τον Θεό· αυτό που γνωρίζει όλα τα του Θεού, όπως το πνεύμα που είναι μέσα μας γνωρίζει τα δικά μας, εννοώ το ανθρώπινο πνεύμα που βρίσκεται μέσα μας. Διότι έτσι λέει: «Και τα του Θεού κανείς δεν τα έχει γνωρίσει, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού». Και πάλι λέει ο Σωτήρας: «Κανείς δεν γνωρίζει ποιος είναι ο Υιός παρά μόνο ο Πατέρας, ούτε τον Πατέρα γνωρίζει κανείς παρά μόνο ο Υιός, και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει». Αυτό είναι όμοιο με εκείνο, και εκείνο ισοδύναμο με τούτο. Διότι λέει: «Σε εμάς ο Θεός τα αποκάλυψε διά του Πνεύματός Του». Δες, λοιπόν, πώς άλλοτε ο Πατέρας αποκαλύπτει τον Υιό, άλλοτε ο Υιός τον Πατέρα, και άλλοτε το Πνεύμα ομοίως τον Υιό και τον Πατέρα. Ώστε, σύμπασα η θεότητα καθίσταται σε εσένα φανερή, και η ονομασία της αποδίδεται άλλοτε στον Πατέρα, και άλλοτε στον Υιό και στο Πνεύμα.

«Από εσένα θα προέλθει για μένα αυτός που θα γίνει άρχοντας στον Ισραήλ, και οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας», ονομάζοντας την από τον Πατέρα ύπαρξή του ως κάποια ιδιαίτερη έξοδο, σύμφωνα με την οποία νοούμε ότι συνυπάρχει με τον ίδιο τον γεννήτορά του από εκείνη την αρχή πέρα από την οποία δεν υπάρχει απολύτως τίποτα, όχι αγεννήτως, αλλά γεννητώς. Πόσο πολύ γέλιο λοιπόν νομίζεις ότι αξίζουν αυτοί που, δεν ξέρω πώς, υπέθεσαν ότι μπορούν με ανθρώπινους συλλογισμούς και πεπερασμένες έννοιες να φτάσουν σε τόσο υψηλά ζητήματα; Διότι με ποιον τρόπο θα μπορούσε κανείς να γνωρίζει το πώς θα γεννούσε ο Θεός, εάν δεν έχει προηγουμένως διδαχθεί πλήρως τι ακριβώς είναι Εκείνος κατά τη φύση Του; Β. Αλλά αυτό είναι αδύνατον· «Διότι έθεσε το σκοτάδι ως αποκρυφή του», όπως είναι γραμμένο, «και ολόγυρά του είναι η σκηνή του», αποκαλώντας, νομίζω, σκοτάδι και ονομάζοντας σκηνή το δυσθεώρητο, ή μάλλον το αόρατο και ακατάληπτο, κάτω από την οποία έχοντας εισέλθει κατά κάποιον τρόπο Εκείνος που τα πληροί όλα, γνωρίζεται τόσο από τον Εαυτό Του όσο και μόνο από το δικό Του γέννημα. Διότι είπε ότι: «Κανείς δεν γνωρίζει ποιος είναι ο Υιός, παρά μόνο ο Πατέρας, ούτε γνωρίζει κανείς ποιος είναι ο Πατέρας, παρά μόνο ο Υιός και σε όποιον ο Υιός θελήσει να τον αποκαλύψει.» Α. Πολύ σωστά μιλάς, και τώρα σε θαυμάζω ιδιαίτερα για αυτά τα λόγια.

Τοποθετούνται βεβαίως όχι χωρίς διάκριση· διότι το ένα βρίσκεται απέναντι από την κιβωτό, και το άλλο δίπλα στις θύρες της σκηνής. Και το μεν να τοποθετείται το χρυσό θυσιαστήριο απέναντι από την κιβωτό, σαν να βρίσκεται ενώπιον του Θεού και Πατρός, υποδηλώνει συμβολικά ότι η δόξα του Υιού είναι θαυμαστή, σύμφωνα με το «Ουδείς γνωρίζει ποιος είναι ο Υιός παρά μόνο ο Πατήρ». Το δε να τοποθετείται το θυσιαστήριο των ολοκαυτωμάτων ακριβώς στις θύρες της σκηνής, αποτελώντας τύπο του θανάτου Του και της σφαγής Του υπέρ πάντων, σημαίνει πάλι ότι δεν μπορούμε με κανέναν άλλο τρόπο να πλησιάσουμε τον Θεό και Πατέρα, παρά μόνο μέσω της θυσίας του Χριστού, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Ίδιο: «Εγώ είμαι η θύρα» και «Ουδείς έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο δι' εμού». Επιτάσσει βεβαίως η σκηνή να εκτείνεται κυκλικά περιλαμβάνοντας τα πάντα μέσα σε αυτήν, ώστε να φαίνεται ως μία και όχι ως πολλές. Διότι ένας είναι για εμάς ο Χριστός, έστω και αν νοείται με πολλούς τρόπους: σκηνή αφενός λόγω του καταπετάσματος της σάρκας, κιβωτός αφετέρου που περιέχει τον θείο νόμο, ως Λόγος του Θεού και Πατρός· τράπεζα πάλι, ως τροφή και ζωή· λυχνία δε, ως φως νοητό και πνευματικό· και θυσιαστήριο θυμιάματος, ως οσμή ευωδίας εν αγιασμώ· και θυσιαστήριο ολοκαυτωμάτων, ως σφάγιο υπέρ της ζωής του κόσμου. Αγιάζονται δε όλα όσα βρίσκονται μέσα σε αυτήν· διότι ο Χριστός είναι εξ ολοκλήρου άγιος, με όποιον τρόπο κι αν νοηθεί.

Και θα το πληροφορηθείς βέβαια αυτό από τον Χριστό που διακηρύσσει: «Διότι κανείς δεν γνωρίζει», λέει, «ποιος είναι ο Υιός, παρά μόνο ο Πατέρας· ούτε τον Πατέρα επιγινώσκει κανείς ποιος είναι, παρά μόνο ο Υιός, και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει.» Μας έδειξε λοιπόν το εξαιρετικό κάλλος του Θεού και Πατέρα ο Μονογενής, προβάλλοντας τον εαυτό του σαν λαμπρή εικόνα. Γι' αυτό λέει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα.» Έχουμε δε δει τον Υιό, και με τα μάτια της καρδιάς, και με τα μάτια της σάρκας, όταν υποβάλλοντας τον εαυτό του σε κένωση, κατέβηκε στην ανθρώπινη κατάστασή μας· αν και, υπάρχοντας στη μορφή και στην ισότητα του Θεού και Πατέρα, είναι Θεός και γεννημένος από αυτόν κατά φύση. Και μάλιστα ο Βαρούχ είπε, νομίζω, υποδεικνύοντας τον ίδιο τον Λόγο: «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του. Βρήκε κάθε οδό γνώσης, και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του, και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Μετά από αυτά εμφανίστηκε πάνω στη γη, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.» Είχε δε προανακράξει σαφώς για εμάς και ο θείος Δαβίδ: «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη, από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση· από τη Σιών προέρχεται η μεγαλοπρέπεια της ωραιότητάς του. Ο Θεός θα έρθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει.» Διότι κατέβηκε με μορφή φωτιάς στο όρος Σινά. Αλλά το ότι εκείνα ήταν τύπος, και τίποτα άλλο, μας το πληροφορεί ο Χριστός.

Ο Σωτήρας λέει στο Ευαγγέλιο: Όλα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου· και κανείς δεν γνωρίζει ποιος είναι ο Υιός, παρά μόνο ο Πατέρας· ούτε τον Πατέρα γνωρίζει κανείς ποιος είναι, παρά μόνο ο Υιός, και εκείνος στον οποίο ο Υιός θέλει να τον αποκαλύψει.

Και αυτό είναι, νομίζω, που λέει: «Πειρασμός δεν σας έχει καταλάβει παρά μόνο ανθρώπινος. Πιστός δε, λέει, είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε πάνω από τις δυνάμεις σας, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε.» Τους δε υπερβολικά πικρούς ιδρώτες υπέρ της αρετής, σε κάτι το ευχάριστο και γλυκύ τους μεταπλάθει ο Χριστός, ο οποίος έχει ονομαστεί και είναι το ξύλο της ζωής. Είπε δε κάπου και ο ίδιος στα ευαγγελικά συγγράμματα: «Εάν έπραξαν αυτά στο χλωρό ξύλο, τι θα πράξουν στο ξερό;» ονομάζοντας τον εαυτό του χλωρό και εύανθες ξύλο. Υποδεικνύεται δε στον θεσπέσιο Μωυσή από τον Θεό ένα ξύλο. Διότι μόνο ο Πατέρας αποκαλύπτει τον Υιό, επειδή και μόνος τον γνωρίζει. «Διότι κανείς δεν γνωρίζει ποιος είναι ο Υιός, παρά μόνο ο Πατέρας.» Επομένως, εν Χριστώ, το ξύλο της ζωής, τα πικρά γίνονται γλυκά, τα δυσβάστακτα ανεκτά, και αναγκαία για τη ζωή εκείνα που από τη φύση τους συνηθίζουν να καταστρέφουν. ΠΑΛΛ. Με ποιον τρόπο το λες αυτό; ΚΥΡ. Εάν είναι αλήθεια ότι οι πόνοι, όντας υπερβολικά πικροί, καταστρέφουν μεν το σώμα, καθιστούν δε την ψυχή μέτοχο της αιώνιας ζωής (είπε άλλωστε κάπου και ο Παύλος: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». Και πάλι: «Διότι και αν ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, όμως ο εσωτερικός ανακαινίζεται ημέρα με την ημέρα»)· ποιος λοιπόν θα επέλεγε ποτέ να υπομείνει τόσο δριμείς πόνους, εάν δεν είχε τη γλυκιά ελπίδα εν Χριστώ; ΠΑΛΛ. Κανείς νομίζω, απολύτως. ΚΥΡ.

Διότι η εξομολόγηση, σύμφωνα με τη συνήθεια της Γραφής, άλλοτε μεν σημαίνει ομολογία αμαρτιών, άλλοτε δε φανερώνει ευχαριστία. Για παράδειγμα, στα Ευαγγέλια ο ίδιος ο Σωτήρας μας λέει: «Σε ευχαριστώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψες αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς, και τα αποκάλυψες στα νήπια. Ναι, Πατέρα, διότι αυτή ήταν η ευδοκία σου. Τα πάντα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα, και κανείς δεν γνωρίζει ποιος είναι ο Υιός παρά μόνο ο Πατέρας, και ποιος είναι ο Πατέρας παρά μόνο ο Υιός, και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει».

Όπως για παράδειγμα, σοφός ο Γαμαλιήλ και συνετός ο Παύλος. Διότι ο μεν ήταν δάσκαλος, ο δε κατανοούσε αυτά που έλεγε εκείνος. Νήπια δε ονομάζει ο Κύριος τους δικούς του μαθητές, επειδή δεν ήταν νομομαθείς, αλλά οι περισσότεροι είχαν συναθροιστεί από το πλήθος και από τους ψαράδες. Αλλά βέβαια και ως άκακοι θα μπορούσαν να ονομαστούν νήπια. Εκείνοι όμως φαίνονταν συνετοί και σοφοί, χωρίς να είναι. Αποκρύφτηκαν λοιπόν τα μυστήρια από αυτούς που φαίνονταν σοφοί και συνετοί, ενώ δεν ήταν. Διότι, αν ήταν, θα τους είχαν αποκαλυφθεί. «Ναι, Πατέρα, σε ευχαριστώ, διότι τέτοια ήταν η ευδοκία σου ενώπιόν σου», δηλαδή, επειδή τέτοια ήταν η ευδοκία και η θέλησή σου ενώπιόν σου, και έτσι σου άρεσε. «Και στρεφόμενος προς τους μαθητές, είπε: Όλα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου. Και κανείς δεν γνωρίζει ποιος είναι ο Υιός, παρά μόνο ο Πατέρας, και ποιος είναι ο Πατέρας, παρά μόνο ο Υιός, και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει. Και στρεφόμενος προς τους μαθητές, είπε ιδιαιτέρως: Μακάρια τα μάτια που βλέπουν αυτά που εσείς βλέπετε. Διότι σας λέω ότι πολλοί προφήτες και βασιλιάδες θέλησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν». Τα πάντα παραδίδονται στον Υιό από τον Πατέρα, καθόσον έμελλε να υποταχθούν τα πάντα στον Υιό. Διότι υπάρχουν δύο τρόποι με τους οποίους βασιλεύει στα πάντα ο Θεός: ο ένας είναι ακόμη και σε εκείνους που δεν το θέλουν, και ο άλλος, σε εκείνους που το θέλουν.