Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 10:42

Ενός όμως πράγματος υπάρχει ανάγκη. Διότι η Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί. Επειδή δεν παρευρισκόμαστε εδώ για τούτο, για να ανακλιθούμε σε στρωμνές και να θρέψουμε την κοιλιά μας, αλλά παρευρισκόμαστε για να σας θρέψουμε με τον λόγο της αληθείας και με τη θεωρία των μυστηρίων. Τη μία, λοιπόν, δεν την απέτρεψε από όσα έκανε, την άλλη όμως την επιδοκίμασε για εκείνα στα οποία είχε στραμμένη την προσοχή της.

Έλαβες λοιπόν, αγαπητέ, τα υποδείγματα και την απόδειξη. Μιμήσου όποια επιθυμείς: ή γίνε υπηρέτης των πτωχών, ή εραστής των δογμάτων του Χριστού. Εάν δε δύνασαι να τα μιμηθείς και τα δύο, θα αποκομίσεις και από τα δύο τον καρπό της σωτηρίας. Πρώτος βεβαίως είναι ο πνευματικός λόγος, ενώ όλα τα υπόλοιπα έρχονται δεύτερα. Διότι η Μαρία, λέγει, εξέλεξε την αγαθή μερίδα. Εάν λοιπόν και εσύ επιθυμείς να είσαι μύστης του Χριστού, να κάθεσαι στα πόδια Του και να δέχεσαι το Ευαγγέλιό Του, θα εγκαταλείψεις για χάρη Του ολόκληρο τον βίο και θα διάγεις αμέριμνα· θα λησμονήσεις ακόμη και το ίδιο σου το σώμα, και έτσι θα δυνηθείς να εντρυφήσεις στα θεωρήματά Του, ώστε να μιμηθείς τη Μαρία και να καρπωθείς την ανώτατη δόξα. Όταν δε προσεύχεσαι, πρόσεχε να μην ζητήσεις άλλα αντί άλλων και παροργίσεις τον Κύριο: ούτε χρήματα, ούτε ανθρώπινη δόξα, ούτε εξουσία, ούτε κανένα άλλο από τα παρερχόμενα. Αντιθέτως, να ζητάς τη βασιλεία του Θεού, και όλα όσα χρειάζονται για το σώμα Αυτός θα σου τα παράσχει, καθώς λέγει ο ίδιος ο Κύριος: «Ζητείτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Αυτού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Της προσευχής δε, αγαπητέ, υπάρχουν δύο τρόποι: ο ένας είναι ο τρόπος της δοξολογίας με ταπεινοφροσύνη· ο δεύτερος, ο οποίος είναι και υποδεέστερος, είναι αυτός της αιτήσεως. Όταν προσεύχεσαι, λοιπόν, μην προχωράς αμέσως στο αίτημα· διαφορετικά, εκθέτεις την προαίρεσή σου, δίνοντας την εντύπωση πως προσεύχεσαι στον Θεό επειδή εξαναγκάζεσαι από την ανάγκη.

Η δε Μάρθα περισπώταν με την πολλή διακονία. Πλησιάζοντας δε, είπε: «Κύριε, δεν σε μέλει που η αδελφή μου με άφησε μόνη να διακονώ; Πες της, λοιπόν, να με βοηθήσει». Αποκρινόμενος δε ο Ιησούς της είπε: «Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και ταράζεσαι για πολλά· ενώ λίγων πραγμάτων υπάρχει ανάγκη, ή μόνο ενός. Η δε Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα αφαιρεθεί από αυτήν».

Επομένως και εσύ, όταν μεταβάλλεις το τραπέζι του αδελφού σου με το πλήθος των φαγητών και την περίτεχνη παρασκευή τους χάριν της ηδονής, τον κατηγορείς ουσιαστικά για φιληδονία και επισωρεύεις εναντίον του ονείδη λαιμαργίας μέσω όσων ετοιμάζεις, ελέγχοντας την ηδυπάθειά του ως προς αυτά. Ή μήπως δεν συμβαίνει πολλές φορές, παρατηρώντας το είδος και τον τρόπο της ετοιμασίας, να βγάζουμε συμπέρασμα για τον αναμενόμενο επισκέπτη, ποιος είναι ή τι λογής είναι; Ο Κύριος δεν επαίνεσε τη Μάρθα, η οποία περισπωνόταν με την πολλή διακονία· αλλά είπε: «Μεριμνάς και τυρβάζεις περί πολλά· λίγα όμως χρειάζονται, ή και ένα»· λίγα μεν, εννοώντας προφανώς αυτά που παρασκευάζονται, ένα δε ως προς τον σκοπό, ώστε να εκπληρωθεί η ανάγκη. Και δεν αγνοείς βέβαια τι είδους τροφή παρέθεσε ο ίδιος ο Κύριος στους πεντακισχιλίους.

Λοιπόν, επαινείς έστω αυτόν; Καθόλου· αντίθετα, φάνηκες επικριτικός ακόμα και απέναντι στον ίδιο τον Χριστό. Διότι είπες: «Ιδού άνθρωπος φαγάς και οινοπότης». Από πού όμως μπορείς να το αποδείξεις αυτό; Και όμως, όταν κάποτε η Μαρία και η Μάρθα τον φιλοξένησαν στη Βηθανία, και έπειτα η μία από αυτές απορροφήθηκε με τις πολλές ετοιμασίες, βλέπουμε τον Χριστό να ανακόπτει την υπερβολή και να μας καθοδηγεί προς την αυτάρκεια· διότι είπε: «Μεριμνάς και τυρβάζεις για πολλά· όμως λίγα είναι αναγκαία, ή μόνο ένα».

Και βέβαια, για την πιο φιλομαθή Μαρία είπε κάπου ο Χριστός ότι διάλεξε την καλή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί. Εξάλλου, για μικρούς και μεγάλους, ιερείς και λαό, και γενικά για όλους απολύτως, η λύτρωση βρίσκεται στον Χριστό, όπως και η ασφάλεια της ελπίδας. ΠΑΛΛ. Θα εκποιήσει λοιπόν ο Ισραήλ τον δικό του κλήρο, επειδή δεν αναγνώρισε το έτος της λυτρώσεως; Όμως τα έθνη θα έχουν την ελπίδα στην κατοχή τους, και μέσω του Χριστού θα γίνει η επανάκτηση των αγαθών της φύσεως. ΚΥΡ. Έτσι λέω. Και ο Θεός των όλων θα επισφραγίσει ως αληθινό τον λόγο μας, υποδεικνύοντας το αυτό και με άλλον τρόπο, μέσω της φωνής του Ιεζεκιήλ, κατά τη μέτρηση του οίκου: «Αυτά λέει ο Κύριος: Αν ο ηγεμόνας δώσει ένα δώρο σε κάποιον από τους γιους του, από την κληρονομιά του, αυτό θα ανήκει στους γιους του· ή αν το δώσει σε κάποιον από τους δούλους του, θα είναι δικό του μέχρι το έτος της αφέσεως. Τότε θα το επιστρέψει στον ηγεμόνα· όμως η κληρονομιά των γιων του θα ανήκει σε αυτούς, και ο ηγεμόνας δεν θα πάρει από την κληρονομιά του λαού του καταδυναστεύοντάς τους από την ιδιοκτησία τους, για να δώσει κληρονομιά στους γιους του μόνο από τη δική του περιουσία, ώστε να μη διασκορπίζεται ο λαός μου, ο καθένας μακριά από την ιδιοκτησία του». Σου είναι άραγε σαφής ο χρησμός, και φαίνεται καθαρά το νόημα της ιστορίας; ΠΑΛΛ. Καθόλου· πολύ ευχαρίστως όμως θα ήθελα να το μάθω. ΚΥΡ.

Γι' αυτό λέει ο Προφήτης: Μην παραμείνεις σιωπηλός μπροστά στα δάκρυά μου. Και πάλι λέει: Έθεσες τα δάκρυά μου ενώπιόν σου, σύμφωνα με την υπόσχεσή σου. Και πάλι: Έγιναν τα δάκρυά μου για μένα άρτος ημέρα και νύχτα, και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα. Διότι το δάκρυ που χύνεται από πολλή θλίψη και συνοχή καρδιάς, με πύρωση των σπλάχνων και εν γνώσει της αλήθειας, είναι τροφή της ψυχής που χορηγείται από τον ουράνιο άρτο, από τον οποίο μετείχε προηγουμένως η μακαρία Μαρία, όταν κάθισε στα πόδια του Χριστού και, καθώς λέει ο Χριστός, δάκρυσε· διότι λέει: Η Μαριάμ διάλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν πρόκειται να της αφαιρεθεί.

Ένα μόνο είναι αναγκαίο, αδελφοί μου, καθώς λέει ο Κύριος. Και αυτά έπρεπε εν μέρει να τα κάνουμε για την ανάγκη του σώματος, και εκείνα αδιαλείπτως για τη σωτηρία της ψυχής σου· διότι τίποτε δεν είναι ανώτερο από την ψυχή. Για αυτήν, αδελφοί μου, ας τρέξουμε, ας φροντίσουμε και ας προετοιμαστούμε κάθε μέρα. Ας μη δαπανήσουμε όλο τον χρόνο μας στη φροντίδα του σώματος, αλλά όταν πεινάσει το σώμα και απαιτήσει την τροφή του, εσύ να θυμάσαι ότι και η ψυχή ζητά τη δική της ανάγκη. Και όπως το σώμα, εάν δεν γευθεί άρτο, δεν μπορεί να ζήσει, έτσι και η ψυχή, εάν δεν τρέφεται από την πνευματική σοφία, είναι νεκρή. Διότι ο άνθρωπος είναι διπλός, αποτελούμενος από ψυχή και σώμα· και για αυτό έλεγε ο Σωτήρας, ότι ο άνθρωπος δεν θα ζήσει μόνο με άρτο.

Ναι, αδελφέ· αυτήν την αγαθή μερίδα να αποκτήσεις, την οποία εξέλεξε η Μαρία, και η οποία δεν θα της αφαιρεθεί. Βλέπεις, αδελφέ, πόσο σπουδαία είναι η ησυχία; Διότι ο ίδιος ο Κύριος επαινεί εκείνον που την αποκτά. Αυτήν να αποκτήσεις, αγαπητέ μου αδελφέ, και να εντρυφήσεις στον Κύριό σου, καθήμενος κοντά στα πόδια Του και προσκολλώμενος μόνο σε Αυτόν, ώστε να λες και εσύ με παρρησία: προσκολλήθηκε η ψυχή μου πίσω Σου, και εμένα με στήριξε η δεξιά Σου. Γι' αυτό σαν από πάχος και πιότητα ας χορτάσει η ψυχή μου. Ναι, αδελφέ μου, αυτήν που είναι γλυκύτερη από το μέλι να αποκτήσεις. Διότι είναι προτιμότερο ένα κομμάτι ψωμί με αλάτι, με ησυχία και αμεριμνησία, παρά η παράθεση πολυτελών εδεσμάτων με περισπασμούς και μέριμνες. Άκουγε Εκείνον που λέει: ελάτε όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Διότι ο Κύριος θέλει να σε αναπαύσει από τις μέριμνες, από τον θυμό, από τους περισπασμούς και τις θλίψεις αυτού του αιώνα. Θέλει να είσαι αμέριμνος από την κατασκευή πλίνθων της Αιγύπτου· θέλει να σε οδηγήσει στην έρημο, δηλαδή στην ησυχία, ώστε να φωτίσει τους δρόμους σου με τον στύλο της νεφέλης, ώστε να σε θρέψει με το μάννα, εννοώ βέβαια τον άρτο της ησυχίας και της αμεριμνησίας, ώστε να κληρονομήσεις τη γη της επαγγελίας. Ναι, αγαπητέ, αυτήν να αποκτήσεις, αυτήν να αγαπήσεις, ώστε να ευφρανθείς στην οδό των μαρτυρίων του Θεού, περισσότερο από κάθε πλούτο.

Ναι, αδελφέ· απόκτησε αυτήν την καλή μερίδα, την οποία εξέλεξε η Μαρία. Διότι αυτή η Μαρία έγινε υπόδειγμα της ησυχίας, καθώς κάθισε παρά τους πόδας του Κυρίου και προσκολλήθηκε μόνο σε Αυτόν. Γι' αυτό και την επαίνεσε ο Κύριος, λέγοντας: Η Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί.

Ότι δε η προσευχή και ο λόγος του Θεού προτάσσονται όταν εκτελούμε αρμονικά το έργο κάθε εντολής και αρετής, το μαρτυρεί και ο ίδιος ο Κύριος. Διότι, όταν ήλθε στην οικία της Μάρθας και της Μαρίας, και ενώ η Μάρθα ασχολείτο με τη διακονία, η δε Μαρία καθόταν στα πόδια του Κυρίου και έτρεφε την ψυχή της μέσα από τη σωτηριώδη διδασκαλία, η Μάρθα, παραπονούμενη για την αδελφή της ότι δεν τη βοηθά, είπε προς τον Κύριο: «Κύριε, πες στην αδελφή μου να έλθει να με βοηθήσει, διότι με άφησε μόνη μου να διακονώ». Ο δε Κύριος προέκρινε το πρώτο και σπουδαιότερο έναντι του δεύτερου, λέγοντας: «Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και τυρβάζεις για πολλά, ένα όμως είναι αναγκαίο· η δε Μαρία διάλεξε την αγαθή μερίδα».

Γι' αυτό και η σοφία λέει για τον εαυτό της: «όσοι με τρώνε, θα πεινάσουν κι άλλο»· και ο Κύριος, που ενσταλάζει στην ψυχή αυτόν τον θείο πόθο, λέει για τη Μαρία, η οποία επέλεξε αυτήν την αγαθή μερίδα, ότι «δεν θα της αφαιρεθεί». Εσύ, όμως, ίσως έχεις ανάγκη από τέτοιους λόγους και για τις θυγατέρες του μεγάλου Βασιλέως που ζουν υπό την παιδαγωγία σου, και μάλιστα τη Σύνεση, την οποία επιθυμείς να νυμφεύσεις, από το δικό σου γένος, με τον χορηγό της αφθαρσίας. Μιμούμενη μάλιστα Αυτόν, όπως ακριβώς Εκείνος ανέλαβε πραγματικά τη δική μας μορφή για χάρη μας, έτσι κι εσύ τώρα υποδύθηκες το πρόσωπο των αρχαρίων και όσων έχουν ανάγκη διδασκαλίας. Γι' αυτό κι εγώ, αν και δεν έχω ευχέρεια στους λόγους, και μάλιστα σε τέτοιους λόγους, ωστόσο, λόγω της υπακοής και της εντολής να δίνει κανείς σε εκείνον που ζητά, με όσα διαθέτω τώρα, αποδεικνύοντας την πρόθεσή μου, θα ξεπληρώσω το χρέος της κατά Χριστόν αγάπης.

Πολλά λοιπόν θα μπορούσε να διακρίνει κανείς, εξετάζοντας με σύνεση, που να είναι αντίστοιχα με αυτές τις ενέργειες. Αν δε και ο καθένας από εμάς, αδελφοί, αφού εγκαταλείψει τις επίγειες συνεχείς και κοπιώδεις φροντίδες και τα έργα που σχετίζονται με αυτές, παραμένει προσηλωμένος τείνοντας τα αυτιά του στη διδασκαλία του Πνεύματος, πρώτα από όλα θα επαινεθεί από τον Κύριο, ο οποίος τη μεν Μάρθα, που μεριμνούσε για πολλά, δεν την επιδοκιμάζει, παρόλο που η προσπάθειά της γινόταν για χάρη Του· η Μαρία όμως, λέει, η οποία καθόταν κοντά Του και άκουγε τα λόγια της διδασκαλίας, διάλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί.

Εκείνους, λοιπόν, αφού τους προέτρεψε με αυτόν τον τρόπο τότε, τους παρουσίασε στον Χριστό· εμάς, όμως, μας διδάσκει με το να εγκαταλείψει και το σπίτι και τη στάμνα, να θεωρούμε πολυτιμότερη και από τις πλέον αναγκαίες ανάγκες την ωφέλεια που προέρχεται από τη διδασκαλία, την οποία και ο Κύριος ονόμασε αγαθή μερίδα απευθυνόμενος στη Μάρθα του Ευαγγελίου, όταν μιλούσε για τη Μαρία που άκουγε τον λόγο. Εάν όμως πρέπει να περιφρονούμε τα αναγκαία, πόσο μάλλον τα υπόλοιπα; Διότι τι σε επείγει τόσο και σε απομακρύνει από τα ψυχωφελή ακούσματα; Η φροντίδα για το σπίτι, τα παιδιά και τη γυναίκα; Κάποιο προσωπικό ή συγγενικό πένθος ή χαρά; Κάποια αγορά ή πώληση κτημάτων; Η χρήση όλων των υπαρχόντων σου, ή μάλλον η κατάχρηση; Αλλά άκουγε με σύνεση τα αποστολικά διδάγματα: «ο καιρός, αδελφοί, είναι πλέον περιορισμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που κλαίνε σαν να μην κλαίνε, και εκείνοι που χαίρονται σαν να μη χαίρονται, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν τίποτα, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου».

Διότι και γι' αυτόν τον λόγο ήλθαν πάλι, επειδή σκόπευαν να απολαύσουν τα ίδια. Γι' αυτό και έλεγαν: «Οι πατέρες μας έφαγαν το μάννα στην έρημο»· παρασύροντάς τον πάλι προς τη σαρκική τροφή, πράγμα το οποίο αποτελούσε βαρύτατο παράπτωμα και μεγίστη κατηγορία. Αλλά αυτός δεν περιορίζεται στους ελέγχους, αλλά προσθέτει σε αυτούς και διδασκαλία, λέγοντας: «Να εργάζεσθε όχι για την τροφή που φθείρεται και χάνεται, αλλά για την τροφή που παραμένει εις ζωήν αιώνιον, την οποία θα σας δώσει ο Υιός του ανθρώπου. Διότι αυτόν σφράγισε ο Πατέρας, ο Θεός». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Να μη γίνεται κανένας λόγος ανάμεσά σας για αυτή την υλική τροφή, αλλά για εκείνη την πνευματική. Αλλά επειδή μερικοί από όσους επιθυμούν να τρέφονται παραμένοντας σε αργία κάνουν κατάχρηση αυτού του λόγου, υποστηρίζοντας ότι ο Χριστός καταργεί την εργασία, είναι κατάλληλη ευκαιρία να μιλήσουμε και προς αυτούς. Διότι, τρόπον τινά, διαβάλλουν ολόκληρο τον Χριστιανισμό και προετοιμάζουν το έδαφος ώστε να διακωμωδείται ως προωθών την οκνηρία. Πρωτίστως όμως είναι αναγκαίο να αναφέρουμε τον λόγο του Παύλου. Τι λέει λοιπόν εκείνος; «Να θυμάστε τα λόγια του Κυρίου που είπε: Είναι πιο μακάριο να δίνει κανείς παρά να λαμβάνει». Καίτοι, πώς θα μπορούσε να δώσει αυτός που δεν έχει; Πώς λοιπόν είπε ο Ιησούς στη Μάρθα: «Μεριμνάς και τυρβάζεις για πολλά, ενώ για ένα μόνο υπάρχει ανάγκη· η δε Μαρία διάλεξε την αγαθή μερίδα»· και πάλι: «Μη μεριμνήσετε για την αύριο»;

Ώ ησυχία, προκοπή των μοναχών· ώ ησυχία, ουράνια κλίμαξ· ώ ησυχία, οδός της βασιλείας των ουρανών· ώ ησυχία, μητέρα της κατανύξεως· ώ ησυχία, κάτοπτρο των αμαρτημάτων, που δείχνεις στον άνθρωπο τα σφάλματά του· ώ ησυχία, που δεν εμποδίζεις τα δάκρυα· ώ ησυχία, γεννήτρια της πραότητας· ώ ησυχία, σύσκηνε της ταπεινοφροσύνης· ώ ησυχία, συζευγμένη με τον φόβο του Θεού, φωταγωγέ της διανοίας· ώ ησυχία, κατάσκοπε των λογισμών και συνεργάτη της διακρίσεως· ώ ησυχία, γεννήτρια κάθε αγαθού, εδραίωμα της νηστείας και εμπόδιο της γαστριμαργίας· ώ ησυχία, απερίσπαστη αφοσίωση στην προσευχή και την ανάγνωση· ώ ησυχία, γαλήνη των λογισμών και εύδιε λιμένα· ώ ησυχία, αμεριμνία της ψυχής· ώ ησυχία, ζυγέ χρηστέ και ελαφρύ φορτίο, που αναπαύεις και βαστάζεις εκείνον που σε βαστάζει· ώ ησυχία, ευφροσύνη της ψυχής και της καρδιάς· ώ ησυχία, χαλινέ των οφθαλμών, της ακοής και της γλώσσας· ώ ησυχία, αναίρεση της περπερότητας και εχθρέ της αναιδείας· ώ ησυχία, δεσμωτήριο των παθών· ώ ησυχία, συνεργέ κάθε αρετής, πρόξενε της ακτημοσύνης, αγρέ του Θεού που βγάζεις αγαθούς καρπούς· ώ ησυχία, τείχος και οχύρωμα εκείνων που επιθυμούν να αγωνιστούν για τη βασιλεία των ουρανών. Ναι, αδελφέ, απόκτησε αυτήν την αγαθή μερίδα, την οποία εξέλεξε η Μαρία. Διότι αυτή η Μαρία έγινε υπόδειγμα της ησυχίας, αφού κάθισε κοντά στα πόδια του Κυρίου και προσκολλήθηκε μόνο σε Αυτόν.

Γι' αυτό και την επαίνεσε ο Κύριος λέγοντας: «Η Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί». Βλέπεις, αδελφέ, πόσο σπουδαία είναι η ησυχία· διότι ο ίδιος ο Δεσπότης μας Θεός επαινεί αυτόν που την αποκτά. Αυτήν να αποκτήσεις, αδελφέ μου, και θα εντρυφήσεις στον Κύριό σου, καθήμενος κοντά στα πόδια του και παραμένοντας προσκολλημένος μόνο σε αυτόν, ώστε να μπορείς να λες και εσύ με παρρησία: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου οπίσω σου, και εμένα με στήριξε η δεξιά σου. Γι' αυτό σαν από στέαρ και παχύτητα ας χορτάσει η ψυχή μου». Ναι, αδελφέ μου, αυτήν να αποκτήσεις, η οποία είναι γλυκύτερη από το μέλι.

Ομιλία Ε΄. Προς εκείνους που θεωρούν σπουδαία τα παρόντα και μάταια παρασύρονται από τις λαμπρότητες του βίου. Για τους αγγέλους μεν ο ουρανός είναι τόπος ευφροσύνης, για τους πιστούς δε η Εκκλησία είναι το μοναδικό και νόμιμο κατοικητήριο αντί του ουρανού, η οποία δωρίζει στις ψυχές ως τέρψη την ακρόαση των ιερών λόγων. Επειδή ακριβώς η Μαρία ήταν κάποτε προσηλωμένη σε αυτή την ακρόαση, ο χορηγός της μακαριότητας τη μακάρισε λέγοντας: «Η Μαρία επέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν πρόκειται να της αφαιρεθεί». Διότι μόνο το κέρδος της ευσεβούς διδασκαλίας αποτελεί για εμάς όσο ζούμε αγαθό φυλακτήριο, και μας συνοδεύει προς τον Κριτή όταν πεθάνουμε· ενώ η κατοχή όλων των άλλων πραγμάτων εύκολα καταλύεται, όχι μόνο διότι έχει ως διάδοχο τον τάφο, αλλά διότι και πριν από τον τάφο συμβαίνουν αμέτρητα ναυάγια στη ζωή.

Αυτό ακριβώς μάς διακήρυξε και μέσω του προφήτη Δαβίδ: «Εναπόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου», λέγοντας, «και αυτός θα σε αναθρέψει», και στα ιερά Ευαγγέλια, διδάσκοντας τους δικούς του μαθητές, λέει: «Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε, και για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε», και πάλι: «Ζητάτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν», και προς τη Μάρθα: «Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και αναστατώνεσαι για πολλά, ένα όμως είναι αναγκαίο· διότι η Μαρία διάλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί», δηλαδή το να κάθεται κοντά στα πόδια του και να ακούει τα λόγια του.

Οι δε μακάριοι και τρισμακάριοι πατέρες μας, οι ένσαρκοι άγγελοι και πολίτες της άνω βασιλείας, έκαναν εργόχειρο, αλλά όπως αρέσει στον Θεό. Και αν κάποιος ακόμη και τώρα εργάζεται όπως εκείνοι, αυτό είναι πανόσιο· διότι μια τέτοια εργασία δεν έχει ίχνος αισχροκέρδειας, ούτε έννοια σωματικής απόλαυσης, ούτε κανένα άλλο εμπαθές φρόνημα. Και θεσπίζοντας αυτό στα Ασκητικά του κεφάλαια, ο σοφός στα θεία και μέγας Βασίλειος έλεγε ότι «είναι καλή και νόμιμη η σωματική εργασία» και ότι «πρέπει ο ασκητής να ασκεί τα πρέποντα έργα», «όσα είναι απαλλαγμένα από κάθε καπηλεία και υπερβολικούς περισπασμούς και αισχροκέρδεια, όσα μπορούν ως επί το πλείστον να εκτελούνται ενώ εμείς παραμένουμε κάτω από την ίδια στέγη, ώστε και το έργο να εκπληρώνεται και η ησυχία να διαφυλάσσεται· αν δε υπάρξει ανάγκη λόγω απαραίτητης χρείας να εκτελεστεί και κάποιο υπαίθριο έργο, ούτε αυτό εμποδίζει τη φιλοσοφία». Βλέπεις τι είδους εργασία προτρέπει και αυτός ο θείος πατέρας; Διότι ούτε ο Δεσπότης πρόσταξε να μην εργαζόμαστε, αλλά «μη μεριμνάτε τι θα φάτε και τι θα πιείτε και τι θα ντυθείτε», και με αυτή την πρόφαση να μεθύσετε από τον βίο, και να λησμονήσετε την άνω βασιλεία· «αλλά να εργάζεστε όχι για την τροφή που φθείρεται, αλλά για εκείνη που παραμένει στην αιώνια ζωή». Και «μεριμνάς», λέει στη Μάρθα, «και τυρβάζεις για πολλά, ενώ ένα είναι αναγκαίο».

Τέτοιους λοιπόν ήθελε να είμαστε ο Θεός, απαθείς, αμέριμνους και να έχουμε μόνο το έργο των αγγέλων, δηλαδή το να υμνούμε ακατάπαυστα και αδιάκοπα τον Δημιουργό και να εντρυφούμε στη θεωρία Του αποκλειστικά από τη μελέτη των κτισμάτων Του, όπως ακριβώς φθέγγεται προς εμάς και μέσω του προφήτη Δαβίδ: «Ρίξε στον Κύριο τη μέριμνά σου και Αυτός θα σε διαθρέψει», και πάλι μέσω των Ευαγγελίων Του: «μη μεριμνάτε για την ψυχή σας, τι θα φάτε, και για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε», και πάλι: «ζητάτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του και όλα αυτά θα σας προστεθούν», και προς τη Μάρθα: «Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και τυρβάζεις για πολλά, ένα όμως είναι αναγκαίο· η δε Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί».

Γι' αυτό τον λόγο, τη μία μεν ο Λόγος την αποδέχεται ως καλώς αγωνιζόμενη να τον θρέψει φιλότιμα στην τράπεζα της πολυειδούς και έμπρακτης φιλοσοφίας, αλλά την επιπλήττει επειδή μεριμνά για πολλά είδη ταλαιπωρίας και ασχολείται διαρκώς με αυτό που είναι ωφέλιμο σε λίγα· διότι ένα είναι το ζητούμενο για την ανάγκη και τη διακονία του Λόγου: το να υποτάξει μέσω του ανώτερου λογισμού το κατώτερο, και να μεταβάλει το χοϊκό φρόνημα της ψυχής σε πνευματικό με τους ιδρώτες της αρετής. Την άλλη, όμως, και την επαινεί και με φυσικό τρόπο την οικειώνεται, καθώς διάλεξε την αγαθή μερίδα της γνώσης του Πνεύματος· διά της οποίας, πετώντας ψηλότερα από τα ανθρώπινα πράγματα, προχωρεί στα θεία βάθη του Θεού, και εμπορεύεται καλώς από εκεί τον μαργαρίτη του Λόγου, και κατοπτεύει τους απόκρυφους θησαυρούς του Πνεύματος, και της επέρχεται ανέκφραστη χαρά, η οποία δεν πρόκειται να της αφαιρεθεί.

Πάλι έπρεπε να προηγηθεί του Λόγου πρόδρομος· ο μεγαλύτερος των προφητών και όλων των ανθρώπων προτρέχει. Έπρεπε να προβάλει μάρτυρα της δόξας του· κάλεσε τον Συμεών και την Άννα. Έπρεπε να προσλάβει μαθητές· επιλέγει τους άριστους εκλεκτούς· «Διότι γνωρίζω», λέει, «ποιους εξέλεξα». Έπρεπε να αναστήσει νεκρό, τον Λάζαρο στη Βηθανία· αλλά από ευσεβή οικία στην οποία βρίσκονταν η Μάρθα και η Μαρία, για τις οποίες η θεία απόφαση αποφάνθηκε ότι διάλεξαν την αγαθή μερίδα. Έπρεπε να κληθεί κάποιος από τα έθνη; Ως απαρχή των άλλων καλείται ο Κορνήλιος· και το πόσο σπουδαίος ήταν στην αρετή ακόμη και πριν από το βάπτισμα, το ανακηρύσσει η Ιερή Γραφή. Σταυρώνονται δύο ληστές· αλλά ο μεν ευγνώμων ανοίγει τον παράδεισο, ενώ ο βλάσφημος, που φέρει ανεξίτηλα τα στίγματα της αμαρτίας, παραπέμπεται από την τιμωρία στην καταδίκη.

Το ότι το έργο της προσευχής και του λόγου, όταν επιτελείται με τον αρμόζοντα τρόπο, προτάσσεται κάθε αρετής και εντολής, το μαρτυρεί ο ίδιος ο Κύριος. Διότι όταν ήλθε στην οικία της Μάρθας και της Μαρίας, και ενώ η Μάρθα ασχολείτο με τη διακονία, η δε Μαρία καθόταν παρά τους πόδας του Κυρίου και έτρεφε την ψυχή της από τη σωτηριώδη διδασκαλία, και όταν η Μάρθα διαμαρτυρήθηκε ότι δεν τη βοηθά και είπε προς τον Κύριο: Κύριε, πες να έλθει η αδελφή μου για να με βοηθήσει, διότι με άφησε μόνη· ο Κύριος προέκρινε το πρώτο και κεφαλαιωδέστερο έναντι του δεύτερου, λέγοντάς της: Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και τυρβάζεις για πολλά· ένα όμως χρειάζεται· και η Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα. Με αυτά τα λόγια ο Κύριος υπέδειξε το πρώτο και μείζον έργο της αρετής. Διότι δεν θεώρησε ως μηδαμινό το έργο της διακονίας. Αν πράγματι ήταν μηδαμινό, πώς ο ίδιος αποδεχόταν τη διακονία της Μάρθας και πώς ο ίδιος επετέλεσε προσωπικά το έργο αυτό, πλένοντας τους πόδας των μαθητών;

Διότι αυτοί οι λόγοι, τους οποίους απηύθυνε ο Θεός με ειρήνη στη Μαρία, ήταν πνεύμα και κάποια δύναμη· και αυτοί οι λόγοι, καθώς εισέρχονταν στην καρδιά, γίνονταν ψυχή μέσα στην ψυχή και πνεύμα μέσα στο πνεύμα, και θεϊκή δύναμη γέμιζε την καρδιά της. Διότι κατ' ανάγκην, όπου κατοικήσει εκείνη η δύναμη, παραμένει μόνιμα ως κτήμα αναφαίρετο. Γι' αυτό ο Κύριος, γνωρίζοντας τι της είχε δώσει, είπε: «Η Μαρία διάλεξε την αγαθή μερίδα». Μετά από καιρό, εκείνα που έκανε με προθυμία η Μάρθα για τη διακονία, την οδήγησαν στο ίδιο εκείνο χάρισμα· διότι και αυτή δέχτηκε θεϊκή δύναμη στην ψυχή της.

Διότι, δεν θα αξιωθείς με κανέναν άλλον τρόπο αυτά τα θαυμαστά και μακάρια παραδείγματα, παρά μόνο εάν χύνεις δάκρυα ημέρα και νύχτα, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Διότι δεν αγνοείς ότι «εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση»· γι' αυτό λέει ο προφήτης με παρρησία: «για τα δάκρυά μου μην αποσιωπήσεις», και πάλι: «έθεσες τα δάκρυά μου σύμφωνα και με την επαγγελία σου» και: «έγιναν τα δάκρυά μου για εμένα άρτος ημέρα και νύχτα», και σε άλλον ψαλμό: «το ποτό μου με κλάμα το αναμείγνυα». Διότι το δάκρυ που πραγματικά αναβλύζει «από πολλή θλίψη και συνοχή καρδίας» με επίγνωση της αλήθειας και με φλόγα στα σπλάχνα, είναι τροφή της ψυχής που χορηγείται από τον επουράνιο άρτο, από τον οποίο προηγουμένως μετείχε η Μαρία, όταν κάθισε στα πόδια του Κυρίου και δάκρυζε, σύμφωνα με τη μαρτυρία του ίδιου του Σωτήρος, διότι λέει: «Η Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί». Ω, τι πολύτιμα μαργαριτάρια ήταν εκείνα μέσα στη ροή των μακάριων δακρύων! Ω, τι ευθεία και ευπειθής ακοή! Ω, τι ανδρεία και σοφή διάνοια! Ω, οξύνοια του πνεύματος του Κυρίου, που ελκύει σφοδρό έρωτα προς τον άχραντο Νυμφίο! Ω, κέντρισμα πόθου της ψυχής προς τον Θεό Λόγο! Ω, άμεση κοινωνία της νύμφης με τον ουράνιο Νυμφίο!

ΙΔ΄. Το έργο της προσευχής και του λόγου, όταν επιτελείται κατάλληλα, βρίσκεται υπεράνω κάθε αρετής και εντολής. Και μάρτυρας αυτού είναι ο Ίδιος· διότι, όταν επισκέφθηκε την οικία της Μάρθας και της Μαρίας, και ενώ η μεν Μάρθα ασχολούνταν με τη διακονία, η δε Μαρία καθόταν κοντά στα πόδια του και απολάμβανε την αμβροσία εκείνης της θείας γλώσσας, επειδή η αδελφή της την κατέκρινε ότι δεν τη βοηθά και γι' αυτό προσήλθε στον Χριστό, Εκείνος, προτάσσοντας το κυριότερο έναντι του δευτερεύοντος, είπε: Μάρθα, μεριμνάς και τυρβάζεις για πολλά· ένα όμως είναι το αναγκαίο· η Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν πρόκειται να της αφαιρεθεί. Αυτό το είπε, όπως αναφέραμε, όχι για να απορρίψει το έργο της διακονίας, αλλά επειδή προκρίνει απολύτως το μείζον έναντι του ελάσσονος· διότι αλλιώς, πώς ο Ίδιος θα αποδεχόταν τη διακονία; Πώς άλλωστε φαίνεται να την ασκεί και ο Ίδιος, νίβοντας τα πόδια των μαθητών;

Εσύ λοιπόν, ω καλλίστη των γυναικών, είσαι αληθινά μακάρια και τρισμακάρια, διότι εξέλεξες την αγαθή μερίδα ακολουθώντας εκείνη την περίφημη Μαρία, καθήμενη τρόπον τινά παρά τους πόδας του Ιησού και ακούγοντας τον λόγο του μέσα από έναν βίο απαλλαγμένο από μέριμνες. Αγίασες τον εαυτό σου, αφιερώνοντας τη ζωή σου ως κειμήλιο στον Θεό. Εξευγένισες το αίμα σου εν Πνεύματι Αγίω, προβάλλοντας τον εαυτό σου ως καλό υπόδειγμα. Διότι, τι θα κερδίσουν και όσες βρίσκονται υπό τον ζυγό, εάν δεν αναζητήσουν και δεν ψηλαφήσουν και αυτές τον Θεό όσο τους είναι δυνατόν; Δεν διαλύονται όλες οι συζυγίες μέσω του θανάτου; Δεν παρέρχονται σαν όνειρο τα ωραία της παρούσας ζωής; Πόσο ελεεινά είναι τα του γάμου. Άλλοι είναι άτεκνοι, και άλλοι έχουν κακά παιδιά. Φτώχειες και πλούτη, όπου οι μεν πιέζουν και τρόπον τινά κατακαίνε, ενώ οι δε ρίχνονται σαν ζάρια από τον έναν στον άλλον. Νυφικοί θάλαμοι που εγείρονται, αλλά και καταλύονται με θρήνους, θρήνοι και κοπετοί, αλλεπάλληλες συμφορές, από τις οποίες είναι πλήρης ο βίος και τα παραδείγματα προ οφθαλμών.

Και ποια είναι η ανάγκη να μεριμνάτε και να ταράζεστε για πολλά; Σας συμβουλεύω να επιλέγετε την αγαθή μερίδα, δηλαδή να εισακούετε τον ταπεινό μας λόγο. Να σώζεσθε, τέκνα μου, εν Κυρίω, και να αγαλλιάζεσθε με τον φόβο Του. Να μαθαίνετε καλά τον κανόνα, να αποστηθίζετε όσα σας έχουν παραγγελθεί. Με αγαθές διηγήσεις να πορεύεσθε με μέτρο εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον Οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και λοιπόν ερωτώ σχετικά με τον προκείμενο σε εμάς αγώνα της ασκήσεως: τι λέτε, αδελφοί; Έχουμε το ζητούμενο; Κατακτήσαμε την αιώνια ζωή; Επιτυγχάνουμε την ελπίδα της σωτηρίας; Ή μήπως αποτυγχάνουμε στο καθήκον μας; Εγώ, επομένως, τουλάχιστον από τα φαινόμενα, νομίζω ότι σε τίποτα δεν υστερείτε από τους θεσμούς και τους κανόνες της υπακοής, πράγμα που αποτελεί το κεφάλαιο της σωτηρίας σας. Είθε δε και ως προς τα κρυπτά να διαφυλάσσεστε σώοι και αβλαβείς, ώστε μέσω υμών να τύχω και εγώ ο ταπεινός του θείου ελέους. Και ας δώσουμε αμφότεροι δόξα στον Θεό, διότι αξιωθήκαμε να επιλέξουμε την αγαθή μερίδα, και τρόπον τινά να καθίσουμε παρά τους πόδας του Ιησού και να ακούμε τους λόγους Του. Άλλοι, λοιπόν, μεριμνούν και τυρβάζουν περί πολλά, δηλαδή περί γυναικός και τέκνων, περί κτημάτων και χρημάτων. Για εμάς όμως υπάρχει μία μέριμνα: πώς θα αρέσουμε στον Κύριο. Άλλοι στρατεύονται στον επίγειο Καίσαρα και εξαναγκάζονται με κάθε τρόπο να υπηρετούν τα προστάγματα του Καίσαρα μέχρις αίματος. Η δική μας όμως στρατεία είναι εκούσια, εκτελώντας με κάθε ελευθερία τα εντάλματα του παμβασιλέως Χριστού, έχοντας την υπόσχεση ότι μετά τη στρατεία θα κληρονομήσουμε βασιλεία ασάλευτη.

Η δε Μάρθα περισπώταν από την πολλή διακονία. Και πλησιάζοντας είπε: Κύριε, δεν σε νοιάζει που η αδελφή μου με άφησε μόνη να διακονώ; Πες της, λοιπόν, να με βοηθήσει. Αποκρινόμενος δε ο Ιησούς της είπε: Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και τυρβάζεις για πολλά. Ενός όμως υπάρχει ανάγκη. Η δε Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα αφαιρεθεί από αυτήν.» Μεγάλο μεν είναι το αγαθό της φιλοξενίας, το οποίο επεδείκνυε η Μάρθα, και δεν είναι απορριπτέο· μεγαλύτερο όμως είναι το να προσέχει κανείς τους πνευματικότερους λόγους. Διότι μέσω του πρώτου τρέφεται το σώμα, ενώ μέσω του δεύτερου ζωοποιείται η ψυχή. Διότι δεν βρισκόμαστε εδώ, λέει, ω Μάρθα, για να γεμίσουμε την κοιλιά με ποικίλα φαγητά, αλλά για να ωφελήσουμε ψυχές.

Παρατήρησε δε την κρίση του Κυρίου. Δεν είπε τίποτα προηγουμένως στη Μάρθα, πριν να λάβει από εκείνη τις αφορμές για την επίπληξη. Διότι, επειδή εκείνη προσπαθούσε να αποσπάσει την αδελφή της από την ακρόαση, τότε ο Κύριος, δράττοντας την αφορμή, την επιπλήττει. Διότι μέχρι εκείνου του σημείου η φιλοξενία είναι άξια τιμής, μέχρις ότου δεν μας περισπά και δεν μας απομακρύνει από τα πιο αναγκαία. Όταν όμως αρχίσει να μας εμποδίζει από τα σπουδαιότερα, τότε πρέπει να προτιμάται έναντι αυτής η ακρόαση των θείων λόγων, ή μάλλον, αν πρέπει να μιλήσουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια, ο Κύριος δεν αποτρέπει τη φιλοξενία, αλλά την πολυτέλεια και την τύρβη, δηλαδή τον περισπασμό και την ταραχή, επειδή επαινεί τη λιτή υποδοχή. Διότι γιατί, λέει, Μάρθα μεριμνάς και τυρβάζεις για πολλά, δηλαδή περισπάσαι και ταράζεσαι; Ένα πράγμα έχουμε ανάγκη για να φάμε, το οτιδήποτε, και όχι την ποικιλία. Κάποιοι βέβαια τη φράση «ενός εστι χρεία», δεν την κατενόησαν περί του φαγητού, αλλά περί της προσοχής στη διδασκαλία. Μέσα από όσα λέει, ο Κύριος διδάσκει τους αποστόλους, ώστε όταν εισέρχονται σε κάποια οικία, να μη ζητούν καμία ποικιλία, αλλά να αρκούνται στη λιτή υποδοχή, μη ζητώντας τίποτε περισσότερο, παρά μόνο την προσοχή στη διδασκαλία· να εννοείς δε τη μεν Μάρθα ως την πρακτική αρετή, τη δε Μαρία ως τη θεωρία.

Πρόσεξε δε και το εξής: «η οποία δεν θα της αφαιρεθεί». Διότι ο άνθρωπος της πρακτικής ζωής έχει αυτό που θα του αφαιρεθεί, δηλαδή αυτήν ακριβώς την πολυασχολία και τον περισπασμό· διότι, προκόπτοντας και φτάνοντας στη θεωρία, ελευθερώνεται από τον περισπασμό και την τύρβη· επομένως, κάτι του αφαιρείται.

Ναι, λέει, αλλά όμως, ότι ο Χριστός απορρίπτει τη σωματική εργασία, είναι φανερό από τα λόγια του προς τη Μάρθα: «Μάρθα, μεριμνάς και τυρβάζεις, ένα όμως είναι αναγκαίο· και η Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα·» και πάλι: «Μη μεριμνήσετε για την αύριον.» Αυτές τις απορίες προβάλλουν εκείνοι που θέλουν να τρέφονται μένοντας αργοί. Εμείς όμως τι λέμε; Ότι αυτό που ελέχθη προς τη Μάρθα, δεν αναφέρεται στο έργο, την εργασία και την αργία, αλλά στο να διακρίνει κανείς τον κατάλληλο καιρό, και να μην αναλώνει τον χρόνο της ακροάσεως του λόγου στη φροντίδα για τα φαγητά. Θέλοντας λοιπόν να την πείσει να μην εγκαταλείπει μάταια τον καιρό της διδασκαλίας εξαιτίας της ασχολίας με την κοιλιά, της λέει αυτά. Αλλά και λέγοντας «Μη μεριμνήσετε», ούτε έτσι απορρίπτει την εργασία. Διότι άλλο πράγμα είναι η μέριμνα και άλλο η εργασία.