Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 11:27

Η Μάρθα παραπονείται για την αδελφή της. Διδάσκει τους μαθητές να προσεύχονται και αναφέρει την παραβολή εκείνου που ζητά ψωμιά από τον φίλο του που βρίσκεται στο κρεβάτι. Θεραπεύει τον κωφό δαιμονιζόμενο. Τότε εκείνοι λένε ότι «με τη δύναμη του Βεελζεβούλ θεραπεύει». Έπειτα λέγει: «Όταν το ακάθαρτο πνεύμα βγει από τον άνθρωπο, περιπλανιέται σε άνυδρους τόπους». Κατόπιν, κάποια γυναίκα λέγει: «Μακαρία η κοιλία» και τα σχετικά. Προλέγει ότι οι άνθρωποι της εποχής εκείνης θα καταδικαστούν από τους Νινευίτες, και λέγει: «Κανείς, αφού ανάψει λυχνάρι, δεν το τοποθετεί κάτω από τον μόδιο». Εισήλθε για να γευματίσει σε οικία Φαρισαίου, ο οποίος παραπονείται διότι δεν νίφθηκε προ του γεύματος.

Κυρία μου, και προς τον Θεό μου ακοίμητη και ακαταίσχυντη προστασία μου. Δες την πίστη μου και τον ένθεο πόθο μου, και επειδή έχεις τη συμπάθεια και τη δύναμη, ως Μητέρα του Θεού, του μόνου αγαθού και ελεήμονος, δέξου την πανάθλια ψυχή μου και αξίωσέ την, διά της μεσιτείας και της προστασίας σου, να σταθεί στα δεξιά του μονογενούς σου Υιού και να βρει ανάπαυση μαζί με τους εκλεκτούς και τους αγίους του, διότι δεν έχω άλλον βοηθό ούτε προστάτη εκτός από σένα. Ελπίζοντας σε σένα, ας μην αποτύχω. Σε σένα καυχώμαι· μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα τον ανάξιο δούλο σου εξαιτίας των πολλών μου αμαρτιών και ανομιών· διότι έχεις και τη θέληση και τη δύναμη, ως εκείνη που γέννησε με τρόπο άρρητο τον έναν της Τριάδος. Έχεις τα μέσα για να πείσεις, για να παρακαλέσεις θερμά: τα χέρια, με τα οποία τον βάσταξες με άρρητο τρόπο, τους μαστούς, με τους οποίους τον θήλασες· θύμισέ του τα σπάργανα, την υπόλοιπη ανατροφή του από βρέφος. Ένωσε τα δικά σου με τα δικά του: τον σταυρό, το αίμα, τα τραύματα, διά των οποίων σωθήκαμε, διά των οποίων δοξαστήκαμε. Μην απομακρύνεις, λοιπόν, από εμένα την προστασία σου, αλλά βοήθα, και σκέπαζε, και διέσωζέ με παντοτινά· <διότι ευφραίνεται με τις παρακλήσεις σου ο μονογενής σου Υιός>· τον έχεις υπόχρεο, αφού είπε: τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου· και πολύ περισσότερο αυτός, που επέλεξε να συγκαταλεχθεί ανάμεσα στους δούλους, θα διαφυλάξει τη χάρη, σύμφωνα με τη δική του εντολή, σε εσένα που υπηρέτησες την απόρρητη γέννησή του.

Διότι, αν η ευγνώμων γυναίκα που αναφέρεται στο Ευαγγέλιο, αφού άκουσε για λίγο τους σωτήριους λόγους του Κυρίου, απέδωσε στη μητέρα Του τον μακαρισμό και την ευχαριστία, υψώνοντας τη φωνή της μέσα από το πλήθος και λέγοντας προς τον Χριστό: «Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε και οι μαστοί που θήλασες», εμείς που έχουμε καταγεγραμμένα κοντά μας όλα τα ρήματα της αιώνιας ζωής, και όχι μόνο τα ρήματα, αλλά και τα θαύματα και τα πάθη και την εξαιτίας αυτών έγερση της δικής μας φύσης από τους νεκρούς και την ανάληψη από τη γη στον ουρανό, καθώς και την αθάνατη ζωή και την αμετάβλητη σωτηρία που μας υποσχέθηκε μέσω αυτών, πώς να μην ανυμνήσουμε και να μη μακαρίσουμε αδιαλείπτως τη μητέρα του χορηγού της σωτηρίας, του δοτήρα της ζωής, εορτάζοντας και τη σύλληψη και τη γέννησή της, καθώς και την τωρινή μετοίκησή της στα Άγια των Αγίων;

Διότι τόσο πολύτιμο έχει καταστεί το όνομά του ενώπιον εκείνων που σώθηκαν και πίστεψαν μέσω αυτού, ώστε άλλοι μεν να περιφρονήσουν τον πλούτο, άλλοι τα αξιώματα, και άλλοι ακόμη και την ίδια τους τη ζωή, για να μην υπομείνουν το να αρνηθούν το όνομα των Χριστιανών. «Και θα προσεύχονται για αυτόν.» Διότι όχι μόνο στις εκκλησίες, αλλά και στις αγορές και στα σπίτια, κηρύττεται αδιακόπως η ευλογία του Χριστού, δηλαδή η δοξολογία, από εκείνους που έχουν πιστέψει σε αυτόν. «Και θα ευλογηθούν μέσω αυτού όλες οι φυλές της γης.» Διότι όλες οι φυλές, όλες οι γλώσσες και οι χώρες, οι οποίες προηγουμένως ζούσαν μέσα στην πλάνη, τώρα ομόφωνα δέχθηκαν την ευλογία. Γι' αυτό και τον μακαρίζουν. Με ποιον μακαρισμό; Προφανώς με αυτόν που βρίσκεται στα Ευαγγέλια: «Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε, και οι μαστοί που θήλασες». «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ.» Και γιατί διπλασιάζει το «Γένοιτο»; Επειδή θέλει να επιταχύνει τη δική μας ελευθερία και την ελπίδα των δικαίων. Διότι, όταν η γη γεμίσει από τη δόξα του Χριστού, τότε ο παρών κόσμος συντελείται, και θα εμφανιστεί η βασιλεία των ουρανών.

«ευλογίας μαστών», δηλαδή των δύο διαθηκών, από τις οποίες προαναγγελλόταν ο Λόγος που επρόκειτο να φανερωθεί στον κόσμο, μέσω των οποίων μαστών γαλουχεί και ανατρέφει και εμάς, προσάγοντάς μας ως τέκνα στον Θεό· ή σημαίνει τους μαστούς της Μαρίας, τους οποίους θήλασε, οι οποίοι ήταν ευλογημένοι, για τους οποίους και μια γυναίκα φώναξε δυνατά και είπε: «μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε· και οι μαστοί που θήλασες».

γʹ. Διότι, εάν ένας άριστος ιατρός εισέλθει σε ένα σπίτι όπου υπάρχουν πολλοί άρρωστοι, και δεν ακούσει τίποτε ούτε από τους ασθενείς ούτε από τους συγγενείς τους, αλλά παρακαλείται μόνο από τη δική του μητέρα, τότε θα καταστεί ύποπτος και φορτικός στους ασθενείς, και κανείς, ούτε από τους κατάκοιτους ούτε από τους παρευρισκόμενους, δεν πρόκειται να νομίσει ότι αυτός μπορεί να επιδείξει κάτι το σπουδαίο και θαυμαστό. Γι' αυτό και τότε την επιτίμησε, λέγοντας: «Τί ἐμοὶ καὶ σοί, γύναι;», παιδαγωγώντας την για το μέλλον ώστε να μην κάνει πλέον τέτοια πράγματα. Διότι, βεβαίως, Εκείνος ενδιαφερόταν για την τιμή προς τη μητέρα Του, αλλά πολύ περισσότερο για τη σωτηρία της ψυχής και για την ευεργεσία του πλήθους, για χάρη της οποίας ενδύθηκε και την ανθρώπινη σάρκα. Επομένως, τα λόγια αυτά δεν ανήκαν σε κάποιον που αυθαδιάζει προς τη μητέρα του, αλλά προέρχονταν από τη βαθιά οικονομία, η οποία καθοδηγούσε και την ίδια, και προετοίμαζε τα θαύματα ώστε να επιτελούνται με την πρέπουσα αξία. Άλλωστε, το ότι την τιμούσε βαθύτατα, εκτός από όλα τα άλλα, είναι ικανό να το φανερώσει κατεξοχήν αυτό το ίδιο, που φαίνεται πως ειπώθηκε επιτιμητικά. Διότι με το να δυσαρεστηθεί, έδειξε ότι τη σέβεται πάρα πολύ. Το πώς και με ποιον τρόπο, θα το εξηγήσουμε στη συνέχεια. Έχοντας, λοιπόν, αυτά κατά νου, όταν ακούσεις και κάποια γυναίκα να λέει: «Μακαρία η κοιλία που σε εβάστασε και οι μαστοί που εθήλασες», και έπειτα Εκείνον να αποκρίνεται: «Μακάριοι μάλλον είναι εκείνοι που πράττουν το θέλημα του Πατρός μου», να θεωρείς ότι και εκείνα τα λόγια ειπώθηκαν με το ίδιο ακριβώς σκεπτικό.

βʹ. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας μην υπερηφανευόμαστε ούτε για τα αξιέπαινα παιδιά μας, εάν δεν διαθέτουμε τη δική τους αρετή· ούτε για τους σπουδαίους πατέρες μας, εάν δεν έχουμε όμοιο τρόπο ζωής με αυτούς. Διότι είναι δυνατόν και αυτός που γέννησε να μην είναι πατέρας, και αυτός που δεν γέννησε να είναι. Γι' αυτό ακριβώς και αλλού, όταν κάποια γυναίκα είπε: «Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε και οι μαστοί που θήλασες», δεν απάντησε: «Δεν με βάσταξε κοιλιά, ούτε θήλασα μαστούς»· αλλά είπε τούτο: «Μάλλον μακάριοι είναι εκείνοι που πράττουν το θέλημα του Πατέρα μου». Βλέπεις πώς με κάθε τρόπο δεν αρνείται τη φυσική συγγένεια, αλλά προσθέτει τη συγγένεια ως προς την αρετή; Και ο Πρόδρομος, επίσης, όταν έλεγε: «Γεννήματα εχιδνών, να μη νομίζετε πως μπορείτε να λέτε, έχουμε πατέρα τον Αβραάμ», δεν εννοούσε με αυτό ότι δεν προέρχονταν από τον Αβραάμ κατά φύση, αλλά ότι σε τίποτα δεν τους ωφελεί η καταγωγή τους από τον Αβραάμ, εάν δεν έχουν τη συγγένεια των ηθών. Αυτό φανέρωνε και ο Χριστός όταν έλεγε: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ»· δεν τους στερούσε τη σαρκική συγγένεια, αλλά τους παιδαγωγούσε να επιζητούν εκείνη που είναι ανώτερη και κυριότερη από αυτήν. Αυτό ακριβώς αναπτύσσει και εδώ, αλλά πιο ήπια και πιο διακριτικά· διότι ο λόγος Του απευθυνόταν προς τη μητέρα Του.

Διότι δεν είπε: «Δεν είναι μητέρα μου, ούτε αδελφοί μου εκείνοι, επειδή δεν πράττουν το θέλημά μου»· ούτε εξέδωσε απόφαση και τους καταδίκασε· αλλά τους καθιστούσε ακόμη κυρίους της βουλήσεώς τους, ομιλώντας με την επιείκεια που του άρμοζε. Διότι λέγει: «Εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατρός μου, αυτός είναι αδελφός μου και αδελφή και μητέρα μου». Ώστε, εάν θέλουν να είναι, ας ακολουθήσουν αυτήν την οδό. Και όταν βεβαίως αναφώνησε η γυναίκα λέγοντας: «Μακαρία η κοιλία που σε εβάστασε», δεν είπε: «Δεν είναι μητέρα μου», αλλά: «Εάν θέλει να είναι μακαρία, ας πράττει το θέλημα του Πατρός μου». Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος είναι και αδελφός και αδελφή και μητέρα.

Επτά, λοιπόν, νέοι, αριστεύοντας διαδοχικά, στεφανώθηκαν, οι οποίοι βγήκαν από την ίδια κοιλιά και έτρεξαν σε μία κοινή παράταξη. Εάν το θεωρείτε σωστό, σταματώ εδώ τον λόγο, δυνατοί υμνητές δυνατών μαρτύρων. Αλλά, όπως ακριβώς έλεγα, επτά νέοι, αριστεύοντας διαδοχικά, στεφανώθηκαν, βγαίνοντας από την ίδια κοιλιά και τρέχοντας σε μία κοινή παράταξη, στολισμένοι με την ίδια αδελφική καταγωγή και το ίδιο ήθος, ριχνόμενοι στους αγώνες ο ένας μετά τον άλλον. Τώρα, ω γενναίοι, πρέπει να θυμηθώ για εσάς εκείνη την ευαγγελική φωνή που λέει: «Μακάρια η κοιλιά που σας βάσταξε, και οι μαστοί που θηλάσατε». Και επειδή ανέφερα μαστούς και κοιλιά, είναι ώρα να μεταβώ και στη μητέρα των αριστέων, αυτήν που μέσα σε ένα σώμα πέθανε πολλές φορές· ή μάλλον, σε αυτήν που σφαγιάστηκε πολλές φορές και δεν πόνεσε ούτε μία· την ταυτόχρονα άτρωτη και πολύτρωτη. Δεν την τάραζε ο πρώτος από τα παιδιά της που σερνόταν στον θάνατο, όσο την τρόμαζε ο δεύτερος που δεν είχε ακόμη εισέλθει στους αγώνες· δεν τη λυπούσε πάλι ο θάνατος του δεύτερου, όσο την φόβιζε η ζωή του τρίτου παιδιού, επειδή το τέλος του παρέμενε άγνωστο· μικρό πράγμα τής φαινόταν να σφαγιάζεται και ο τρίτος και ο τέταρτος γιος, εφόσον ο πέμπτος δεν είχε ακόμη φονευθεί· ούτε το πτώμα του έκτου κατάφερε να νικήσει τη φιλοσοφία της· απέμενε, λοιπόν, τελευταίος για τους αγώνες ο έβδομος, αυτός που συμπλήρωσε την επτάχορδη κιθάρα των μαρτύρων. Τι συνέβη λοιπόν; Μήπως κάμφθηκε από το άωρο της ηλικίας του; Μήπως συμπόνεσε έστω γι' αυτό το τελευταίο υπόλειμμα της φύσης;

«Μακάριοι είναι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν.» «Ενώ έλεγε αυτά, μια γυναίκα από το πλήθος ύψωσε τη φωνή της και του είπε: Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε και οι μαστοί που θήλασες. Εκείνος όμως είπε: Μακάριοι είναι μάλλον όσοι ακούνε τον λόγο του Θεού και τον τηρούν.» «Μακάριοι είναι οι δούλοι εκείνοι, τους οποίους ο Κύριος, όταν έλθει, θα τους βρει να αγρυπνούν. Αλήθεια σας λέω, ότι θα ζωστεί και θα τους βάλει να καθίσουν στο τραπέζι, και περνώντας θα τους υπηρετήσει. Και αν έλθει κατά τη δεύτερη φυλακή της νύχτας, ή αν έλθει κατά την τρίτη φυλακή, και τους βρει έτσι, μακάριοι είναι οι δούλοι εκείνοι.» «Μακάριος είναι εκείνος που δεν κατακρίνει τον εαυτό του για ό,τι επιδοκιμάζει.» «Όλοι αυτοί πέθαναν έχοντας την πίστη, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις, αλλά τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι αυτοί που λένε τέτοια λόγια, φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν τον χρόνο να επιστρέψουν. Τώρα όμως επιθυμούν διακαώς μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους. Επειδή ετοίμασε γι' αυτούς πόλη.» Και λίγο πιο κάτω: «Και τι άλλο να πω πλέον; Διότι δεν θα μου φτάσει ο χρόνος να διηγούμαι για τον Γεδεών, τον Βαράκ και τον Σαμψών, και τον Ιεφθάε, τον Δαβίδ και τον Σαμουήλ, και τους προφήτες, οι οποίοι μέσω της πίστης κατατρόπωσαν βασίλεια.»

Το ότι, εξάλλου, δέχθηκε και τη δική μου τομή και εκροή, το μαρτυρούν η περιτομή, τα καρφιά, η λόγχη, το πτύσμα, ο ιδρώτας, το αίμα και το ύδωρ που έρρευσαν από την πλευρά Του. Το ότι δε ανέλαβε και τις ψυχικές ενέργειες και τα πάθη, το μαρτυρούν οι ενέργειες της παναγίας Του ψυχής μέσω του ακήρατου σώματος —διότι είδε, λέγει, την πόλη της Ιερουσαλήμ και έκλαψε, και άκουσε ότι ο Ιωάννης ρίφθηκε στη φυλακή—, καθώς και η οσφρητική αίσθηση του μύρου και η φωνή που ανέστησε τον Λάζαρο και η γεύση της χολής και του όξους, η οποία φυσικώς αποστράφηκε την αηδία —διότι βεβαίως αυτές δεν είναι ενέργειες της θείας φύσεως— και το άγγιγμα του λεπρού, η βάδιση και η έκταση των χεριών πάνω στον σταυρό. Επίσης, από μεν τη φυσική δύναμη προέρχεται η θρέψη και η αύξηση του σώματος —«διότι μακαρία είναι η κοιλία που σε βάσταξε και οι μαστοί τους οποίους θήλασες», και «το παιδίον αυξανόταν στην ηλικία», λέγει—, από δε την αισθητική δύναμη, ως έμψυχης αλλά άλογης φύσης, προέρχεται η αίσθηση, η καθ' ορμήν κίνηση, η πείνα, η δίψα —διότι «ύστερα», λέγει, «πείνασε», και πάνω στον σταυρό είπε «διψώ»—, η επιθυμία για τροφή —διότι «με επιθυμία», λέγει, «επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας»—, ο θυμός —διότι «ταράχθηκε», λέγει, «στο πνεύμα και μαρτύρησε και είπε: Ένας από εσάς θα με παραδώσει»—, η πέψη των τροφών και του ποτού και η εξαιμάτωση· διότι από πού προήλθαν ο ιδρώτας, το σάλιο, το σωτήριο αίμα και ύδωρ, αν όχι από την πέψη;

Μακάρια η κοιλία που κυοφόρησε και οι μαστοί που θήλασαν τον επί πάντων Θεό, αυτής η οποία προηγουμένως φύλαξε αλώβητο τον θείο Του λόγο. Στερούμενη από πλοία, όπλα, τείχη και δύναμη, Δέσποινα, η πόλη σου προβάλλει εναντίον των εχθρών τη δική σου και μόνο ακαταμάχητη κυριαρχία.

Γι' αυτό, θαυμάζοντας την οξύνοιά σου στα πάντα, υψώνοντας τη φωνή μου εκστόμισα μόνο εκείνο που παλαιά κάποια γυναίκα φώναξε προς τον Κύριο, εκπλησσόμενη από τη δύναμη των λόγων του: Μακαρία η κοιλία που σε εβάστασε, και οι μαστοί που εθήλασες.

Και ιδού, από τα δικά σου, πάναγνε θεόνυμφη Δέσποινα, σου προσφέρουμε λέγοντας: σε μακαρίζουμε όλες οι γενεές, όπως ακριβώς προφήτευσες· σε μακαρίζουμε όλες οι γενεές σήμερα, μακαρίζουμε την υπέρτιμη κοίμησή σου· μακαρίζουν αρχιερείς και ιερείς και Λευίτες την αγία σου μετάσταση· θα σε μακαρίσουν βασιλείς και άρχοντες και τα στρατεύματά τους· σε μακαρίζει άπειρο πλήθος μεγιστάνων, σοφών και απλών ανθρώπων, πλουσίων και πενήτων, πρεσβυτέρων, νέων και παρθένων· σε μακαρίζουν από τότε μέχρι σήμερα και πάντοτε οι χορείες των πιστών. Και τότε μεν «κάποια γυναίκα υψώνοντας φωνή» εγκωμιαστική «μέσα από το πλήθος» προς τον πανάγιο τόκο σου φώναξε δυνατά: «Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε και οι μαστοί που θήλασες»· σήμερα δε, εμείς οι πιστοί μακαρίζουμε όπως οφείλουμε την εξαιρετική σου ανάπαυση. Διότι, «ο θάνατος», λέγει, «είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο, του οποίου ο δρόμος αποκρύφτηκε», σύμφωνα με τον δίκαιο Ιώβ. Εάν όμως «ο θάνατος είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο» μόνο εξαιτίας της δικαιοσύνης, τι θα μπορούσε να πει κανείς για την αμόλυντη Μητέρα του Θεού, της υπεράπειρης αρχής της ζωής, η οποία υπερβαίνει τη δικαιοσύνη όλων των δημιουργημάτων και ως Παρθένος και Μητέρα σπεύδει να μεταβεί με λαμπρότητα προς τον Υιό και Δεσπότη της;

Επειδή λοιπόν σε τέτοιες ψυχές ο πονηρός δεν έχει κανέναν τόπο κατοικίας, στρέφεται προς τους Ιουδαίους, και γίνονται τα έσχατά τους χειρότερα από τα πρώτα. Διότι δεν υπάρχουν πλέον σε αυτούς προφήτες, επειδή σκότωσαν τον Λόγο. Δεν υπάρχει πλέον χρίσμα, επειδή σταύρωσαν τον Χριστό. Και ενώ αυτά παρατηρούνταν σε αυτούς παλαιότερα, έστω και αν έπεφταν στην ειδωλολατρία, τώρα πλέον, επειδή αμάρτησαν στον Υιό του Θεού, έχουν στερηθεί τα πάντα. «Και συνέβη, ενώ έλεγε αυτός αυτά, κάποια γυναίκα από το πλήθος ύψωσε τη φωνή της και του είπε: Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε και οι μαστοί που θήλασες».

Διότι, όπως ο Ιωνάς έγινε σημείο για τους Νινευίτες, έτσι θα είναι και ο Υιός του ανθρώπου για τη γενεά αυτή. Η βασίλισσα του νότου θα εγερθεί κατά την κρίση μαζί με τους άνδρες της γενεάς αυτής και θα τους κατακρίνει, διότι ήλθε από τα πέρατα της γης για να ακούσει τη σοφία του Σολομώντα, και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι περισσότερο από τον Σολομώντα. Οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν κατά την κρίση μαζί με τη γενεά αυτή και θα την κατακρίνουν, διότι μετανόησαν στο κήρυγμα του Ιωνά, και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι περισσότερο από τον Ιωνά.» Ενώ οι Φαρισαίοι και οι Γραμματείς διέβαλλαν τα θαύματα, η γυναίκα, ως άδολο και απλό πλάσμα, τον εγκωμιάζει. Πού είναι, λοιπόν, αυτοί που λένε ότι ο Κύριος εμφανίστηκε κατά φαντασία; Διότι, ιδού, μαρτυρείται ότι θήλασε και μαστούς. Αυτός, όμως, μακαρίζει όσους φυλάσσουν τον λόγο του Θεού, όχι για να αποκλείσει από τον μακαρισμό τη Μητέρα του, μη γένοιτο, αλλά για να δείξει ότι ούτε εκείνη θα ωφεληθεί σε τίποτα από το ότι τον γέννησε και τον θήλασε, εάν δεν έχει και όλη την άλλη αρετή. Συγχρόνως τα λέει αυτά και λόγω των περιστάσεων. Επειδή οι κακόβουλοι και απείθαρχοι στους λόγους του διέβαλλαν αυτούς που άκουγαν, ο ίδιος, κάνοντας το αντίθετο, μάλλον μακαρίζει εκείνους που ακούν. Ίσως πάλι να τα λέει αυτά και για τον κωφό που θεραπεύτηκε, ώστε και αυτός, αφού άκουσε, να φυλάξει τον λόγο, και να μη του γίνει η ικανότητα της ακοής αιτία για κατάκριση. Καθώς δε τα πλήθη συγκεντρώνονταν, ο Κύριος άρχισε να ελέγχει τους αγνώμονες.