Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 11:20

Θέλησε να αναλογιστείς τη συνοδοιπορούσα εξέταση περί του Υιού, και θα διαπιστώσεις ότι η αΐδια δύναμη του αγίου Πνεύματος είναι ομοούσια με τον Πατέρα, από το γεγονός ότι αυτό αποκαλείται δάκτυλος. Βεβαίως, όταν οι μάγοι στην Αίγυπτο είδαν την ακαταμάχητη δύναμη του αγίου Πνεύματος, κραύγαζαν λέγοντας: «Αυτό είναι δάκτυλος Θεού». Δεν ομολογούσαν τίποτε άλλο παρά την ομοούσια δύναμη του αγίου Πνεύματος, την οποία έχει σε σχέση με τον Θεό Πατέρα, διά της φράσης «δάκτυλος Θεού», στην οποία είναι αδύνατον να αντισταθεί κανείς. Και για να μην ισχυριστεί κανείς με σοφιστείες ότι αυτά δεν ελέχθησαν ορθώς από τους μάγους, οι απόστολοι, ή μάλλον ο Κύριος που βρισκόταν μέσα τους, επιβεβαίωσε τα λεγόμενά τους ως ορθά, λέγοντας και ο Ίδιος: «Εάν εγώ με τον δάκτυλο του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια». Άρ. είπε: Πού είναι γραμμένο ότι το Πνεύμα είναι Θεός;

Και αν ονομάζεται δεξιά του Πατρός· «Διότι η δεξιά του Κυρίου επιτέλεσε δύναμη», και «η δεξιά σου, Κύριε, συνέτριψε εχθρούς», το δε Άγιο Πνεύμα ονομάζεται δάκτυλος του Θεού, σύμφωνα με το ρητό «Αν εγώ με δάκτυλο Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια», το οποίο σε άλλο Ευαγγέλιο είναι γραμμένο ως «Αν εγώ με Πνεύμα Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια», τότε το Άγιο Πνεύμα είναι της αυτής φύσεως με τον Πατέρα και τον Υιό.

Διότι, ενώ οι τρεις ευαγγελιστές αναφέρουν ότι ο Κύριος είπε προς τους Ιουδαίους: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφθασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού», ο Λουκάς αναφέρει ότι Εκείνος είπε: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το δάχτυλο του Θεού, τότε έφθασε σε εσάς η βασιλεία των ουρανών». Επομένως, και τα σημεία που έγιναν μέσω του Μωυσή στην Αίγυπτο, τα οποία έγιναν με το δάχτυλο του Θεού, και τα παράδοξα σημεία του Θεού επιτελούνταν με το Πνεύμα. Ως δάχτυλο δε του Θεού, σε αυτά τα σημεία που έγιναν από τον Μωυσή και σε εκείνα του Κυρίου, έχει ονομαστεί το Πνεύμα, όχι επειδή είναι κάποια μικρή δύναμη που συνυπάρχει με τον Θεό, όπως το δάχτυλο στο σώμα, αλλά επειδή το χάρισμα των σημείων και των ιαμάτων είναι ένα από τα διανεμόμενα χαρίσματά Του· αυτό το ένα, λοιπόν, και όχι το σύνολο των χαρισμάτων του Πνεύματος, το ονομάζει δάχτυλο. Διότι σε άλλον μεν δίδεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως, σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον προφητεία, σε άλλον διάκριση πνευμάτων, σε άλλον διάφορα είδη γλωσσών, και σε άλλον ερμηνεία γλωσσών. Όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα διανέμει ξεχωριστά στον καθένα, όπως ακριβώς βούλεται. Θα μπορούσε, συνεπώς, κάποιος να πει ότι όλα αυτά, καθώς και όσα άλλα χαρίσματα του Πνεύματος υπάρχουν, αποτελούν τρόπον τινά ένα σώμα Του, ενώ το καθένα ξεχωριστά από τα χαρίσματα αποτελεί δάχτυλο. Και ας μην παραβλέψεις αυτή τη χρησιμότητα της λέξης.

Επειδή, όσον αφορά εσένα, και η σιωπή θα αρκούσε, καθώς το ίδιο ερώτημα τίθεται και σε εσένα. Λέμε, λοιπόν, ότι το να αποκαλούμε υιό εκ του Υιού θα οδηγούσε όσους ανθρώπους το άκουγαν στην υποψία ότι υπάρχει πλήθος (πολυθεΐα) ως προς την Τριάδα της θεότητας. Διότι θα ήταν εύκολο να υποθέσει κανείς ότι, εάν πράγματι έχει γεννηθεί υιός εκ του Υιού, τότε και από αυτόν πάλι θα είχε γεννηθεί άλλος, και πάλι άλλος, και ούτω καθεξής δημιουργώντας ένα συνεχές πλήθος. Για τον λόγο αυτόν ακριβώς, ο Απόστολος διακήρυξε ξεκάθαρα ότι το Πνεύμα προέρχεται εκ του Θεού, λέγοντας ότι: Λάβαμε το Πνεύμα το εκ του Θεού. Και κατέστησε σαφές ότι φανερώθηκε διά του Υιού, ονομάζοντάς το Πνεύμα του Υιού, όπως ακριβώς και του Θεού, και αποκαλώντας το νου Χριστού, όπως ακριβώς [υπάρχει] και Πνεύμα Θεού, κατά το πρότυπο του πνεύματος του ανθρώπου. Απέφυγε όμως να το αποκαλέσει Υιό του Υιού, ώστε αφενός ο Θεός να είναι ένας Πατέρας, ο οποίος παραμένει πάντοτε Πατέρας, και είναι αιωνίως αυτό που είναι, και αφετέρου να είναι ένας Υιός, γεννημένος με αΐδια γέννηση, ο οποίος συνυπάρχει ανάρχως με τον Πατέρα ως αληθινός Υιός του Θεού, όντας πάντοτε αυτό που είναι, Θεός Λόγος και Κύριος· να είναι δε ένα και το Πνεύμα το άγιο, αληθώς άγιο Πνεύμα, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, αυτό που συνδοξάζεται με τον Πατέρα και τον Υιό, το οποίο μάλιστα ονομάζεται και Πνεύμα στόματος από τον προφήτη Δαβίδ· για το οποίο διδασκόμαστε ότι είναι και δάκτυλος του Θεού, καθώς στο Ευαγγέλιο ο Κύριος λέει: Εάν δε εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια διά του δακτύλου του Θεού. Αυτά έχουν λεχθεί, και έχουν καλώς, όπως ακριβώς ισχύουν για όσους πιστεύουν χωρίς περιέργεια στον Θεό, στον Λόγο και στο Πνεύμα, που αποτελούν μία θεότητα, η οποία είναι και η μόνη προσκυνητή.

Θα κατακριθείτε, λοιπόν, από τους γιους σας που έγιναν πιστοί, εφόσον αυτοί, λαμβάνοντας από εμένα την εξουσία και τη δύναμη, παραλύουν τον Σατανά και τον εκδιώκουν παρά τη θέλησή του από εκείνους που τον έχουν· εσείς όμως λέτε ότι εγώ επιτελώ τα θεία σημεία χρησιμοποιώντας τις δικές του δυνάμεις. <Αν όμως με το δάχτυλο του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, κ.τ.λ.> (A f. 156, B f. 115 b) Επειδή, λέει, αυτό που λέγεται από εσάς δεν είναι αληθές, αλλά μάλλον είναι αβάσιμο και ψευδές, και έχει χαρακτήρα συκοφαντίας, είναι ολοφάνερο ότι με το δάχτυλο του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια.

ΑΛΛΟ. Λέει κάπου ο Χριστός συνομιλώντας με τους Ιουδαίους: «Αν όμως εγώ με το δάχτυλο του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού;» Και αποκαλεί εδώ δάχτυλο το Άγιο Πνεύμα, το οποίο κατά κάποιον τρόπο εκφύεται από τη θεία ουσία και εξαρτάται φυσικά από αυτήν, όπως ακριβώς και το δάχτυλο από το ανθρώπινο χέρι. Διότι βραχίονα και δεξιά του Θεού αποκαλούν οι θείες Γραφές τον Υιό, σύμφωνα με το: «Τον έσωσε η δεξιά του και ο άγιος βραχίονάς του.» Και πάλι: «Κύριε, είναι υψηλός ο βραχίονάς σου και δεν το γνώριζαν· όταν το γνωρίσουν, θα καταντροπιαστούν.» Όπως λοιπόν ο βραχίονας είναι φυσικά συναρμοσμένος σε όλο το σώμα, ενεργώντας όλα όσα αποφασίζει ο νους, και συνήθως χρίει, χρησιμοποιώντας προς τούτο το δάχτυλο, έτσι ας θεωρήσουμε και τον Λόγο του Θεού ως προερχόμενο από αυτόν και φυσικά συναρμοσμένο μέσα του, για να το πω έτσι, και συμφυή, και ότι μέσα στον Υιό διήκει φυσικά και ουσιωδώς από τον Πατέρα το Πνεύμα, μέσω του οποίου τα πάντα χρίει και αγιάζει. Επομένως, το Άγιο Πνεύμα δεν φαίνεται να είναι αλλότριο ούτε αποξενωμένο από τη θεία φύση, αλλά προέρχεται από αυτήν και υπάρχει μέσα της φυσικά. Όπως ακριβώς λοιπόν και το δάχτυλο του σώματος βρίσκεται στο χέρι, όντας ομοφυές με αυτό, και το χέρι πάλι βρίσκεται στο σώμα χωρίς να είναι ετερούσιο ως προς αυτό. Εφόσον λοιπόν τα πράγματα έχουν έτσι, το Πνεύμα είναι συνεπώς Θεός, και τίποτε άλλο.

Διότι κατασκεύασαν μοσχάρι, και οι άθλιοι τόλμησαν να πουν: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ, οι οποίοι σε έβγαλαν από τη γη της Αιγύπτου.» Εξαιτίας, λοιπόν, αυτών των τόσο φοβερών επιπολαιοτήτων ο Μωυσής δυσφόρησε και συνέτριψε τις πλάκες στις οποίες βρισκόταν ο νόμος, θεωρώντας ότι δεν είναι άξιοι ούτε σκιάς ούτε τύπων ούτε καν γενικότερα της άνωθεν παιδαγωγίας αυτοί των οποίων ο νους ήταν τόσο παραλυμένος, ώστε να λησμονήσουν τα τόσο θαυμαστά γεγονότα που πραγματοποιήθηκαν υπέρ αυτών μέσω της θείας δύναμης, και να αποδώσουν πάλι τη λατρεία σε ένα μοσχάρι, ερχόμενοι σε ανάμνηση της λατρείας στην Αίγυπτο. Αλλά σε λίθινες πλάκες τότε σκιαγραφούνταν ο νόμος για τους παλαιότερους με το δάχτυλο του Θεού, όπως έχει γραφτεί. Εκείνα όμως αποτελούσαν τύπο των όσων πιστεύουμε ότι πραγματοποιήθηκαν για εμάς εν Χριστώ. Διότι ο Δεσπότης των πάντων Θεός καταγράφει τρόπον τινά μέσα μας τη γνώση του δικού Του θελήματος, χρησιμοποιώντας σαν κάλαμο τον Υιό εν Πνεύματι. Διότι έτσι Τον ονόμασε μέσω του Δαβίδ, λέγοντας: «Η γλώσσα μου είναι κάλαμος γραμματέως οξυγράφου.» Επειδή ο κάλαμος του Πατρός, δηλαδή ο Υιός, χάραξε στις καρδιές όλων τη γνώση κάθε αγαθού, χρησιμοποιώντας ως δάχτυλο του Θεού, τρόπον τινά, το Πνεύμα, το οποίο είναι και του Πατρός και δικό Του. Διότι ονόμασε το Πνεύμα του Θεού δάχτυλο, λέγοντας, άλλοτε μεν: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια εν Πνεύματι Θεού», και άλλοτε πάλι: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το δάχτυλο του Θεού».

Πάλι, ο Μωυσής ανέφερε ότι ο νόμος γράφτηκε με το δάκτυλο του Θεού. Είναι γραμμένο, λοιπόν: «Και έδωσε στον Μωυσή, όταν έπαψε να του ομιλεί στο όρος Σινά, τις δύο πλάκες του μαρτυρίου, πλάκες λίθινες γραμμένες με το δάκτυλο του Θεού», και στο βιβλίο της Εξόδου: «Είπαν λοιπόν οι επωδοί στον Φαραώ: αυτό είναι δάκτυλο Θεού». Ομοίως δε και ο Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, έλεγε στους Φαρισαίους: «εάν όμως εγώ με το δάκτυλο του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια».

Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, σύμφωνα με τον Λουκά, λέει ότι εκβάλλει τα δαιμόνια με το δάκτυλο του Θεού· ενώ σύμφωνα με τον Ματθαίο, με το Πνεύμα του Θεού. Ο Μέγας Βασίλειος αναφέρει ότι το «δάκτυλο του Θεού» είναι μία από τις ενέργειες του Πνεύματος. Εάν, λοιπόν, η μία από αυτές είναι το Άγιο Πνεύμα, τότε βεβαίως είναι και οι άλλες, όπως άλλωστε μας το δίδαξε ο ίδιος. Όμως, δεν υπάρχουν εξαιτίας αυτού πολλοί θεοί ή πολλά πνεύματα· διότι αυτά αποτελούν προόδους, εκφάνσεις και φυσικές ενέργειες του ενός Πνεύματος, και μέσα από την καθεμία ένα είναι αυτό που ενεργεί. Οι κακόδοξοι, ωστόσο, αποκαλώντας τις κτίσματα, υποβιβάζουν το Πνεύμα του Θεού σε κτίσμα επτά φορές. Ας ντραπούν, λοιπόν, επτά φορές. Διότι ο προφήτης που μίλησε πάλι γι' αυτά, λέγοντας ότι αυτοί οι επτά είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου που επιβλέπουν όλη τη γη· και εκείνος που γράφει στην Αποκάλυψη: «Χάρη σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό και από τα επτά πνεύματα που βρίσκονται ενώπιον του θρόνου του Θεού, και από τον Χριστό», φανερώνουν ξεκάθαρα στους πιστούς ότι αυτά είναι το Άγιο Πνεύμα.

Πώς λοιπόν η σοφία και η δύναμη του Πνεύματος είναι κτιστή; Ο δε Μέγας Αθανάσιος λέει: «Ένα και το αυτό είναι το Πνεύμα, στο οποίο ανήκουν όλες οι διαιρέσεις, ενώ το ίδιο είναι αδιαίρετο κατά τη φύση». Και βέβαια, τη μία από τις ενέργειες του Πνεύματος ο Κύριος στα Ευαγγέλια, κατά μεν τον Λουκά την ονομάζει «δάκτυλο Θεού», κατά δε τον Ματθαίο «πνεύμα Θεού».

Ότι, λοιπόν, και μερίζεται και προέρχεται από το Πνεύμα, ο Θεός το προανήγγειλε και μέσω του προφήτη Ιωήλ, χωρίς να πει, «στις έσχατες ημέρες θα εκχέω το Πνεύμα μου», αλλά «θα εκχέω από το Πνεύμα μου». Και ο Ησαΐας, όπως προηγουμένως αποδείξαμε με περισσότερα επιχειρήματα, απαρίθμησε πιο συνοπτικά τα πνεύματα που προέρχονται από το Πνεύμα, υποδεικνύοντας σαφώς τη διαίρεση των θείων ενεργειών. Ο δε Κύριος στα Ευαγγέλια, λέγοντας ότι εκβάλλει τα δαιμόνια με το δάχτυλο του Θεού, ταυτόχρονα δείχνει ότι αυτό το δάχτυλο είναι και Άγιο Πνεύμα, όπως δήλωσε και άλλος ευαγγελιστής, και ένα από τα πνεύματα που προέρχονται από το ίδιο το Πνεύμα, όπως λέει και ο Μέγας Βασίλειος, υπενθυμίζοντας και τα σημεία που τέλεσε ο Μωυσής στην Αίγυπτο. Επειδή όμως ο Κύριος δεν ενεργούσε μόνο με αυτό το ένα από τα διαιρεμένα χαρίσματα, λέει ο Ιωάννης, ο οποίος είναι και κάτι περισσότερο από προφήτης: «ο Θεός δεν δίνει το Πνεύμα με το μέτρο· ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του».

Το ότι δε το Άγιο Πνεύμα είναι της θείας ουσίας, αυτό εσύ ζήτησας να αποσαφηνιστεί μέσω των Γραφών. Σου είναι δυνατόν, αν σκεφτείς με οξύνοια και προχωρήσεις λίγο στα λόγια του Κυρίου που έχουμε στα χέρια μας, να βρεις και τη λύση. «Αν εγώ», λέει, «εκβάλλω τα δαιμόνια μέσω του Βεελζεβούλ, οι υιοί σας μέσω τίνος τα εκβάλλουν;» Αν όμως εγώ εκβάλλω αυτά με το Πνεύμα του Θεού, άρα έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού. Σε άλλο σημείο ο ευαγγελιστής έχει πει σαφέστερα: «Αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το δάκτυλο του Θεού». Ονομάζοντας δάκτυλο του Θεού το Άγιο Πνεύμα. Και το δάκτυλο, όπως συμβαίνει στο δικό μας ανθρώπινο παράδειγμα, είναι της ουσίας του σώματος. Την αχώριστη λοιπόν και συγγενική προς τη θεία ουσία υπόσταση του Αγίου Πνεύματος, τη φανέρωσε με την ονομασία του δακτύλου.

Όπως, για παράδειγμα, αυτό που λέει στο όγδοο κεφάλαιο της προς Ρωμαίους επιστολής ο θειότατος Παύλος, το «αν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν»· και αυτό που αναφέρει στο ίδιο κεφάλαιο προς τους ίδιους, «εκείνους που προγνώρισε ο Θεός, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του»· και αυτό που γράφει στο τέταρτο κεφάλαιο της προς Γαλάτας, το «επειδή δε είστε Υιοί, εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει: αββά, ο Πατήρ»· και αυτό στη δεύτερη προς Θεσσαλονικείς, το «τον οποίο ο Κύριος Ιησούς θα εξολοθρεύσει με το Πνεύμα του στόματός του»· το «δύναμη εξερχόταν από αυτόν και θεράπευε τους πάντες», όπως αναφέρει ο Λουκάς στο έκτο κεφάλαιο του Ευαγγελίου του· το «αν όμως εγώ με το δάχτυλο του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού», που λέει ο Κύριος στο ενδέκατο κεφάλαιο του ιδίου Ευαγγελίου· το «όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου»· το «όλα όσα έχει ο Πατήρ είναι δικά μου»· το «εγώ και ο Πατήρ είμαστε ένα»· το «εγώ βρίσκομαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατήρ μέσα σε εμένα»· το «εμφύσησε και είπε στους μαθητές, λάβετε Πνεύμα Άγιον»· το «εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από το δικό μου και θα σας το αναγγείλει»· και το «τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα», τα οποία περιέχονται στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο. Διότι όλα αυτά αποβλέπουν σε έναν σκοπό: να καταδείξουν τη συμφυΐα του Παρακλήτου με τον Υιό, και το ίσο και ταυτόσημο της ουσίας και της ενέργειας που έχει με τον Θεό· και αυτό είναι προφανές από τα παραπάνω χωρία.

Όσο για το χωρίο «εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το δάχτυλο του Θεού», ο θείος Κύριλλος ερμηνεύοντάς το, στο βιβλίο των Θησαυρών το διατυπώνει ως εξής: «δάχτυλο εδώ, λέει, ονομάζει το Άγιο Πνεύμα, το οποίο κατά κάποιον τρόπο εκφύεται από τη θεία ουσία και εξαρτάται φυσικά από αυτήν, όπως ακριβώς και το δάχτυλο από το ανθρώπινο χέρι. Διότι οι Γραφές αποκαλούν τον Υιό βραχίονα και δεξί χέρι του Θεού, σύμφωνα με το “τον έσωσε το δεξί του χέρι, και ο άγιος βραχίονάς του”. Όπως λοιπόν ο βραχίονας είναι φυσικά συναρμοσμένος με όλο το σώμα, ενεργώντας όλα όσα θα αποφάσιζε η διάνοια, και συνήθως χρίει χρησιμοποιώντας το δάχτυλο γι' αυτό τον σκοπό, έτσι και τον Λόγο του Θεού τον θεωρούμε ότι προέρχεται από Αυτόν και είναι φυσικά συναρμοσμένος και, ας πούμε, εμφυτευμένος σε Αυτόν. Μέσα στον Υιό όμως διαχέεται φυσικά και ουσιωδώς από τον Πατέρα το Πνεύμα, μέσω του οποίου τα πάντα αγιάζει χρίοντάς τα. Επομένως το Άγιο Πνεύμα δεν φαίνεται να είναι ξένο ούτε αποξενωμένο από τη θεία φύση, αλλά προέρχεται από αυτήν και βρίσκεται φυσικά μέσα της». Όπως ακριβώς λοιπόν και το δάχτυλο του σώματος βρίσκεται στο χέρι όντας ομοφυές με αυτό, και το χέρι πάλι στο σώμα, χωρίς να είναι ετερούσιο προς αυτό. «

θ΄. Από το κατά Λουκάν ευαγγέλιο: Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το δάκτυλο του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού. ι΄. Κατά τον Ιωάννη: Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας.

πβʹ. Του ιδίου, από το βιβλίο των Θησαυρών: Λέει κάπου ο Χριστός συνομιλώντας με τους Ιουδαίους: «Αν όμως εγώ με το δάχτυλο του Θεού βγάζω τα δαιμόνια, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού». Και ως δάχτυλο εδώ εννοεί το Άγιο Πνεύμα, το οποίο κατά κάποιον τρόπο προέρχεται από τη θεία ουσία και εξαρτάται φυσικά από αυτήν, όπως ακριβώς και το δάχτυλο από το ανθρώπινο χέρι. Διότι ως βραχίονα και δεξιά του Θεού οι θείες Γραφές αποκαλούν τον Υιό, σύμφωνα με το «Τον έσωσε η δεξιά του και ο άγιος βραχίονάς του», και πάλι: «Κύριε, υψώθηκε ο βραχίονάς σου, και δεν το κατάλαβαν· όταν όμως το καταλάβουν, ας ντροπιαστούν».

Αν και ο Υιός ονομάζεται χέρι, και το Πνεύμα δάκτυλο –διότι, ενώ οι άλλοι ευαγγελιστές αναφέρουν ότι ο Κύριος είπε: «Εάν εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού», ο Λουκάς, αντί της φράσης «με το Πνεύμα του Θεού», γράφει «με τον δάκτυλο του Θεού», αλλά και στην Αίγυπτο ο δάκτυλος του Θεού μέσω του Μωυσή μετέβαλε το χώμα σε ζωντανούς οργανισμούς, δείχνοντας ότι και η πρώτη δημιουργία των ζώων συντελέστηκε δι’ Αυτού· διότι και τότε, λέει, «το πνεύμα του Θεού φερόταν πάνω από το νερό»– δεν πρέπει εξαιτίας αυτού να υποτιμούμε το Πνεύμα, ούτε να το θεωρούμε κατώτερο του Υιού, ως μέρος Του· διότι το δάκτυλο είναι μέρος του χεριού· για να μην αναγκαστούμε να αποκαλέσουμε και τον Υιό μέρος του Πατέρα ως χέρι Του, και επομένως κατώτερο, ή να δεχθούμε ότι εκφύεται από τον Υιό. Αν και δεν έχει ονομαστεί κατ' αυτόν τον τρόπο δάκτυλος του Θεού, παρά μόνο δάκτυλος Θεού, και ούτε μόνο αυτό, αλλά υπάρχει περίπτωση όπου και αυτό λέγεται χέρι· διότι λέει: «Τα χέρια σου με εποίησαν και με έπλασαν»· και, «έργα των χειρών σου είναι οι ουρανοί», αποκαλώντας χέρια από κοινού τον Υιό και το Πνεύμα, αλλά και πάλι το καθένα ξεχωριστά.

Ότι, λοιπόν, κρίθηκε ως κοινό δόγμα στην καθολική Εκκλησία του Χριστού ότι το Άγιο Πνεύμα δεν εκπορεύεται από τον Υιό, και ότι ως προς αυτά επήλθε συμφωνία των Εκκλησιών τόσο της Ανατολής όσο και όλης της γης, είναι φανερό από όσα έχουν ειπωθεί. Το ότι αυτό αποτελεί αρχαία δοξασία του Κυρίλλου και με κάθε τρόπο εξαλείφει αυτή την υποψία, θεωρώντας φοβερό το να νομίσει κάποιος ότι τα ιδιώματα του Πατρός είναι κοινά και στον Υιό, είναι φανερό και από τα εξής: Διότι στην ερμηνεία του κατά Λουκάν Ευαγγελίου, στο τριακοστό ένατο κεφάλαιο, αναπτύσσοντας τον θεσπέσιο λόγο του Κυρίου που λέει «αν όμως με το δάχτυλο του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, άρα έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού», αναφέρει τα εξής: «Επειδή, λέει, αυτό που υποστηρίζετε δεν είναι αληθές, αλλά μάλλον είναι αβάσιμο, ψευδές και επιπλέον ενέχει χαρακτήρα συκοφαντίας, είναι ολοφάνερο ότι με το δάχτυλο του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια· και δάχτυλο του Θεού ονομάζει το Άγιο Πνεύμα· διότι ο ίδιος έχει ονομαστεί χέρι και βραχίονας του Θεού και Πατρός· διότι ενεργεί τα πάντα δι' αυτού· ομοίως όμως ενεργεί και ο Υιός εν Πνεύματι».

Υπάρχουν όμως και ορισμένοι από τους οποίους η φράση «ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μελλοντικό» εκλαμβάνεται με διαφορετικό τρόπο, και η λύση της απορίας προβάλλεται πιο απλά και πιο άμεσα. Ο Μωσαϊκός νόμος, λένε, τιμωρεί με θάνατο αυτόν που βλασφημεί κατά του Θεού, χωρίς να του παρέχει καμία συγγνώμη ούτε άφεση, και αυτό ακριβώς φανερώνει το ότι «δεν συγχωρείται αυτός που έχει βλασφημήσει στον παρόντα αιώνα». Γι' αυτό, λένε, είναι εύλογο να σκεφτόμαστε ότι αυτός που βλασφημεί κατά του Αγίου Πνεύματος, όχι μόνο θα λογοδοτήσει στον Θεό και θα υποστεί τις ποινές της βλασφημίας στον μελλοντικό αιώνα, αλλά και κατά τον παρόντα αιώνα υποβάλλεται σε έσχατες τιμωρίες, επειδή ο Μωσαϊκός νόμος όρισε ότι εκείνος που εξαπολύει καταραμένη γλώσσα εναντίον του Θεού, δηλαδή εκείνος που υβρίζει με βλασφημίες το Θείο, στου οποίου την ουσία και την κυριότητα ανήκει και το Πνεύμα, λιθοβολείται και στερείται τη ζωή. Συνεπώς, το Πνεύμα ανακηρύσσεται ολοφάνερα Θεός, ακόμη κι αν δεν το αποδέχονται οι θεομάχοι, μέσω του οποίου ο Δημιουργός της φύσεως επιτελούσε θεουργικά τα υπέρλογα έργα, λέγοντας «εγώ με το δάχτυλο του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια», ονομάζοντας το Πνεύμα «δάχτυλο Θεού» εξαιτίας του απαράλλακτου της ουσίας και του αυτεξούσιου της ενέργειας.

Λέει, βέβαια, ότι εκβάλλει τα δαιμόνια με το Άγιο Πνεύμα, όχι επειδή ο ίδιος δεν μπορούσε από μόνος του, αλλά για να διδάξει ότι σε όλα τα θεοπρεπή έργα του συμπαρίσταται η ενέργεια του Πατρός και του Πνεύματος, ως ομοουσίων και ομοφυών που τείνουν προς ένα και το αυτό θέλημα. Διότι για τον λόγο αυτόν έλεγε: «Ο Πατέρας μου εργάζεται έως τώρα, κι εγώ εργάζομαι» και «δεν μιλώ από τον εαυτό μου» και το «εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το δάχτυλο του Θεού», και όσα άλλα ιερολογούν και διδάσκουν το ομοφυές και ομοδύναμο, καθώς και το ενιαίο της ενέργειας και του θελήματος.

Και συνέβη, όταν εξήλθε το δαιμόνιο, ο κωφός μίλησε, και τα πλήθη θαύμασαν. Μερικοί όμως από αυτούς είπαν: «Με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμονίων, εκβάλλει τα δαιμόνια». Άλλοι πάλι, πειράζοντάς τον, ζητούσαν από αυτόν σημείο από τον ουρανό. Αυτός όμως, γνωρίζοντας τις σκέψεις τους, τους είπε: «Κάθε βασιλεία που διαιρέθηκε εναντίον του εαυτού της ερημώνεται, και οίκος πέφτει πάνω σε οίκο. Αν λοιπόν και ο Σατανάς διαιρέθηκε εναντίον του εαυτού του, πώς θα σταθεί η βασιλεία του; Διότι λέτε ότι εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με τη δύναμη του Βεελζεβούλ. Αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με τον Βεελζεβούλ, οι γιοι σας με ποιον τα εκβάλλουν; Γι' αυτόν τον λόγο, αυτοί θα είναι κριτές σας. Αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το δάχτυλο του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού». Κωφός βέβαια λέγεται ως επί το πλείστον εκείνος που δεν μιλά, θα μπορούσε να λεχθεί και εκείνος που δεν ακούει, αλλά κυριότερα εκείνος που ούτε ακούει ούτε μιλά. Και εκείνοι που δεν ακούν εκ γενετής, ούτε μιλούν· διότι αυτό τους συμβαίνει κατ' ανάγκην. Επειδή, δηλαδή, μιλάμε εκείνα τα οποία μαθαίνουμε μέσω της ακοής. Όταν λοιπόν κάποιος δεν ακούει, φυσικό είναι ούτε να μιλά, εκτός και αν, λόγω κάποιας πάθησης, υπέστη αργότερα βλάβη στην ακοή του· διότι έναν τέτοιον άνθρωπο τίποτα δεν τον εμποδίζει να μιλά. Εκείνος, λοιπόν, που οδηγήθηκε στον Κύριο έπασχε και από τα δύο, ήταν κωφός και στη γλώσσα και στα αυτιά. Αυτός αποτελεί σύμβολο της ανθρώπινης φύσης, η οποία, επειδή βρισκόταν υπό την κυριαρχία των δαιμόνων, ούτε ανεχόταν να ακούει τα λόγια του Θεού, ούτε, πολύ περισσότερο, μπορούσε να τα εκφωνήσει.