Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 10:29

Τότε λέει: «Κανείς δεν βάζει το χέρι του στο άροτρο και στρέφεται προς τα πίσω». Ανέδειξε εβδομήντα μαθητές και τους στέλνει ανά δύο, προτρέποντάς τους να μην πάρουν τίποτα μαζί τους. Ονειδίζει τις πόλεις. Τότε λέει: «Εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα». Έπειτα λέει: «Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή»· και δίνει στους μαθητές εξουσία εναντίον του, και τους προτρέπει να μη χαίρονται για αυτό. Έπειτα δοξολογεί τον Πατέρα, και λέει στους μαθητές: «Μακάρια τα μάτια που βλέπουν αυτά που βλέπετε. Διότι πολλοί προφήτες επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε». Ο νομικός τον πειράζει, και λέγεται η παραβολή εκείνου που κατέβαινε στην Ιεριχώ.

Ούτε έπραξε κακό στον πλησίον του. Το ποιον εννοεί ως πλησίον ο λόγος, κανένας δεν αμφιβάλλει από όσους έχουν ακούσει το Ευαγγέλιο σχετικά με εκείνον που ρώτησε: «Και ποιος είναι ο πλησίον μου;» Στον οποίο ο Κύριος διηγήθηκε την παραβολή για εκείνον που κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ, και τον οποίο επίσης ρώτησε: «Ποιος από αυτούς νομίζεις ότι έγινε πλησίον του;» Και εκείνος αποκρίθηκε: «Αυτός που έδειξε έλεος σε αυτόν». Διότι μέσα από αυτά δίδαξε να θεωρούμε κάθε άνθρωπο ως πλησίον μας. Είναι όμως δυσκατόρθωτο και αυτό, και απαιτεί πολλή προσοχή, το να μη βλάπτει κανείς τον πλησίον του ούτε σε κάτι μικρό ούτε σε κάτι μεγάλο· να μην τον βλάψει με τα λόγια του, να μην του στερήσει τίποτα από τα οφειλόμενα, να μην του θελήσει το κακό, να μην αντιμετωπίσει με φθόνο την ευημερία των διπλανών του. «Και δεν έλαβε ονειδισμό για τους οικείους του». Η φράση επιδέχεται διπλή ερμηνεία: είτε ότι ο ίδιος δεν έπραξε έργα άξια κατακραυγής απέναντι στους οικείους του, και για αυτό τον λόγο δεν δέχθηκε από αυτούς ονειδισμό, είτε ότι ο ίδιος δεν ονείδισε κανέναν από τους οικείους του που υπέπεσαν σε ανθρώπινα σφάλματα, ή που βρέθηκαν με σωματικές αναπηρίες ή με κάποιες άλλες ελλείψεις της σάρκας. Διότι δεν πρέπει να ονειδίζουμε ούτε αυτόν που αμαρτάνει, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Μην ονειδίζεις άνθρωπο που αποστρέφεται την αμαρτία».

Ο νομικός απέτυχε στην παγίδευσή του, σχίστηκε το δίχτυ της απάτης του· ας του αναφωνήσουμε, λοιπόν, τον λόγο του Ιερεμία: «Παγιδεύτηκες και πιάστηκες». (A f. 143 b, E f. 178) Αφού απέτυχε στο κυνήγι του, κατρακύλησε στη φιλοδοξία· από την απάτη στην υπεροψία· σαν να τον παραδίδει η μία κακία στην άλλη. Διότι ρώτησε όχι επειδή ήθελε να μάθει, αλλά, όπως λέει ο ευαγγελιστής, θέλοντας να δικαιώσει τον εαυτό του.

Παρατήρησε δε πώς από φιλαυτία και ταυτόχρονα υπεροψία, αναίσχυντα αναφωνούσε: «Και ποιος είναι ο πλησίον μου;» Ποιος είναι αυτός, λέει, ώστε να τον αγαπήσω σαν τον εαυτό μου; Υπερέχω όλων· είμαι νομικός· κρίνω τους πάντες, δεν κρίνομαι από κανέναν· δικάζω, και δεν δικάζομαι· διαφέρω από όλους· τυγχάνω ανώτερος όλων· διατάζω τους πάντες· όλοι με έχουν ανάγκη, ενώ εγώ δεν έχω ανάγκη κανέναν· ποιος άραγε είναι ο πλησίον μου, ώστε να τον αγαπήσω σαν τον εαυτό μου; Κανένας λοιπόν, νομικέ, σύμφωνα με εσένα; Τοποθετείς τον εαυτό σου πάνω από όλους; Ταπείνωσε την έπαρσή σου· θυμήσου τον παροιμιαστή που λέει: «Όσοι όμως έχουν επίγνωση του εαυτού τους, είναι σοφοί». Όντως σε αυτά βρίσκεται η δύναμη της ζωής, στο να αγαπά κανείς τον Θεό και τον πλησίον, τα οποία δεν μεταβάλλονται από εμάς, αλλά εντείνονται πέρα από τα ιουδαϊκά μέτρα, ενώ η ένταση αυτή εμπεριέχεται εν δυνάμει στα προαναφερθέντα προστάγματα. Διότι το να αγαπά κανείς τον Θεό εξ όλης της καρδίας, και της ψυχής, και της ισχύος, αναιρεί την αγάπη προς τα χρήματα, προς την ηδονή, και προς την κενή δόξα. Τον απομακρύνει από το κοσμικό φρόνημα, τον καθιστά εκλεκτό του κόσμου, τον ενώνει με τον Χριστό, και, με ένα λόγο, τον κάνει Χριστιανό από Ιουδαίο.

«Αυτός», λέγει, «είναι ο αδελφιδός μου και αυτός είναι ο πλησίον μου, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ»· διότι, αφού έφερε ενώπιόν τους όλα τα γνωρίσματα μέσα από την περιγραφή του λόγου, μέσω των οποίων ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί η φανέρωση του ζητουμένου, τότε χρησιμοποίησε δεικτικό λόγο, λέγοντας, «αυτός είναι ο ζητούμενος», ο οποίος, με το να γίνει αδελφός ανατέλλοντας για εμάς από τον Ιούδα, έγινε πλησίον σε εκείνον που έπεσε στους ληστές, θεραπεύοντας τις πληγές του με έλαιο και οίνο και επιδέσμους, και αφού τον ανέβασε στο δικό του υποζύγιο και τον ανέπαυσε στο πανδοχείο, προσφέροντας τα δύο δηνάρια για τη διαβίωσή του και δίνοντας την υπόσχεση πως, κατά την επιστροφή του, θα αποδώσει ό,τι επιπλέον δαπανηθεί για το έργο της εντολής. Είναι βεβαίως φανερό πού αποβλέπει το καθένα από αυτά· διότι απευθυνόταν στον νομικό που εκπείραζε τον Κύριο, ο οποίος επιθυμούσε να δείξει τον εαυτό του ανώτερο από τους άλλους και με υπερηφάνεια περιφρονούσε την ισοτιμία προς τους υπολοίπους, λέγοντας: «Και ποιος είναι ο πλησίον μου;»

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΙΣΙΔΩΡΟ. Τι σημαίνει, ρώτησες, αυτό που έχει ειπωθεί στα Ευαγγέλια για τον νομικό: «Ο δε θέλων να δικαιώσει τον εαυτό του είπε: Και ποιος είναι ο πλησίον μου;». Άκουσε λοιπόν. Ο νομικός νόμιζε ότι πλησίον ήταν μόνο ο δίκαιος για τον δίκαιο, ο υψηλός για τον υψηλό, ως προς την αρετή εννοώ. Διότι δεν έκρινε τον πλησίον με βάση την ουσία, η οποία είναι μία, αλλά είτε με βάση τα αξιώματα είτε με βάση τις πράξεις. Γι' αυτό και θέλοντας να δικαιώσει τον εαυτό του, δηλαδή να αποδείξει τον εαυτό του δίκαιο, θεωρώντας ότι είναι υψηλός ως προς την αρετή ή μέγας λόγω του ότι είναι δάσκαλος, λέει: «Και ποιος είναι ο πλησίον μου; Δείξε μου αυτόν που είναι τόσο μέγας». Ο Σωτήρας όμως, ακριβώς επειδή είναι δημιουργός (διότι αυτός έπλασε και τον μικρό και τον μεγάλο), δεν όρισε τον πλησίον με βάση τις πράξεις, ούτε με βάση τα αξιώματα, αλλά με βάση τη φύση, λέγοντας σχεδόν τα εξής: «Προς το παρόν δεν σου λέω ότι σε τίποτα δεν διαφέρεις από τους άλλους, για να μην νομίσουν όσοι είναι όντως φιλάρετοι ότι δεν οφείλουν αγάπη στους συνανθρώπους τους, εκλαμβάνοντας την δική σου επίπληξη ως γενικό δόγμα· αλλά, ακόμη κι αν έχουν έτσι τα πράγματα —ας θεωρηθεί δεδομένο— εσύ φρόντισε να γίνεις πλησίον αυτού που έχει ανάγκη, όχι μόνο τοπικά, αλλά και με τη διάθεση και με τη φροντίδα προς αυτόν. Διότι γι' αυτό σου έφερα ως παράδειγμα και τον Σαμαρείτη. Επειδή η ιδιότητα του πλησίον κρίνεται από τη φύση, όχι από την αρετή· από την ουσία, όχι από το αξίωμα· από τη συμπόνια, όχι από τον τόπο· από τον τρόπο της φροντίδας, και όχι από την τοπική εγγύτητα. Εκείνον πρωτίστως να θεωρείς ότι είναι πλησίον, αυτόν που έχει ανάγκη, και να προστρέχεις σε βοήθεια με δική σου πρωτοβουλία».

Διότι, λέγει, μεγαλύτερη αγάπη από αυτή δεν μπορεί κανείς να δείξει, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του. Λέγει λοιπόν προς τον νομικό: Ορθά αποκρίθηκες. Επειδή, λέγει, υπόκεισαι ακόμη στον νόμο, ορθά αποκρίνεσαι· διότι σκέφτεσαι σύμφωνα με τον νόμο. «Αυτός όμως, θέλοντας να δικαιώσει τον εαυτό του, είπε προς τον Ιησού: Και ποιος είναι ο πλησίον μου; Παίρνοντας τον λόγο ο Ιησούς, είπε: Κάποιος άνθρωπος κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ, και έπεσε σε ληστές, οι οποίοι, αφού τον έγδυσαν και του κατάφεραν πληγές, έφυγαν, αφήνοντάς τον μισοπεθαμένο. Κατά σύμπτωση, κάποιος ιερέας κατέβαινε σε εκείνον τον δρόμο, και βλέποντάς τον, πέρασε από την απέναντι πλευρά. Ομοίως και ένας Λευίτης, φτάνοντας σε εκείνο το μέρος και βλέποντάς τον, πέρασε από την απέναντι πλευρά. Ένας Σαμαρείτης, όμως, που οδοιπορούσε, ήρθε κοντά του, και βλέποντάς τον τον σπλαχνίστηκε, και πλησιάζοντας έδεσε τα τραύματά του, ρίχνοντας πάνω τους λάδι και κρασί.

«Αφού τον ανέβασε στο δικό του ζώο, τον οδήγησε σε ένα πανδοχείο και τον φρόντισε. Και την επόμενη ημέρα, αναχωρώντας, έβγαλε δύο δηνάρια, τα έδωσε στον πανδοχέα και του είπε: Φρόντισέ τον, και ό,τι επιπλέον ξοδέψεις, εγώ, κατά την επιστροφή μου, θα σου το αποδώσω. Ποιος, λοιπόν, από τους τρεις σου φαίνεται ότι έγινε πλησίον σε αυτόν που έπεσε στα χέρια των ληστών; Εκείνος δε απάντησε: Αυτός που του έδειξε έλεος. Του είπε, λοιπόν, ο Ιησούς: Πήγαινε, και κάνε και εσύ το ίδιο». Επειδή επαινέθηκε από τον Σωτήρα, ο νομικός εξέφρασε την αλαζονεία του. Διότι ρώτησε: «Και ποιος είναι ο πλησίον μου;» Επειδή νόμιζε ότι, όντας δίκαιος, δεν είχε κανέναν όμοιό του που να τον πλησιάζει στην αρετή. Διότι πίστευε ότι πλησίον μπορούσε να είναι μόνο ο δίκαιος στον δίκαιο.

Θέλοντας, λοιπόν, να δικαιώσει τον εαυτό του και να υψωθεί πάνω από όλους τους ανθρώπους, λέει αλαζονικά: «Και ποιος είναι ο πλησίον μου;» Ο δε Σωτήρας, επειδή ακριβώς είναι ο Ποιητής και γνωρίζει ότι όλοι αποτελούν ένα πλάσμα, ορίζει τον πλησίον όχι με βάση τις πράξεις, ούτε με βάση τα αξιώματα, αλλά με βάση τη φύση. Διότι, λέει, μην νομίζεις ότι, επειδή είσαι δίκαιος, κανείς δεν είναι όμοιός σου. Διότι όλοι όσοι μετέχουν στην ίδια φύση είναι πλησίον σου. Γίνε, λοιπόν, και εσύ ο ίδιος πλησίον τους, όχι ως προς τον τόπο, αλλά ως προς τη διάθεση και τη φροντίδα προς αυτούς. Γι' αυτό και σου παρουσιάζω τον Σαμαρείτη ως παράδειγμα, για να σου δείξω ότι, όπως ακριβώς αυτός, αν και διέφερε στον τρόπο ζωής, εντούτοις έγινε πλησίον εκείνου που ήταν άξιος να ελεηθεί, έτσι και εσύ δείξε τον εαυτό σου πλησίον με τη συμπάθεια, και να προστρέχεις για βοήθεια με δική σου πρωτοβουλία. Διδασκόμαστε, λοιπόν, και αυτά μέσω αυτής της παραβολής: το να είμαστε έτοιμοι για έλεος και να σπεύδουμε να γίνουμε πλησίον εκείνων που έχουν ανάγκη τη δική μας βοήθεια. Διδασκόμαστε επίσης και την αγαθότητα του Θεού προς τον άνθρωπο. Διότι η ανθρώπινη φύση κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ, δηλαδή από την αστασίαστη και ειρηνική ζωή. Καθώς η Ιερουσαλήμ ερμηνεύεται ως όραση ειρήνης. Και πού κατέβαινε; Στην Ιεριχώ, την κοίλη και ταπεινή και πνιγηρή από τον καύσωνα, δηλαδή στην εμπαθή ζωή. Πρόσεξε δε, ότι δεν είπε «Κατέβηκε», αλλά «Κατέβαινε».