Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 11:2

...για να μας διδάξει να μην είμαστε ράθυμοι ως προς αυτό· αλλά μάλλον να εντείνουμε τις δεήσεις, όχι στεκόμενοι στη μέση των πλατειών (διότι αυτό το έκαναν κάποιοι από τους Ιουδαίους, και αυτοί είναι οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, κάνοντας την πράξη αυτή αφορμή κενοδοξίας), αλλά μάλλον κατ' ιδίαν, με ησυχία και αποτραβηγμένα, και σαν να μιλάμε μόνοι στον μόνο Θεό, με καθαρό και απερίσπαστο νου. Διότι έπρεπε για κάθε αγαθό και ωφελιμότατο πράγμα, αρχή και δάσκαλος να μη γίνει κάποιος άλλος για εμάς, αλλά ο Ίδιος που πρωτεύει στα πάντα και δέχεται τις δεήσεις όλων. <Είπε δε σε αυτούς: Όταν προσεύχεστε, να λέτε: Πάτερ ημών, κ.λπ.> (A f. 149) Ω, τι μεγάλη αφθονία! Ω, γαληνότητα ασύγκριτη, που αρμόζει μόνο σε Αυτόν! Μας χαρίζει τη δική Του δόξα, αναβιβάζει τον δούλο στο αξίωμα του ελεύθερου, επιτρέπει να ονομάζουμε τον Θεό Πατέρα, ως ευρισκόμενους πλέον στην τάξη των υιών. Από Αυτόν δε έχουμε λάβει και αυτό μαζί με τα άλλα· και θα το μαρτυρήσει ο σοφός Ιωάννης λέγοντας για Αυτόν: «Όσοι δε τον έλαβαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού.» Διότι έχουμε μεταμορφωθεί προς υιοθεσία, δια της πνευματικής γεννήσεως, η οποία συντελείται μέσα μας όχι από φθαρτή σπορά, αλλά δια του λόγου του ζώντος και αιώνιου Θεού, καθώς είναι γραμμένο: «Διότι, επειδή το θέλησε, μας γέννησε με τον λόγο της αληθείας, για να είμαστε εμείς μια απαρχή των δικών Του κτισμάτων.» Διότι έτσι είπε κάποιος από τους αγίους αποστόλους.

Έτσι, εάν η βασιλεία του Θεού έλθει σε εμάς, όλα όσα τώρα επικρατούν θα περιέλθουν σε αφανισμό· διότι το σκοτάδι δεν αντέχει την παρουσία του φωτός, ούτε η αρρώστια παραμένει όταν επικρατήσει η υγεία, δεν ενεργούν τα πάθη όταν είναι παρούσα η απάθεια, εκμηδενίζεται ο θάνατος, αφανίζεται η φθορά, όταν η ζωή βασιλεύει μέσα μας και η αφθαρσία κατέχει την εξουσία. «Ελθέτω η βασιλεία σου». Πόσο γλυκιά είναι η φωνή, με την οποία απευθύνουμε ευθέως στον Θεό αυτή τη δέηση: ας καταλυθεί η αντίπαλη παράταξη, ας αφανιστεί η φάλαγγα των αλλοφύλων, ας καταργηθεί ο πόλεμος της σάρκας εναντίον του πνεύματος, ας μην γίνει το σώμα ορμητήριο του εχθρού της ψυχής, ας φανερωθεί σε εμένα η βασιλική εξουσία, το αγγελικό χέρι, οι χιλιάδες εκείνων που μας κατευθύνουν, η μυριάδα εκείνων που παρίστανται στα δεξιά, για να πέσει από την αντίπαλη πλευρά η χιλιάδα εκείνων που μας πολεμούν. Πολυπληθής είναι ο αντίπαλος, φοβερός και ακαταμάχητος για όσους στερούνται τη δική σου συμμαχία, αλλά μόνον εφόσον αυτός που δέχεται τον πόλεμο είναι μόνος· όταν όμως η δική σου βασιλεία φανερωθεί, φεύγει μακριά η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός, και εισέρχονται στη θέση τους η ζωή, η ειρήνη και η αγαλλίαση. Ή μήπως, καθώς το ίδιο νόημα ερμηνεύεται σε εμάς σαφέστερα από τον Λουκά, εκείνος που αξιώνει να έλθει η βασιλεία, επικαλείται τη συμμαχία του Αγίου Πνεύματος; Διότι έτσι αναφέρει σε εκείνο το Ευαγγέλιο, αντί για το «Ελθέτω η βασιλεία σου»: «Ας έλθει το Άγιο Πνεύμα σου σε εμάς και ας μας καθαρίσει».

Πώς υποβιβάζουν τη φύση του Πνεύματος στην υποτελή κτίση, κατατάσσοντάς την στη βασιλευόμενη φύση αντί για τη βασιλεύουσα; Η κτίση δουλεύει, και η δουλεία δεν είναι βασιλεία. Όμως το Άγιο Πνεύμα είναι βασιλεία· και αν είναι βασιλεία, οπωσδήποτε βασιλεύει, δεν εξουσιάζεται· και αν δεν εξουσιάζεται, δεν είναι ούτε κτίση, διότι ίδιον της κτίσεως είναι να δουλεύει. Εάν λοιπόν το Πνεύμα βασιλεύει, πώς το συναριθμούν με τη δουλεύουσα φύση εκείνοι που δεν έχουν ακόμη μάθει να προσεύχονται, εκείνοι που δεν γνωρίζουν ποιος είναι αυτός που καθαρίζει το μολυσμένο, ποιος είναι αυτός που έχει αναλάβει το κράτος της βασιλείας; «Ας έλθει το Άγιο Πνεύμα σου», λέγει, «και ας μας καθαρίσει». Επομένως, το να καθαρίζει την αμαρτία αποτελεί ιδιαίτερη και εξαιρετική δύναμη και ενέργεια του Αγίου Πνεύματος· διότι, βεβαίως, το καθαρό και αμόλυντο δεν έχει ανάγκη από αυτόν που το καθαρίζει. Αλλά βέβαια αυτό ακριβώς μαρτυρεί ο απόστολος και για τον Μονογενή.

Αμέσως, όπως είναι πρέπον, ο Κύριος διδάσκει όσους προσεύχονται να ξεκινούν με τη θεολογία μέσα από αυτά τα λόγια, και τους μυσταγωγεί στον τρόπο υπάρξεως της δημιουργικής αιτίας των όντων, εφόσον ο ίδιος είναι κατ' ουσίαν η αιτία των όντων. Διότι τα ρητά της προσευχής περιέχουν δήλωση του Πατρός, του ονόματος του Πατρός και της βασιλείας του Πατρός, ώστε από αυτήν ακριβώς την αρχή να διδαχθούμε να σεβόμαστε, να επικαλούμαστε και να προσκυνούμε τη μοναδική Τριάδα. Διότι ουσιωδώς υφεστώς όνομα του Θεού και Πατρός είναι ο μονογενής Υιός, και ουσιωδώς υφεστώσα βασιλεία του Θεού και Πατρός είναι το Άγιο Πνεύμα —διότι αυτό που εδώ ο Ματθαίος ονομάζει βασιλεία, αλλού ένας άλλος από τους ευαγγελιστές το αποκάλεσε Άγιο Πνεύμα, λέγοντας: «Ας έλθει το Άγιό σου Πνεύμα και ας μας καθαρίσει»—. Διότι ο Πατέρας δεν έχει το όνομα ως κάτι επίκτητο, ούτε βέβαια νοούμε τη βασιλεία ως κάποιο αξίωμα που του προσδίδεται επιπροσθέτως. Δεν υπήρξε αρχή στο να υπάρχει, ώστε να υπάρξει αρχή και στο να είναι πατέρας ή βασιλιάς, αλλά, αφού υπάρχει πάντοτε, είναι πάντοτε και πατέρας και βασιλιάς, μη έχοντας καμία απολύτως αρχή ούτε στο είναι του ούτε στο να είναι πατέρας ή βασιλιάς. Εάν λοιπόν υπάρχει πάντοτε, πάντοτε είναι και πατέρας και βασιλιάς, άρα πάντοτε και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα συνυφίστανται ουσιωδώς με τον Πατέρα, όντα εκπορευόμενα από αυτόν και ευρισκόμενα εντός αυτού κατά τρόπο φυσικό, υπεράνω αιτίας και λόγου, και όχι δημιουργημένα χρονικά ύστερα από αυτόν εξαιτίας κάποιου λόγου· διότι η μεταξύ τους σχέση έχει τη δύναμη της συνενδείξεως και δεν επιτρέπει να θεωρούνται χρονικά το ένα μετά το άλλο τα πρόσωπα των οποίων υπάρχει και ονομάζεται σχέση.

Κεφάλαιο ΙΑ΄. Περί προσευχής. Περί εκείνου που είχε κωφό δαιμόνιο. Περί εκείνης από το πλήθος που ύψωσε τη φωνή της. Περί εκείνων που ζητούσαν σημείο. Περί του Φαρισαίου που προσκάλεσε τον Ιησού. Περί του ταλανισμού των νομικών. «Και συνέβη, ενώ αυτός προσευχόταν σε κάποιον τόπο, μόλις σταμάτησε, του είπε κάποιος από τους μαθητές του: Κύριε, δίδαξέ μας να προσευχόμαστε, όπως ακριβώς και ο Ιωάννης δίδαξε τους μαθητές του. Εκείνος δε τους είπε: Όταν προσεύχεστε, να λέτε:

«Πατέρα μας, που είσαι στους ουρανούς, ας αγιαστεί το όνομά σου, ας έλθει η βασιλεία σου, ας γίνει το θέλημά σου, όπως στον ουρανό, έτσι και στη γη. Τον επιούσιο άρτο μας δίνε μας καθημερινά, και συγχώρησέ μας τις αμαρτίες μας, γιατί και εμείς συγχωρούμε τον καθένα που μας οφείλει, και μη μας φέρεις σε πειρασμό, αλλά ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό.» Ο μαθητής του Χριστού παραδειγματίζεται από τον ζήλο των μαθητών του Ιωάννη, γι' αυτό και ζητά να διδαχθεί τον τρόπο προσευχής. Ο Σωτήρας λοιπόν τον διδάσκει, χωρίς να απορρίψει το αίτημα του μαθητή. «Πατέρα μας», λέει, «που είσαι στους ουρανούς».